cf. Կռէզ.
· Calfa
ԿՌԷԶ ԿՌԷԺ. κόμμι gummi, -is, -a;
gummi arabica. (լծ. եւ շրէժ. թ. չիրիշ) Խիժ, հոյզ ծառոյ՝ որ մածնու եւ մածուծանէ. ... (ասի եւ Զամխ արապի. տաճկի կռէզ։ Իսկ Կուոյ կռէզ. սագահում, իբր հում սագըզ։) (Բժշկարան.։ Գաղիան.։ Հին բռ.։)
ԳԱԶԻ ԽԻԺ կամ ԽԷԺ կամ ԿՌԷԺ. τραγάκανθα (նոխազափուշ). tragacanthum, hyrcina spina, gummi adraganthum. Ձիւթ փշուտ բուսոյ գազի՝ յարմատոյ նորին ճեղքելոյ. քիթրա, քիթրէ։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
the least noise, the least thing;
a mere nothing.
· Calfa
Ոչ ծախեսցի յամենայն որդւոցն իսրայէլի կռինչն. (Ել. ՟Թ. 4. յն. բան մի. (իբր կնճռումն, կնճիռն։))
crakeing, creaking, cry or noise;
— հաւուց, cackling;
— թռչնոց, chattering;
— խորդոց, crunk, crunkle of the crane.
· Calfa
Ձայն հաւուց, թռչնոց. ճռուողումն. կառաչ. ճիկ. ճիչ. կարկաչ. կռկռալը, ճիվ ճիվ, հաւու կամ թռչնու ձան.
Հաւ ընտանի յըմբռնել ստացողին իւրոյ յոյժ աղաղակէր. եւ ոմանք մեղադիր լինէին, եթէ զմէ՞ վայրապար կռիչս ամբառնաս. (Մխ. առակ.։)
Խորդք ... միմեանց տեղի տան ի կռիչսն (կամ ի թռիչսն). (անդ։)
cf. Կուռն.
· Calfa
Ռամկականն բառիս Կուռն. որ եւ ԿՌԹՈՒՆՔ. Թիկունք. քամակ.
Ու՞ր կռնակ (կամ կոռնակ) որ թեկն ածէր կռնակաւ. եւ նահանջէր՝ մարտուցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to crake, to creak;
to make a shrill noise, to cry out, to shriek, to squeak, to scream;
to hiss;
to whistle;
— գորտանց, to croak;
— ագռաւուց, to caw;
— խորդոց, to crunk, to crunkle;
— խոզից, to grunt;
— շանց, to growl;
to yelp;
— եղջերուի, to bell.
· Calfa
γρύζω mutio (եւ γρυλλίζω grunnio, որ է խանչել). (լծ. հյ. ճռնչել. եւ յն. ղռի՛զօ. եբր. խարաձ) Ձայնել ըստ անբանից՝ մանաւանդ ի վիշտս եւ ի նեղութիւնս. կռինչս կամ կառաչս եւ ճիկ հանել. մրմռալ.
adj. s. antagonistic;
champion;
ally.
· Calfa
Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս իւր ախոյեան գնացեալ, ասէ. վա՛չ քեզ՝ վա՛չ զիմ կռուակիցս։ Կռուակից յարեաւ անմարմինն մարմնաւորացս. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս առ աբրահամաւն եկեր, եւ ընդ յակոբայ կռուակից եղեւ. այսինքն գօտեմարտեցաւ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Մեմնոն եւ ամազոնք պռիամայ կռուակից եղեն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
alliance
· Calfa
Սոցա կռուակցութեամբ մարտեան աստուածքն ընդդէմ հսկայիցն. (Նոննոս.։)
hold;
— գտանել, ունել, to get a hold on.
· Calfa
στάσις statio եւ λαβή ansa. Կռիւ ոտից. ոտնակռիւ. կայք, դադարք, եւ տեղի դնելոյ զոտս հաստատութեամբ. ոտք քակչելու կամ դնելու տեղ.
