Լի կարգադրութեամբ. բարեձեւ.
Ի բազում խաղաղութեան մանկունք քո, այսինքն յարդարեալք լիցին կարգալիցք. (Ոսկ. ես.։)
τάττων, ἑκτάτων ordinans, ordinator եւ այլն. Որ կարգէ կամ կարգեաց (ըստ ամենայն նշ)
Զդպրապետ իշխան զօրուն զկարգիչ ժողովրդեան երկրին. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 19.)
Ունին կարգիչս եւ իրաւունս՝ դատաւօրոք եւ խրատու ողղել. (Յճխ. ՟Ը։)
Փառաւորեմք զկարգիչն նոցա եւ զօրինիչ, զի մեզ ի պէտս են, եւ կարգչին իւրեանց ի փառս. (Եզնիկ.։)
Զօրութիւն կարգիչ. (Վեցօր. ՟Ե։)
Կենդանագրեալ պատկեր.
Իսկ զայլսն՝ որ ի նոցանէն գործեցան ստեղծուածքն եւ կենդանագրածսն՝ աստուածս համարեցան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ռամկական եւ համառօտեալ բայիս Հագանիմ կամ Ագանիմ, զգենում.
Հագնիմ գիշտ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Եւ սեաւ հագնիլ՝ սուգ մեռելոյն. (Մաշտ. գնձ. թղմ.։)
Հաւասարութիւն ծայրագոյն.
Երրեակ անձնաւորութիւն, միաւորեալ համազուգութեամբ՝ նոյնագոյ բնութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
Նմանատիպ. հանգոյն. հանգէտ. յար եւ նման.
Հանգունատիպ հարթութեամբ։ Պատուասիրեալ առ հայրն հանգունատիպ. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Է)
Տնօրինել հանգունատիպ քահանայապետին մերոյ քրիստոսի։ Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ հանգունատիպ բանից ընկերի իւրոյ շարժեաց զլեզու իւր. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ովս.։)
Ճոխանայր հանգունատիպ նոցա։ Ոչ հանգունատիպ նմին անարգեցան. (Սկեւռ. ես.։)
Ի քեզ հանգունատիպն եղիայի. (Երզն. լս.։)
Եւ ի ստորիցս աստեաց՝ անկարտիցն հանգունաւոր. (Նար. ՟Ղ՟Թ։)
Արդիւնքն՝ բանիցն գտան հանգունաւորք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
Ոչ ծաղու եւ հենգնելով ասէր։ Անարգէ եւ հենգնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ՟Բ. 2։)
Հենգնելով (կամ հեգնելով) զքրիստոնէից խորհուրդս. (Աթ. ՟Դ։)
Հենգնէ մովսէս եզրկիրն եգիպտացւոց. (Լմբ. սղ.։)
Տե՛ս զիա՛րդ հենգնէ։ Հենգնեաց զերկրպագութիւն կռապաշտելոցն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
Երախտիք փրկչին հենգնեալ։ Զիա՞րդ զապերախտութիւնն յակոբայ ի ճառ ածեալ հենգնեցից. (Նար. ՟Դ. Նար. կ.։)
Զհոգի եւ զմարմին՝ հինգեկին զգայութեամբք. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. ՀՆԳԵՐԵԱԿ։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ (Պատճառ կրկնակ գրութեանցս է սովորութիւն գրչաց ըստ գաւառական հնչման. մանաւանդ յորժամ ի հին օրինակին իցէ թուանշան. Ե. ՟Ե. զոր ի բարդութիւնս անխտիր հինգ կամ հնգ. ձայնիւ բացատրեն ըստ հաճոյս։)
Զրոյցք արեւելեայց կողմանց, որ ոչ անկեալ են ի գիրս հնագրական պատմագրաց. (Կաղանկտ.։)
θαυματουργέω miracula edo, mirifice ago. Հրաշալի օրինակաւ, կամ հրաշս եւ հրաշալիս իմն գործել. եւ Հրաշալի կացուցանել. հրաշակերտել.
