cf. Ատենաբանութիւն.
δημηγορία concio. Բան հրապարակաւ յատենի. ատենախօսութիւն.
Առ անօրէնութիւնս, եւ հրապարակաբանութիւնս, եւ առ այլսն իշխանութեանց. (Պղատ. սոկր.։)
Լուարո՛ւք ասաց՝ ոչ վարդապետութեանս, եւ ոչ հրապարակաբանութեանս. (Ոսկ. գծ.։)
discourse pronounced in public, oration, harangue, sermon, declamation.
Պօղոս ի հրէից հրապարակախօսութեանն ասէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զասացեալսն մեծին իսահակայ ի պարսից հրապարակախօսութեանն. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Պետրոս ի հրապարակախօսութեանն ասէր։ Ի միոյ հրապարակախօսութենէն պարսպեցան եւ ամրացան. (Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
democracy.
δημοκρατία democratia, popularis potestas. (որ առ մեօք Ռամկապետութիւն ասի)
Կալողութիւն հրապարակի. կամ Ունելն հրապարակի ժողովրդեալ զտնտեսութիւն քաղաքի եւ տէրութեան.
Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Արիագոյն ասես լինել զքաղաքն ի հրապարակակալութենէ. (անդ. ՟Դ։)
Հրապարակակալութիւն, սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)
Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)
publicity, divulgation, promulgation, making known.
Հրապարակելն, իլն։ Անյաղթ վերլծ.։
bonfire.
Զի՞նչ պատճառաւ սկսանիմք հրավառութեամբ զնախատօնակ գալստեանս. (Տօնակ.։)
cf. Հրատարակումն.
cf. Հրարուեստք.
shower of fire;
volley of musketry, discharge of fire arms;
report, detonation;
thunder-bolt.
Ցանումն հրոյ. հուր ցանեալ. կրակ թափելը.
Գոլորշաձեւ հրացանութիւնք. (Անան. եկեղ։)
Ի հրացանութենէ փայլական հրոյ հոսեալ յօդս. (Իգն.։)
Աւարառութիւնս, եւ տնկակոտորութիւնս, եւ զհրացանութիւնս զնոքօք զեղեալ. (Յհ. կթ.։)
ՀՐԱՑԱՆՈՒԹԻՒՆ. κεραυνός fulmen. Շանթ. երկնառաք կայծակունք. որ եւ ՀՐԱՑԱՆ ԲԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. կայծակ.
Կարկուտք եւ հրացանութիւնք գուշակեն մեզ զահեղ բարկութիւնն. (Յճխ. ՟Ի։)
Սարսափելի իմն փայլատակմունք հրացանութեամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
Որոտմունք եւ հրացանութիւնք. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
Փայլատակմունս, եւ հրացանութիւնս. (Սկեւռ. յար.։ եւ Երզն. մտթ.։)
Զգեցաւ տէր զօրութիւն. զո՞ր զօրութիւն. թերեւս հրացանութի՞ն, կամ սաստ, կամ պատուհաս. ո՛չ բնաւ. այլ զի՞նչ, զտկարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
proof by fire.
Առնես հրափորձութեամբ զքննութիւն. (որդւոց մարդկան. Շար.։)
Ի ջեռեալ հրափորձութիւն սերոբէիցն. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Հրդեհումն.
πυρκαϊά incendium. Հրդեհելն, իլն. եւ Հրդեհ. հրկիզութիւն.
Հեղեղօք ողողէ, եւ հրդեհութեամբ ի մասնէ բոցակէզ առնէ. (Արիստ. աշխ.։)
Պատուհասին հրդեհութեամբ. (Շ. յուդ. ՟Թ։)
embassy.
πρεσβεία legatio. Հրեշտակութիւն. պատգամաւորութիւն.
Ըստ հրեշտակագնացութեան ... որ յօտար աշխարհի ինչ է. (Փիլ. իմաստն.։)
Բազում անգամ երթեւեկութիւն հրեշտակագնացութեանն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 14։)
Առ միմեանս մեր միաւորութիւն զնոյն իմանողացս առ տէր հրեշտակագնացութիւնս հասանելով. (Բրս. թղթ.։)
angelic nature;
embassy, message, deputation, delegation;
—ս առաքել, առնել, to send ambassadors, deputies, to depute, to send a commission.