ԿՌՈՒԱՆ ԳՏԱՆԵԼ՝ է որպէս Գամագիւտ լինել. բռնելու տեղ՝ իլիշիկ կամ խուլբ գտնել.
Եւ ինքն ոտին կռուան ոչ ունիցի։ Որ եւ ոտին կռուան անգամ ի նման ոչ գտանիցի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)
wrestling-place, palcestra, arena, lists, tilt-yard;
battle-field.
· Calfa
παλαίστρα palaestra, luctae locus որ եւ ԿՌՈՒԱՐԱՆ. Տեղի կռուելոյ. ասպարեզ ըմբշամարտութեան. մրցարան.
adj. s. contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
· Calfa
στασιάζων seditiosus, contendens. Որ առնէ կամ յուզէ զկռիւ. խռովարար. ապստամբ.
Այն իսկ իցէ ասէ առաւել խաղաղութիւն, յորժամ զփուտն հանիցէք, եւ զկռուարարն ի միջոյ բառնայեցէք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
to set by the ears, to incite to strife, to urge to war.
· Calfa
Եւ Տալ ունել կռուան կամ կռիւ ոտից. հաստատել. զետեղել. փակցնել.
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
· Calfa
Կռուեցան կամ կռուեսցին կամ կռուիցին երկու արք։ Մի՛ կռուօ՛ղ։ Կռուեցան ընդ միմեանս թագաւորքն։ Յովաթամ կռուեցաւ ընդ արքայի որդւոց ամոնայ։ Դարանակալքն կռուէին ի տեղւոջէ իւրեանց։ Տէր աստուած իսրայէլի համագունդ կռուէր ընդ իսրայէլի։ Եթէ կարասցէ կռուիլ ընդ իս։ Ընդարմացոյց զամոլաջիլ զըստին յակոբայ ի կռուելն իւրում ընդ նմա.եւ այլն։
Ընդ կամացս որսոյ իբր ընդ դարանակալի մահու կռուեցայ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
Փոշին որ ի ճանապարհէն կռուեցաւ ի նոսա. (Եփր. համաբ.։)
Զի մի՛ կռուիցին կամ զետեղիլ ի նմա ոտք թագաւորին բնակութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Կռփեմ.
· Calfa
Դատաւորեալքն կռփահարէին զայրիս եւ զորբս՝ ոչ խնդրելով զվրէժ իրաւանց նոցա։ Այպանելով երգիծանեն, կամ սաստիւ կռփահարեն. (Լմբ. մաղաք. եւ Լմբ. պտրգ.։)
blow with a fist;
ill treatment, atrocious offence, wrong, injury.
· Calfa
κονδυλισμός (յորմէ լտ. contumelia ). talitrum, plaga pugno incussa. Կռփելն, իլն. կռփահարութիւն. կռուփք. գլխահարութիւն. խոշտանգանք. Նախատինք. թշնամանք. կծանելն. խայթ.
Անձամբ անձինս կռփանս եւ դատապարտութիւն։ Զկռփանս անձին նախապատմեալ։ Ի կռփանս խղճմտութեան մատնիլ։ Եւ ոչ կռփանօք ստգտանացս զնա խոցոտիցեմ։ Կռփանս եւ ցաւք է խղճի մտացս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
"cf. Կռուփս հանեմ;
"
to vex, to plague, to use ill, to injure or affront contumeliously, to outrage;
— զաղքատս, to smite with the fist of wickedness;
to trample the poor under foot, to oppress.
· Calfa
κολαφίζω, κονδυλίζω, τύπτω πυγμαῖς colaphis caedo, pugnis caedo, vel percutio κολάζω punio եւ այլն. Կռփօք հարկանել. կռուփս հանել. կռփահարել. բռնցի կամ մուրցացի տանջել՝ մանաւանդ զկառափն. ապտակել. խոշտանգել. նեղել. հարկանել. կատել. կծանել. խայթել. նախատել. թշնամանել. հարստահարել. մուշտա զարնիլ, գլխուն զարնել, մշտել, չարչրկել, ծեծել. (լծ. թ. խըրփալաամագ ).
