Definitions containing the research եւ : 10000 results

Դաստիարակարան

s.

place of educa-tion;
preceptor.

· Calfa

NBHL (2)

Տեղի եւ գործի դաստիարակութեան. կրթարան, եւ կրթիչ.

Զքեզ (զխաչդ) եդ առաջի բանալիք բացարան, իբրեւ զընդակից դաստիարակարան. եւ այլն. (Նար. խչ.։)


Դաստիարակեմ, եցի

vn.

to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.

· Calfa

NBHL (3)

Դաստիարակեսցուք զմիտս եւ զզգայարանս մեր. (Խոսր.։)

Դաստիարակեաց զմեզ ի հեզութիւն։ Դաստիարակեցեր զժողովուրդն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)

παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.


Գազպէն, ի

s.

honey-dew, manna.

· Calfa

NBHL (2)

Տուրուբերան ունի եւ գազպէն եւ մեղր. (Խոր. աշխարհ.։)

ԳԱԶՊԷՆ կամ ԳԱԶԱՊԷՆ. ռմկ. գազպին, կազպին. պրս. կէզէնկիւպիյն, կէզէնպու. ῤητίνη resina, μάννα, αἱρόμελη manna Ռետին քաղցր որպէս զմանանայ թանձրացեալ ի ցօղոյ երկնից ի վերայ տերեւոց տնկոց եւ բուսոց. գուտրէթ պալը կամ հելվասը, մէնն.


Գալարեմ, եցի

va.

to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.

· Calfa

NBHL (7)

Գալարեսցես զնոսա իբրեւ զհանդերձ, եւ գալարեսցին. (Եբր. ՟Ա. 12։)

Գալարեսցին երկինք իբրեւ զմագաղաթ. (Ես. ՟Լ՟Դ. 4։)

Զսիրտ իմ գելու, եւ զորովայն իմ գալարէ. (Մանդ. ՟Ա։)

Գալարէր իբրեւ զօձ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Գալարեցան աղիք նորա իբրեւ զմագաղաթ. (Ոսկիփոր.։)

Իբրու շարժմամբ առ միմեանս՝ գալարելով զսոսա, եւ գալարեալ շուրջ զմիմեամբք եւ ի յիրար մտանելով. (Պղատ. տիմ.։)

λυγίζω flecto, torqueo, complico, ἐλίττω convolvo Ոլորել. գլել կամ գլորել հոլովմամբ. բոլորել կուղ կուղ. փաթութել. եւ Գելուլ. գորովել զազիս, ճմլել զսիրտս. ոլրել, խաթ խաթ փաթթել. պիւքմէք, էյիշտիրմէք.


Գալարուն

adj.

tortuous, puckered.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս զօձս, զի գալարուն է, եւ ծուռ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)


Գալուստ, գալստեան

s.

arrival, approach, accession.

· Calfa

NBHL (3)

Քոյոյ գալստեանն։ Գալուստն որդւոյ մարդոյ։ Ի գալստեանն տիտոսի, կամ իմում։ Ի միւսանգամ գալստեան.եւ այլն։

Ի կարգի եկեղեցական գրոց՝ Գալուստ ասի Քրիստոսի, Մարդեղութիւն, Տեառնընդառաջն, Ծաղկազարդն, եւ Կատարած աշխարհ. որպէս եւ Գալուստ հոգւոյն սրբոյ՝ Օրն պենտեկոստէից։ (Շար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)

(Արթնութիւն եւ քուն) տեղի տան գալստեանց երկոքին միմեանց. (Նիւս. կազմ.։)


Գահ, ուց, ից

s.

throne;
seat, chair;
dignity;
precipice, high and very steep place;
անկանել ի —է, —է ի ժ կործանիլ, հտիլ ի —ից, ի —իցն վիժել, to be precipitated, to be thrown or to fall from one precipice to another;
ի —ից մղել, to precipitate.

