born of an aspic.
Ծնունդ քարբի. ծնունդ իժի. չար զաւակ չար ծնողի.
Տո՛ւր ինձ ասէ զգլուխն յովհաննու մկրտչի. ո՛վ մատակ առիւծուն քարբածնունդ մանկանն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
stone-break, saxifrage, alchemilla or lady's mantle.
ἕμπετρον, σαξίφραγον . ի լտ. saxifragum, seselis. Խոտն՝ որ բեկանէ զքար երիկամանց. ասի եւ բուսանիլ ի մէջ քարանց ճեղքելոց։ Դաղիպն։
Charybdis.
• «ծովի մէջ վր. տանգաւոր յորձանք» Նոնն. 46. որ և սխալ գրուած ֆառիբդէս Բրս. մրկ. 374։
• = Յն. γάρυβδις, որ Մեսինայի նեղուցում վտանգաւոր մի յորձանքի անունն էր. յա-տուկ անունը ընդհանրանալով՝ դարձաւ յե-տոյ հասարակ անուն։-Հիբշ. էջ 388։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
expiatory.
Ոտնաձայն առնէ, զի յոտսն քաւութիւնաբերս հասեալ մարդոյն՝ ինքնապատում զյանցանացն փրկութիւն գտանիցէ. (Ագաթ.։)
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
to speak or write like a poet, to poetize, to versify.
Քերթողաբար խօսել, Ճառել, գրել.
Սոկրատէս իմաստասիրէ, հոմերոս քերթողաբանէ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
poetically.
cf. Քերովբիմ.
sweet-spoken.
Որ քծնի բանիւք. շողոքորթ. շողոմարար.
Քծնաբանք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
critic, censor.
Քննող բանց.
Քննաբանքն հանդիպին. (Մաշկ.։)
critical.
to criticize, to censure.
Քննել զբանս. խուղարկել. հարց եւ փորձ առնել.
Քննաբանքն հանդիպին, քննաբանեն, դատապարտեն ... Քննաբանիմք յայն մեծ եւ յանհեղ ատեան. (Մաշկ.։)
criticism, censure.
amphimacer.
Պօղոս՝ քողաբորբ ուռկան. (Ճ. ՟Ա.։)
Իսկ ի (Հին բռ.) ի կարգի փաղանուանց դնին։
Քաղասուզեալ, քաղաբորբեալ, առագաստեալ։
ՔՈՂԱԲՈՐԲ. Ըստ տաղաչափից՝ եռավանկ բառ, որոյ միջին վանկն է աղօտ կմ սուղ.
ՔՈՂԱԲՈՐԲ ՔՈՂԱԲՈՐԲԵԱԼ. Որ իբր առնու զիւրեւ զաղօտ ինչ՝ որպէս զբորբ (լուսոյ կամ ծխոյ). քողածածուկ. անյայտ եւ ճարտար՝ որպէս ուռկանն ծածկեալ ընդ ջրով.
Քողաբորբ՝ ն՝երկարէ եւ ն՝աղտէ եւ ն՝երկայէ հինգամանակ. որպիսի, Ա՛մբակու՛մ. (Թր. քեր.։)
scabious.
like the Tartars.
Իբրեւ զքուշանս կամ զհեփթաղս. թաթարի պէս.
Որո միանգամ քուշանաբար հինիւ սմբակափոխ արարեալ. (Խոր. ՟Ա. 12։)
like a christian, christianly;
— կեալ, to live, to lead a life worthy of a christian.
χριστιανικῶς ut christianus κατὰ χριστιανισμόν christianorum more. Քրիտոնեապէս իբրեւ զքրիստոնեայ. ըստ օրինակի քրիստոնէից եւ քրիստոնէութեան.
Մի հեթանոսաբար անըուշներ ի պատուիրանաց աստուծոյ, այլ կատարեա՛ քրիստոնեաբար զհրամանսն տեառն։ Վարուք իւրովք (ըստ արտաքնոյն) կայր քիստոնէաբար Քրիտսոնէաբար թաղումն. (Մանդ. ՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։ Շ. թղթ.։)
Քրիստոնեայք էին, եւ քիստովնէաբար սնեալք. (Աթ. անտ.)
like Jesus Christ.
ա. Իբրեւ զքրիստոս. ըստ օրինակի քրիստոսի տեառն մերոյ. եւ Քրիստոսական.
Շրջէր քարոզութեամբ ընդ քաղաքս եւ ընդ գիւղս քրիստոսաբար։ Որոց տուեա զանձն փոխանակ քրիստոսաբար. (Վրդն. պտմ.։)
Պետրոս յոյժ ախորժէր զսիրելին քրիստոսի (զյովհաննէս) վասնզի քրիստոսաբար հեզութեան նորա. (Տօնակ.։)
Քրիստոսաբար սիրովն բերկին ընդ միմեանս. (Վրք. հց. ձ։)
brought by the Saviour.
Բերեալն ի քրիստոսէ. զոր ինչ քրիստոս եբեր առ մեզ կամ տայ մեզ.
Վասն ամենայն ոգւոց քրիստոսաբեր փրկութեանն հասանելոյ. (Կորիւն.։)
cf. Քերովբէ.
dwelt in by the cherubim.
Ուր իցէ բնակութիւն քերովբէից.
Հրաշակառոյց խորանացն քրովբէաբնակն (կամ սրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)
levied or assembled by cherubim.
Ի քրովբէից գումարեալ՝ բաղկացեալ.
Քրովբէագումար զօրքն հանդիսից. (Գանձ.։)
cherubic, angelical.
like a cherub, angelically.
Ընդ սարկաւագացն քրովբէապէս ձեւանամբ։ Վերածեալ քրովբէապէս տուաք ի ձեռս քահանային. (Լմբ. պտրգ.։)
sudoriferous, sudorific, diaphoretic.
