Definitions containing the research դեղ : 688 results

Յունապի, պւոյ

s.

jujube-tree.

· Calfa

NBHL (1)

Նուռն եւ թութ, դեղձ եւ յունապ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)


Յուռութ, ռթի, ռթից

s.

cf. Յուռթուլունք.

· Calfa

NBHL (2)

Թողուցու զբժշկութեանն դեղս, եւ յուռութս ասիցէ. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)

Հմայիւք, յուռթիւք, դեղահատիւք, եւ ամենայն բժժանօք դիւթականօք. (Կանոն.։)


Յօշեմ, եցի

va.

to cut to pieces, to cut up, to tear in pieces;
անդամ անդամ —, to dismember, to tear limb from limb, to pull to pieces, to dilaniate;
— ընդ մէջ, to divide in halves;
to cut or break asunder.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք բազմագութ կանանց ո՛չ կերակուրս կարկառեցին մանկանց ի զօրանալ պաշարմանն, այլ ի կերակուր զնոսա յօշեցին, եւ սովոյ դեղ զիւրեանցն արարին սիրելիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)


Նախասահմանեմ, եցի

va.

to predestine.

· Calfa

NBHL (1)

Պատկանաւոր ժամանակ առ մարդեղութիւն տեառն նախասահմանեալ եւ նախակարգեալ ի հիմնաւորութենէ աշխարհի. (Բրս. ծն.։)


Նախավախճան

adj.

first dead (Abel);
premature.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր անմեղ սուրբ մանկունքն ի տղայական հասակի նախավախճան չարչարանօք վկայք եղեն քո մարդեղութեանդ. (Շար.։)


Նարգէս, գիսի

s. bot. narcissus, daffodil.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՐԳԷՍ νάρκισσος narcissus որ եւ ՆԱՐԿԻՍ, ՆԵՐԳԷՍ. թ. նէրկիզ, նէրճիշ . յն. նա՛րգիսսօս. Ծաղիկ շիակգոյն դեղին, բոլորշի, ի ձեւ երիցուկ ծաղկան, ծանրահոտ. զէրրիկ գապահ (իբր ոսկեքատակ, կամ ոսկի բաժակ) մույան ...։ Ի գիրս Ագաթ. գրի Ներգէս, կամ Նարգէս, որպէս եւ Վրդն. յանթառամն.։ Կամ Ներկիս, Ներկէս. (Բժշկարան.։)


Յաչաղկոտ, աց

adj.

envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.

· Calfa


Յասպի, պւոյ

cf. Յասպիս.

· Calfa

NBHL (1)

Յասպիս տեսլեամբ զմրըխտոյ է. է՛ որ թխագոյն դեղին, այլ եւ բազմագոյն եւ այլն. (Տօնակ.։)


Յասպիս, պսոյ

s.

jasper.

· Calfa

NBHL (1)

Յասպիս տեսլեամբ զմրըխտոյ է. է՛ որ թխագոյն դեղին, այլ եւ բազմագոյն եւ այլն. (Տօնակ.։)


Յարենամ, եցայ

vn.

cf. Յարիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն մահադեղն, այլեւ որ յարենայ ի մահադեղն, եւ նա սպանանէ. (Ի գիրս առաքին.։)


Մաքառեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Մարտուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Դաստիարակել պարտ է հրահանգիւք, եւ ոչ դեղիւք զչար եւ զդժուարագոյն (ախտ) մաքառեցուցանել. (Պղատ. տիմ.։)


Մաքրեմ, եցի

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.

· Calfa


Մաքրիչ

adj.

purificatory;
cf. Ածելի;
— սկւոյ, altar napkin.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքրիչք եւ կիզիչք դեղք յիսուսի են՝ զրկմունք ընչից, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Մաքրողական, ի, աց

adj. s.

purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքրողական պարգեւացն շնորհք ... ջուրցն սրբութեան։ Ի մաքրողականէ եւ ծախիչ հրոյն։ Մաքրողական չարչարանօք։ Մաքրողական դեղք. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ եւ Սահմ.։)


Մելան, ի, աւ

s.

ink.