· Calfa

NBHL (6)

Ի ժամ գահուն պատրաստութեան։ Արութեամբ եւ գահու ի վեր։ Գահ երկրորդական։ Գահուց հայրենականաց։ Թագաւորական գահ։ Որ էին ի գահուդ յայդմ։ Աւագ գահուն եւ աւուրբք։ Գահ թագաւորութեան, կամ զօրավարութեան, կամ վարդապետութեան. (Եղիշ.։ Խոր.։ Փարպ.։ Պիտ.։)

Ի վերուստ իբրու թէ ի բարձուէ ուստեք ի գահից վիժի։ Ի գահիցն վիժել, եւ ի վիհս անկանել. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Ի գահից եւ ի քարանձաւաց գահավէժ առնէին. (Լաստ. ԺԳ։)

Ի գահից ընկեցին, եւ ոչ վնասեցաւ. (Հ. կիլիկ.։)

Եկ ողորմելի որդեակ, զոր գահից եւ լերանց եւ անապատից սնուցի. (Ածաբ. աղքատասիր.։)

καθέδρα, θρόνος cathedra, thronus, sedes Բարձրադիր վայր քան զմերձակայ տեղիս, իբր բեմ, բեմբ. որպէս Աթոռ պատուոյ. բազմոց. եւ նմանութեամբ՝ Բարձ, պատիւ, իշխանութիւն. կեահ, թախտ, քիւրսի, սէրիր, սէտիր.


Գահագլխութիւն, ութեան

s.

cf. Գահերիցութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն ժամանակ եւ զհասակ պատշաճ վարկանին վարդապետութեան եւ գահագլխութեան. (Լծ. ածաբ.։)


Գահագլուխ

s.

first rank, head, first place;
president.

· Calfa

NBHL (1)

Գահագլուխ քաղաքն հռովմայ։ Թողեալ զաշխարհ իւր եւ զգաւառ, եւ զգահագլուխ մեծութիւնս. (ՃՃ.։)


Գահակ, աց

s.

chair;
ring, link.

· Calfa

NBHL (3)

Լծորդօքս չափեալ զրոյցս, եւ զբառս՝ գրոց փոփոխեալ, Սահակ, պահակ, գահակ. (Ոսկիփոր.։)

Զխորանն ... եւ զգահակս նորա. (Ել. ՟Լ՟Ե. 11։ (վրիպակ է գրեալն՝ զգահաւորակս)։)

ԳԱՀԱԿ. իբր Կահ կամ գահեալ եւ ոլորեալ ինչ. աղխ. օղ. լամբ. διατονία circuli, annuli


Գահակալ, աց

s.

successor;
vicar.

· Calfa

NBHL (3)

Որ կալեալ ունի զգահ իշխանութեան. իշխան. պետ. եւ Փոխանորդ.

Ոչ պակասեցին աթոռակալք եւ գահակալք յազգէն յուդայ մինչեւ ի քրիստոս. (Վրդն. ծն.։)

Որք ի մեծութեան գոյիցս գահակալք են՝ թագաւորք եւ իշխանք. (Համամ առակ.։)


Գահակալեմ, եցի

vn.

to succeed to the throne, to take the place of some one in dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Որով ընկալեալ սորա զսուրբ օծումնս՝ եւ այդր եւս գահակալեսցէ. (Մաշտ.։)


Գահակալութիւն, ութեան

s.

succession to the throne or to some dignity.

· Calfa

NBHL (2)

Կայսերական աթոռոյդ, եւ հայրապետական գահակալութեանդ. (Թղթ. գագկայ առ ռոման.։)

Եւ եւս ի մեծագոյն ձգիլ գահակալութիւնս. (Ճ. ՟Ա.։)


Գահակից, կցի, կցաց

s.

partner of the same throne or dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած էր բնութեամբ, եւ գահակից հօր։ Գահակից է այ, եւ համաթոռ ամենեցունց տիրողին. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)


Գահակցիմ, եցայ

vn.

to sit on the same throne, to have the same dignity as another.

