Your research : 1 result for անահ

Անահ exact entry

adj.

fearless.

· Calfa

NBHL (4)

Որո՛ւմ եւ դիպիմ քրիստոնէութեամբ, ուրախ եմ եւ անահ. (Փարպ.։)

Տարէ՛ք զիս անահ, եւ մի՛ վհատիք. (Վրք. հց. ձ։)

Քարոզել անահ եւ անամօթ առաջի աշխարհի զփառս քո. (Մարաթ.։)

Առաջի զօրացն դիւաց ինձ երկրպագեցեր անահ. (Ոսկիփոր.։)


Entries' title containing անահ : 44 results

Անահատկան

adj.

of or belonging to Venus or Diana.

· Calfa


Բանահիւս, աց

adj. s. writer, author;
poet;
newsmonger.

· Calfa

NBHL (1)

Յետին բանահիւսաց, եւ կրտսեր վարժապետաց։ Եւ յե՛ւս ընտրելական երգս բանահիւսից գերահռչակեալ ես։ Բանահիւսից կանանց լալականաց. (Նար. յիշ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. ՟Կ՟Ը։)


Բանահիւսութիւն, ութեան

s.

composition;
poetry.

· Calfa


Արժանահայց

adj.

justly demanded;
that demands worthily.

· Calfa

NBHL (2)

Արժանահայց բարեխօսութիւն. (Նար. կուս.։)

Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)


Արժանահաս

adj.

that happens deservedly, worthy.

· Calfa

NBHL (6)

Արժանահաս դատաստանքն Աստուծոյ. (Լաստ. ՟Զ։)

Արժանահաս մահ տարաժամ, կամ նեղիչք. (Շար.։)

Արժանահաս պարտեացն խրատ. (Սկեւռ. ես.։)

Լուեալ ի նմանէ զարժանահաս պատասխանին. (Շար.։)

Ապա արժանահաս ողորմութեանն Աստուծոյ եւ յանսպառ կեանսն յարամնամք. (Նիւս. կուս. ի մի ձեռ։)

Մի՛ նիրհեսցուք ծուլութեամբ, զի արժանի լիցուք արժանահաս ողորմութեանն աստուծոյ հասանել, եւ ընդ նմա յարմնալ յաւիտենական ի կեանսն. (Պիտառ.։)


Արժանահատոյց

adj.

paid justly.

· Calfa


Արժանահաւատ

adj.

credible, wo thy of being believed, faithful, worthy to be trusted or believed.

· Calfa

NBHL (6)

Ո՛չ ես վկայ արժանահաւատ։ արժանահաւատ ձեզ լինել թուիմ։ Արժանահաւատ առնել զանձն, կամ զվարդապետութիւնն։ Եթէ զգոյն ի չգոյից ած յառաջ, արժանահաւատ թերեւս է. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)

Ապա դարձեալ արիստակէս արժանահաւատ բանիւ. (Խոր. ՟Բ 87։)

Արժանահաւատ քննութեամբ այսպէս ծանիցուք. (Սկեւռ. յար.։)

Սոքա յոյժ արժանահաւատալիք են։ Վկայ արժանահաւատալի։ Արժանահաւատալի առնել զբանն. (Ոսկ. յհ.։)

Ի նոյն ինքն յամենեցունց Աստուծոյ գործոցն, որ արժանահաւատալին է. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ.)

Զնոյն ինքն զքարոզին զարժանահաւատալին. (Նիւս. կազմ.։)


Ականահատ, աց

s.

miner;
thief, a body snatcher.

· Calfa

NBHL (2)

Գողոց ականահատաց. (Մխ. դտ.։)

Այս հանդերձք եւ ո՛չ յականահատաց գողացեալ լինին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)


Զարմանահրաշ

adj.

wonderful, surprising.

· Calfa

NBHL (2)

Զարմանահրաշ իւղ, կամ ընդարձակութիւն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)

Զարմանահրաշ շինուած, կամ գործ, սքանչելիք. (Սկեւռ.։ Մարաթ.։ Գէ. ես.։)


Գաւազանահերձ

adj.

divided by the rod (sea, stone).

· Calfa

NBHL (1)

Ի գաւազանահերձ վիմէն զծարաւ նոցա արբուցանէր. (Ճ, ՟Թ։)


Գանահար, աց

adj.

that which beats;
— լինիմ

· Calfa

NBHL (1)

Զթիկունս իմ ետու ի հարուածս. ակիւղաս ասէ, վիրաւորչաց. այլքն՝ գանահարաց ասեն ... այլքն՝ կողոպտաց. (Ոսկ. ես.։)


Գանահարիմ

cf. Գամ ըմպել.