Սովաւ հրաշագործեա՛ յերկրի զբժշկութիւն հիւանդաց։ Որ ի մեզ հրաշագործեցաւ. (Շար.։)
Հրաշագործել մեծամեծ նշանս եւ սքանչելիս, կամ քաւութիւն եւ ողորմութիւն. (Խոսր.։ Նար.։)
Հոգին զապականութիւն արարածոց վերստին հրաշագործեաց։ Եղիշ. (մկրտ.։)
Ամենայն ուրեք հրաշագործէ զիւր զօրութիւնն։ Երկինք հրաշագործեցան յական թօթափել. (Ճ. ՟Ա.։)
Հրաշագործեաց աստուած ի հինգերորդ աւուրն ի ջրոյ բղխեալ հազար ազգ շնչաւորս. (Մխ. այրիվ.։)
Եւայ ոչ ծնեաւ, այլ հրաշագործեցաւ։ Հրաշագործօղ բնութեան. (Աթ. ՟Ը։)
Ի քաղաք մեծ, որոյ արուեստաւոր եւ հրաշագործօղ աստուած է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
Պետրոս հաւատովն մեծատուն էր զայսպիսիս հրաշագործել. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Հրաշագործեցաւ հուրն ի նմանութիւն առագաստի. (Ճ. ՟Ա.։)
θαυματουργία miraculorum patratio, miraculum. Հրաշագործելն, իլն. եւ գործք հրաշալիք. սքանչելիք.
Ոչ եթէ անշունչ փայտին զայնոսիկ համարիցիմք առնել զհրաշագործութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Որ աստուածութեանն է նշանակ եւ հրաշագործութեանն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ժողովք հրէից եւ հեթանոսաց տրտմեցան ընդ հրաշագործութիւնն՝ որ եղեւ. (ՃՃ.։)
Առ ամենայն հրաշագործութիւն։ Զարմանալեօք հրաշագործութեամբ. (Նար.։)
Յորդառատ հրաշագործութեամբ։ Յիշատակէ զանդ լինել հրաշագործութիւնսն. (Շ. բարձր.։)
Անթիւ հրաշագործութիւնս արարին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զծայր քաղաքին, եւ որ ի նմա հրաշագործութիւնք. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Եւ իբր Կարի ձգտեալ. ուժգնապիրկ. συντονώτερος intensior.
ἑφολκός attractorius. Ձգողական. ձգիչ. քաշօղ.
Ձգական եւ կորզական ունելով զօրութիւնս։ Ազդողագոյն եւ ձգական է տեսիլ աչաց քան զլուր ականջաց. (Փիլ. իմաստն.։ Սարկ. քհ.։)
Ձգական եւ ուժգնագոյն քան զմարմին, եւ գիջագոյն եւ կակղագոյն քան զոսկերս ստացաւ զօրութիւն՝ ջիլքն. (Պղատ. տիմ.։)
λύχνος, λυχνία lychnus, candelabrum. Ընդունարան կամ աման եւ տեղի ճրագի. աշտանակ. ճրագակալ. կանթեղ. եւ Նոյն իսկ ճրագն ի կանթեղն.
Եօթն ճրագարան ոսկի, եւ ի մջէ եօթն ճրագարանացն նման որդւոյ մարդոյ. (Յայտ. ՟Ա. 12. 13։ յն. լիխնի՛ա։ Իսկ իբրեւ լի՛խնօս, այսինքն ճրագ, ասի,)
Արասցես նմա (աշտանակին) ճրագարանս եօթն, եւ դիցես զճրագարանսն ի վերայ աշտանակին. (Ել. ՟Ի՟Ե. 37։ ՟Լ՟Է. 23։ Թուոց. ՟Ը. 2. եւ այլն։)
Առ ճրագ, եւ պատրաստեաց, եւ եդեալ զնա ի ճրագարանին՝ որպէս ճրագարան լուսոյ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենաշէջ ճրագարանս անլոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Ճրագարան տեսութեանց կերպից՝ աղբերց կայլակմունք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
cf. Խլուրդ.
ԽԼՈՒՐԴ ԽԼՈՒՐԴՆ. ἁσπάλαξ talpa. Սեւամորթ մուկն խաւարասէր կամ կոյր գետնաբիր ի դաշտս եւ յարտորայս. գետնի մուկ եէր սըլանը. քեօր մուշ. կամ մուշի քեօռ (այսինքն կոյր մուկն). քեօստէպէք, քեօսթէպէկ.