Քեւ լուծեալ բարձաւ քրտնաբեր անիծադրութիւնն ադամայ. (Թէոդոր. խչ.։)
imperial.
Յինքնակալաց բնակեալ. կայսերական.
Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պաղատ զինուորէր. (Նար. խչ.։)
usefully, advantageously.
Մեկնեցան օգտաբար, զի մին առնիցէ, եւ միւսն իշխանեսցէ։ Այլեւ օգտաբար եղեւ այն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 66։ Երզն. մտթ.։)
profitable, useful, lucrative, fruitful.
Որ բերէ զօգուտ. օգտակար. շահեկան.
Մեծ օգտաբեր աշխարհիս հայոց գիւտիս այսորիկ։ Զօգտաբեր հրահանգս մանկանցն։ Զզանազան օգտաբեր խրատուց վարդապետութիւնս։ Զարմանալիս համարել զերկոցունց օգտաբերացս բնութիւն։ Օգտաբեր յարգիս եւ յապառնիս. (Փարպ.։ Պիտ.։ Խոր.։)
Զօդս օգտաբերս հրամայեսցես ի վերայ երկրի. (Կաղանկտ.։)
climate, clime.
idly speaking, talking to the winds;
aerologist;
cf. Օդերեւութաբան.
Ունայնաբան արագախօս՝ որպէս ընդ օդս բարբառեալ. եւ ՕԴաբանութիւն. անհիմն կամ հարեւանցի զրոյցք.
Ոչ թէ ծայրաքաղ տիչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրաւարս խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
aerological.
aerology.
aeriferous.
Որ բերէ զօդ կամ զհողմ զովացուցիչ. հավա՝ հով բերող դրսէն ներս.
Զդրծունս կազմեալ օդաբերս զովացուցիչս։ Դրունք երկբացիկք են օդաբերք. (Արծր. ՟Ե. 6։)
place, fortress.
Բերդաքաղաք. քաղաք բերդաւոր կամ բերդանման. ամուր.
Հանդէպ հարաւոյ քաղաքաբերդին վանի։ Էր ի սահմանս քաղաքաբերդին ռաբանայ. (Արծր. ՟Ա. 10։ Ուռհ.։)
townsman, inhabitant of a town, citizen, cit, burgess;
— լինել, live in a town.
galbanum;
— երեւելի, transparent -.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց ա-ռանց վկայութեան) «մի տետակ բուսական խէժ, galbanum» Ել. լ. 34. Սիրաք իդ. 21. Բրս. և Վրդն. սղ. յետնաբար գրուած ըստ լտ. գաղբան, գաղբանոս։
• = Յն. γαλԲά́νν «քաղբան, Ասորիքին յա-տուկ կծու մի խէժ», որ փոխառեալ է սե-մականից. հմմտ. եբր. [hebrew word] xeləbbəā, ասոր. [syriac word] ︎ xelbənītā (Boisacq 1048). = նոյնից նաև արաբ. ❇ ǰulban, վրաց. ჭალბანა քալբանա, լտ. galbanum ևն, բո-լորն էլ նոյն նշ.-Հիւբշ. 387։
• ՀՀԲ գալբանոս «է բառ եբրայական»։ ՆՀԲ յիշում է եբր. ձևը՝ առանց ծագու-մը ցոյց տալու։ Տէրվ. Altarm. 69 և Հիւնք. յունարէնից։
καλβάνη galbanum, -us. (յորմէ առ յետինս գրի եւ Գավբանոս) Հոյզն կամ խիժ ծառոյ ծխանելի.
Ստաշխն եւ եղունդն, եւ զքաղբանն զանոյշ, եւ զկնդրուկն զերեւելի. (Ել. ՟Զ. 34։)
որպէս զքաղբան եւ զեղունկն եւ զտաշխն. (Սիրաք. ՟Ի՟Դ. 21։)
Զքաղբան երեւելի (այսինքն թափանցիկ), կամ զխառնուածոյն զայն խունկ. (Բրս. սղ.) (ուր լիբանոն)։
Խունկ էին քաղբանն, ստաշխն. (Վրդն. սղ.։)
like a famished person, greedily.
Իբրեւ քաղցեալ. անյագաբար. փափաքանօք.
Զսոյն եւ մեք քաղցելաբար ճաշակեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Փութացաւ եկուլ զնա քաղցելաբար. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)
bearing sweet wine.
Որ բերէ յիւրմէ զքաղցր բաժակ, այս ինքն զգինի ընտիր.
Բազմոստեան տնկոյն ծաղկաւէտ ճիռն օրհնութեան եւ քաղցրաբաժակ. (Ճ. ՟Ը.։)
sweet-spoken, mealymouthed, smooth-tongued;
flattering.
χρηστολόγος suaviloquus, blandiloquus. Ոյր բանն քաղցր է ի լսելիս. քաղցրախօս. եւ Որ ինչ հայի ի քաղցրաբանութիւն.
Մեծիմաստ եւ քաղցրաբան։ զքաղցրաբանսն՝ որ զլսելիսն կախարդեն։ իբրեւ տեսանեն զձեզ քաղցրաբանս, չարախօսեն զձէնջ իբրեւ զմոգաց եւ զպատրողաց։ Յունկն քո քաղցրաբանք են (չարքն). որպէս որոգայթն թռչնոց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Լմբ. առակ.։)
Քաղցրաբան րանւք մի՛ ձկտիր։ Մի՛ իցէ թէ հայեսցիս ի նորա քաղցրաբան պատճուճանս։ Քաղցրաբան օրհնութեամբ. (Եւագր. ՟Ժ։ Կոչ. ՟Զ։ Գէ. ես.։)
sweet tongue, kind things, honeyed, fine or soft words, flattering discourse, flattery, wheedling, blarney.
