intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
Ընդ անարատ սրբութեանդ՝ եւ խնամակալ բարեխօս. (Նար. ձ։)
Զօրք լուսեղինաց՝ բարեխօս լերուք ընդ մեղաւորացս եւ այլն։ Սոքա բարեխօսք հանդերձեալք, այլ եւ խնամակալք. (Շար.։ Նար. ՟Ձ՟Ա։)
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասի եւ Քրիստոս առ հայր ըստ մարդկութեանն վասն մեր. որպէս յն. εὑτυγχάνων (որ յանդիման լինի). եւ παράκλητος (որ մխիթար բանիւք աղերսէ).
ԲԱՐԵԽՕՍ. Սեպհականեալ անուն է հոգւոյն սրբոյ, նովին առմամբ՝ որով կոչի Մխիթարիչ. ըստ յն. παράκλητος paracletus, consolator. Եւս որպէս ὐπερτυγχάνων Գերօրինակ յանդիման եղեալ՝ միջնորդ.
Զհարսն մեր զառաջինս բարեխօս կալցուք առ Աստուած, մանաւանդ թէ զԱստուած առ նոսա, զի նախ նոքա թողութիւն շնորհեսցեն արդարապէս անիծիցն, զոր հեղին ի վերայ որդւոց ժողովրդեան իւրեանց. (Շ. թղթ.։)
to intercede.
Ըստ Աստուծոյ բարեխօսէ վասն սծբոց. (Հռ. ՟Ը. 27.) իմա՛ յանդիման լինել գերօրինակ միջնորդութեամբ. զորմէ տե՛ս ի բառն ԲԱՐԵԽՕՍ։ Գեղեցիկ է եւ առաջիկայս մեկնութիւն.
friend;
familiar, dear;
մտերիմ՝ անկեղծ՝ ճշմարիտ՝ անձնանուէր՝ սիրելի սուտ —, intimate, sincere, true, devoted, dear, false friend.
Խօսէր տէր ընդ Մովսիսի դէմ յանդիման, որպէս ոք՝ զի խօսիցի ընդ բարեկամի իւրում։ Ղազարոս բարեկամ մեր ննջեաց։ Դուք բարեկամք էք իմ։ Եղբայր քո, կամ բարեկամ հանգոյն անձին քո։ Լուեալ երից բարեկամացն զչարիսն ամենայն։ Բարեկամք իմ եւ մերձաւորք իմ։ Հեռի արարեր յինէն զբարեկամս իմ եւ զծանօթս իմ։ Եւ եղէն բարեկամք. քանզի յառաջ թշնամիք էին միմեանց. եւ այլն։
friendly, familiarly, domestically.
Աստ եւ անդ վնասնէ զմեզ (չարն), եւ մեք բարեկամաբար ողջունեմք զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
well regulated, corrected, reformed, policed.
Բարեկարգ աւանդութիւն, կամ ընթացք. (Լմբ. պտրգ. եւ Ժղ.։)
to order properly, to dispose, to put in order;
to amend, to reform.
Զբանակս անդրանկացդ բարեկարգեա՛ ինձ պահապան. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
good order, organization;
reform, reformation;
discipline;
policy.
Հետեւօղ հարցն առաքինութեան գտեալ հանդիսանայր միշտ ի բոլոր բարեկարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)
cf. Բարեկեցիկ.
Մանաւանդ՝ τρυφών, τρυφήλος delicatus, deliciis deditus, εὑημέρων, εὑθηνούμενος, εὑπαθών bene agens եւ այլն. փափկակեաց. հեշտակեաց. հեշտասուն. զեղխեալ բարօրութեամբ.
carnival, holy day time;
բուն —, the day before lent, shrovetuesday, shrovetide.
ռմկ. բարկենտանք. ուստի եւ պ. պէրգէտան. τὸ βακχεύματα bacchanalia իտ. carnevale ուստ թ. էթ փէսմէլէրի. Օր եւ ժամանակ բարիոք կենդանութեան, կամ բարեկեցութեան եւ ուրախութեան. որ սեպհականեալ է աւուրց յառաջելոց քան զերեւելի քան շաբաթապահս, մանաւանդ քան զմեծ պահս. վասն որոյ կոչի սա՝ ԲՈՒՆ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ.
happiness, felicity, prosperity, rejoicing.
Միոյ տան եւ քաղաքի բարեկենդանութիւն՝ ամենայնի առատութեամբ տեսեալք, զնախախնամութիւնն ասեմք (գոլ անդ). (յաղթութեամբ պսակեալ՝ ի բարեկենդաննութեան կատարէր զաւուրս. Խոր. ՟Գ. 32։)
happiness, felicity, ease, contentment, comfort.