· Calfa

NBHL (1)

Յընթրիսն հոգեւոր ընդ բազմականոն գահակցեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)


Գահակցութիւն, ութեան

s.

cf. Աթոռակցութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Եղբայր լինէաք հաշուեալ նոցա՝ պատուով եւ գահակցութեամբ. (Փարպ.։)


Գահամեծար

adj.

honourable, primary;
— իշխանք, grandee, court, nobility.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորն, եւ գահամեծար իշխանք. (Յհ. կթ.։)


Գահասիրութիւն, ութեան

s.

ambition, immoderate desire of honour and grandeur.

· Calfa

NBHL (2)

Սէր բարձի եւ պատուոյ. իշխանասիրութիւն.

Ի փառասիրութենէ եւ ի գահասիրութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Գահավէժ

adj. adv.

precipitated;
— առնել, to precipitate, to throw from a precipice;
— լինել, to be precipitated, to fall from above;
— տեղի, precipice;
—, — բերմամբ, precipitately, hurriedly.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ երբէք ի վայրի դալարւոջ, այլ գահավէժ, եւ ի մէջ փշոց. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)

ἁπόκρημνος praeceps, praecipitatus Վիժեալ ընդ գահս. հոսեալ ի դարէ. եւ Գահավիժական.


Գահավիժեմ, եցի

va.

to precipitate.

· Calfa

NBHL (2)

Ածին զնա մինչեւ յարտեւան լերինն ... գահավէժ առնել զնա. (Ղկ. ՟Դ. 29։)

Գահավէժք եղեալ մեռանին. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Գահավիժութիւն, ութեան

s.

precipitation;
high precipice.

· Calfa

NBHL (3)

Զոչխարս հօտին մատնէ գայլոց եւ գահավիժութեանց. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Ցրուեալ անապատաց եւ գահավիժութեանց. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Գահավիժութիւնք եւ լիճք եւ ովք. (Ճ. ՟Գ.։)


Գահաւանդ, աց

s.

cf. Գահաւանդակ.

· Calfa

NBHL (4)

Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի վերայ գահաւանդի (լս. (տաբիրոն). Ովս. ՟Ե. 1։)

Իբրեւ զգահաւանդակ (կամ զգահաւանդ. լս. թաբօր) ի լերինս. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 18։)

Որ բազում գահաւանդակօք բաժանեալ է։ Զառաջին գահաւանդակն ելանիցէ։ Եօթն գահաւանդակօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ. եւ վջ։)

ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.


Գահաւանդակ, աց

s.

cap, height, ele vation, precipice, very high and steep place.

· Calfa

NBHL (4)

Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի վերայ գահաւանդի (լս. (տաբիրոն). Ովս. ՟Ե. 1։)

Իբրեւ զգահաւանդակ (կամ զգահաւանդ. լս. թաբօր) ի լերինս. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 18։)

Որ բազում գահաւանդակօք բաժանեալ է։ Զառաջին գահաւանդակն ելանիցէ։ Եօթն գահաւանդակօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ. եւ վջ։)

ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.


Գահաւոր, աց

adj. s. that keeps a seat;
page of the hack stairs;
throne.

· Calfa

NBHL (2)

(Կարգեաց) զաբէլ սպասարար եւ գահաւոր. (Խոր. Բ. 7։ Ասող. Ա. 6։)

Սպասաւորք, սուրհանդակք, գահաւորք, եւ սենեկապանք. (Եփր. աւետար.։)


Բանարարութիւն, ութեան

s.

composition, work of sense;
poem, poetry;
delegation, deputation.

· Calfa

NBHL (2)

Բանաստեղծութիւն. շարագրութիւն, եւ ճարտարաբանութիւն.

Առընկալեալ ծնօղս (մայրն Սամփսոնի) զծնիցելոյն բանարարութիւն։ Իբրեւ զարուեստագէտ զբանարարութիւն մանկանն ի հասարակ ժողովրդեանն փրկութիւն ընդունի. (Փիլ. սամփս.։)


Բանաւոր, աց

adj.

reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.