· Calfa

NBHL (3)

Գանահար եղեալ՝ փախստական լինին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)

Գանահարեալ՝ պահանջի պարտիս. (Նեղոս.։)

Ի պիղատոսէ գանահարեցաւ. (Ոսկիփոր.։)


Դաժանահոտ

adj.

that has a bad smell, stinking.

· Calfa

NBHL (3)

Գետ դաժանահոտ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)

Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)

Դաժանահոտ պոռնուկութինն ուրախացուցանէ զդեւս. (Կլիմաք.։)


Դահեկանահատ

adj.

forger, counterfeiter.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ դահեկանահատիցն, եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել. (Մխ. դտ.։)


Թանահատ, ից

adj.

abstaining from soups.

· Calfa

NBHL (2)

Ոմանք թանահատք, այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (Մանդ. ՟Գ։ կամ Եփր. պհ.։)

Թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք, հեռացեալք յամենայն փափուկ կերակրոց. վասն որոյ եւ թանահատք կոչեցան։ Ոչ առին յանձն ի կիրակէքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. վասն որոյ թանահատք կոչեցան. (Ուռպ.։)


Կռանահար, աց

adj. s.

hammering, beating with a hammer;
smith.

· Calfa

NBHL (2)

Որ հարկանէ կռանաւ. կռանագործ. եւ Կռանահարութիւն.

Մովսէս բարձրացոյց զօձն. հայեցեալ ի խորհուրդն, ի պղնձոյ առնէ կռանահարաւ առանց ըաղապարի. (Վրդն. աւետար.։)


Կռանահարեմ, եցի

va.

to hammer, to beat with a hammer, to forge, to beat on the anvil.

· Calfa

NBHL (1)

Հուրն ընդ երկաթոյ կռանահարի, եւ անտանջելի մնայ հուրն. (Ոսկիփոր.։)


Կռանահարութիւն, ութեան

s.

hammering.

· Calfa

NBHL (2)

Չէ ձուլածոյ, այլ կռանահարութեամբ գործեալ. (Երզն. քեր.։)

Հրացեալ ոսկին, եւ կռանաւ հարեալ, նիւթ ոսկոյն ընդունի զկռանահարութիւնն, այլ եւ ընդ նմա միաւորեալ հուրն. (Ոսկիփոր.։)


Նմանահան

adj.

portraying faithfully;
traced, counterdrawn.

· Calfa

NBHL (2)

Պատկերագործք նմանահանք ճշգրատգործք. (Ագաթ.։)

Նմանահան ճշգրտութեամբ յօրինեալ է եւ զփառազարդ պատկեր արքային Գագկայ. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Նմանահանեմ, եցի

va.

to trace, to counterdraw.

· Calfa


Նմանահանութիւն, ութեան

s.

tracing, counterdrawing.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռն տայ նկարագրել զքարինս ճշգրտագործ նմանահանութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Նմանահաւասար

adv.

like, similarly, equally.

· Calfa

NBHL (1)

Նմանահաւասար վեհին տիրեմք հողածին կենդանեաց. (Պիտ.։)


Նմանահիւթ

adj.

formed of the same material.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նմանահիւթ տնկոյն մահացուի. (Նար. խչ.։)


Շուշանահոտ

adj.

lily-scented.

· Calfa


Խարազանահալած առնեմ

vn.

to drive away with the whip.

· Calfa

NBHL (1)

Խարազանահալած զանբանսն եւ զվարճառօղսն ի հօրդ տանէն լսեմ արարեալ. (Սկեւռ. աղ.։)


Հրացանահար առնեմ

sv.

cf. Հրացանահարեմ.

· Calfa


Հրացանահարեմ

va.

to shoot;
cf. Արձակեմ զհրացան.

· Calfa


Հնձանահար, աց

s.

wine-presser.

· Calfa

NBHL (7)

Իբրեւ հնձանահարի՝ լիոյ հնձանի կոխելոյ. (Ես. ՟Կ՟Գ. 1։)

Ոչ կոխեցին, եւ ոչ հանին զձայնն հնձանահարաց. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 33։)

Հնձանահարաց ձեւով զուրախութիւն գործոյն նշանակէր. (Տօնակ.։)

Մանրեալ ճմլեաց աստուածային հնձանահար. (Յհ. կթ.։)

Զթշնամին կենաց մերոց կոխեաց քրիստոս՝ ինքն հնձանահար եղեալ. (Շ. բարձր.։)

Մանեցան ի ձեռս մահու հնձանահարին իւրեանց. (Եփր. թուոց.։)

Զմովսէս ի կերպարանս հնձանահարի զինեաց կոխել զեգիպտացիսն. (Լծ. կոչ.։)


Հնձանահարութիւն, ութեան

s.

pressing of grapes.