Հրեշտակային բնութիւն, եւ պաշտօն.
Պատիւ հրեշտակութեան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։)
Մանաւանդ՝ ատգամաւորութիւն. դեսպանութիւն. հրեշտակագնացութիւն. πρεσβεία legatio ἁποστολή missio. էլլելիք.
Հրեշտակութիւն առաքեալ՝ աղաչեսցէ ի խաղաղութեան։ Ի ժամանակի հրեշտակութեանն։ Ոչ գո՛յ հրեշտակութիւն (կամ պատգամաւորութիւն) յաւուր պատերազմի. (Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 32։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 11։ Ժող. ՟Ը. 8։)
Որում զհրեշտակութիւն միջնորդութեանն հաւատաց. (Խոսր.։)
cannonade.
hebraism.
judaism.
ἱουδαϊσμός Հրէայ գոլն. հրէական ազգ, եւ բնութիւն նորա, սովորութիւն, օրէնք, կրօնք. տե՛ս (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 38։ Եսթ. ՟Ը. 17։ Գաղ. ՟Ա. 13. 14։)
Թողուլ զօրէնս հրէութեան. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Լքեալ հրէութիւնն յետնեալ. (Նար.։ ՟Ժ՟Գ։)
Քարոզէի զքրիստոնէութիւն եւ զհրէութիւն միանգամայն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ասէր առ հրէութիւնն (այսինքն առ հրէայս). (Ոսկ. ես.։)
cf. Հրձգութիւն.
Հրձգութիւն. հրացանութիւն. շանթ.
Շարժմանց ահագնից, եւ հրընկեցութեանց եղեալ ի բիւզանդիոն. (Խոր. ՟Գ. 52։)
cf. Հրատիկք.
cf. Հրկիզումն.
որ եւ ՀՐԿԻԶՈՒԹԻՒՆ. Հրձգութիւն. հրով կիզուլն եւ կիզանիլն. հրդեհ. էրելը, էրիլը, կրակ.
Հրկիզութիւն շինուածոցն։ Հրկիզութեամբ առկայթեալ մաշէ։ Հրկիզութիւն տաճարին կամ քաղաքին։ Ելաք ի սոդոմայ, եւ փախեաք ի հրկիզութենէն. (Խոր. ՟Բ. 46։ Յհ. կթ.։ Նախ. տոբ. եւ Նախ. եզեկ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Խորտակէին եւ զնմանութիւն պայծառացեալ խաչին քրիստոսի, եւ հրկիզութեամբ բառնային ի միջոյ. (Ղեւոնդ.։)
Սերոբէ հրկիզութիւն թարգման։ Բոցեղինացն սրոբէից, եւ քրովբէականացն հրկիզութեանց. (Շ. բարձր.։ Անան. եկեղ։)
act of casting fire;
jet of fire;
conflagration;
thunderbolt.
fiery nature;
ardor, heat.
Բնութիւն հրոյ. եւ Այրեցողութիւն. ջերմութիւն.
Ապա թէ թերաբորբոք իցէ հրութիւնն՝ առ ի յոչ ուժգին հարկանել ամպոցն, պրեստեր կոչի, որ ասի կիզիչ. (Արիստ. աշխ.։)
episcopacy;
bishopric.
Հովուապետութիւն. առաջնորդութիւն.
Որ կայցէ գլուխ ժողովրդեանն հօտապետութեան. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
great-great-grandnephew or niece.
ՁԱԳԹՈՌԱՅ կամ ՁԱԳԹՈՌՆԻԱՅ, կամ ՁԱԳԹՈՌԱՅԻՆ ՁԱԳԹՈՌՆԵԱՅ. Թոռին թոռն, որ եւ Զաւակ թոռայնոյ, կամ թոռնեայի որդին. (Կանոն.։)
left arm.
adversity, misfortune, disaster, mischance, fall, disgrace, reverse, disappointment;
ձախողութեան հանդիպել, to experience great calamities, to be in distress.
cf. Ձախողութիւն.
Որպէս Ձախողանք կամ ձախողութիւն, դէպք անյաջողք, վնաս. եւ Անկարգութիւն.