· Calfa

NBHL (16)

Ոչ կարասցէ ոք ասել, թէ բանաւոր եմ, եւ անբան. (Կիւրղ. գանձ.։)

Զիա՞րդ ոչ գիտէր զբարի եւ զչար՝ բանաւոր գոլով բնութեամբ, եւ ազատ խորհրդովք. (Աթ. ՟Դ։)

Ասի եւ զհրեշտակաց, որք չեն տրամաբանօղ, այլ ունակք գերագոյն բանի յիմացական կարգի.

Հոգիք մտաւորք եւ բանաւորք։ Բանաւորաց՝ հոգեղինաց, եւ մարմնաւորաց. (Ագաթ.։)

Զայն տեսցո՛ւք, թէ բնաւ գուցե՞ն այլ ինչ արարածք բանաւորք՝ քան զհրեշտակս, եւ զդեւս, եւ զմարդիկ. (Եզնիկ.։)

Հրեշտակք ամենայն եւ մարդիկ՝ բանաւոր էութիւնք են. (Մաքս. ի դիոն.։)

Ի փրկութիւն բանաւորաց՝ հրեշտատակաց եւ մարդկան. (Շար.։)

Այր ոմն իմաստասէր եւ բանաւոր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)

Թէ եւ ամենայն իսկ որք իմաստնագոյն բանաւորացն ի մի վայր ժողովեսցին. (Պիտ.։)

Խորին բանաւորքն եւ պերճացեալքն ի ճարտարութիւն լեզուոյ. (Լմբ. սղ.։)

Զանբանն (զէշն բաղաամու) բանաւոր կացոյց, եւ զանարժանսն մարգարէութեամբ պատուեաց. (Սարգ. յռջբ.։)

Իմաստութեան տեսակ կրկին է. է՛ որ երկրաւոր է եւ բանաւոր, որ ճարտասանութեամբն իմանի, եւ է՛ որ հոգեւոր է, եւ գործով ճանաչի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Բանաւոր անձրեւաւն պարարեցաւ սրտից երկիրս մսեղէն անապատացեալ մարդկան. (Ագաթ.։)

Եթէ զբանաւոր հացն սիրես ուտել. (Լմբ. ժղ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)

ԲԱՆԱՒՈՐ. Բանաւորական. իմանալի. հոգեւոր. շնչաւոր, բանական.

λογικός rationalis, et intellectualis Բանական. տրամաբանօղ. մտաւոր. իմացական եւ խօսուն.


Բանաւորագոյն

adj.

wiser, more reasonable.

· Calfa

NBHL (1)

Որք թանձրագոյնքն էին, նշանքն ձգէին զնոսա. եւ որք բանաւորագոյնքն էին, մարգարէութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Բանաւորութիւն, ութեան

s.

reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.

· Calfa

NBHL (4)

Ի պատկեր Աստուծոյ արար զնա. մի՝ վասն իմաստութեանն, բանաւորութեանն, կենդանութեանն, հոգեւոր շնչոյն ... Զկենդանական շունչն իմաստակիր մտաւորութեան, բանաւորութեան. (Ագաթ.։)

Մերթ՝ որպէս Իմաստութիւն. խոհեմութիւն. գիտութիւն. հմտութիւն. մտաւորութիւն. եւ Բան ներքին. միտք. խելացութիւն, եւ խելք.

Իմանալի հայեցողութեամբ, եւ խորհրդական բանաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։ Աստուածավայելուչ բանաւորութիւն. Դիոն. երկն. ՟Բ։)

cf. ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. λογιότης rationalitas եւ այլն.


Բանաքաղ

adj. s. plagiary;
compiler;
curious.

· Calfa

NBHL (3)

Որ քաղէ կցկտուր բանս ի կարկատել զսնոտի կարծիս, եւ այլն. բանակրկիտ. բանորսակ.