χρηστολογία suavis sermo, blandiloquentia. Բան քաղցր՝ ամոքիչ ի բարին, կամ հրապուրիչ ի չար անդր. անուշ խօսք, անուշ լեզու.
ունիցիք բանս քաղցրունս ... քաղցրաբանութեամբն կակղացուցանէ ... քաղցրաբանութեամբ շահել զամենեսեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Լսէր զքաղցրարանութիւնն եւ զշնորհալի բանս երանելոյն. (Փարպ.։)
Քաղցրաբանութեամբ եւ օրհնութեամբ պատրեն զսիրտս անմեղաց. (Հռ. ՟Դ՟Զ. 18։)
Զկեղծաւոր քաղցրաբանութիւն նոցա յանդիմանելով. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Ի դէպ է ի հասակակցացն պատրիլ, եւ ի քաղցրաբանութենէն մոլորիլ ... Քաղցրաբանութեամբ ասէ ջանան արբուցանել քեզ հրապոյրս պղտորս. (Լմբ. առակ.։)
Ալէլուն քաջահնչօղ ձայնիւ զհրեշտակացն քաղցրաբանութեանն օրհնաբանութիւնսն նշանակէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
sweetly, softly, gently, mildly.
Քաղցրութեամբ. քա՛ղցր. անուշութենով.
Քաղցրաբար խօսէր ընդ նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
honeytongued;
sweet-voiced, melodiously singing.
մ. ἠδύφωνος dulcisonus. Քաղցրաձայն. եւ ախորժալուր. հեշտալի. եւ քաղցր բարբառով՝ ձայնիւ կամ լեզուաւ.
իբրեւ զձայն երգոց քաղցրաբարբառ յօրինելոց. (Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 32։)
Ո՛վ սուբր վկայ Քրիստոսի՝ քաղցրաբարբառդ մինաս։ Աղաւնի՛ քաղցրաբարբառ՝ հեզաբանեալ զտէր Յիսուս. (Շար.)
Անտոն՝ զարդ անապատի քաղցրաբարբառ սաղմոսերգող. (Տաղ.։)
Ձօնեսցո՛ւք ձայն մաքուր ընծայից քաղցրաբարբառ բանից օրհնութեամբ. (Նար. խչ.։)
Լսել զքաղցրաբարբառ բանս քո։ Քաղցրաբաղբառ աստուածախօս բանիւքն. (ՃՃ.։)
Քաղցրաբարբառ աւետեաց հնչումն. (Խոր. հռիփս.)
Լսել զքաղցրաբարբառ եւ յորդառատ վարդապետութիւն նորա. (Վրք. ոսկ.։)
Վասն քաղցրաբարբառ լսելոյ սմա զահտւոր զձայնն. (Մաշտ.։)
Բարերար միածնի քո քաղցրաբարբառեալ. լաւ եւս է ընթեռնոլ ըստ տպ. քա՛ղցր բարբառեալ։
sweet or goodtempered, affable, condescending.
Քաղցր բարոյիւք կամ բարուք.
Քաղցրաբարոյ իշխանն աշոտ. հեզն, եւ ամենայն բարեօք յղացեալն. (Արծր. ՟Դ. 4։)
good-temperedness, mildness, meekness.
որպէս Քաղցրաբարոյութիւն. հեզութիւն. ցածութիւն.
Քաղցրաբարութեան առաւելութիւն ցուցեալ Տկարութիւն զխոնարհութիւն եւ զքաղցրաբարութիւն ուսուցանէ. (Փիլ. յովն.։ Յճխ. ՟Է։)
bearing sweets, producing agreeable fruits.
Որ բերէ յիւրմէ զքաղցրութիւն. ունօղ զքաղցր բերս կամ զպտուղս.
թէպէտ դառնաբերք լինին, եւ թէպէտ քաղցրաբերք։ Թէպէտ դառնաբեր, թէպէտ քաղցրաբեր։ Ի պաղոյն ծառն ճանաչի, եթէ քաղցրաբեր է, եթէ դառնաբեր։ Տունկն ի բոսոյ քաղցրաբեր, եւ պտուղն ի բարուց դառնաբեր։ արմաւենի քաղցրաբեր՝ արդարութեան պաղովք. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Կոչ. ՟Բ։ Երզն. լս.։)
Որ յառաջ փայտք էին անպտուղք, պտղաբերք եղեն հաւատովք. եւ դառնաբերքն եւ փշաբերքն՝ քաղցրաբերք եւ անուշահոտք առաքինութեամբք. (Գէ. ես.։)
sweet-smelling, osoriferous, sweet-scented, fragrant.
mellifluous, sweet.
sweet, demure, affable, obliging, complaisant, kind.
Քաղցր եւ համրոյր. անոյշ. ախորժ. բուրիչ քաղցրութեան.
Ուստի բղխեն զքաղցրահամբոյ սէրն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամբոյր խօսից նուաճէր եւ յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
cf. Քամակակոտոր.
ՔԱՄԱԿԱԿՈՐ ՔԱՄԱԿԱԲԵԿ ՔԱՄԱԿԱԿՈՏՈՐ. κυρτοβάτων, -τουσα incurvatus, -ta. Ոյր պրպէս թէ բեկեալ եւ կոտորեալ է քամակն. կորացեալ. միջաբեկ. սրտաբեկ. կթոտ. մեջքը՝ սիրտը կոտրած, ծռած.
Ապշեալք՝ քամակաբեկք. Քամակակոտոր խորտակմամբ ցրուեալք. (Փարպ.։)
scornfully, disdainfully, slightingly.
καταφρονητικῶς, ὁλιγώρως contemptim, contemptui habendo. Քամահանօք. արհամարհօք. յոչինչ գրելով. բանի տեղ չդնելով, չիսեպելով.