Հետեւեալ լինին անզգամութեանն՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն, շռայլութիւն, ձախորդութիւն, անյիշողութիւն. (Արիստ. առաք.։)
cf. Ձաղումն.
ՁԱՂՈՒԹԻՒՆ ՁԱՂՈՒՄՆ. κωμῳδία comoedia τραγῳδία tragoedia μώκημα irrisio, delusio πομπή pompa θρίαμβος triumphus. Ձաղանք. ձաղ. ձաղելն, իլն. այպանք. ծաղր. խաղ. խայտառակութիւն. նշաւակութիւն. եւ Հանումն ի հանդէս յաղթանակի. խախքութիւն.
Ստուարացուցանէր (կինն յոբայ) զձաղութիւնն։ Ուր զի սպանանելոցն էին, զի՞նչ պէտք ձաղութեանն էին։ Եթէ հարսանիս, եւ ոչ ձաղութիւնս պարտ իցէ կոչել զայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ ՟Գ. 32։ Կող. ՟Ժ՟Բ։)
Ընդ փառաց զգեցեալ են զամօթալի ձաղութիւնս։ Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
Ձաղումն յաղթութեան կարգեաց աւգոստոս ի կղէոպատրայ ձաղութեանն։ Ձաղեաց զհետեւակ ձաղումն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
acoustics, phonics.
agreement, consent, unanimity;
concert, harmony, symphony;
accompanying.
συμφωνία, συμφώνησις symphonia, concentus, consonantia, consensus, concordia. Միաբանութիւն ձայնից արուեստականաց. երգակցութիւն. եւ Միաբան հաւանութիւն. միաձայնութիւն.
Նուագք ձայնից, եւ չափք, եւ ձայնակցութիւն. (Փիլ. բագն.։)
Իմանալի ձայնակցութեամբն հնչեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
Եւ ո՞ւր է ճշմարտութիւն ձայնակցութեան մարգարէական երգոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Պատկառեմ ի պօղոսի եւ ի պետրոսի ձայնակցութենէն, զի զաւետարանն բաժանեցին, բայց զաղքատս հասարակա՛ց արարին. (Ածաբ. աղք.։)
sound, voice, cry;
shout, exclamation;
complaint, lamentation.
Աւաղական ձայնարկութեամբ։ Լեզուիս եւ շրթանցս ձայնարկութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
Ընդ ողբակիցս եւ զմարգարէականն առնուլ ի ձայնարկութիւն։ Արիական ձայնարկութեամբ դիմէր ի վերայ թշնամեացն. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 6։)
soot;
fuliginous, sooty, pitchy.
• , բառս գործածուած է մէկ անգամ Ես. ա. 18. «Եթէ իցեն մեղք ձեր իբրև զձանձախարիթ, իբրև զձիւն սպիտակ արարից. և եթէ իցեն իբրև զորդան կարմիր, իբրև զասր սուրբ արարից». երկրորդ անգամ էլ ունի Մծբ. էջ 77. «Արիւն կարմրացաւ ի նոսա իբրև զձանձախարիթ»։ Առաջին վկա-յութիւնը Եփր. ղևտ. 222 դրուած է հետևեալ ձևով. «Թէ եղիցին մեղքն ձեր իբրև որդան կարմիր և եթէ եղիցին իբրև զձանձրախա-րիթ, իբրև զձիւն սպիտակ արարից» (այս-տեղ գրուած է ձանձրախարիթ, որ յիշում է նաև ԱԲ)։-Առաջին վկայութեան ակնարեու-թեամբ են հետևեալ հատուածները. «Եթե իցեն մեղքն իբրև զձանձախարիթ անլուանա-լի սևութեամբ՝ իբրև զձիւն սպիտակասցին, և եթէ իցեն արեամբ չափ որպէս զներկած 10-488 որդան ի գոյն կարմրութեան անելանելի՝ իբրև զասր սրբեսցին». Նար. խր. 491.