· Calfa

NBHL (1)

գրի եւ ՄԵՂԱՆ. Բառ յն. մէ՛լան. τὸ μέλαν atramentum. այսինքն Սեաւ (չէզոքաբար) որպէս Սեւակ, սեւադեղ. թանաք.


Մեկոն, աց

cf. Մեկոնիոն.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.


Մեկոնիոն, ի

s. bot. poppy.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.


Մերակերպութիւն, ութեան

s.

incarnation.

· Calfa


Մկնականջ, ի

med.

s. bot. mouse-ear, myosotis, forget-me-not;
mumps;
դեղին —, creeping mouse-ear, pilosella.

· Calfa


Մղեմ, եցի

va.

to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.

· Calfa

NBHL (1)

Յետս մղեն զդեղն կենաց. (Ոսկիփոր.։)


Մոգ, աց, ուց

s.

magician, astrologer;
diviner, enchanter, wizard, sorcerer;
fire-worshipper, follower of Zoroaster;
wise man of the East.

· Calfa

NBHL (1)

Մովս եւ դեղիդս առաքեաց սպանանել զիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)


Մոլախինդ, խնդի

s.

hemlock.

· Calfa

NBHL (1)

ՄՈԼԱԽԻՆԴ կամ ՄՈԼԵԽԻՆԴ. κώνειον cicuta եւ ἁκόνιτον aconitum. որ եւ ԽՆԴԱՄՈԼԻ. (իբր մոլեգնիչ խնդալով. ռմկ. խենդեցնօղ) Խոտ թունաւոր. որպէս եւ մահդեղն կազմեալ ի հիւթոյ նորա. նոյն է եւ Կոնիոն՝ յունական ձայնիւ.


Մուրող, աց

adj. s. mendicant.

· Calfa


Մատուտակ, ի

s. bot. liquorice;
սուտ —, wild, milk-vetch, astragal;
—ի արմատ, peony.

· Calfa

NBHL (1)

γλυκεῖα, γλυκυσιδή radix dulcis, glycyside, paeonia. ռմկ. մատիտակ, մարուխ, մարախ . Բոյս՝ յորոյ վերայ իջանէ գազպէն. եւ արմատ նորա քացր յոյժ, որ վարի ի պէտս դեղոց։ Վստկ.։ Բժշկարան. ։ ի բառս Գաղիանոսի ՝ Մատուտակ, ըստ յն. ղլիգի՛ս, այսինքն քաղցրիկ. եւ Մատուտակի արմատ, ղլիգի՛րրիզա այսինքն քաղցրարմատ։ ... պէյան. պօյան ... որ է յն. լտ. բղօնիա.


Մարդասպան, աց

adj. s.

murderous, homicidal;
murderer, homicide, man-slayer.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդասպան դեղ. իբր մահառիթ. (Եփր. ի յհ. մկ.։)


Հիմնադրեմ, եցի

va.

to found, to build, to lay the foundations;
to institute, to establish.

· Calfa

NBHL (1)

Բարենշան կերպիւ հիմնադրեաց։ Ի քէն հիմնադրեաց զսկիզբն մարդեղութեան. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)


Հինայ, ից

s. bot.

alkanet, red dye;
henna.

· Calfa


Մարմնագործեմ, եցի

va.

to change into flesh.

· Calfa

NBHL (1)

Զկաւն մարմնագործէ (յաչս կուրին), եւ զջուր ի բնութիւն գինւոյ փոխարկէ. (Սարկ. մարդեղ.։)


Մարմնազգեցութիւն, ութեան

s.

incarnation.

· Calfa

NBHL (1)

σάρκωσις, ἑνσωμάτωσις incarnatio. Մարմին զգենուլն բանին. մարդեղութիւն. խորհուրդ մարմնաւորութեան.


Մարմնառութիւն, ութեան

s.

incarnation.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին առնուլն բանին. մարդեղութիւն.