Քամահաբար արհամարհեցին զմահու։ Զառաջին ասացեալսն քամահաբար ընդունելով։ Յոյժ քամահաբար արփեգնաց լինին. (Փիլ. իմաստն.։ եւ ՟Ժ. բան։ եւ լիւս։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 55։)
in how many ways ?.
Քանաբա՞ր ասի հակադրութիւն։ Գիտացաք՝ եթէ քանաբա՛ր ասի տեսակ։ Ըզքանաբա՛րն ասել եթող. (Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պորփ.։)
cf. Աղօթկեր.
որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus
that prays to God;
suppliant.
Ընկալեալ զամօթ պատկառանաց զաղօթկերին (Աբրահամու եւ Սառայի)։ Պատուիրէ իբր սիրելեաց՝ աղօթկերաց եւ հաւանողաց. (Փիլ. լին.։)
Զաղօթկերացն բազմութիւն սուսերաւ մահու խողխողեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
chapel, house of prayer.
Քրիստոս իբրեւ եկն, զամենայն երկիր սրբեաց, եւ ամենայն երկիր (կամ տեղի) աղօթանոց եղեւ. (Ոսկ. խչ.։)
that offers up his prayers to God;
suppliant.
Աղօթանուէր թեւօքն հալածեաց զբազմութիւն լէգէովն զօրաց։ Աղօթանուէր մաղթանօք։ Աղօթանուէր հայցմամբ. (Շար.։)
Ի մէջ աղօթանուէր սաղմոսացս՝ եւ խրատականս խառնել. (Լմբ. սղ.։)
chapel, place of prayer.
Զաղօթատուն նոցա լցեալ արամբք՝ այրել հրամայէր. (Վրդն. պտմ.։)
small chapel, chapel.
Աղօթարանք կոչին, եւ սրբարանք. (Սհկ. կթ.։)
Կրօնաւորաց աղօթարան է. (Լմբ. պտրգ.։)
Իբր ա.
ԱՂՕԹԱՐԱՆ ասի ռմկ. եւ Արեւելք. իբրեւ կողմն աղօթելոյ սովորաբար։
that prays to God;
that addresses God in prayer.
Եհաս առ նուաստս աղօթարար սուրբ թագաւորութեանդ։ Խոնարհ եւ աղօթարար։ Աղօթարար եւ աստուածազարդ քահանայիցդ. (Շ. թղթ.։ Ոսկիփոր.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն։ Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ առ Աստուած հոգւով եւ մտօք։ Աղօթելով զայս ասէր, Հայր անցո՛ յինէն զբաժակս. (Շար.։)
Ի դէմս Հոգւոյն Սրբոյ զայս աղօթեցի։ Զոր ի կարգէ սաղմոսիս է աղօթել. (Նար. ՟Լ՟Գ.։ Նար. կ.։)
ար. խնդրով, իբր վասն, ի պէտս.
Փրկութեան նոցա աղօթէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ժողովրդեանն՝ որոց պէսպէս աղօթեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
հյց. խնդ. իբր հայցել, խնդրել աղօթիւք յԱստուծոյ. աղաչելով ուզել. տիլեմէք.
Փրկութիւն ի թշուառութեանց բազմաց աղօթեաց. (Նար. մծբ.։)
Աղօթել զփրկութիւն, կամ զլուսաւորութիւն. (Արշ. ՟Ի՟Ը։ Նար. մծբ.։)
Աղօթէ Աստուծոյ զկործանումն, կամ զպատկառանս թշնամեացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. թղթ.։)
prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.
Աղօթքն՝ խօսք ընդ Աստուծոյ թարգմանի, կամ ստուգաբանի. (Վրդն. յաւետ.։) (Տօնակ.։)
Աղօթք՝ հայցումն բարեաց առ ի յԱստուծոյ. (Ոսկիփոր.։)
Աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ, եւ յամենայն իրս պիտանացու։ Աղօթքն՝ խնդրուածք բարեաց են ի նմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Աղօթքն՝ յաղագս յուսացելոցն մաղթանք եւ պաղատանք. (Լմբ. սղ.։)
Դու Աստուած լուար աղօթից իմոց։ Տաց քեզ զաղօթս իմ օր ըստ օրէ։ Ուղիղ եղիցին աղօթք իմ։ Աղօթիւք եւ պահօք։ Յարուցեալ յաղօթիցն՝ եկն առ աշակերտսն։ Էին հանապազորդեալ միաբան յաղօթս։ Իմ կամք սրտի, եւ աղօթք առ Աստուած՝ վասն նոցա են ի փրկութիւն. եւ այլն։
Աղօթից բարբառով։ (Բ. Մակ. ՟Գ. 20.)
ԱՂՕԹՍ ԱՌՆԵԼ, ՅԱՂՕԹՍ ԿԱԼ, ԿԱՆԽԵԼ ՅԱՂՕԹՍ. Այսպէս դնի միշտ ի սուրբ գիրս ՝ փոխանակ բայիդ ԱՂՕԹԵԼ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro
Որ զմեծ աղօթսն յաղօթս եկաց. (Փիլ. այլաբ.։)
ԱՂՕԹՍ ԱՌՆՈՒԼ. Առնուլ զօրհնութիւն եւ զբարեմաղթութիւն աղօթական.
Եզականս ԱՂՕԹ, է անսովոր. բայց նշմարի ուրեք ի բանս Ոսկ. եւ Յհ. իմ. եւ Սարկ. եւ ի Գանձ. ստէպ։
Աբգար ետ տանել առ նմա թուղթ աղօթից. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 12։)
more obscure or dim;
very small or feeble.