-Գործք քո իցեն յառաջագոյն իբրև զձանձա-խարիթ, սրբեսցիս իբրև զասր սուրբ. Կոչ. 327.-Թէ իցեն մեղք մեր գարշելի իբրև զձանձախարիթ սևացեալ և իբրև զյորդան կարմիր արեամբ մածեալ, իբրև զձիւն և զասր սպիտակ առնիցէ. Տաթև. ձմ. կր։-Ս. Գրքի եբրայական բնագրի մէջ բառիս դէմ գտնում ենք [hebrew word] šānī, որ մեկնւում է «որդնաբեր կաղնու (quercus coccitera) տե-րևների վրայից հաւաքուած որդան կարմիր ներկը (coccus ilicis) և նրանով ներկուած կտոր». յոյն թարգմանութեան մէջ դրուած է φοινίϰεος «շառագոյն կարմիր», իսկ ա-ոաբն ունի «մուր կամ թանձրածուխ, ռմկ, իս, խուրում»։ Մեր հին մեկնիչները զանա-զան տեսակ են հասկացած այս բառը և զա-նազան իմաստներով գործածած.-այսպէս՝ Մագիստրոս հասկանում է «մութ սև ոռւն». հմմտ. Պղատ. տիմ. 143 «Կարմիրն ընդ սե-ւի և ընդ սպիտակի խառնեալ՝ (լինի) ծիրա-նի. և ձանձախարիթ՝ ընդ սոքօք խառնելով մանաւանդ բորբոքմամբ՝ շարախառնի սե-աւ». յոյնն ունի «ἐρυϑρὸν δέ δὸ μέλανι λευϰῷ τε ϰραϑὲν ἁλουργὸν ὄρφνινον δὲ, ὅταντούτοις μεμιγμένοις ϰαυϑεῖσί τε μᾶλλονσυγϰραϑῇ μέλαν» (Platonis opera, Paris 1883, հտ. II, էջ 231, տող 40), ուր ձանձախարիթ բառի համապատասխանն է ὄρφνινος «մութ գոյն» (մանաւանդ սևի, կարմրի և սպիտակի խառնուրդով՝ ըստ Bailly, էջ 1408ա)։ -Ուրիշ հեղինակներից ունինք «շառա-գոյն կարմիր» Ածաբ. յայտն., «արմա-ւի գոյն» Վանակ. յոբ., «այծի մազ» Անան. յովն. (իմա՛ Անան. թրգ. էջ 9), «ծուի մածեալ յառաստաղս» Գէ. ես. Լծ. կոչ. Տօ-նակ.-իսկ Հին բռ. գրում է ձանձախ «սա-կաւակարմիր», ձանձախարիթ «վատ կար-միր, կարմրագոյն». արդի գրականում ըն-դունուած է «մուր, ծխի սևութիւնը, տճկ. խուռում»։ Երկրորդ վկայութեան մէջ (Մծբ.) ասորի բնագիրն ունի՝
• = ասոր. [syriac word] zəxorīϑā «coccum, որդան կարմիր», որից փոխառեալ է՝ թարգ-մանութեան ժամանակ՝ հայ տառադարձու-թեամբ։ Ասորի բաքի համեմատութիւնը ցոյց է տալիս, որ Ս. Գրքի մէջ էլ բառս հեն ա-սորական թարգմանությունից է մնացած և նշանակում է «որդան կարմրի ներկը կամ գոյնը»։ Ասորի բառը ըստ Jensen՝ առնուած t բաբել. in zaxuritu «կարմիր գինի» ձևից։ Հալերէնի մէջ ասոր. zəxōrīϑā ձևի դէմ սպասւում էր *ձախարիթ. անստոյգ է մնում ձան-մասը։-Հիւբշ. IF 19, 478։
• ՆՀԲ եբր. սանի կամ շանի «կրկին ներկեալ, կրկնաթաթախ» և քաղդ. ա-սոր. ձախօրիթ, ծահարիթա «ներկ կար-միր» բառերից բարդուած։ Հիւնք. պրս. զիթար «մրուր ձիթոյ» և հյ. խանձ բա-ռերից, որով ձանձախարիթ նշանակում է բուն «այրեցած մրուր ձիթոյ»։ Վերի ձևով մեկնեց Հիւբշ. IF 19, 477-8, Առռմ. ՀԱ 1907, 251։
Ըստ սուրբ գրոց՝ թուի բառ խառն յեբրայականէս սանի կամ զանի . իբր Կրկին ներկեալ, կրկնաթաթախ. եւ ի քաղդ. եւ յասոր. զախօրիթ, ծահարիթա. որ է ներկ կարմիր. վասն որոյ եւ ի յն. դնի Ծիրանի, կամ Արմաւի։ Իսկ ըստ արաբ. մեկնի, Մուր, կամ թանձրածուխ (ռմկ. ի՛ս, խուրում. լծ. ընդ խուրմա ).