Մարմնաւորութիւն, ութեան

s.

corporeity;
incarnation;
humanity.

· Calfa

NBHL (1)

ἑνσωμάτωσις, σάρκωσις incarnatio, corpore se induere. Մարմնանալն. մարդեղութիւն. մարդկութիւն քրիստոսի.


Մսապատ

adj.

clothed in flesh, incarnate;
fleshy, plump.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մսապատ դեղ պատկերաւոր՝ ըստ արփիաբնակ խմբին լուսաւոր. (Նար. մծբ.։)


Հայթայթանք, նաց

s.

cf. Հայթհայթանք.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՅԹՀԱՅԹԱՆՔ ՀԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. իբր κατασκεύασμα molimen եւ այլն. գրի եւ ՀԵԹԵԹԱՆՔ, ՀԱԹԱՅԹԱՆՔ, եւ ԽԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. Հնարք. ջանք. նիւթելն. գիւտք. ելի աղանդք, պաճարանք. դարման, ըստ որում դեղ, եւ պարէնք. հիտոյք. եւ Պատճառանք, կցկցումն, կրկտումն. ճար, ճարակ.


Հայթհայթանք

s.

invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՅԹՀԱՅԹԱՆՔ ՀԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. իբր κατασκεύασμα molimen եւ այլն. գրի եւ ՀԵԹԵԹԱՆՔ, ՀԱԹԱՅԹԱՆՔ, եւ ԽԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. Հնարք. ջանք. նիւթելն. գիւտք. ելի աղանդք, պաճարանք. դարման, ըստ որում դեղ, եւ պարէնք. հիտոյք. եւ Պատճառանք, կցկցումն, կրկտումն. ճար, ճարակ.


Ծալեմ, եցի

va.

to plait, to ruffle, to fold;
to turn in or up, to roll or wrap up.

· Calfa

NBHL (1)

Եհար դեղարդեամբ, եւ սլաքն որպէս զմոմ ծալեցաւ. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Գ.։)


Ծաղր, ղու

s.

laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղր եդեալ զցինկ՝ ասէին, նա ծիւրեալ (է) դեղնութեամբ. (Մխ. առակ.։)


Ծանր, նու, նունք, նունց

adj. gr. adv.

heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ արկանեմք զկարծրագոյն զդեղն, եւ ծանր ըմպելին. (Ճ. ՟Ա.։)


Ծանրաստամոք

adj.

overloaded with food

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ծանրաստամոքք (այլ ձ. (ծանրաստամոկիք) ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զդառնադեղսն. Ոսկ. ապաշխ.։)


Ծառ, ոց

s.

tree;
մատաղատունկ —, sapling;
հինաւուրց՝ զառամ —, old -;
պտղատու —, fruit -;
— արուեստի, the ten Aristotelian categories;
ելանել ի —, to climb trees;
to mount a -;
յօտել, յապաւել զ—ս, to prune;
to lop;
պատուաստել զ—ս, to graft;
ծաղկին —ք, the trees flourish;
փթթին —ք ծաղկօք, ծաղկազարդին —ք, the fruit trees are in full bloom or blossom;
— կացուցանել զհերս, to cause the hair to stand on end;
իւրում —ոց ի վերայ ելանել, to do according to one's will or pleasure, to follow one's own bent.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԱՌ δένδρον arbor. որ եւ ՓԱՅՏ ասի. ξύλον lignum. Տունկ երեւելի՝ հաստարմատ, հաստաբուն, բազմոստեան սաղարթադեղ՝ պտղաբեր կամ անպտուղ.