Խափուցեալ զաչս իբրեւզխլուրդ. (Մագ. լ։)
Որ արդարեւ ճշմարիտկուրութիւն է, եւ զօրէն խլրդան գործէ զմարդն՝ միշտ ի ներքոյ երկրի ի խաւարին տերւոջ շրջիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Զաղբիւր գեղջն խլուրդք ցամաքեցուցին. հինգ անգամ պեղեցին, եւ դարձեալ խլուրդքլնուին հողով. (Հ=Յ. ապր. ՟Ը.։)
gangrene;
horrid, dark-working.
Նման խլրդան. գաղհնահնար. խաւարային. սեաւ եւ գարշ.
Խլրդենի դիմօք իբրեւ գազան մի կատաղեալ։ Բացեալ լինէր պատրուակ կեղծաւորութեանն ի խլրդենի դիմաց. (Արծր. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 2։)
cf. Խլրտիմ.
Յաճման հասակին ախտ չարութեաննգործոց ցանկութեամբն հանդերձ երեւի խլրտալով ի մարմինն. (Երզն. մտթ.։)
Յորմէ բախմանէ ընդոստուցեալ խլրտնայր արծւն։ Խոյն յօշեալ խլրտանայր. (Մագ. ՟Լ՟Ե. ՟Հ՟Ե։)
cf. Խլրտիմ.
Յաճման հասակին ախտ չարութեաննգործոց ցանկութեամբն հանդերձ երեւի խլրտալով ի մարմինն. (Երզն. մտթ.։)
Յորմէ բախմանէ ընդոստուցեալ խլրտնայր արծւն։ Խոյն յօշեալ խլրտանայր. (Մագ. ՟Լ՟Ե. ՟Հ՟Ե։)
to move;
to stir;
to agitate, to shake.
ԽԼՐՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ԽԼՐՏԵՄ. Տալ խլրտանալ. շարժել. ձարժլել. դրդուեցուցանել. գրգռել ի շարժումն որպիսի եւ իցէ.
Իբրեւ զխոյն ի սանէն խլրտացուցանել. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
Առ խորհուրդսն անձանց, որյերանսն անկանին, եւ ի ներքուստ անտի խլրտեն եւ այրեն. (Եւագր. ՟Ի՟Ա։)
Խ խլրտել նորա՝ ահգազանաց։ կուտեաց ի վերայ իմ, եւոչ կարեմ խլրտել։ զայլ թագաւորութիւնս եւ զկղզիս՝ որք խլրտէին, սատակեցին. (յոբ. ՟Խ՟Ա. 16։ Ողբ. ՟Գ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 11։)
Որ չեւ էր բնաւ ի լոյս եկեալ սաղմն, անդէն խլրտեալ յորովայնի մօրն մարգարէութիւն խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
movement, impulse, agitation.
Ամենայն խորհուրդք խլրտան պն նմանէ (ի բանէ). եւ խոնարհ գտանին խլրտունք նոցա. (Եփր. համաբ.։)
neighing;
—ն, neigh.
ԽԽՆՋԱԿԱՆՆ. գ. ԽԽՆՋԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Կարողութիւն խխնջելոյկամ խրխնջելոյ. Վրնջիւն. յատկութիւն ձիոյ.
Խխնջականն՝ ձիոյ, կամ զձիոյր (ստորոգի)։ Ձիոյ՝ խխնջականն. (Պորփ. Անյաղթ պորփ.։ Պրպմ. ՟Ի՟Զ։)
to neigh;
to shout, to halloo, to roar out, to yell, to hoot.
neigh, neighing;
cf. Խղունջն.
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ։ Որ էր ներկեալ արամբ խըխընջիւնաց զգեստ թագաւորական. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Ճայթուն գոռման, եւ խխնջիւն վրնջելոյ. (Մագ. ԽԹ։)
Լուաւզահագին խխնջիւն (կամ խնջիւն) նորա։ Զի՞նչ է այս ահագին խխնջիւնս. ձիո՞յ է, թէ առիւծոյ. (Կեչառ. աղեքս.։) Եւ քրքիջ ծաղու. Ծնղր բարձրաձայն. քահքահա.
to censure, to criticize;
to discuss, to examine, to debate, to sift.