Եթէ իցեն մեղք ձեր իբրեւ զձանձախարիթ, իբրեւ զձիւն սպիտակ արարից. եւ եթէ իցեն զորդան կարմիր, իբրեւ զասր սուրբ արարից։
Արիւն կարմրացաւ ի նոսա իբրեւ զձանձախարիթ. (Մծբ. ՟Դ։)
Թանձրութեան ներկմամբ իբրեւ զձանձախարիթ որակացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
Ձանձախ (իբր ծանծաղ), սակաւակարմիր։ Ձանձախարիթ, վատ կարմիր, (կամ վատակարմիր), կարմրագոյն։ (Հին բռ.)
Իբրեւ զձանձախարիթ, զոր ասեն ծուխ մածեալ. (Այլ Գէ. ես. հայելով յարաբ. զոյգ ընդ Լծ. կոչ. եւ Տօնակ.) յառաստաղս։
ՁԱՆՁԱԽԱՐԻԹ. Տեսակ գունոյ մթին. ὅρφινον pullus vel ater coor.
Կարմիրն ընդ սեւի եւ ընդ սպիտակի խառնեալ՝ ծիրանի (լինի). եւ ձանձախարիթ ընդ սոքօք խառնելով, մանաւանդ բորբոքմամբ՝ շարախառնի սեաւ. (Պղատ. տիմ.։)
Թէ իցեն մեղք ձեր իբրեւ զձանձախարիթ, այսինքն իբրեւ զմազ այծեայ. (Անան. ի յովնան.։)
Եթէ ձանձախարիթք մեղօքն իցէք, եւ նուազ ինչ արիւնագոյնք, սպիտակացարո՛ւք իբրեւ զձիւն. (Ածաբ. յայտն.։)
Եթէ իցեն մեղք ձեր իբրեւ զձանձախարիթ, այս է ի գոյն արմաւոյ. (Վանակ. յոբ.) զի եւ ի բանն եսայեայ ըստ յն. դնի φοινικέος (փիւնիկեան, կամ արմաւի). phoeniceus, puniceus.
tedium;
cf. Ձանձրութիւն;
cf. Ձանձրանալի;
— առնել, լինել, cf. Ձանձրացուցանեմ;
cf. Ձանձրանամ.
δυσχέρεια molestia, taedium πόνος labor. Ձանձրութիւն. տաղտկութիւն. աշխատութիւն.
Մի՛ ձանձրոյթ առնէք ինձ։ Ձանձրոյթ առնէին նմա վիճաբանութեամբն ... թո՛ղ չառնեմք ձանձրոյթ ինքնակալիդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Վրք. ոսկ.։)
Զի մի՛ ի սկզբան անդ ձանձրոյթ արարեալ՝ դժուարընկալք լինիցին. եւ դարձեալ դանդաղագոյնք լինիցին առ ի զնոյն ձանձրոյթ ժողովել։ Զձանձրոյթ աշխատութեան ի մտաց ձերոց գողանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Որ հիւանդն եւ տկարն է, եւ ի կարճ բանից ձանձրոյթ եղեալ գտանի։ Թերեւս աւելի ինչ քան զչափն երեւեցաք ձեզ ձանձրոյթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26. եւ 11։)
wearisomeness, tediousness, irksomeness, ennui, annoyance;
laziness, idleness;
— մեծ պատճառել, տալ, to annoy greatly, to tease or plague excessively.
δυσχέρεια taedium. որ եւ ՁԱՆՁՐՈՅԹ. Ձանձրանալն. տաղտկութիւն. վհատութիւն.
