gymnastic;
gymnastic-master.
παιδοτρίβης paedotriba. Մարզիչ մանկանց կամ երիտասարդաց ի մրցանս, որպէս յասպարէս ողոմպիական, եւ այլն.
Ըմբիշ վայելեսցէ ի ձեռն մանկամարզին. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
Ոչ նորոգի, զի ոչ հնանայ. ոչ մանկանայ, զի ոչ ծերանայ. (Եղիշ. ՟Է։)
love of children.
Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)
nourishment, care, or education of children.
Կուրաց յերկոսին աչսն՝ կին մի՛ ամուսնասցի. զի ոչ մանկասնութիւն մարթ է լինել, եւ ոչ այլ ինչ սպասաւորութիւն. (Մխ. դտ.։)
child-murder, infanticide.
παιδοκτονία, παιδοφονία puerorum, vel infantium caedes, liberorum occisio, interfectio. Սպանանելն զիւր կամ զայլոց մանկունս. որդեսպանութիւն. տղայասպանութիւն.
young.
Խնամեաց ի նա (ի կոյսն իրայիտա), զի յոյժ մանկատիպ էր, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Գ.։)
to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.
Ծերացեալն չկարէ զինքն մանկացուցանել։ Զծերութիւն մանկացուցանել. (Ոսկ. թես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
Ի մանկութենէ իւրմէ։ Ըստ մանկութեան իւրում։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Դատապարտէ մանկութիւն վաղվաղակի վախճանեալ զբազմամեայ ծերութիւն անիրաւի։ Կին ոք ի տան հօր իւրոյ ի մանկութեան իւրում։ Ոչ իբրեւ զկին մի ատեցեալ ի մանկութենէ.եւ այլն։
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
Ո՛վ սողոն, յոյնք միշտ մանկտի էք. քանզի ծեր յոյն այր (այսնիքն հնագէտ) երբէք ոչ գտանի։ Յաւելաւ ստադիոն մանկտւոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
distaff;
spindle.
Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Գերակայ գագաթան ընդելուզին մանուածովք շարամանեալք արքայիցն (քարինք պատուականք). (Մագ. լ։)
winding, tortuous, meandering, sinuous;
— շրջան, zigzag;
crankles.
Ջուր մանուածոյ ծիծաղ ծաւալ, կարկաջահոս ուխինահոս, ծայթինասէր մանուածաւալ՝ շրջանապտոյտ մանր աւազին. (Նար. տաղ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
ՄԱՆՈՒԿ. որպէս Պատանի. երիտասարդ ժիր. ծառայ. սպասաւոր. զինուոր. զօրական քաջ.
small, minute, little, fine, subtile;
slender, thin, slight;
—, —նունս, scantily, in small portions, minutely;
in retail, in detail;
— or — հատանել, կոտորել, to cut into small bits or pieces, to mince, to hash, to divide into morsels;
to cut thin;
— փշրել, to pound, to beat small, to triturate, to grind, to crush;
— պատմել, ասել, to relate or narrate minutely, circumstantially;
— ժպտել, to smile;
— ծամել, to chew or masticate well, to chew the cud, to ruminate;
to examine, to study, to ruminate on;
—նունս դրոշմել, to write or note down in detail;
— միտ դնել, ի քնին արկանել, to ponder on, to consider or examine minutely, thoroughly.
(լծ. լտ. մինօր, մինուս, մինու՛դուս. λεπτός tenuis, tener, minutus. Փոքրիկ եւ նուրբ, որպէս մասն մասին. մանտր, պզիկ.
coarse sand, pebbles, gravel.
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
Մանրամասն կոտորեաց զիս, եւ ելից յինէն զկուշտ իւր. (Սարկ. աղ.։)
thin drizzle or dew.
Աղեկաս ասէ, ահաւասիկ կղզիք իբրեւ զմանրացօղ իջեալ. (Ոսկ. ես.։)
short paced;
with small paces or steps, slowly.
Կենդանիք ի գնացսն է՛ զի բացարձակ քայլեն, եւ է՛ զի մանրաքայլս. (Երզն. քեր.։)
examined minutely, thoroughly;
— առնեւ, to examine accurately, strictly, to the bottom.
narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.
Ի նեղ արկ զքաղաքն ի ծովէ եւ ի ցամաք կուսէ։ Ի նեղ եւս արկ զթագաւորն հոնաց։ Եւ այնպէս ի նեղ արկանէր զնա եւ զամենայն զօրսն, զի եւ այլն։ Կարքեդոնացիք զմետեղղոս հիպատոս ի նեղ արկին, որ փախստական լինէր. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 14։ Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։ Եւս. քր. ՟Բ։)
pain or uneasiness caused by constraint.