Աղօտագոյն ունի զբաշխողականն երեւումն։ Լուսափայլութիւնք՝ ոմանց յայտնագոյն, եւ ոմանց աղօտագոյն բաշխին. (Դիոն.։ Մաքս.։)
Աղօտագոյն նրբից շարժմանց ոչ հմտանան. (Շ. իմ. եղակ.։)
Ոչ եթէ աղօտագոյն դատապարտութեան արժանի իցէ. (Բրս. բարկ.։)
having a feeble voice.
Նուազաձայն. նրբաձայն. ἱχνόφωνος voce gracili
to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.
Ձայն, որչափ հեռի են մարդիկ, աղօտանայ առ նոսա. (Լմբ. պտրգ.։)
Յորժամ աղօտի եւ աղօտացելոյ ձայնաւորի վերաբերիցին երկու ձայնորդքն. (Թր. քեր.։)
to obscure, to cloud, to diminish the splendour of any thing or person, to eclipse, to extinguish;
to tarnish, to sully, to take away the polish from any thing;
to slander;
to enfeeble, to debilitate, to diminish.
Ստուերք հակառակասիրութեանն աղօտացոյց զիմանալի լոյս մտաց մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
Զմի մի տօն երկոքումբք հանդերձ կատարէ, եւ զմինն ի միւսումն աղօտացուցանէ. (Արշ. ՟Ը։)
obscureness, darkness.
Ըստ յետին աղօտութեան հնչման քանակաբար զգալի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.
Որպէս հատ ի բազում հատից աղօրեօք (կամ աղօրիւք) մալեալ, եւ հրով փորձեալ. (Տօնակ.։)
Եւ աղօն. աղացօղ՝ այր եւ կին. որպէս եւ երկանաքարն. եւ նմանութեամբ՝ ատամունք, որք փշրեն զուտելիս. ἁληθοῦσα molitrix, moles
Որ տաս պատանեկաց աղօրիս ըմբոշխնելիս. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
growth;
cf. Աճումն.
Առաւել որպէս աճեցեալ մասն, կամ աչք բուսոց եւ տնկոց, եւ յաւելուած իրաց. բերք. ծնունդք. աճածը, աչքը. ֆիլիզ. պիթիմ. թարագգա.
Թէ ակներն արձակ լինի որթոյն, տե՛ս զբնաորթն եւ զուժովն, եւ անտի թող զաճն, մի աճ, եւ երկու։ Մի՛ թողուր՝ որ ծառն շատ բարձրանայ. զայլ աճն ի լայնքն տո՛ւր. (Վստկ. ՟Կ՟Զ. ՟Մ՟Ղ՟Բ։)
Եթէ անասուն բերեալ իցէ, զգլուխն տացէ. եւ զաճն յերկուս բաժանեսցեն՝ յաղագս աշխատելոյ ի պահելն. (Մխ. դտ.։)
Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)
cf. Աճելական.
αὑξητικός vegetabilis, crescens Որ ինչ աճումն ընդունի. տնկական. բուսական. աճեցական. պիթէր. նապիթ.
Կենդանաբոյս ելով աճական մարմինն։ Աճականք եւ անաճք ... Զաճականս եւ զանաճս ... Աճականաց եւ անաճից. (Մագ. թղթ. եւ Մագ. քեր.։)
Էառ ճշմարտապէս զաճականն, զգայականն, եւ զբանականն. (Մխ. ապար.։)
Եւ իբր աճեցուցիչ. αὑξητικός augmentum efficiens, auctficus
to make haste, to use diligence;
to forward, to hasten, to press or push forward;
to prevent, to anticipate, to get the start.
(ի բառէն ճեպ. շտապ. ջափուգ, աճէլէ) ταχύνω, φθάνω , προφθάνω, προκαταλαμβάνω, σπεύδω accelero, anteverto, praevenio, festino, propero Ճեպիլ. փութալ. յառաջել. կանխել. վաղվաղել. երագել. նախաժամանել. արտորալ. էվէթլէմէք. թէզ տավրանմագ.
Աճապարեաց Դաւիթ, եւ ընթացաւ ի ճակատն։ Աճապարեաց սեմէի, էջ ընդառաջ արքայի։ Աճապարեաց ելանել ի կառս իւր, եւ փախչել։ Աճապարեցի փախչել ի թարշիշ։ Աճապարեաց Աբդիու, անկաւ ի վերայ երեսաց։ Եթէ ոչ վաղ աճապարեսջիք, եւս մեծամեծ ինչ քան զայս գործիցեն։ Աճապարեսցուք գնել ընդ նմա ուխտ. եւ այլն։
Նախանձու ի բարիս աճապարել. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
cartilaginous.
որ եւ ՆԵՐԴԱՊԱՏ. Պատեալ աճառովք՝ նեարդիւք եւ ջլօք. νευρώδης nerveus, nervosus այս ինքն ջղուտ, իբր յն. ջղային.
Խորտակեցից զբազուկս նորա հզօրս՝ ներդապատս եւ զաճառապատս. (Եզեկ. ՟Լ. 22։)
cf. Աճառապատ.
Աճառապինդ գործեացն բռնութեամբ։ Աճառապինդ շղթայիւք կապումն. (Պիտ.։)
cf. Աճումն.
Եւ ոչ ըստ անդադար խառնիցն զբազմութեանն առնու աճելութիւն. (Պիտ.։)
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
Սերմանիքն բուսանիցին եւ աճիցեն։ Յորժամ աճիցէ, մեծ է քան զամենայն բանջարս։ Աճեաց մանուկն։ Աճեցին մանկունքն։ Մինչեւ աճեսցեն մօրուք ձեր. եւ այլն։
Աճեցելոյ բոլորին՝ եւ մասունքն աճեն. (Անյաղթ յԱրիստ.։)
Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)
Աճել պատառոյ ի բերանն. (Կանոն.։)
Թուով առաւելուլ. բազմանալ. սերիլ. շատնալ. չօզալմագ. քեսիր օլմագ.