· Calfa

NBHL (1)

Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)


Հեծանահերձ

adj.

that splits or cuts joists or rafters.

· Calfa

NBHL (1)

Հեծանահերձ սղոց. (Մծբ. ՟Ե։)


Ձեղուանահանք

s.

sky-light.

· Calfa


Մսանահատութիւն, ութեան

s.

being broken-backed;
adenotomy.

· Calfa

NBHL (1)

Կարկամեալ կինն մսանահատութեամբ էր զգածեալ։ Միթէ զախտ ախոնդանացն եւ զմսանահատութեան ո՞չ ներգործէ գինին. (Երզն. մտթ.։ եւ Պիտ. ըստ Լեհ.։)


Խոստովանահայր, հօր

s.

confessor, director of one's conscience.

· Calfa

NBHL (2)

Թողութեան իշխանութիւն եւ այլն ... ո՛չ օտար ոք խոստովանահայր. (Շ. ընդհ.։)

Գնալ եւ առ խոստովանահնրս՝ խոստովանել զմեղս. (Գր. հր.։)


Խորանահարութիւն, ութեան

s.

pitching tents;
encamping.

· Calfa


Պատուիրանահատութիւն, ութեան

s.

cf. Պատուիրանազանցութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

որ գողանայ ոք զոսկի, նոյն գողութիւն է եւ պատուիրանահատութիւն՝ եւ որ զկապարն գողանայ։ Զվրէժ պատուիրանահատութեան պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ. եւ ցանկ։)


Սահանահոս

adj.

flowing like a cataract, impetuous, grand.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սահանահոս ալեաց ջուրցն սաստկութեան. (Պիտառ.։)


Սերմանահան, աց

s.

sower.

· Calfa

NBHL (4)

Ահա եւ սերմանահան՝ սերմանալ. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 3։)

Եւ սերմանա սերմանահան քաջ զսերմանիս աւետարանին լուսոյ. (Խոր. հռիփս.։)

Սերմանահանին ի չորից մի մասն արդիւնացաւ. (Խոսր.։)

Օրհնեա տէր եւ զսերմանիս զայս հանդերձ սերմանահանօքս. (Մաշտ.։)


Սերմանահանութիւն, ութեան

s.

sowing.

· Calfa

NBHL (1)

ակօս պատառելով ի ժամանակի սերմանահանութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ջանահնար լինիմ

sv.

to endeavour, to strive, to strive hard, to make every efforts, strenuous attempts, to try all means, to exhaust oneself with exertion.

· Calfa

NBHL (1)

Ջանահնար լինել նորա առ ափշինն։ Ջանահնար լինէի բառնալ ի միջոյ նոցա զչար սերմանացանի որոմն. (Յհ. կթ.։ 4)


Վանահայր, հօր

s.

prior, superior, abbot, archimandrite.

· Calfa


Սանահայր, հօր

s.

godfather.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.


Դաւանահամբոյր

cf. Դաւանակից.

· Calfa

NBHL (1)

Համակրօն դաւանահամբոյր գործակցօք. (Նար. առաք.։)


Վերջանահանջ լինիմ

sv.

cf. Վերջոտնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ղակեդմոնացիք ճակատամարտեալք (ընդ թեբայեցիս)՝ վերջանահանջ եղեն. (Նոննոս.։)


Definitions containing the research անահ : 292 results

Սերմանացան, ի, ից, աց

s.

cf. Սերմանահան;
drill, sowing machine, corn-drill.

· Calfa

NBHL (1)

σπείρων seminans. ցանօղ զսերմն կամ զսերմանիս. սերմանահան.


Փարախապետ, աց

cf. Վանահայր.

· Calfa

NBHL (1)

Վանահայր. աբբայ. առաջնորդուխտի.