Ծանր բեռամբ տուժից նեղէր եւ կռփէր զնոսա։ Ի պատերազմի անդ՝ որ ընդ հայսն էր, կռփեալ լինէր. (Եկւս. Պտմ. ՟Ը. 15։ ՟Թ. 8։)
Քարամբ զբարի պտուղն կռփէին. (Եփր. ի ստեփ.։)
Զչարս ի մարդկանէ իբրեւ կարկուտ ձայն պատգամաց նոցա կռփէր. (Լմբ. ովս.։)
who strikes with the fist;
who uses harshly.
· Calfa
Որ կռփէ (ըստ ամենայն առման)
Խաւարն թանձրամած՝ կռփիչ խաւարելոցն կռամոլութեամբ. (Նախ. ել.։)
cf. Կսկծագին.
· Calfa
Կողկողէին անպատմելի կսկծական կականմամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. (մի ձ. կոծական։))
caustic, biting, very painful, vexatious.
· Calfa
Կսկծանօք կծանօղ, կամ կծեալ. մորմոքիչ. մորմոքելի.
biting, cutting, satiric, poignant, tart;
witty, sarcastic, mordacious, keen, venomous, taunting, virulent, grievous, harrowing;
բանք —ք, keen words, bickering, teazing, taunt, rub, wipe.
· Calfa
Որ տայ կսկծիլ մարմնոյ կամ սրտի. մորմոքելի. մորմոքիչ. կսկծեցուցիչ. զկծեցուցիչ. դառն. ցաւագին. խշխշըցնելու, խշխշցընօղ, սիրտ տաղելու, էրօղ, տաղօղ.
Բանս կսկծելիս թշնամանաց։ Բանիւք նախատանաց կսկծելեօք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 34։ ՟Ժ՟Բ. 14. (յն. ըստ իմաստից։))
Զկսկծելի տուգանս. (Վրդն. յանթառամն.։)
to smart, to make smart, to cause pain;
to peck at, to bite, to taunt, to scoff;
— զսիրտ, to break a persons heart, to grieve most deeply, to wound, to rend, to harrow;
— զոք բանիւք, to nettle, to sting, to pique one with taunting or satirical words.
· Calfa
δάκνω, δακνάζω, ὐπονύσσω mordeo, pungo, stimulos subdo, vellico, affligo καταψάω defrico. Տալ կսկիծ մարմնոյ կամ սրտի. կծանել. կիզուլ. խայթել. մորմոքեցուցանել. կիզուլ. խայթել. մորմոքեցուցանել. զկծեցուցանել. կսկծցընել, խշխշցընել, կճել, էրել, տաղել.
Կսկծեցուցանէք զամենեսեան՝ որ ընդ ձեռամբ ձերով են. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 3։)
կսկծեցուցանել զսիրտս, կամ զոք բանիւք, վնասիւ, եւ այլն. (Մանդ. ՟Ժ՟Բ։ Արծր. ՟Բ. 6։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։ Խոսր.։ Նար.։)
testator.
· Calfa
ԿՏԱԿԱԳԻՐ, գրոյ, գրով, կամ գրի. գ. διαθήκη testamentum. գիր կտակի. որ եւ Կտակ. անդարձագիր.
Կտակագիրք կամօք իւրեանց գրեն, եւ կամօք դարձեալ լուծանեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
to make one's will.
· Calfa
որ կտակագրէ զիւրսն տրամադրելով՝ մանկանց գոլով հայր. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Testament;
Հին՝ Նոր —, the Old, the New-.
· Calfa
διαθήκη testamentum (vetus, et novum). Ընդունարան կտակի կամ ուխտին աստուծոյ. եւ նոյն իսկ կտակն կամ ուխտի աստուածեղէն. օրէնք. գրաւոր պատգամք տեառն. աստուածագիծ տախտակք, եւ աստուածաշունչ մատեանք հին եւ նոր օրինաց.