συλλογίζομαι ratiocinor πολυπραγμονέω curiose inquiro καταγινώσκω , μέμφομαι arguo, reprehendo, accuso ἑπιλαμβάνομαι corripio. Խծբիծս որոնել, եւ ջանալ գտնել. մանր կրկտել առ ստգտանել. արատ դնել. աղարտել. եպերել. հետաքրքրլ, քաշքշել, վար զարնել.
Ոչ որպէս հերձուածողք խծբծեն։ Խծբծիցեն զօրէնսն. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
to stuff, to cram, to gorge;
— — զորովայն, to gorge one's self.
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով), եւ խծկիցեն մինչեւ յականջսն եւ յունչսն եւ ցկոկորդսն ամացեալ, եւ ոչ յագին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19.) յն. διαρρήσω difringo պատառոտել։
the manger at Bethlehem.
Յամենայն ծագաց երկրի գան տեսանել զմսուրն եւ զխղատեղին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
to exulcerate;
to dissemble, to conceal enmity;
to foment, to plot.
Պատճառել զխղխայթս, կամ փոխել ի խղխայթ։ նմանութտեամբ՝ Գրգռել, քրքրել. կամ Ծածկել զվէրս, թշնամութիւն.
Որ խղխայթէ (այլ ձ. ծածկէ ըստ յն) զթշնամութիւն, յայտ առնէ զնենգութիւն. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 26։)
to be ulcerated, to form an abscess, to gather, to discharge matter, to suppurate.
Եթէ խղխայթեալ ի ներքոյ վէրս ունիցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
to be judged by one's own conscience.
Դատիլ եւ ստգտանիլ ի խղճէ մտաց։ Խղճել. մեղադրել անձին.
cf. Եղկելի.
Խրճալի եւ ողորմելի երեսօք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
guilty, pricked by conscience;
miserable, pitiful.
Մատնիչն պապանձեալ կայր գիտակ իւրոյ մտացն խղճականաց. (ՃՃ.։)
Ասէ զխղճականն. ընկեր զիա՞րդ կաս աստ, որ ոչ ունիս հանդերձ. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. յորմէ եւ Լմբ. պտրգ.։)
to scruple;
to doubt, to mistrust;
to abstain from, to shun;
to have pity, compassion.
Ոչ է արժան խղճալ, թէ զիա՞րդ ուտեցեն միս, եւ արբցեն արիւն, որպէս այնք՝ որ յետս չոգան յաշակերտացն Խղճալով. (Վրդն. երգ.։)
ԽՂՃԱԼ. որպէս ռմկ. այսինքն Ողորմիլ սրտաբեկ կարեկցութեամբ. աղեկիզիլ. խորովիլ գորովանօք. ... κατακλάομαι confringor.
over-scrupulous, over-nice, too rigid;
cowardly, pusillanimous, chicken-hearted.
ԽՂՃԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. ὁλιγοψυχέω sum animo pusillo Խղճմտութեամբ փոքրոգի լինել. կարճամտել. տատամսիլ.
to make case of conscience of, to scruple, to doubt;
ոչ ինչ խղճեմ, my conscience does not blame me;
երթ առանց իրիք —ոյ, go without scruple or hesitation.
διακρίνω dijudico, discerno στέλλομαι, συστέλλομαι devito, costernor. Խղճիւ տագնապիլ. խղճի մտօք վարանիլ. խարել. անձամբ զանձն դատել. ծփիլ ի խորհուրդս. երկբայիլ. խիթալ. խորշիլ, վհատիլ. լքանիլ. խիղճ ընել, քաշուիլ.
Եւ զի՞ խնդրէին զնա (զյիսուս). զի խղճէին՝ թէ գուցէ սպանին զնա. (Եփր. համաբ.։)
Խղճէին, թէ գուցէ լինիցի եւ նոցա եւս՝ որպէս նոցայն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 8. յորմէ եւ Յհ. կթ.։)
Բայց զայս խղճեաք. կամ վարնէաք, թէ գուցէ արատ ոք ինչ դնիցէ. (՟Բ. Կոր. ՟Ը. 20։)
Մի՛ ինչ վասն ազգին խղճիցէք. իմա՛ ոչ որպէս պարզապէս խղճալ, ցաւիլ, այլ որպէս վարանիլ, լքանիլ սրտցաւութեամբ։
conscience, scruple;
խղճմտանօք, conscientiously, scrupulously.