Արքիմանտրիտ

s.

archimandrite.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«աբբայ, վանահայր» Վրք. հց. բ. 56. յետին ձևերն են արշիմանտ-րիտ Վրք. հց. Բ. 334, առշիմանդրիտ Օրբ. հկճռ. ժա. էջ 154. շամանդրիդ Վրդն. պտմ. տպ. Վենետ. էջ 83, որի դէմ հրտր. Էմինի, էջ 113 ունի արշամանդրիտ։

= Յն. ἀρχιμανδριτης «վանահայր». կազմը-ւած է ἀρχι-«պետ, գլխավոր»+μάνδrα «փա-րախ» բառերից և բուն նշանակում է «փա-րախապետ»։ Սրանից են փոխառեալ նաև լա archimandrita, իտալ. archimandrita, ֆր-րանս. archimandrite, ռուս. арxимандритъ, վրաց. არხიმანდრიტი արխիմանդրիտի ևն հոմանիշները։-Հիւբշ. 342։

NBHL (1)

որ եւ ԱՐՇԻՄԱՆՏՐԻՏ. յն. արխիմադրդիս այսինքն փարախապետ. որպէս Վանահայր. աբբայ. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Զ։)


Ամեհի, հւոյ, հեաց

adj.

fierce, ferocious, savage, wild, unruly, untameable;
raging, furious.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՆՀԲ անահ բառից։ Peterm. 250 ան+ մեհ=մեղ, մեղը «կակղութիւն»։ Mülleι KZ 5, 107 զնդ. *āmāзa «հում ուտող»։ Lagarde, Ges. Abhd. 9 սանս. amitra և Arm. Stud. § 80 հպրս. hamiϑriva «ապստամբական»։ Շտակելբերգ, Древ. Bocт. III դնում է Միհրի անունից, ինչ-պէս է նաև մեհեան։ Ղափանցեան, ЗВO 23, 358 ունի մի առանձին քննութիւն բառիս վրայ, որով կրկնում է Lagarde-ի մեկնութիւնը, այն է հպրս. hami ϑriya «աաստամբ»։


Թաղերգիչ

s.

tragedian.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«կատակերգակ». մէկ անգամ ունի Սանահն. =Ոսկիփ. «Պիսիդոս Կորնթա-ցի հարց ընդ Թուղիոս թաղերգիչ. Զի՞նչ մար-մին. -Պատասխանի. Գործի ոգւոյ առ կեն-ցաղս»։-

NBHL (1)

Պիսիդոս կորնթացի հարց ընդ Թուղիոս թաղերգիչ, զի՞նչ մարմին. պատասխանի, գործի ոգւոյ առ կենցաղս. (Սանահն.։ եւ Ոսկիփոր.։)


Թան, ից

s.

soup, porridge, broth;
skimmed milk;
— ոսպնեայ, pottage of lentiles, lentile soup;
dish of pottage.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ի հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկա-յութեան) «ապուր» ՍԳր. Ոսկ. մ. գ. 17. որից րանիկ «խղճուկ ապուր» Եփր. պհ. Մանդ. Վրք. հց. Ա. 214. թանեփեաց Վրդն. պտմ. շիկաթան Ծն. իե. 30. ոսպնաթան Վրք. հց Ճառընտ. Լմբ. իմ. խառնաթան Բռ. ստեփ. ւեհ. նաև թանահա՞տ «թանից կտրուած, թան ւաւտռռ» Իփր. պհ. Մանդ. Օրբ. գաւառական-ների մէջ թան նշանակում է «կաթի մնացոր-ղը՝ կարադը հանելուց յետոյ» և այս իմաս-տըն են ցոյց տալիս հնից՝ թանոտ «բերանը թանով կեղտոտած» Լծ. կոչ. չորթան (չունի ԱԲ) Տաթև. ձմ. կգ. և թերևս թանահատ.


Շուշմայ, ից

s.

sesame.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «կնճիթ, սուսամ և սուսամի ձէթ» Շնորհ. ընդհ. տպ. Եմ. էջ 97. Սանահն Վստկ. 172. Բժշ. գրուած է նաև շուշմա, շուշ-պա, շուշմուշ։ Սրանի՞ց է արդեօք շուշմաուկ «տուղտ» ՀԲուս. § 2366։

NBHL (1)

Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի եւ շուշմայի, զոր մեք կնջիթ ասեմք. (Սանահն.։)


Հայր, հօր, հարց

s.