Տապանակ կտակարանաց. (Ել. ՟Լ՟Ա. 7։ Երեմ. ՟Գ. 16.) որ եւ ասի Տապանակ կտակի կամ ուխտի։
s. bot. marsh-mallow.
· Calfa
ԿՏԱՏԵԱԿ կամ ԿՈՒՏԱՏՈՒԿ. ἁλθέα (այսինքն առողջարար) malvae sylvestris genus. Ազգ մոլոչի ի վայրի։ (Գաղիան.։)
weaver, linen-manufacturer;
linen-draper.
· Calfa
Ամաչեսցեն եւ կտաւագործքն բարակամանք. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 9։)
lin-seed;
cf. Իւղ.
· Calfa
Իբր Կտաւահատ, այսինքն հատ կամ ունդ կտաւոյ, յորմէ ելանէ իւղ կտաւատի. լտ. lini semen. (ուստի պէզիր եաղը, lini oleum ).
Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի, եւ կնճըթան. (Մխ. առակ. ՟Խ։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
of linen, linen.
· Calfa
Կտաւեղէն պատմուճան, կամ կապարան (այսինքն պատանք). (Փիլ. քհ. ՟Ա։ Մամբր.։)
cf. Կտաւեայ.
· Calfa
Կտաւեղէն պատմուճան, կամ կապարան (այսինքն պատանք). (Փիլ. քհ. ՟Ա։ Մամբր.։)
cf. Կտաւեայ;
շապիկ —, linen shirt;
—ք, linen.
· Calfa
Կտաւեղէն պատմուճան, կամ կապարան (այսինքն պատանք). (Փիլ. քհ. ՟Ա։ Մամբր.։)
piece of linen, rag, cloth;
swathing linen.
· Calfa
λέντιον linteum. Դոյզն կապերտ կամ փերթ կտաւի. աղքատին սփածանելի, զգեստ, խանձարուր, եւ այլն.
to tattoo;
to prick down;
to pinch;
գիր կտեալ, tattooing.
· Calfa
στίζω, στίγω, στίχω pungo, signo. Կէտ կէտ կամ կուտ կուտ առնել. սպի կամ բիծ տպաւորել. ցտել. ... Ուստի ԿՏԵԱԼ. στικτός punctatus, impressus.
small grain.
· Calfa
ԿՏԻԿ. Կուտ փոքրիկ կամ հատեալ ընդ մէջ. հատ. հատիկ. ունդ. սերմն.
Որպէս եւ մրջեան ... ընդ երկու զհատն կտրելոյ զկտիկն յորջէ անտի, եւ ցամաքեցուցանելոյ. (Եզնիկ.։)
fury, frenzy;
erotic madness;
tickling, titillation;
rutting.
· Calfa
ԿՏՂԱՆՔ կամ ԿՏՂՈՒՑՔ. Խատղանք. խլրտմունք. մարմաջումն եւ կատաղութիւն, կամ անղկիտանալն ի ցանկութիւնիս.
to become furious, to give up to a frantic transport;
to become mad with love, passionate, frenzied with desire or lust;
to tickle, to titillate;
to be in rutting, in pruriency.
· Calfa
Երիտասարդ մոլեգնեալ կտղեալ ի մարմնոյ ցանկութիւնս։ Մոլեցին կտղիցին եւ աւելի քան զդէպն ջեռնուցուն։ Այնպէս մոլիմք եւ կտղմիմք, զի ո՛չ թէ մոլիցիմք՝ իմանամք։ Յորժամ համարի զգաստանալ, յայնժամ առաւել մոլի եւ կտղի. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
keel.
· Calfa
τρόπις carina, ima navis pars եւ principium. Կտելն եւ կրկտելն. որպէս սկզբնաւորութիւն կառուցանելոյ զնաւ, կամ ոտնափայտ նորին.
հարկանել բուռն ի գործ տախտակամած յատակաց նաւի, որ է սկիզբն կտուածոյ կազմութեան նաւին. (Վեցօր. ՟Ա։)
to lop off, to cut away, to prune, to trim.