Ո՛վ բանաքաղ մարկիոն, որ զմին լսէ, եւ զմիւսն ստգտանէ. (Եզնիկ.։)

(Կախարդք) բանաքաղ լինին յաւետարանէն Քրիստոսի, եւ ի ներքս խառնեն գրով. (Նոննոս.։)


Բանգ

s. bot. hen-hane.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՆԳ կամ ԲԱՆԿ. ὐωσκύαμος (այսինքն խոզի բակլայ) hyoscyamus Անուն խոտոյ, եւ սերման նորա. (Գաղիան.։) Իսկ ի Բժշկարանի, Աղուէշ բանկ։


Բանգիտութիւն, ութեան

s.

erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

ԲԱՆԳԻՏՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԲԱՆԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. Գիտութիւն բանից. բանաւոր գիտութիւն. հմտութիւն. որպէս եւ ՎԵՐՆԱՅԻՆ ԲԱՆԳԻՏՈՒԹԻՒՆ՝ է Աստեղաբաշխութիւն.

Ոչ բաւականանամ իմով աղքատիմասն բանագիտութեամբ զսորայս բացայայտել զչափ ներբողականին։ Զմեծս զայս բանագիտութեան ընթանալ ասպարեզ։ Երանելին Մաշտոց (երկրորդ) ուսումնական բանագիտութեանն քաջահմտագոյն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2. եւ 8։)

Վերնային բանագիտութեան տեղեկութիւն։ Վերին բանագիտութեան. (եւ այլն. Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)

Շփոթի եւ ընդ ԲԱՆԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. cf. ԲԱՆԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. Ուսուցանեմք մեք, ո՛չ ի բանգիտութենէ, այլ ի գրոց սրբոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)


Բանդ

cf. Բանտ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԲԱՆՏ, եւ զածանցս նորին. (զի զկնի ն տառի դ մեղմ հնչի որպէս տ. մինչ զի եւ երբեմն փոխանակ գրելոյ՝ բանըտ քո, կամ բանդ Աստուած, ոմանք գրեն բանըդ, բանտ։)


Բանդագուշիմ, եցայ

vn.

to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.

· Calfa

NBHL (7)

Իբրեւ զայն՝ որ երկնիցէ, բանդագուշի սիրտն. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 6։)

Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Խտրանօք եւ դիւթօք վարին, եւ սուտ երազօք պատրեալ բանդագուշին. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)

Այսպէս շամբուչ խորհրդով բանդագուշիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Յամառեալ բանդագուշիս յագահութենէ, յանառակ արբեցութենէ, եւ այլն. (Եփր. քրզ.։)

Զստահակսն, որ բանդագուշեալ շրջին, եւ ինչ որ գործեն։ Զդատարկսն եւ զբանդագուշեալս. (Եփր. ՟ա. թես.։)

φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.


Բանդակ, ի

s.

jelly.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. որպէս Հիւթ մզեալ ի պտղոց, եւ եփմամբ թանձրացուցեալ. մուրապպա.

Խաղողոյ՝ խնծորի բանդակով, եւ թթու նռան բանդակով, եւ այլն. (Մխ. բժիշկ.) ստէպ. ուր գրի եւ ԲԱԴԱԿ։


Բանդեմ, եցի

va.

cf. Բանտեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ԲԱՆԴԵՄ որ եւ ԲԱՆՏԵՄ. Ի բանտ արկանել. փակել ի կապարանի. եւ Արգելուլ ուրեք իբրեւ ի բանտի կամ ի դիպահոջ. որպէս իտ. carcerare

Բանդեաց զնա յամուր մախանաց։ Զաղքատս եւ զօտարս զրկէ եւ բանդէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)


Բանդիռն

cf. Բամբիռն;
cf. Փանդիռն.

· Calfa

NBHL (2)

ԲԱՆԴԻՌՆ կամ ԲԱՆԴԵՌՆ. cf. ՓԱՆԴԻՌՆ, եւ ԲԱՄԲԻՌՆ.

Փուքքն հնչիւն հանեն ի փողի եւ ի բանդռան։ Բերանն որպէս բանդիռն. (Ոսկիփոր.։)


Բանեղ, աց

adj.

verbose, eloquent, voluble, fluent.

· Calfa

NBHL (1)

Հեթանոսացն իմաստունք եւ բանեղք։ Բանն Աստուծոյ յինքն քարշէր զմեծամեծս եւ զտնանկս, զբանեղս եւ զծանրալեզուս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ ձեռ։)


Բանիբուն

adj.

learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.