Զտրտմութիւնս, եւ զտաղտուկ ձանձրութիւնս, որ վհատեն զանձն։ Թուլութեանն զպնդութիւն, ձանձրութեանն՝ զփոյթն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Զի մի՛ յերկարութիւն ճառիցս լինիցի ձանձրութիւն ընթերցողացն. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Փոքր ինչ թէ ընթեռնումք, եւ զայն ձանձրութեամբ։ Թերեւս վասն ձանձրութեան ոչ երկայնեաց զբանն. (Խոսր.։)
Եթէ ի տխրանաց ինչ ձանձրութենէ ոք նուաղեսցի. (Նար. ՟Գ։)
ՁԱՆՁՐՈՒԹԻՒՆ. ἁκηδία acedia, desidia Ծուլութիւն. ծանրադանդաղութիւն. յուլութիւն. թուլութիւն.
Յաղագս ձանձրութեան։ Ձանձրութիւն է լքումն անձին, եւ այլն։ Նեղոս.։
Ձանձրութեան մարտ այսոյն չարի. (Ժմ.։)
attraction;
— մասաց, molecular -.
work of hands, manual labour, trade, calling.
Ձեռագործ. ճարտարութիւն.
Զձեռագիտութիւն կռոցն յամօթ առնել. (Գէ. ես.։)
manufacture, handiwork, industry.
χειροποίησις manuum labor, vel actio, et creatio. Ձեռագործելն. գործ աշխատութեան կամ ծառայական. ձեռագործ. եւ Արարչագործութիւն.
Զիւրոյ ձեռագործութեան զվաստակսն։ Զարուեստ ձեռագործութեանն անփոյթ արարեալք. (Ճ. ՟Ա.։ Ագաթ.։ Նանայ.։)
Զտիւս յաղօթս միանգամայն եւ ի ձեռագործութիւնս ծախեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Ոչ եթէ զձեռագործութիւն միայն, այլեւ զխնամն ըստ իւրաքանչիւր պիտոյից. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
cf. Ձեռագիր.
Անիծիցն մեղաց եւ ձեռագրութեանն կալով ի վերայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։)
laying on of hands, ordination;
consecration;
anointing, coronation.
χειροτονία, ἑπιθέσις τῶν χείρων, χειροθεσία, χειρεπιθεσία impositio manuum, ordinatio, designatio, creatio. Ձեռնադրելն, իլն. տըւչութիւն եւ ընդունելութիւն սուրբ աստիճանաց կարգին. օրհնութիւն. դրոշմ. կնիք. ըստ յն. անխտիր ասի, դրութիւն, կամ ձգումն ձեռաց.
Ի ձեռնադրութենէ երիցութեան։ Ի ձեռնադրութենէ իմմէ։ Ձեռնադրութեան ձեռաց. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 14։ ՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 6։ Եբր. ՟Զ. 2։)
Ի ձեռն առաքելոցն ձեռնադրութեան։ Ձեռնադրութիւն եպիսկոպոսութեան։ Քահանայական ձեռնադրութեամբ շնորհս ընձեռէ ի հոգւոյն սրբոյ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։ Եւս. պտմ.։ Յճխ.։ Մաշտ.։)
Որոյ ձեռնադրութեամբն հոգին տուեալ լինէր. (Ոսկ. ներբ. պօղ.։)
Ի դամասկացոյն անանիայէ զշրտումն աչացն (պօղոսի) բճշկել՝ ձեռնադրութեամբ նորա. (Նար. երգ.։)
Ի ձեռն ձեռնադրութեան ձերոյ մարգարէք՝ ագարոս եւ տիմոթէոս. (Նար. առաք.։)
Ձեռնադրութիւն կրօնաւորութեան, կամ թագաւորաց։ Զսուրբ մկրտութեանն ձեռնադրութիւն։ Ձեռնադրութեամբ ապաշխարութեան. (Մաշտ.։ Շ. ՟ա. պ. լ։ Կանոն.։)
juggling, trickery, trick, sleight of hand, sleight of hand tricks, legerdemain.
Դիւթութիւն կամ արհեստ ձեռնածուաց.
Ձեռնածութիւն առնեն մանկանց տղայոց իւրեանց. (Կանոն.։)
cf. Ձեռնագիտականն.
cf. Ձեռնձգութիւն.
Ձեռնաձգութիւն սպանօղ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Զգօսացեալսն ի բարեգործութեանն ձեռնաձիգս. (Սկեւռ. լմբ.։)
gout in the hands.
cf. Ձեռնարկումն.