Խայտաց տղայն ի նեղահարութեան (արգանդի). զի դժոխընկալ է ըստ բնութեան բանտի. (Մաշկ. (ա՛յլ է եւ հրաշիւք խայտալն յհ. մկ)։)
narrowly, straightly, hardly;
sparingly.
Նեղապէս էր նա, զի ոք պատճառանօք մի՛ աշակերտեսցի նմա. (Եփր. համաբ.)
impatient, touchy, crabbed, peevish, surly, surly-humoured, choleric, morose, irascible, passionate, hasty.
impatience, ill-temper, intolerance, vexatiou, irritation, exasperation, bursts or fits of passion or rage.
Ի նեղասրտութիւնս արկանէ, մինչ զի ի խեղդ մտաբերիցէ. (Խոսր.։)
to worry, to afflict, to torment, to vex.
Երիւղախառն նեղացուցանէին զսուրբ այրն աստուծոյ։ Մի՛ թախանձեալ նեղացուսցես զիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
afflicting, troubling;
molesting, oppressing, persecuting;
distressing;
vexatious, disquieting.
Տէր զի՞ բազում եղեն նեղիչք իմ։ Սրամտութիւն նեղչին քո։ Ակն յանդիման նեղչաց իմոց։ Որդիք նեղչացն քոց.եւ այլն։
want of width or amplitude, narrowness, straightness;
care, trouble, tribulation, grief, sorrow, affliction, inquietude, displeasure;
fatigue, weariness;
importunity, incommodiousness, annoyance, tedium;
torment, worry, vexation, oppression.
Լուաւ ինձ յաւուր նեղութեան։ Արհամարեցաք զնեղութիւն ոգւոց նորա, յորժամ աղաչէրն զմեզ, եւ ոչ լուաք նմա. վասն այնորիկ եկն ի վերայ մեր այս նեղութիւն։ Ի նեղութեան իմում ես առ տէր կարդացի։ Նեղութիւնք եւ վիշտք գտին զիս. եւ այլն։
Դու ինքնին վրէժ հատուցեր, այնուհետեւ մի՛ նեղուր ինչ, զի ի մէնջ իրաւունս ոչ գտանես. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
straits, channel;
isthmus;
pass.
Յոլոմպիադսն ... ըստ նեղցին. (Փիլ. լիւս.) այն է Իսթմիա անուն խաղու յանուանէ տեղւոյն. զի նեղուց ըստ յն. ասի իսթմօ՛ս։
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
cf. Նենգաւոր.
ՆԵՆԳԱԺԷՏ կամ ՆԵՆԳԱԺԵՏ. ՆԵՆԳԱԺՈՏ, (ի ժիտ, ժտել. յն. զիդէ՛օ, խնդրել). Որ ժտէ կամ ժտի նենգ գործել. չարարուեստ, չարահնար. նենգաւոր. խորամանկ. աղուիսաբարոյ.
fraudulent, cunning, wily, sly, insidious;
gloomy, sullen, saturnine;
treacherous, disloyal, perfidious, felonious;
roguish, swindling.
Որ երանենն՝ խաբեն զձեզ ասէ. նենգաւոր դեւն՝ յորժամ զառաքինին այլազգ ոչ կարէ մեղկել, երանէ ի խորհուրդս՝ իբրեւ ի ծայրսառաքինութեան հասեալ, զի յամբարտաւանութիւն արկցէ. ուստի հրաժարել պիտոյ է. (Գէ. ես.։)
cf. Նենգեմ.
to defraud, to deceive, to cheat, to dupe, to cozen, to trick, to gull, to swindle;
to circumvent;
to betray.
Եթէ մեք զանձինս մեր ոչ դաւաճանիցեմք, ոչ այլ ոք կարէ նենգել զմեզ։ Ոչ կարէ նենգել քրիստոնէին՝ ո՛չ արդ ոք, եւ ո՛չ սատանայ, մինչ ինքն զինքն ոչ նենգիցէ. (Ոսկ. գծ.։)
antichrist.
Թէ այլ ոք եկեսցէ յիւր անուն, զնա ընդունիջիք զդերաքրիստոսն զնեռնն, որ աստուած զինքն քարոզէ. (Նանայ.։)
to pierce with many arrows.
Ելից զիս նետիւք իբրեւ զնպատակ. արար զիս նետալից. (Ողբ. ՟Գ. 13։)
drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.