Բախիցուք ի բարեկեցութենէ, եւ դարման տարցուք անձանց չափուքն։ Մի ի բազմացն բարեկեցութիւնս հայել, այլ ի սակաւուցն վաստակս։ Ընդ բարեկեցութեանն մեծամեծ տանջանք կան։ Բարեկեցութիւնն զամենայն անդամսն առհասարակ ապականէ. (Ոսկ. մտթ.։)
of good morals, pious, virtuous, honest, religious.
Եթէ բարեկրօն (տեսանեմ), յանդիմանութեան (ակն ունիմ)։ Ժողովք բարեկրօնից. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Ա։)
to vouchsafe, to accept, to receive favourably, to please.
Զայս եւ տէրն աւանդեաց՝ զբարեհաճիլն ամենայն մարդկան. (Համամ առակ.։)
to celebrate, to publish with praise.
Զնորին հնազանդութիւնն բարեհամբաւէ. (Կլիմաք.։)
good name, renown, reputation, fame, praise.
Գոհութիւն Աստուծոյ մատուցանեմք յաղագս քո բարեհամբաւութեանդ. (Խոր. ՟Գ. 67։)
obedient, submissive.
Զայս՝ ոչ վասն յանդգնելոց ասէ, այլ բարեհաւանիցն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Բարեհամբաւ.
Աճեցուցեալ զտարփանս նոցա խանդաղատանօք բարեհռչակ բարբառոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Բարեհամբաւութիւն.
Եթէ ոչ հանդիպեսցիս բարեհռչակութեան՝ որ յամենեցունց, ոչ համարեսցիս կեանս զկեանսս քո. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Սովորականաւ թագաւորացն զբարեհռչակութիւնն գոչել կամեցեալք ... զԿոստանդիանոս ամենեքեան միաբան օգոստոս կարդային. (Սոկր.։)
of a good shape, well made, genteel;
graceful.
Այլ ոմն կին, որ ունէր հանդերձս բարեձեւս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
fine figure, gracefulness, decorum.
Յառողջութեան բարեձեւութենէ զհիւանդութեան տրտմութիւն նկատեաց. (Կլիմաք.։)
Իրաւանց եւ արդարութեան հնազանդել յաղագս բարեձեւութեան։ Կործանել զհակառակամարտսն բարեձեւութեան կարգաց եւ կրօնի. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
good fortune, happiness, participation of good;
goodness, perfection.
Ի դիմաց գեղեցկութենէ, յանդամոց բարեմասնութենէ. (Սկեւռ. ես.։)
sincere, ingenuous, frank, naive;
innocent, good, well disposed.
Բարեմիտ ունկնդիր (հնազանդ) մեռեալս յարուցանէ. (Կլիմաք.։)
Կայծ մի փոքրիկ յանդունդս անկեալ՝ վաղվաղակի շիջանի. սոյնպէս եւ տրտմութիւն ի սիրտս բարեմտաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Բայց դու մի՛ ակն ունիցիս ողջանդամ բարեմիտ ապրել. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 19.) իմա՛ անվնաս, իբր անմեղ։
sincerity, innocence, goodness, indulgence.
Եւ Խնդմտութիւն. զուարթութիւն. սիրտ անդորր.
Հաւանի (Աստուած), յորժամ բազմութիւն հանդերձ բարեմտութեամբ աղաչիցէ զնա։ Որք բարեմտութեամբ զսխալանս իւրեանց ասիցեն, ընդունի. (Ոսկ. անոմ.։)
Զտիտոս՝ զոր առաքեացն, հանդերձ բազում բարեմտութեամբ ընկալան. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Հնազանդութիւն եւ գովութիւն ի բարեմտութիւն շարժեն զիշխանն. (Վրդն. ել.։)
Եւ Միամիտ հնազանդութիւն. հլութիւն, կամ զգաստութիւն.
well adjusted, well agreed;
symmetrical.
Յորում բարեյարմար մեծն Աղեքսանդրիա է շինեայ քաղաք. (Խոր. ՟Գ. 62.) որ լինի եւ մ. իբր εὑαρμόστως apte
of good or of great hope.
Բարեյոյս կամօք սխրացեալ համարձակի հարցանել։ Բարեյոյս ի վերստին դառնալն յաշխարհն հայրենի։ Բարեյո՛յս կաց առ հանդերձեալ կեանսն. (Լմբ. ստիպ.։)
of good sign;
signalized, remarkable, famous.