father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(հոլովւում է հօր, հարբ, հարք. հարս կամ հարանց) «հայր» ՍԳր. փոխաբերաբար նշանակում է նաև «ցեղի կամ ազգի նախա-հայր, վերակացու, տնօրէն» ՍԳր. Ագաթ «առբայ, վարդապետ» Յհ. իմ. երև. ածանց-ման մէջ մտնում է հետևեալ ձևերով.-հայր, որից հայրաբար Ագաթ. հայրաբարոյ Բուզ, Կորիւն. հայրաբուն Ագաթ. հայրանարգու Ոսկ. մ. ա. 3. հայրապետ ՍԳր. հայրենի ՍԳր. Ագաթ. Եզն. Եւս. քր. հայրենիք Ագաթ. Ոսկ. (այս բառի «հայր» նշանակութեան վը-րայ տե՛ս Նորայր, Կոր. վրդ. էջ 137). հայ-րենատուր Ա. պետ. ա. 18. հայրիկ Տոբ. ժա. 13. Եւագր. անհայր Եբր. է. 5. կնքահայր Եփր. խոստ. միահայր Եւս. քր. քաջահայք Բ. մակ. բ. 22. զուգահայր Խոր. նախահայր Փիլ. Պիտ. թագաւորահայր Յայսմ. խոստո-վանահայր Գր. հր. հայրենակից, հայրենակ-ցուի, հայրենակցական (նոր բառեր) ևն։-Հօր (սեռականի ձևը), որից հօրաբարոյ Ագաթ. հօրամոյն Բ. մակ. ժ. 10. Ագաթ. հօ-րաքոյր Ղևտ. ժը. 12. ի. 19. Եւս. քր. հօրեղ-բայր ՍԳր. հօրու «խորթ հայր» Մխ. դտ. հօր-որդի «ազնուական», հօրորղութիւն «ազնուա-կանութիւն» Զքր. ծործ. (տե՛ս Նորայր, Հալկ. բառաք. էջ 119 և Յուշարձան, էջ 169), համ-հօերայ Ղևտ. ժը. 11 ևն։-Հարանց (յոգնակի սեռականի ձևը), որից կազմուած է հարան-ցամոյն «հօրնմանակ» Կորիւն (տպ. հարուստ ամացն! էջ 12, որ ըստ Գ. Տ. Մկրտչեանի, Գորիա և Շմոն, էջ 19 պէտք է ուղղել հա-րանցամոյն, ինչպէս ունի էջմիածնի Թ. 611 ձեռագիրը)։-Յօր-, որից յօրայ «խորթ հայր» Սեբեր. Փիլ. Խոր. (այս բառի վրայ տե՛ս ա-ռանձին)։

ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. հայր, Ախց. Ակն. Ասլ. Կր. ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. հար, Ղրբ. հmր, հէր, Ալշ. Գոր. Երև. Հմշ. Մշ. Շմ. Տփ. հէր, Մկ. Մրղ. Ջղ. Սլմ. Վն. խէր, Ոզմ. խեր.-ջըն-ջուած է Խրբ. Սվեդ. Տիգ.՝ փոխանակուելով պապ կամ տատ բառով.-2. Կր. հօրէխբ'ար, Հմշ. հօրբ'էր, Ագլ. հէ՛րբmր, Գոր. Ղրբ. ղօ՜ր-փէր, Ալշ. Բլ. հօխպէր, Սլմ. խօրախպէր, Ջղ. խօրօխպէր, Սչ. հօբ'ար.-(օտար փոխառու-թեամբ՝ Տիգ. 'ամմօ, Պլ. ամուջա).-3. Ալշ. Ախց. Սեբ. Սչ. հօրքուր, Խրբ. հօրքօր, Ասլ. հէօրքիւր, Մկ. Ոզմ. խօրք'ուր, Սլմ. խորքիւր, Ջղ. խարաքուր, Երև. հօ՛քիր, Ղրդ. հա՛քուր, Ղրբ. հա՛քու։-Նոր բառեր են հաւրտհար. հայրամեռ, հայրապապ, հայրատատ, հայ-րացու, հայրնմանակ, հայրէցորդի «բնաւ ա-մենևին», հարանք, հարանց գնալ. -էնկիւրիի թրքախօս հայերն ունին խօստանանքայր «խոստովանահայր»։


Պատրիարք, աց

s.

patriarch;
— հայոց, patriarch of the Armenians, Catholicos.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. (յգ. նաև -քունք) «հայրապետ, եպիսկոպոսապետ» Յհ. կթ. Մխ. դտ. Շար. Սանահն. որից պատրիար-քութիւն Յհ. կթ. Վրդն. պտմ. պատրիարքա-րան Ասող. Յայսմ. ապր. 26. Ճառընտ. պատրիարքանոց Վրք. հց. պատրիարքական (նոր բառ). զպատրիարք Միխ. աս. 565. բո-լոր այս բառերը սովորաբար գ տառով են գրւում (նաև արդի արևմտեան գրականում), որ թերևս արգ, յարգ բառի նմանութիւնից յառաջացած մի սխալ է։