Ընդ նետաձիգն՝ որ առ նոսին, զիս խոցեսցես սիրով քոյին. (Յիսուս որդի.։)
Հրամայեաց նետաձիգ առնել զնա։ Ինքեանք զինքեանս նետաձիգ առնէին միշտ բանիւք իւրեանց։ Զբազումս նետաձիգ առնէր բանսարկուն ի գեղ նորա։ Դեւք նետաձիգ առնեն ի միտս քո զչար եւ զանսուրբ մտածութիւնս. (Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Հռեբեկա երեւեցաւ տհաճ լինել վասն առաջնոցն կանանց (եսաւայ), զի էին նախանձողք ընդ ներս (այսինքն ընդ միմեանս). (Փիլ. լին. ՟Դ. 241։)
to introduce.
Առաջինն դրութեամբ յառաջելոյ՝ ներածէ զհետեւեցեալն. եթէ մարդ, եւ՛ կենդանի. այլ արդ մարդ, ապա ուրեմն եւ կենդանի։ Զի՞ զմարմինս դասեաց նախ անմարմնոցն. եւ ասեմ, թէ վասն ներածիցելոցն (կրթելի համբակաց). վասն զի նոցա ստուգագոյն է մարմին քան զանմարմին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)
introduction.
Ներածութիւն մակագրեցաւ, վասն զի նա է՝ որ ի ներքս ածէ զմեզ յամենայն իմաստասիրութիւն։ Ստորոգութիւնք Արիստոտելի ներածութիւն են ամենայն իմաստութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
to instruct well.
Եթէ ոք իմաստնագոյն խորհրդով ներակրթել զինքն կամիցի։ Յորդորեսցէ զնոսա յիմաստասիրականն ներակրթել վարժման։ Ներկրթիլ քաջուշիմն վարժիւք յիմաստս։ Ի յայս ներակրթեալ երկասիրաբար. (Պիտ.։)
to withdraw or seclude oneself from the world, to give oneself up to a spiritual life.
cf. ՆԷ. զի է սեռականն այդր անպէտ դերանուան (իբր, Նա նորա, յիգական)։
cf. Ներանձնաւոր.
Զանազանութիւնք ներանձնացելոցն ... աստուածութիւն ոչ բաժանի, զի մի է յերեսեան. (Քեր. քերթ.։)
to make the panegyric, the eulogy of;
to give praises, to laud, to eulogize, to praise, to exalt.
Ներբողելի՛ է զդէմս եւ զիրս, եւ այլն։ Դնել զբաղդատութիւնն յարադրութեամբ ներբողեցելումն զմեծագոյնսն ընդունել. (Պիտ.։)
panegyrist, eulogist.
to become weak, lean, faint, to grow languid.
λεπτόομαι, μαραίνομαι, τήκομαι diminuor, languesco, deliquo ξηραίνομαι aresco συστέλλομαι coarctor. Ներգեւ լինել. յոյժ արուգ գտանիլ. նուազիլ. նուազիլ. հիւծել. մաշիլ. թոշնիլ. զսպիլ. լքանիլ. կթոտիլ. վտտիլ. ճըռղիլ, քաշուիլ, սըխմըսիլ
Յորժամ ոչ այտոյց իցէ, եւ ոչ ներգեւեալ, զի՞նչ այնր ուրախութեան զոյգ կայցէ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)
to do, to act, to operate, to influence.
Ներգործեալ իմովս ի վեր քան զհրաշս։ Որ ի լուսոյ լոյս ներգործեալ զիմանալեաց գոյակսն։ Զանհասնելի տնօրէնութիւն ներգործեալ բանին յաշխարհ. (Շար.։)
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
Զօրութեամբ ունել, բայց ներգործութեամբ ոչ։ Ներգործութեամբ է (զօրութիւնն). ո՛րզան, կարելի գնալ, զի գնայ. եւ ոմանք երբէք ոչ են ներգործութեամբ, այլ զօրութեամբ միայն. (Պորփ.։ Պերիարմ.։)
harmony, accord;
symphony;
concert.
Ըստ համեմատութեան եդեալ սոցա անուն ամենեցուն՝ ներդաշնակութիւնս անուանեաց։ Կաքաւանացն՝ սպառազինական եւ խաղաղական ներդաշնակութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
made of fibres or nerves.
Հանեալ յասպազինէն զներդեայ եւ քեմըխտապատ պարանն։ Ահեակ ձեռամբն ի ներդեայն աճապարեալ հսկային. (Խոր. ՟Բ. 82։) (լծ. յն. νευρώδης, νεῦρον nerveus, nervus ).