Բարենշան նշան յաղթութեան առաջի աչաց տեսանէին. (անդ. ՟Ժ՟Բ. 11։)
mild (speaking of the wind), the mild zephyr.
Առաքեա՛ ի յանդս մեր զցօղ քաղցրութեան եւ զօդս բարեշուչս. (Եփր. քրզ.։)
exactness, beauty, exact proportion.
Բարեչափութիւն անդամոց՝ հանդերձ վայելուչ գունով՝ գեղեցկութիւն առնէ մարմնոյ. (Նիւս. բն.։)
pious, religious, devout.
Նմանութիւն Աստուծոյ է բարեպաշտն եւ արդարն գոլ՝ հանդերձ խոհեմութեամբ. (Սահմ. ՟Զ։)
becoming, conformable, convenient, proper, handsome, pretty;
graceful.
Բարեվայելուչ հանդիպի. այսինքն ի դէպ գայ. (Աթ. ՟Ը։)
benefit, bounty, good, beneficence, kindness, favour, service, pleasure, gratification, liberality.
Աւանդեսցեն զիւրեանց ոգիս բարերարութեամբք. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 19։)
Կարօտեալք գտին զբարերարութիւն ի քումմէ բարերարութենէդ։ Զքո բարերարութեանդ զչափ առեալ։ Բարերարութեամբն տալ յերկնից ձեզ անձրեւս։ Որք զբարերարութիւնն յանձին ունիցին։ Զբարերարութիւն եւ զհաղորդութիւն մի՛ մոռանայք.եւ այլն։
Լինել պաշտօնակից մեզ եւ փառաբանակից քում բարերարութեանդ. (Պտրգ.։)
Առ ի յայտնելոյ զիւրոյ զբարերարութեանն հանդէս. (Եզնիկ.։)
Յուսալով ի գթածութիւն բարերարութեանդ քո. (Խոր. ՟Գ. 57։)
blissfulness;
good fortune, happiness.
Երջանկութիւն մեծ. բարեբաստութիւն. սրտի դիւր. անդորրութիւն.
glorious, illustrious, splendid, magnificent.
Բարեփառ եւ արժանի սքանչանալոյ ցուցեալ զհնազանդութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
ԲԱՐԵՓԱՌ. Քաջափայլ հանդիսացեալն ի վարդապետութեան. ուղղափառ, եւ ուղղափառական.
well tried, — proved.
εὑδόκιμος probus, probatis, et laudatus Փորձ եւ ընտիր. քաջահաճոյ. գովելի գտեալ փորձիւ. հանդիսացեալ. պանծալի.
cf. Բարեքի.
Եթէ ոք ի քահանայից հանդերձիկ ինչ բարեքիկ ագանիցի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Եւ զայր վարդապետ՝ եթէ տեսանեն՝ որ ի կերակրիկ ինչ մտաբերիցէ, եւ բարեքիկ հանդերձիկ ագանիցի ... բամբասեն. (Սարգ. յուդ. ՟Բ. ըստ ձ։)
at least, at the least.
Եթէ ոչ առնես զսպասաւորութիւն քո (զսարկաւագութիւն), ապաբա՛րէ զսկիհն կալցես ի ձեռին քո ի ժամ հաղորդութեանն. (անդ. (տպ. ապա սակայն։))
Եթէ ոչ ունիս աղօթս հոգեւորս եւ խոնարհութիւնս, ապա բա՛րէ աշխահութիւնս մարմնաւորս արասցես. (անդ. (տպ. գո՛նէ։))
to be angry, provoked, to storm, to rage.
ὁργίζομαι, θυμόομαι, ἁγανακτέω , παροξύνομαι irascor, indignor, furo, exacerbor Բարկ եւ սաստիկ լինել՝ վառմամբ կրից՝ մանաւանդ ի վրէժ անիրաւութեանն եղելոյ. ցասնուլ. զայրանալ. սրտմտիլ. զայրագնիլ. զչարիլ. դառնանալ. սրդողիլ.
passionate, apt to be angry, fretful, pettish, peevish, impatient.
Բազում անգամ է տեսանել զգազանս վայրենիս՝ հանդարտացեալս, իսկ զբարկասիրտս ոչ երբէք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.
ὁργή (յորմէ թ. էօրքէ ) θυμός, χόλος ira, indignatio Բարկանալն. կիրք սրտի վասն ընկալեալ անիրաւութեանն հանդերձ բաղձանօք վրէժխնդրութեան. ցասումն, զայրոյթ, սրտմտութիւն.