· Calfa

NBHL (5)

Իմաստունք եւ ճարտարախօսք, եւ բանիբունք։ Բանիբունք եւ իմաստունք եւ փիլիսոփայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8. 24. 27. եւ Եփես. ՟Ի՟Ա։)

Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)

Երանելին Ագաթանգեղոս այր բանիբուն գիտութեամբ, եւ լի ամենայն հրահանդիւ. (Փարպ.։)

Զնոյն անուանս դնէ ջրհորոցն, զոր հայրն եդ. զի բանիբուն հայրն կոչեաց, շատացաւ եւ նա. (Փիլ. լին.։)

ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.


Գերազանց

adj.

excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.

· Calfa

NBHL (4)

Խոշոր (ասի), վասն ումեմն ( ի մասանցն) գերազանցն լինելոյն, եւ ումեմն՝ որ պակաս. (Արիստ. որակ.։)

Զօրութիւն եւ խորհուրդ սորա գերազանց եղեւ քան զկամարն երկնից. (Շ. բարձր.։)

Գերազանց բանի՝ պարգեւ։ Ընդ անօրէնս համարելն գերազանց է քան զչարչարելն եւ մեռանել. (Սկեւռ.։)

ԳԵՐԱԶԱՆՑ. մ. ԳԵՐԱԶԱՆՑԱԲԱՐ. Գերազանց օրինակաւ, առաւելութեամբ. Նշանակեաց զերկուս բնութիւնս՝ գերազանց միաւորեալս ի վեր քան զմիտս եւ զբանս. (Զքր. կթ.։)


Գերազանցեմ, եցի

vn.

to surpass, to surmount, to excel, to exceed.

· Calfa

NBHL (5)

Զբոլորիւքն գերազանցեաց։ Բարեբախտութեամբ եւ շինութեամբ քաջ ի բաց գերազանցեցին զմիջերկրեայ զհռչակաւոր քաղաքօքն. (Պիտ.։)

Չափաւոր ախտիւ, եւ ոչ գերազանցեալ. (Նիւս. բն.։)

Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)

Սքանչելի է խորհուրդ փրկագործութեանս՝ ամենայն մտաց եւ բանի գերազանցեալ. (իբր գերազանց). (Սկեւռ. ես.։)

ὐπερβάλλω, ὐπερβαίνω, ὐπερέχω excello, excedo, supero, transcendo Գերազանց լինել քան զայլս. յառաջել անցանել. առաւելուլ. եւ Զանցանել ըստ չափ.


Գերազանցութիւն, ութեան

s.

excellence, sublimity

· Calfa

NBHL (5)

Ըստ մարմնոյ իշխանութեան եւ գերազանցութեան. (Մագ. ՟Ա։)

Գերազանցութիւն եւ պակասութիւն։ Գերազանցութեամբք եւ նուազութեամբք։ Յաւէտն կամ մէծն սաստկութիւն է եւ գերազանցութիւն. (Փիլ.։ Առ որս.։ Կիւրղ. գանձ.։)

Գերազանցութիւն աստի չարեացս, կամ անարագութեան, մեղանաց. (եւ այլն. Ոսկ. յհ.։ Լմբ. սղ.։)

Չափաւորութիւն, եւ գերազանցութիւն. (Անյաղթ հակակ.։)

Գերազանցութիւն ձայնից եւ կամ կերակրոց զլսելիս վնասիցեն կամ զմարմինս. (Առ որս. ՟Ա։)


Գերազանցօրէն

adv.

excellently too much.

· Calfa

NBHL (1)

Գերազանց օրինակաւ. եւ Ինքնիշխանաբար՝ զանցանելով ըստ օրէնս.


Գերազարդ

adj.

well ornamented, rich, superb.