Առաւել ռմկ. որպէս խիղճ մտաց. գիտակցութիւն. խղճմտութիւն. Խղճելն.
cf. Խիղճ.
Խիղճ մտաց. խղճելն մտօք. գիտակցութիւն. խայթ խղճի. խղճմտանք.
Սա զընթրիսս ելից պղծութեամբ, եւ զսեղանս անսուրբ խղճմտութեամբ. յն. անորբութեամբ տրտմի։ Խղճմտութիւն եւ զղջումն յատ յանցանաց։ Խղճմտութեամբ յանցաւորին ճանապարհն ոչ է թիւր, այլ ինքն թիւրի յուղիղ ճանապարհէ։ Միտք որ օրինօք եւ խրատու դաստիարակեալ է, ի մեղանչելն՝ խղճմտութեամբ ստգտանի. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ. առակ.։)
sand-stone.
Քար նման խճի. մանրախիճ քար. կամ Ի խճից շինեալ խարձ. ցանգ. (որ ըստ յն. խարաքս ասի).
to fill, to heap up, to stuff, to cram;
— զորովայն, to gorge, to gormandize, to stuff or cram one's self, to eat too much.
Ի ձեռն անենայնի խճող գոլ եւ լի. (Փիլ. ել. ՟Բ. 100։)
Խճողել զորովայն բազում կերակրովք. (Բրս. հց. ՟Ժ՟Ե։ Ոսկ. ապաշխ.։ Եփր. պհ.։ Շ. այբուբ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։ Սկեւռ. աղ.։ Գր. հր.։)
Զթանձրութիւն հոծ եւ կարծրագոյն խճողեալ երկրի. (Երզն. լս.։)
Երթայր ընդ աներկիւղ ճանապարհն բազմախիտ ընդ խճողեալ մարդկան։ Ո՞յք են խճողեալքն՝ եթէ ոչ քաջամարմին այրիքն. (Եփր. թագ. եւ Եփր. աւետար.։)
stuffing, force-meat;
sausage.
Իբր Խճողումն. կամ խճողեալ ինչ, որպէս թ. սուճուգ. ըստ Լեհ. սիճուղ.
of the same troop or regiment, comrade, companion.
assembly;
— եկեղեցւոյ, nave.
կատարելոց անձանց խմբարան. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Նոցա է եկեղեցի խմբարան. (Լմբ. պտրգ.։)
Շինէ եւ զերկնաճեմ խմբարանն, զգմբեթայարդ եկեղեցին. (Ուռպել.։)
assembled, gathered together.
assembly, congregation.
հաւաքումն. գումր. ժողով. դասք. բազմութիւն.
Փառաւորիս յերկնային խմբաւորութեանց, եւ ի ստորնայնոցս կարգապետութեանց. (Ճշ.։)
to assemble, to rally, to gather together, to convoke;
to excite to blows, to set fighting;
to keep, to celebrate a feast;
— պատերազմ՝ խումբս —, to fight, to come to blows, to join battle.
συνάγω congrego. Ի մի խումբ ժողովել, հաւաքել, զօր գումարել. կր. գումարիլ. բախիլ. ... յն. խոնարհիլ, այսինքն ի մի գալ, եւ ընդհարկանիլ. κλίνομαι, συνάπτομαι inclinor, conjungor.