Աճեցէ՛ք եւ բազմացարո՛ւք։ Եւ որդիքն Իսրայէլի աճեցին, զի բազմացուցանէր զնոսա երկիրն։ Աճեաց ժողովուրդն. եւ այլն։
Ի բազմութիւն աճեցեալք (էրէքն՝) լցին զանտառն. (Խոր. ՟Բ. 38։)
Աճեցէ՛ք շնորհօք եւ գիտութեամբ. (Բ. Պետ. ՟Գ. 18։)
Յորմէ սովորեցին սիրելութեանն աճել բարիք։ Իմաստութեանցն աճեն հնարագիտութիւնք։ Ամենայն ինչ բնական ստացումն՝ կրթութեամբ աճէ։ Իմաստասիրացն աճեալ գիտութեամբ. (Պիտ.։)
Մեծն աստուածասէր պաշտօն ի հաճոյակատարն բարութիւն ... աճել բազմացաւ. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
Դուն ուրեք՝ իբր աճեցուցանել.
Օրհնել՝ աճել եւ բազմացուցանել զզաւակ նոցա. (Ագաթ.։)
cf. Աճեցական.
Աճելականք եւս՝ բոյսք եւ տունկք եւ սերմանք. (Խոսրով.։)
Բաժանի ի ծննդական, ի սննդական, յաճելական։ Աճելական ծանուցանելով զբնութիւնս. (Խոսրովիկ.։)
vegetable, vegetative.
Աճեցական, եւ կերակրական։ Աճեցական զօրութեամբն զգայականն առ նմա բուսաւ. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
Հասարակ տեղի՝ է բան աճեցական էից բարեաց կամ չարեաց. (Պիտ.։)
vegetation.
Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։
ԱՃԵՑՈՒԹԻՒՆ ԱՃԵՑՈՒՄՆ. cf. ԱՃՈՒՄՆ. τὸ αὑξεντικόν (աճեցականն՝ զօրութիւն. իբր աճեցուցիչ, եւ աճական) αὕξησις augendi virtus, accretio
Շառաւիղաց ընդունելով աճեցումն. Զանազան բուսոցն աճեցմունս։ Լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
Նովին աճեցմամբ՝ առաւելութեամբ քո ողորմութիւնդ աւետարանեսցի. (Նար. ՟Լ՟Է։ )Իսկ ի ՟Ղ՟Գ. սուրբ միւռոնն կոչի աճեցումն տղայոց, իբր աճեցուցիչ։
grown, augmented.
Պտղաբերք եւ աճեցունք գիտութեամբն Աստուծոյ. (Կող. ՟Ա. 10։)
Աճեցուն հասակաւ։ Աճեցունս օրըստօրէ գործելով զբարեփառութեանցն իշխանութիւն. (Պիտ.։)
Աճեցուն արարի զգունդն Բելիարայ։ Զամենայն առ ինքն վերաբերեալ (խմորն՝) աճեցուն առնէ։ Զի բազմասցի առաւել աճեցուն եղեալ յաճախ տըւչութիւն անսահմանելի քոյդ սքանչելեաց. (Նար.։)
to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.
αὑξάνω, αὕξω crescere facio, incrementum do, augeo, amplifico, cumulo, πολυωρέω mutiplico, τρέφω nutrio, alo Տալ աճել՝ ըստ ամենայն առման. զարգացուցանել աճմամբ. ուռճացուցանել. եւ ճոխացուցանել. բազմացուցանել. որ եւ ասի՝ մեծ առնել, բազում առնել. աճեցնել, մեծցընել. պիւյիւթմէք. արթըրմագ. իզաիատ վերմէք.
Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։
Եւ աճեցո՛ յիս վերըստին՝ զանապական սերմըն բանին. (Յիսուս որդի.։)
Այսպիսի բանիւք զբանս դրուատեաց նոցա աճեցուցանէ. (Նախերգ. փիլ.։)
cf. Աճեմ.
Գոլով յորդւոց տանս Յաբեթի, որ ի Հայկայ սերեալ աճի. (Գանձրն.։)
ashes;
յ— դառձուցանել՝ դատել, to reduce to ashes.
Ուր հուրն սրբութեան կայր, եւ աճիւնն։ Զքաղաքս սոդովմայեցւոցն եւ գոմորացւոց դարձուցեալ յաճիւն՝ դատեցաւ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 6։)
Ի հնոցին աճիւնէ, զոր ցանէ Մովսէս յերկինս։ (Ածաբ. կարկտ.։)
Լցեալ լինին պարունակքն (ուղղոյ՝) աճեամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ. (Բրս. արբեց.։)
Ծածկեալ ի փոշոյ աճենի (կամ աճիւնոյ) բրտին. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Զաճիւն հնոցի միայն զանձամբ արկեալ.( Յհ. կթ.։)
Զհանգստեանն աճիւն՝ փրկութեան աւանդ մթերեաց. (Նար. մծբ.։)
Ցանկամ տեսանել զաճիւն մարմնոյ արդարոյն ... զաճիւն ոսկերաց, բերանոյ, աչից. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Աճիւնի ոսկերաց երկիւղածացն Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
Քեզ բարձրութիւնս անճառ գովեստից, եւ ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ. (Նար. ՟Ի։)
mixed with ashes, dirtied.
կրակ. որ եւ ԱՃԻՒՆ. իբր գազաղ. քեօզ. τέφρα cinis (մոխիր) (Տոբ. ՟Զ. 18։ ՟Ը. 2։)
to reduce, to ashes.
Զտաճար պաշտաման նոցա աճիւնացուցեալ՝ հողաբլուր կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։)
cf. Աճական.
Աճական. աճօղ, աճեցուն, եւ ուռճացեալ. բեղնաւոր՝ առոյգ. ըստ յն. նաեւ աճեցուցանօղ. αὑξητικός, ἑπακμάζων, γόνιμος crescens, vigens, vegetus, faecundus, augens, auctrix
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Աճումն.