NBHL (1)

Պատրիարգ, որ է հայրապետն. (Սանահն.։)


Վստահ

adj.

confiding, trusty, unsuspicious;
— լինել, to be sure, reassured;
to trust;
— առնել, to strengthen, to reassure, to remove one's fears, to give one's word for;
— եմ զի, I am sure, I am convinced that, I do not doubt that;
— լերուք յիս, rely, reckon on me;
ոչ էր — յերեւելիսս, he had not placed his hopes in wordily things.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՆՀԲ «որպէս թէ վեստ կամ տճկ. իւստ՝ այսինքն գեր ի վերոյ՝ քան զահ, լծ. և պրս. քիւստախ «անահ, յանդուգն» և

NBHL (1)

(որպէս թէ Վեստ կամ իւստ ՝ այսինքն գեր ի վերոյ՝ քան զահ. լծ. եւ պրս. քիւստախ, անահ, յանդուգն, եւ սէրպէստ ). Անվեհեր. աներկիւղ. ապաստանեալ. ապաւինեալ. համարձակ, կամ հաւատս ընծայօղ. եւ Ապահով. ուստի ասի Վստահ եմ կամ լինինմ. πείθομαι, θαρρέω confido, suadeor, audeo եւ այլն. Համարձակիլ. յապա հովիլ. դնել յուսով ի մտի.


Սուարիմ

adj.

vile, bad.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«ժանտ, վատ տեսակի (թուզ)» մէկ անգամ ունի Երեմ. իթ. 17. «Արարից սդոսա իբրև զթուզ ժանտ սուարիմ, որ ոչ ուտիցի ի ժանտութենէ իւրմէ»։ Սխալ է մեև-նում Մխ. երեմ. «Սուարիմ, անառանահաս որ է յետին գերութիւն»։

NBHL (1)

Սուարիմ, անագանահաս, որ է յետին գերութիւն։


Դարիճակ, աց

s.

pattern, model.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«ձուլելը. կաղապար» Սանահն. Գե. ես. Լծ. պրպմ. 558. Տաթև. հարո 82. a2։

NBHL (1)

Ոչ կռանաւ կոփելով ձեւացոյց զօձն, այլ հրով հալեալ՝ արկ ի դարիճակ, զի ձեւասցի անտի ի նմանութիւն օձին. (Սանահն.։)


Տառեղն, ղան

s.

stork;
heron.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ն հլ. (սեռ.-ղան, յգ.-ղունք) «արագիլ» Անյ. պորփ. Մխ. առ. Լաստ. (հրտ. 1844, էջ 36 տաղեղունք, երկու ձ. դատաղեղունք, իսկ նոյն ժը. տառեղունք). Սանահն. «ճայ թռչունը» Նիւս. երգ. (որից ՀՀԲ համառօտեալ է դնում տառն հոմանիշ

NBHL (1)

Բնաբար ի բարսն զծերացեալ ծնօղն կերակրեն. (Սանահն.։)


Ամօթ, ոյ, ով

s.

shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.

· Calfa

NBHL (2)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)


Արտասահմանութիւն, ութեան

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր ծովաքատակ մեղք աշխարի արտասահմանահալած փախչի. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)


Բագին, գնաց

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

· Calfa


Անվախճան, ից

adj.

endless, eternal.

· Calfa

NBHL (1)

Աներկիւղ. անահ. գօրգուսուզ.


Անվաւեր

adj.

invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.

· Calfa

NBHL (1)

ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.


Անվեհեր

adj. adv.

intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.


Անտես, ից

adj.

invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.

· Calfa

NBHL (1)

Պահեցաւ յանահատի անդ անտես բնաւ ի մարդկանէ. (Իգն.։)


Ապարասանեմ, եցի

vn.

to be unbridled, licentious, insolent.

· Calfa

NBHL (1)

Ամբարշտեալ ապարասանեաց սաբէլ լիբէացի. (Սանահն.։)


Աստուճ

cf. Աշտուճ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուխտն թանահատի վանից՝ միայն աստուճ հացիւ, եւ լոկջրով վճարէին զպէտս իւրեանց. (Ուռպ.։)


Արբուցանեմ, ուցի

va.

to give to drink, to soak;
to water, to steep.