Ամենայն խումբքն զոր խմբեաց։ Խմբեաց՝ տալ պատերազմ։ Խմբեցաւ պատերազմ։ Խմբեցան եւ նոքա եւս զհետ նոցա ի պատերազմ։ Խումբք նորա, զոր խմբեցաւ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 34։ ՟Ա. Եզր. ՟Ա. 29։ ՟Ա. Թագ. ՟Դ. 2։ ՟Ժ՟Դ. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 20։)
Զյիշատակսրբոցդ խմբիցէք ձերով ուրախութեամբ։ Ի յիշատակ մեծի երանելի մկրտչին ... խմբել ի մարմին աւանի. (Ագաթ.։)
Զաշակերտութիւն նորագիւն վարդապետութեանն խմբէին ուսանել. (Ագաթ.։)
Զերկուս բիւրսն քաջալերեաց. եւ խմբեաց յուսով լինել պատարագ եամենայն. (Հ. կիլիկ.։)
Հի՞մ զարմիցն քոց խմբես զեկս ջրհեղեղին։ Յաւետագոյն խմբեալ երջանկութիւնք։ Ի բազմահաւաք դիւցազնական խմեցելոցն։ Շուրջ խմբեցելոց. (Պիտ.։)
to drink;
to imbibe, to suck up, to absorb.
Ջերմիւթիւն արեգականն ծծեաց, խմեաց զնոսա իւրովք բոցաճաճանչ ճառագայթիւքն. (Վեցօր. ՟Գ։)
to cause to ferment.
ԽՄՈՐԵՄ ԽՄՈՐԻՄ. ζυμόω, -όομαι fermento, -or. Հասունացուցանել խմորոյ զհայսն, եւ հասունանալ զանգուածոյ. զանգանել. իլ. նմանութեամբ՝ Փոխարկել յինքն, եւ միանալ, կամ յարիլ յայլոյ բանս.
Փոքր մի խմոր զամենայն զանգուածն խմորէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ե. 6։ Գաղ. ՟Ե. 9։)
Այն զմեզ խմորէ, եւ իւր աստուածապետութիւնն հաղորդեցուցանէ. (Մագ. ՟Ա։)
risen, fermented, leavened;
— հաց, leavened bread.
careful;
cf. Խնամակալ.
ԽՆԱՄԱԾ ԽՆԱՄԱԾԱԿԱՆ. Խնամածու. խնամածօղ. փոյթ ի խնամել. գթած. հոգ տանօղ, հատկսկիծ.
Եւ այս խնամածի եւ գորովագոյն հօր է։ Զի բարս որդւոց ունին ծնօղք խնամածականս. (Ոսկ. ես.։)
cf. Խնամած.
ἑπιμελητής, κηδεμών, ἑπίτροπος procurans, curator, procurator. Որ խնամ ածէ. խնամակալ. խնամատար. հոգաբարձու. պէտ ընօղ, հոգացօղ.
Թագաւոր աղեքսանդրոս ցուցանէ խնամածուս իւրոյ թագաւորութեանն։ Հրաման տան խնամածուաց թագաւորութեան. (Պտմ. աղեքս.։)
care, cure, ins pection, guardianship.
ἑπιμέλεια, κηδεμονία cura, cautio, curatio, diligentia. Խնամ ածելն. խնամակալութիւն. հոգողութիւն. հոգ. խնամ. գութ. հովանաւորութիւն. զգուշութիւն. կարեկցութիւն.
Գտան յօժարագոյնք ի խնամածութենեն. (Պիտ.։)
Որպէս որք զմարմնոյն ախտանան, խնամածութեան դէմս զգեցեալ՝ զվիշտսն աղերսիւ մրմնջեր (սատանայ ի բերանոյ կնոջ յոբայ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
tutelar, tutelary;
guardian;
trustee, administrator;
regent;
prefect;
curator, custodian.
ἑπιμελητής, θεραπεύων procurans, serviens. եւ բայիւ ἑπιμελέομαι curam gero. որ խնամ ունի. խնամածու. հոգաբարձու. յանձանձիչ. դարմանիչ.
Երկիր խնամակալ մեզ. (Ագաթ.։)
cf. Խնամարկեմ.
Եւ ոչ խրամատել փութացայ, այլ խնամակալել. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
cf. Խնամակալ.
Հայր գթած է, եւ խնամակալու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Ամենայն ուրեք խնամակալու եւ պաշտպան էր նմա. (Իգն.։)
Հոգւոց նոցա փրկութեան խնամակալու լինել աղօթիւք. (Լմբ. պտրգ.։)
care, attention, solicitude;
tutelage;
regency;
protection, guardianship;
Divine Providence.
cf. ԽՆԱՄԱԾՈՒԹԻՒՆ, եւ ԽՆԱՄ. ἑπιμέλεια, κηδεμονία cura ἁντίληψις . որ եւ Ձեռնատուութիւն. Օգնականութիւն.