Կանաչն՝ զաճողութիւնն միշտ ի բարիս. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Աճումն.
Կանաչն՝ զաճողութիւնն միշտ ի բարիս. (Շ. հրեշտ.։)
growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.
ԱՃՈՒՄՆ որ եւ ԱՃԵՑՈՒՄՆ. ԱՃԵԼՈՒԹԻՒՆ. Աճելն՝ ըստ ամենայն առման. առաւելութիւն, եւ յաւելուած՝ բուսոց, հասակի, սերնդոց, պատուոյ եւ այլն. αὕξησις incrementum, augmentum աճիլը, մենծնալը, շատնալը. իզտիատ. զիյատէթ. թարագգա.
Երրորդ եօթներեկաւ յանգումն է աճման. քանզի մինչեւ ի մի եւ ի քսան ամացն աճէ ի մեծութիւն մարդն։ Լուսին յաճման ընդ եւ ի կասելն յաճմանէն յեղյեղմունս գործէ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Սերմանք աճման։ Ի հասակ աճման համբառնալ. (Նար.։)
Յաճմանէ յաճումն փոխեցաւ. (Լմբ. սղ.։)
Գան յաճումն ամուսնութեամբ. (Եզնիկ.։)
Բազմորդութեանն աճմամբ։ Զաճումն ազգիս գործէ. (Պիտ.։)
Աճումն երկիւղին Աստուծոյ՝ սկիզբն սիրոյն է. (Կլիմաք.)
Զիս յարմարեա՛ Տէր ընդ նոսին՝ առնուլ աճումն ըստ բոլորին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Աճեցուն.
Յանկարծակի եղեւ աճուն եւ պտղաբեր. (Գէ. ես.։)
horn of plenty.
ԱՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ գրի կարճելով եւ ՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ. Անուն միոյ ի դստերաց Յովբայ։ (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 14։) Այլ ըստ քերթողաց՝ եղջիւր ամաղթեան, որպէս թէ եղջիւր ամաղթեայ՝ այծոյ կաթնատուի Արամազդայ, նշանակ առատութեան կամ ճոխութեան. եւ ըստ եբր. եղջիւր ծարրոյ՝ որպէս անօթ սնգուրի, նշանակ գեղոյ. ἁμαλθαίας κέρας amaltheae cornu, amalthea
Ամաղթեղջիւր. առասպել հեթանոսական ստեղծ զամաղթեայ պատմութիւնն, որ այծ էր՝ ասեն. որոյ մի եղջերն խզելոյ՝ ի բաց բղխել ի խոր տեղւոյն զամենապտղութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
Ամաղթեղջիւր. եղջիւր տեղւոյն (կամ դեղոյ) անուանեցաւ. եւ այլք՝ պտղոցն քաջաբերութեամբ՝ եղջիւր ամաղթեան այծուն ասեն. (Ոսկիփոր.։)
to become desert, to be uninhabited or uninhabitable.
ἑρημόομαι desolor Անապատանալ. ամայի եւ աւերակ կամ անբնակ մնալ. թափուր մնալ. զրկիլ. խարապ՝ վէրան օլմագ.
Ողբան սուրբ մարգարէքն զամայանալն Երուսաղէմի։ Հայրապետական աթոռն ամայացեալ ի բնակողէն։ Ամայացաւ ի բնակչացն երկիրս ամենայն. (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ը։)
Նմանութեամբ՝ իբր հեռանալ, հեռի գտանիլ.
Որք վասն մեղաց ամայանան ի Սուրբ Հոգւոյն. (Խոսր.։)
Երիտասարդն ի գաւազանէ ամայացեալ՝ ստահակէ. (Լմբ. առակ.։)
Զբազմամեայ ամայացեալ բանս բերի քեզ ի տեսութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
Եւ փոխանակ գրելոյ ԱՄԱՆԱԼ. իբր Թօթափիլ. (որպէս թէ եւ ամայանալն իցէ թափիլ իբր յամանոյ)
to devastate, to deprive, to spoil.
Եզեկիաս բարեպարիշտ՝ ամայացոյց ի կախարդացն զԵրուսաղէմ. (Ոսկ. ես. եւ Գէ. ես.։)
to pour out, to empty;
to collect together;
cf. Ամանեմ;
— ծարիր յաչս, to colour the eyes with prepared antimony.
Զի մի՛ երբեմն եւ զնոսա ... ի ծով ամայեսցէ. (Երզն. մտթ. ՟Ը. 35։)
solitude;
desolation, depopulation;
abandonment.
Զբազում տանցն ամայութիւն։ Զամայութիւն տանն. (Պիտ.։)
Միայնութիւն. առանձնութիւն. մեկուսութիւն յաշխարհէ կամ յամբոխէ. թէնհալըգ.
Բարիոք է ամայութիւն եւ լռութիւն. (Ածաբ. աղք.։)
vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.
Լնուլ զամանս նոցա ցորենով։ Յաման մի՛ ամանեսցես։ Չէր թափեալ աման յամանոյ։ Զկահիւն եւ զամանովն։ Խեցեղէն ամանաւ։ Յամանս խեցեղէնս։ Աման ինչ՝ լի քացախով։ Գիտել զիւր աման (զմարմին) ստանալ սրբութեամբ. եւ այլն։
Ի ծովէ ջուր բառնալով ամանօք, լնուլ ամանացն, եւ ծովուն ոչ նուազանալ. (Խոսրովիկ.։)
ԱՄԱՆ. որպէս յն. ἁποθήκη repositorium Դարան, շտեմարան, համբար. մթերանոց. եւ սափոր.
Նմանութեամբ՝ ընդունարան եւ գործարան բնական, կամ գործի փոխաբերական.