· Calfa

NBHL (1)

Յարբեցողացն արբեցող (կարծիւր), յիմաստնոցն՝ արբուցող ամենեցուն զբաժակն կենաց. (Սանահն.։)


Արդիւնանամ, ացայ

vn.

to be carried into effect, to produce some effect or fruit.

· Calfa

NBHL (1)

Սերմանահանին ի չորից մի մասն արդիւնացաւ. (Խոսր.։)


Առու, իւ, ից, ոց, ովք

s.

trench, channel;
brook, small stream of water;
հեղուլ՝ հոսել —ս արտասուաց, to shed tears profusely.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս որք զառուսն տանին, նախ նշանահարս տեղեացն առնիցեն. (Արշ.։)


Առաջնորդ, աց

s.

author, creator;
captain, chief, conductor, guide, escort, director, guardian, rector;
ordinary principal, provost, overseer, prelate, superior, father;
— կարգել, to set over.

· Calfa

NBHL (1)

ἠγεμών, ἠγούμενος, ἁρχηγός, προηγούμενος, προεστώς. dux, princeps, praeses, rector, praepositus, praefectus եւ այլն. Առաջինն կամ գլխաւորն յամենայն տնտեսութիւն քաղաքական եւ եկեղեցական. վարիչ. ուղղիչ. թագաւոր. իշխան. վերակացու. հեղինակ. եպիսկոպոս. վանահայր. պարագլուխ. զօրագլուխ. եւ այլն։


Բանաստեղծ, ից

s.

poet;
յոռի or զձուձ —, poetaster, rhymer.

· Calfa

NBHL (2)

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ (բան). ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԱԿԱՆ. ա. Բանաստեղծութեամբ յօրինեալ. բանահիւսական. քերթողական. ճարտարահնար. եւ Մտացածին. պատիր.

ποιητής poeta, vates Ստեղծաբան. բանահիւս. մանաւանդ քերթող. եւ յն. ձայնիւ, պուետէս, պուետիկոս. (այսինքն արարօղ, կերտօղ՝ իմա՛ տաղաչափական բանից).


Բանաստեղծական, ի, աց

adj.

poetical.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ (ԲԱՆ) ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԱԿԱՆ. Բանաստեղծութեամբ յօրինեալ. բանահիւսական. քերթողական. ճարտարահնար. եւ Մտացածին. պատիր.


Բանաստեղծութիւն, ութեան

s.

poetry;
poem.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ առաւել՝ Յօրինուած ճարտար բանից յո՛ր եւ է կարգի. բանահիւսութիւն. ինքնախօս բան վայելչայարմար. ստեղծաբանութիւն.


Ամեհաբար

adv.

furiously, audaciously, intrepidly.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ամեհի, անահ՝ անվեհեր՝ համարձակ, անսանձ գնացիւք. կատաղաբար.


Ամեհեմ, եցի

va.

to become wild, to be unruly;
to make ferocious, ungovernable.

· Calfa


Աներկիւղ

adj. adv. fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԵՐԿԻՒՂ գրի եւ ԱՆԵՐԿԵՒՂ, ԱՆԵՐԿԵՂ. ἅφοβος, ἁπτόητος. metu carens, intrepidus. Որ չունի զերկիւղ. անահ. անվախ. գօրգմազ. գօրգուսուզ. պիփերվա.


Անէակ

cf. Անէ.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականութիւն՝ լուծումն էակին յանէակն։ Լուծիչ էակին յանէակն. (Սանահն.։)


Անյեղափոխելի

cf. Անյեղ.

· Calfa

NBHL (2)

Անյեղափոխ է ունակացեալ. (Սանահն.։)

Անյեղափոխ է ունակացեալ. (Սանահն.։)


Անյոյս, յուսից, աց

adj. adv.

hopeless, desperate;
despaired of;
unhoped, unexpected;
desperately;
— առնել, to render hopeless;
— լինել, to despair, to give way to despair, cf. Յուսահատ լինել, cf. Յուսահատեմ, cf. Անյուսանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Անյոյսքն քննութեան մտաց՝ յուսալիք եղեն հաւատոցն. (Սանահն.։)


Անուստեք

cf. Անուրեք.

· Calfa

NBHL (1)

Մահ եւ ապականութիւն ըստ վնասու ինչ՝ անգոյ անուստեք ի ներքս մտեալ ի բնութիւնս. (Սանահն.։)


Անչափ, ից

adj. adv.

immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.