· Calfa
Ոչ սերմանել եւ ոչ վարել, եւ ո՛չ ծառս կտուել, եւ կամ հատանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Կտտանք.
· Calfa
Յորժամ հեռիս եմ, եւ ի տանջանս, եւ ազգի ազգի կտուտս ունիմք. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ի հատանօղ աստուծոյ բանէն, որ մանրամասնաբար կտուտս կտտիցէ զոգի եւ զշունչ եւ մարմին. (Ոսկ. եբր.։)
Այնու առաւել զարդարի, զի զմեծամեծ կտուտսն վասն ճգանցն՝ զորս վասն ճշմարտութեան կրիցէ. (Ոսկ. ես.։)
cut, cut out;
— լինել ի միմեանց, to be disunited, at variance.
· Calfa
Արմատ Կտրելոյ. որպէս Կտրեալ, կամ հատուկտիր. Միջկտուր. ընդհատ.
յորժամ տանուտէր լինի տարւոյն, գարունն յամով գայ եւ կտուր. (Շիր.։)
Ձգեաց ձեռն իւր ի սուր, ի փայտ, կամ ընդ կտուրս վիմի որպէս ընդ ճանապարհ (ի մութն գիշերոյ). (Լմբ. սղ.։)
cruel torment, torture, rack;
biting calunny, stinging outrage or insult, outrageous sarcasm.
· Calfa
Ի դառն կտտանաց։ Բախմունս կամ զբոհմունս կտտանաց։ Սաստիկ եւ դառն կտտանօք։ Ի կտտանս դատապարտութեան (մահու) զնա դաւեալ. (Յհ. կթ.։)
Քերանաց եւ կտտանաց համբերեաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
to torture, to excruciate, to tear, to lacerate, to set on the rack, to torment atrociously;
to abuse, to harass, to ill-treat, to vex, to outrage;
to play on, to touch;
to ring;
— զդաշնակ, to play on the piano;
կտտած գինի, soured wine.
· Calfa
Յորժամ սկսանիմ խօսել, կտտել զիս. (Յոբ. ՟Զ. 4։)
Յամենեցունց ստգտգեալ (տպ. կտկտեալ), եւ նշաւակ երեւեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
Զօրացն պարսից կտտողացն թունաւորաց զիա՞րդ համբերեցից. (Նար. ՟Է։)
Զոր այլ վարդապետք մանր կտտեն, ես համառօտեմ. (Նար. երգ.։ եւ Վստկ.։)
cut, cutting, incision;
cut, shape, fashion;
cut out.
· Calfa
յորժամ մայրքն կտրին, կամ նման կտրածքն լինել բնակութիւն մեղուոց. քանզի ոչ եւս այլ արձակենշառաւիղս ի կտրածէն. (Վեցօր. ՟Ե։)
to cut up, to cut or tear in pieces
· Calfa
Զմարմինդ քո մաշեալ, եւ յօշյօշ կտրատեալ։ Կտրատեցան ամենայն մարմինք նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
knife;
scissors;
— դահեկանաց, clippings, shearings of coins, sizel.
· Calfa
Անձամբ անձին զկտրոցն տալ՝ զհերսդ յապաւել. (Լմբ. պտրգ.։)
cut, cropping, part cut off, cutting, chip, splinter;
''coupon'', dividend-warrant;
abscissa.
· Calfa
τομή sectio, segmen. Կտուր. կտրումն, եւ կտրած. մնացորդն բուսոյ՝ ծառոյ կամ փայտի.
Կտրօն նորա տարաժամ հարցցի. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 32։)
Զկտրօն նորա՝ այսինքն է զհունձս՝ (իմա՛ զհնձումն) տարաժամու ասէ. (Իսիւք. անդ։)
Կտրօն փայտի դիպեալ ի սիրտն՝ էանց ընդ լեարդն, եւ անդէն մեռաւ. (Մամիկ.։)