Ծիրանի, նւոյ, նեաց

adj. fig.

s. zool. purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրու գոյն պտղոյ, կարմրերփեան՝ ոսկեփայլ՝ դեղին կանաչախառն. (լծ. եւ թ. զէր, զէրտալի, եւ սարը ). կամ որպէս գոյն ծիրանի (ծիրանի գօտւոյ), յորում է ամենայն ազգ փայլուն գունոց. քանզի եւ ծիրանի ասի ո՛չ միայն վարդագոյնն, եւ ոսկեգոյնն, այլեւ փայլուն մանուշակագոյնն, կանաչն, եւ կապուտակն, ծովագոյն, երկնագոյն. (յն. բօրֆի՛րա. լտ. բու՛ռբուռա լծ. հյ. փրփուր). եբր. էրկիւվան, արկէվան, արկասման. թ. պ. քըրմըզ, իւկէրլէթ, փարանղուն, ֆիրֆիր, պիրֆիր։


Լիզանեմ, լիզի

va.

to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ լիզանէ ժողովուրդս զամենայն՝ որ շուրջ զմեօք են, որպէս լիզանէ արջառ զդեղ դալար ի դաշտի. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 4։)


Լիմոն

s.

lemon, citron;
օշարակ —ի, or —աջուր, lemonade.

· Calfa

NBHL (1)

Պտուղ մշտադալար տնկոյ՝ ձուաձեւ, դեղին, թթու ախորժ, որոյ խոշորն կոչի կիտր կամ կիտրոն. իլիմոն, լիմուն. յն. լտ. լիմօնիօն, լիմօնիում։ (Բժշկարան.։ Վստկ.։)


Լինգիրոն

s.

lyncurium, tourmalin.

· Calfa

NBHL (1)

Յերրորդ կարգն՝ առաջին ակն լինգիրոն։ Ղիւնգիրոն, որ է եղենգնաքար. զսորա գիւտն ոչ ուրեք ի պատմագրաց ուսաք. յայտ է թէ յակունթն է սա։ Թարգմանի ղիգորոսն անասուն ղիգիրոն կոչեցեալ, եւ սեաւ երնջոյ. իսկ ագի սորա փոքրիկ գոլով՝ ունի սակաւ կորկոտիճս դեղնագոյն. վասն որոյ եւ ղինգուրոս կոչի, որ եղին ագի. եւ է քարս այս եղընգան (կամ եղեգան) գունով. (Տօնակ.։)


Լորտու, աց

s.

adder, a small non venomous yellow serpent adored by the ancient Egyptians.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն ռմկ. Ազգ ինչ օձի կամ վիշապաց՝ծանրադանդաղ. որ ասի լինել դեղնագոյն, եւ անթոյն. (թերեւս այն՝զոր ռամիկք կոչեն թըլըսըմ, եւ պահապան տանն) մին ի պաշտամանց եգիպտացւոց. սարը եըլան.


Լուանամ, ացի

va.

to wash, to cleanse, to bathe;
to rinse;
— զերեսս, to wash the face of;
to wash one's face;
լուանամ զձեռս, I wash my hands of it, I'll have nothing to do with it;
— զոք թշնամանօք, to scold, to upbraid, to reprimand, to blow up;
ջուրբ —, to innundate, to wash away, to destroy by floods.

· Calfa

NBHL (1)

զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)


Լուանամ, ացայ

vn. fig.

to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.

· Calfa

NBHL (1)

զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)


Լուխոտ

cf. Լուադեղ.

· Calfa


Լուծական, ի, աց

adj. fig.

liquid, fluid;
soluble;
fusible;
volatile;
fugitive, transitory;
— կերակուր, flesh, meat food.

· Calfa

NBHL (1)

Մաղձքն՝ որ պնդեն զբնութիւնն, ի լուծականացն եւ ի վեր եւ ի վայրհանողացն զնոսա բռնահարին ի դեղոցն. (Խոսր.։)


Լուծանեմ, լուծի

va.

to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.

· Calfa

NBHL (1)

Զմահացուն խառնեալ, կամ դեղ մահուարբուցեալ՝ ելոյծ իկենցաղոյս. (Խոր. ՟Գ. 24. 38։)


Լուտանք

s.

injury, outrage;
imprecation.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղու եւ լուտանաց արժանաւոր. (Սարկ. մարդեղ.։)