· Calfa

NBHL (1)

Անչափ խնդալ, կամ մեղանչել, կամ յաճախել։ Անչափ ծովացեալ. (Խոսր.։ Սանահն.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ.։)


Անկրելի, լւոյ, լեաց

adj.

unable to bear;
insupportable.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած անկրելի մնայ ի կրից մարմնոյ. (Սանահն.։)


Անհաւատ, ից

adj.

incredulous, unbelieving, infidel, irreligious;
incredible;
— լինել, to disbelieve.

· Calfa

NBHL (2)

իբր անհաւատալի. անհնարին. դժուարին, երկբայելի. ոչ արժանահաւատ. ἅπιστον. incredibile. ինանըլմազ.

Եւ որ ոչ հաւատայ բանիցն Աստուծոյ, կամ արժանահաւատ բանի. թերահաւատ. երկմիտ. չհաւտացօղ. ինանմայան. ի թիգատսըզ. ἅπιστων իք. ἁπιστούσα. non credens, incredulus, diffidens. կամ բայիւ non credo, diffido, որ եւ անհաւատանալ.


Անծնելութիւն, ութեան

s.

unborn state.

· Calfa

NBHL (1)

Զանծնելութիւն ասեմ (Հօր), եւ ծնելութիւն (Որդւոյ), եւ ելողութիւն (Հոգւոյն). (Սանահն.։)


Անմահական, ի, աց

adj.

immortal;
— ճաշակ, ambrosia.

· Calfa

NBHL (1)

Քերթողահայրն ասէ, մեռաւ անմահականն՝ տակաւին անմահ ի մեռելութեան մնալով. (Սանահն.։)


Ակնահարիմ, եցայ

vn.

cf. Ակնհարիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Արարից քեզ պահանորդս, զի մի՛ ակնահարեսցիս (կամ ականահարիս, կամ ակնհարեսցիս) յումեքէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Հ=Յ. եւ Կիր. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)


Ակօս, ից, աց

s.

furrow;
— ձգել, to make a furrow, to plough.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրագործ եզն՝ ակօս պատառելով ի ժամանակի սերմանահանութեան։ Եւ ոչ զդելփին ոք ետես ակօս պատառեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)


Բնաջինջ

cf. Բնաջինջ՞՞՞առնեմ;
Բնաջինջ՞՞՞լինիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կենդանութիւն արդարութեան զիջաւ, եւ բնաջինջ մեռաւ հոգւով եւ մարմնով. (Սանահն.։)


Բնչեմ, եցի

vn.

to bellow, to low, to roar.

· Calfa

NBHL (1)

Որթն բնչէր ուժգին գոչմամբ. (Սանահն.։)


Բոսոր

adj.

blood-colour.

· Calfa

NBHL (1)

βοσόρ bosor Բառ եբր. պօս, պաձիր. (լծ. ընդ թ. պօզ) իբրու յատուկ անուն զանազան տեղեաց, եւ ստուգաբանեալ Կութք այգեաց, եւ հնձանահարութիւն. եւ որպէս կից ընդ եդոմ կամ ատօմ, առեալ որպէս կարմրագոյն, շառագոյն. գոյն արեան խաղողոյ. կարմիր մթին. ռմկ. պօզարագ, գըզըլ, գըրմըզը, շիրա ռէնկի.


Բրածեծ

adj.

struck with a stick;
— առնել, to bastinade, to beat with a stick;
— գան, to bastinado;
— լինել, cf. Գանահարեմ

· Calfa


Դիւր, ից

s. adj.

plain;
ease;
contentment;
convenience;
easy, convenient;
flat, bare;
ի դիւրի՝ ի դիւրոջ լինել, to live comfortably;
— առնել, to facilitate;
to relieve;
to give convenience;
ըստ անձին or ըստ մտաց —ի, at his ease, as he likes;
ի —ի, ի —ոջ, in a plain.

· Calfa

NBHL (1)

Զի եթէ դժուարինքն եղեն եւ հաւատամք, դիւրիցն ընդէ՞ր ոչ հաւատաս. (Սանահն.։)


Դիւրահաւան, ից

adj.

easy, condescending;
credulous;
credible, that can be easily believed.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի խաբէութիւն պարզմտացն, կամ դիւրահաւանիցն. (Առ որս. ՟Գ։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ եւ Սանահն.։)


Դիւրապատիր

adj.

that deceives himself easily;
easily deceived.

· Calfa

NBHL (1)

Դիւրապատիր մարմին, կամք, բնութիւն, եւայ, կանայք, մարդիկ. (Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. պտրգ.։ Վրդն. ծն.։ Սանահն.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)