Բախեցէ՛ք զաման լալոյն արտասուաց։ Արտասուացն ամանոց բախմունք. (Ագաթ.։ Սարկ. լս.։)
Ծակոտէր զբազմամթեր աման խորհրդոյն (զմիտս կամ զսիրտ) (Եղիշ. ՟Բ։)
Չարին աման գտեալ զթագաւորն՝ որպէս ի դրախտի անդ զօձն։ Եղեւ աման չարին, եւ ելից զնա սատանայ ամենայն խորամանկութեամբ. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Դ։)
Մինչ ի մարմին եւ ի զգայական ամանսն (որովայնի)։ Զկերակրոյն ամանսն ներքնատուն ասելով։ Թափուր եղելոց ամանոցն՝ հարկաւոր էր քաղցնուլ։ Շնչաբերակք՝ շնչոյն ամանք ... Երկու են ամանք՝ երակք եւ շնչափողք. (Փիլ.։)
ՈՏԻՑ ԱՄԱՆ. Ռամկական է, իբր ագանելիք ոտից.
to put in a vessel or bag, to bag.
Առեալ հող՝ յայն ամանեաց զարիւնն։ Զենեալ յօշմամբ՝ ի սան ամանեալ՝ եդին ի վերայ հեփեստեայ (այս ինքն կրակի). (Մագ. ՟Ձ՟Ե։)
Զի ամփոփեսցեն ամանեսցեն զպտուղ նորա ի մարմինս իւրեանց. (Եփր. համաբ.։)
Յաման ջրոյ առակէ զկինն, զի զոր ամանէ ի նա այրն՝ ջուր ի դէպ ժամանակի ըմպէ զծնեալ մանկանցն գթոցն վայելս. (Լմբ. առակ.։)
to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.
Էին երկոքեան մերկ, եւ ոչ ամաչէին։ ՅԵգիպտոսէ ամաչեսցես, որպէս ամաչեցերն յԱսորեստանւոյն։ Կացին մնացին ամաչեցեալք։ Որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Թէպէտ եւ նախատի վատ, ոչ ամաչէ։ Ամաչեսցեն եւ յամօթ լիցին։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Մի՛ ամաչեսցեն վասն իմ՝ որ համբերեն քեզ։ Դարձցին առ ժամայն ամաչեցեալ. եւ այլն։
Յիւրեանց բանիցն իսկ ոչ ամաչիցեն. (Եզնիկ.։)
Յոյժ ամաչեալ եղեւ ընդ այնոսիկ եղբայրն. (Վրք. հց.։)
Ամաչելի գործ՝ անխրատաբար ունելով առ մարդկայինս. (Բրս. գոհ.։)
Նմանութեամբ եւ ոճով ասի.
to make ashamed.
Յոյս ոչ երբէք ամաչեցուցանէ. (Հռ. ՟Ե. 5։)
Զարծաթսիրութիւն աղքատութեամբ ամաչեցուսցուք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
summer.
Զբօսանալով յամարան աւուրսն ի վերայ նորա. (Մամիկ.։)
Ամարունս եւ ձմերունս կատարելով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այլ զհոլովսն հասարակօրէն ի փոխ առնու ի բառէդ ԱՄԱՐԱՅՆԻ։
beginning of summer.
Մուտ կամ սկիզբն ամարայնոյ, ի մտանել արեգական ի խեցգետին, ի յունիսի ՟Ի՟Ա. կամ ըստ հին տումարի ի ՟Թ. ամըռմուտք։ (Սարկ. տոմ.։)
of or belonging to summer.
Յօդիւ՝ իբր ամառնային եղանակ.
Որք յամառնայինսն տաքմամբ աւազին ժռիցն վշտացուցանեն. (Պիտ.։)
cf. Ամառնային.
Իբրեւ զփոշի կալոյ ամարայնոյ. (Դան. ՟Բ. 35։)
summer-time;
in summer-time, during summer.
Անյայտ բառ՝ զոր ընթեռնու ի (Մագ. քեր.) Ստեփ. լեհ. եւ մեկնէ՝ հաւ ջրային գորշագոյն՝ փոքր ինչ մեծ քան զաղաւնին. (որպէս ճայ ծովու. մարթի) այլ ինքն դնէ ի լտ. fulica, lorus. որոց առաջինն կոչի յոմանց ռմկ. կերկեր. ըստ Մենինսքեայ, ինճիթ.
Ամառնային եղանակ. ամառ. եազ. որ ըստ եբր. Ամառն դնի. իսկ ըստ յն. Հունձ. ἁμητός, θερισμός. messis (զի եւ եբր. քայզ է ամառն. եւ քազիր, հունձ)
Զտօն ամարայնոյ՝ առաջնոյ արմտեաց քոց։ Իբրեւ զամպ ցօղագին յաւուրս ամարայնոյ ամփոփելոյ. (Ել. ՟Ի՟Գ. 16։ Ես. ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Ի՟Գ. 3։)
Պտուղք ամարայնոյ (կամ ամարանւոյ)։ Ծաղկէ եւ պտղաբեր լինի գարնայնովն եւ ամարայնովն. (Փիլ. լին. եւ Ել.։)
Իբր այն թէ հասեալ իցէ ձմեռն յամարայնի. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
ἑν ἁμητῷ, θέρους aestate ամառ ատենը. եազըն. եազտա. իբր յամարայնի. ամարանի. յն. ի հունձս, կամ յամառն.
Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոյ օգնական է։ Որպէս ցօղ ամարայնի, եւ անձրեւ ի հունձս. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 19։ ՟Խ՟Զ. 1։)
Ամարայնի եւ ձմերայնի, ի տուէ եւ ի գիշերի զէն զգենուլ։ Ձմերայնի ջեռնուլ, եւ ամարայնի զովանալ (ըստ դրից տանց). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)