Խնամակալութիւնս արարին գիտութեան. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 15։)
Երախտիք եւ խնամակալութիւն. (Ագաթ.։)
Ի քումմէ խնամակալութենէ զետեղեալ թագաւորութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Ընդ խնամակալութեամբ ինքնակալ թագաւորացդ. (Յհ. կթ.։)
Արարչի առ արարածս բազում է խնամակալութիւն. (Ի գիրս խոսր.։)
Թէ ոչ գոյ աստուած, եւ ոչ խնամակալութիւն, ր վարիցէ զանմենայն։ Խնամակալութիւն, զոր ոչ ի նմանէ ասեն։ Բայց զիյայլմէ զպատճառսն կարգէ, եւ յայլմէ զխնամակալութիւնն, պարսաւանաց արժանի է. (Եզնիկ.։)
Աննուազ բարիդ, եւ անփոփոխ խնամակալութիւնդ։ Բարերարութիւն երկրպագելի, խնամկալութիւն պաշտելի. (Նար. ՟Հ. ՟Ղ։)
ԽՆԱՄԱԿԱԼՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. ἑπιμελῶς diligenter, accurate. Խնամով. փութով պնդութեամբ. զգուշութեամբ. ուշի ուշով.
Պարտ եւ արժանէ խնամակալութեամբ ի թագաւորի հայել բանս. (Ածաբ. ժղ.։)
regent.
Գլուխ խնամակալուած կամ հոգաբարձուած տէրութեան. իշխան իշխանաց.
Ցուցանէ խնամածուս իւրոյ թագաւորութեանն ... եւ խնամապետ զպերդիկկաս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Խնամակալ.
Խնամատարք քաղաքական հանճարագիտութեանց. (Արծր. յռջբ։)
cf. Խնամակալութիւն.
ἑπιμέλεια procuratio, diligentia, charitas. Խնամ տանելն. խնաակալութիւն. խնամ. գութ. փոյթ եկ դարման.
to take care of, to attend to, to occupy one's elf solicitously about, to patronize.
Խնամարկել բանաւոր հոտն։ Եթէ ապախտաւորիս ընդ երախտաւորացն խնամարկեսցես։ Վասն նոցա խնամարկե արմատոյն։ (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ի գութ դարձեալ խնամարկեսցէ յիւր արարածս։ Հովիւք զընտանիսն արածեն եւ խնամարկեն. (Ի գիրս խոսր.։)
cf. Խնամակալ.
cf. Խնամակալութիւն.
Այգու ճանաչի մեր առ մեզ տէրութիւն եւ խնամարկութիւն. (Փարպ.։)
Հոգացեալ խնամարկութեամբ վասն մարդկան բանականաց. (Շ. բարձր.։)
matrimonial mediator, go between, match-maker;
— լինել, to arrange a wedding between.
Այր մի մեծատուն գնաց խնամեխօս որդւոյ իւրում։ Խնամէխօս երթալ. (Ոսկիփոր։)
cf. Խնամարկեմ.
φροντίζω, ἑπιμελέομαι curo. Խնամով խորհել եւ պոգալ. յանձանձել. դարմանել. խնամ ածել՝ ունել՝ տանել. եւ Խնամով պահել.
to hecome related, allied, to be united by marriage.
Խնամացեալ ընդ ումումն քաջի։ Լուեալ էր զխնամեալն շապհոյ ՟Ըստ հնդկաց թագաւորին. (Խոր. ՟Բ. 55. 86։)
Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն՝ արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)
relation, kindred, connexion;
— առնել, to ally, to unite, to match;
— լինել, cf. Խնամենամ.
κηδεστής, συγκηδεστής, συγγενής affinis. որ եւ ՆԱՄՈՒԿԻ. Ազգակցեալն ընդ հեռաւորս՝ տալով զդուստր իւր օտարի, կամ առնելով դորդւոյ իւրում զօտարի զդուստր։ (Կանոն.։)
Եկամուտ յազգն։
Եւ ինքնխնամիանտիգոնեայ արիստաբուլեան. (Խոր. ՟Բ. 18։)