Բարկութիւն՝ բնական ինչ է. եւ սակայն յընթակայէ եւ ի կատարմանէ սահմանեմք զնա՝ ասելով, եթէ Բարկութիւն է առանդն զսրտիւն արեանն՝ առ ի տենչումն փոխարէն տրտմեցուցանելոյ. (Սահմ.։)
very high, much elevated, lofty.
Բարձրաբերձ սանդուղ։ Բարձրաբերձ մայրիւք. (Նար.։)
high, elevated;
bold, frank, honourable;
holdly, highly.
Բարձրագլուխ պարու մարգարէից մեծն հեղիաս։ Որով կատարելապէս բարձրագլուխս իր մղեալ յարդարի։ Քաջութեանն անուանի հանդէս՝ ի՞ւ իւիք, քան թէ սովաւ բարձրագլուխ ինելով. (Պիտ.։)
Յոյժ բարձրիգլուխ պարծի ողորմութիւնն առ դատաստանաւ. (Մանդ. ՟Ը։)
higher, sublime;
supreme, grand;
—, —ս, highly, sublimely, boldly.
Բարձրագունօքն եւ հանդերձելովքն պատկառեցոյց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
that flies above.
cf. Բարձրաբարբառ.
Եւ զայն ցուցանէր բարձրաձայն աղաղակաւ յայտ յանդիման առաջի ամենեցուն. (Ագաթ.։)
to elevate, to lift up, to raise, to exalt, to raise higher, to raise again, to ascend, to promote, to advance.
Սկիզբն արարից բարձրացուցանել զքեզ առաջի ամենայն որդւոցն Իսրայէլի։ Բարձրացուցի զքեզ ի միջոյ ժողովրդեանդ։ Բարձրացուցի զքեզ յերկրէ։ Որդիս ծնայ եւ բարձրացուցի, եւ նոքա զիս անարգեցին։ Արդարութիւն զազգ բարձրացուցանէ. նուազեցուցանեն զազգս մեղք։ Զորս կամէր ինքն՝ բարձրացուցանէր, եւ զորս կամէր ինքն՝ խոնարհեցուցանէր։ Տէր խոնարհեցուցանէ, եւ բարձրացուցանէ։ Որ բարձրացուցանէ զանձն, խոնարհեսցի. եւ այլն։
height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.
Հանդերձ կատարելութեամբս եւ պատուոյս բարձրութամբ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գիտացեալ զնախահօրն կործանումն, մանաւանդ թէ զսատանային՝ իսկ ի բարձրութենէ եւ ի հպարտութենէ լեալ. (Նար.։)
leg;
cf. Բարձ.
Արասցես նոցա անդրավարտիս կտաւեայս՝ ծածկել միջովք չափ, եւ բարձիւք չափ։ Մէջք նորա, եւ բարձք՝ պղնձիք։ Ի տալ տեառն զբարձս քո ի քակտումն, եւ զորովայն քո յուռուցումն։ Ոչ խորտակեցին զբարձս նորա։ Բարձք նոցա՝ բարձք ուղղորդք։ Բազուկք, եւ բարձք նորա իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Եւ ոչ սասանեցան բարձք իմ։ Առնապանք պղնձիք ի վերայ բարձից նորա.եւ այլն։
Ի խարսխաց բարձիցս մինչեւ ցափն կառուցման լրութեան անդամոցս՝ չէ՛ առողջութիւն. այսինքն յոտից մինչեւ ցգլուխ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to moralize.
ԲԱՐՈՅԱԽՕՍԵԼ. φυσιολογέω de natura dissero Խօսել կամ ճառել զբարուց եւ զբնութեանց, մանաւանդ կենդանեաց.
moral, belonging to morals;
moralist;
moral;
— իմաստասիրութիւն, ethics;
— գիտութիւն, morality, ethics;
— իմաստ, morality;
առնել — խորհրդածութիւնս, to moralize, to make moral reflections.
Ի ձեռն տեսականին յարդարի, եւ ի ձեռն բանի պաճուճէ զբարուականն, եւ հնազանդեցուցանէ զախտս (կամ զկիրս)։ Արիստոտելականքն յերիս բաժանեն զգործնականն. ի քաղաքականն, ի տնտեսականն, ի բարոյականն. եւ յիրաւի։ Արիստոտէլ գրեաց զբարոյականն, յորում վասն բարուց ճառէ. (Սահմ. ՟Ի. եւ ՟Ի՟Ա։)
goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.
Բազմաց յինէն հանդիպեսցիս բարութեանց. (Խոր. ՟Գ. 34։)