· Calfa

NBHL (5)

գերազարդ միտ, նմանութիւն։ Գերազարդիցն տռփմանց գիտութիւնք։ Խորհրդոց գերազարդից թաքնութեանց տեսութիւնիս. (Դիոն.։ ուր Մաքսիմոս միշտ մեկնէ գերակարդ, եւ գերաշխարհիկ։)

Ի տիպ վեհիցն եւ գերազարդ քահանայապետութեանց. (Սկեւռ. լմբ.։)

Բարձրագոյն քան զառաջինն, եւ գերազարդ վայելչութեամբ. (Շար.։)

Մեծացուցանէ ( ի նոր օրէնս) գերազարդ պատուով եւ իշխանութեամբ զքահանայութեան խորհուրդ. (Սարկ. քհ.։)

ὐπερκόσμιος supermundanus, supermundialis Առաւելեալ զարդուք. եւս վայելչազարդ, շքեղ. պանծալի. գերագոյն կարգաւ. մանաւանդ Գերաշխարհիկ, եւ չնաշխարհիկ. ըստ հոմաձայնութեան յունին, զի աշխարհ եւ զարդ՝ մի է ըստ յն.


Գերազօր

adj.

powerful.

· Calfa

NBHL (2)

Զգերազօրն աստուած արհնաբանեմք որպէս ամենազօր, որպէս զերանելի եւ միայն հզօր. (Դիոն.։)

Արդարութեան շնորհ որ եւ գերազօրն է ի վերայ մեղաց. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)


Գերալիր

adj.

heaped up, very full.

· Calfa

NBHL (1)

Լի ի կարօտսն, գերալիր ի լիս։ Գերալիր լուսով։ Վասն գերալրին եւ գերագոյն քան զմիտս բարեկենդանութեան. (Դիոն.։)


Գերալոյս

adj.

very bright, brilliant, luminous.

· Calfa

NBHL (1)

Լոյս լուսաւորիչ գերալոյս. (Սկեւռ. աղ.։)


Գերածայրեալ

adj.

cf. Գերածայր.

· Calfa

NBHL (1)

Գերեաց զգերութիւն ... եւ ընդէ՞ր ասէ, գերեալք եւ գերածք. քանզի սատանայ պատրանօք գերեաց. (Լմբ. սղ.։)


Գերակայ, ից

adj.

eminent, pre-eminent, supreme.

· Calfa

NBHL (7)

Ըստ գերակայ իւրում ճոխութեան։ Զրկեալ ի գերակայ բարեացն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)

Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)

Քան զայլսն ամենեսին յարուցեալ եւ գերակայ դուք ո՛վ Քրիստոսասէրքդ թագաւորք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Անդանօր հրաշապէս եւ եւս քան զէսն գերակայից եւ որդիքն լուսոյ դաւանին. (Նար. մծբ.։)

Վերնատունկ իմն է առաքինութիւն, եւ ի գերակայսն հայի. (Նիւս. երգ.) իմա՛ ըստ յն. ի գեր ի վերոյսն։

Եւ այս ի յամս էր ոչ սակաւ, այլ քառասուն՝ եւ գերակայ. (Շ. եդես.) այսինքն աւելի, զանցեալ։

ὐπερκείμενος, προέχων, ὐπέροχος superjacens, supremus, eminens, praestans, praestantissimus Որ կայ գեր ի վեր. կայանիւք կամ աստիճանաւ բարձր. ծայրագոյն. եւ Գերագոյն. գերազանց.


Թօշ

adj.

broad, wide (coat, boot).

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. Թոյլ եւ արձակ. ոչ նեղ կամ զսպեալ. ցոփ.

Ձեւ հանդերձիցն իւրեանց էր լայն եւ թօշ։ Ունէին եւ զոտնամանս արձակս եւ թօշ. (Մարթ.։)


Թօշնիմ, եցայ

va.

to grow weak or faint, to decay, to languish, to droop.

· Calfa

NBHL (2)

Սկսաւ թօշնիլ, եւ մեկնեցաւ ի նմանէ զօրութիւն նորա. (Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)

Որպէս ի ցրտութիւն մարմինն (ծերոց) դառնայ տկարանայ, ըստ նմին եւ ցանկութիւնն հանդարտեալ թօշնի. (Անյաղթ հց. իմ.։)