ἑπιχείρησις, μεταχείρησις apprehensio, adgressio, tractatio եւ այլն. Ձեռնարկելն, եւ գործն բուռն հարեալ. ձեռներիցութիւն. ջան. հնարք. ձեռնտուութիւն.
Ձեռնարկութիւն սատանայի, կամ սատանայական ազդման։ Ձեռնարկութեամբ իւրեանց։ Իմով ձեռնարկութեամբ։ Ձեռնարկութիւն բժշկաց։ Ձեռնարկութեամբ սրբոյն սեղբեստրոսի. (Խոսր.։ Աթ.։ Փիլ.։ Պտմ. աղեքս.։ Եղիշ.։ Խոր.։)
Զբանին ձեռնարկութիւն ի կարողսն թողուլ. (Բրս. հց.։)
Հոգեւոր գործոյ ձեռնարկութիւն։ Արգելուլ ի ձեռնարկութենէ չարութեան։ Այսպիսի ձեռնարկութեամբ թարգմանեաց, կամ ապականեցին զաշխարհս, կամ ամայացաւ երկիրս. (Փարպ.։ Ոսկ.։ Վրք. ոսկ.։ Լաստ.։)
Մի՛ սքանչանայք ինչ, թէ ի վերուստ երբէք թուիցի մեզ ձեռնարկութիւն արարեալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ընկա՛լ յիսուս զպաղատանացս ձեռնարկութիւն քեզ ի հաճութիւն։ Փակեալ արտաքուստ ի ձեռնարկութեանց մերոց իմաստից։ Զի զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. եւ այլն. (Նար.։)
ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՁԵՌՆԱՐԿ. որպէս Ստորագրութիւն.
Գրեաց ձեռնարկութեամբ իւրով ի տումարին. (Ճ. ՟Բ.։)
ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. ἑπιχείρημα argumentum, argumentatio. Իմաստասիրական դիմախօսութիւն, առարկութիւն, հաւաքաբանութիւն կամ հնարք, ցուցումն.
Եւ է նախ առաջին ձեռնարկութիւն այնոցիկ։ Յայսմ ձեռնարկութեան՝ ըստ երկուց յեղանակաց պատահեմ ձեզ, եղծանելով զառաջին ձեռնարկութիւն. եւ այլն. (Անյաղթ սահմ. Անյաղթ պորփ. Անյաղթ պերիարմ.։)
aggression, encroachment, usurpation.
Մերժեսցես դու ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնարձակութիւն. (Ես. ՟Ծ՟Ը. 9։)
presumption, hardihood, arrogance;
boldness, bravery, act of valour.
Ձեռներէցն լինել. համարձակութիւն. յանդուգն ազատութիւն. ինքնագլխութիւն.
Ձեռներիցութեամբ իմն փոփոխումն արարեալ։ Ըստ իւրումն ձեռներիցութեան. (Յհ. կթ.։)
docility, suppleness, aptitude.
to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.
ՁԵՌՆԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թօթափել զձեռս յիրաց. թողուլ լքանել. ձեռքը ետ քաշել, եախան թօթվել, ձեռքէ թողուլ.
Ձեռնթափ եղեւ, այսինքն եթող զնոսա ձեռնն բարձրացեալ. (Գէ. ես.։)
Ձեռնթափ լինել ի զօրացն հայոց զօրու եւ զինու. (Եղիշ. ՟Գ։)
Յանարժանիցն ձեռնթափ լինի՝ ասելով, ոչ եղիցի անձն իմ ընդ նոսա. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
ՁԵՌՆԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Տարածել զձեռն. ձերն արկանել. ձեռք երկնցընել. եւ բոլոր ձեռքին ուժը թափել.
Եւ ինքն ձեռնթափ լեալ ի գիւտս աշխարհաց բազմաց՝ զամենեսեան յանձանձէ։ Կուսակալք եւ կողմնապահք իւր ձեռնթափ լինին յաղթութեամբք մեծաւ յամենայն կողմանս. (Յհ. կթ.։)
aid, succour, assistance.
ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.
Հայցեն ձեռնկալութիւն յաստուծոյ. (Խոսր.։)
Ի խաւարի ձեռնկալութիւն. (Եպիփ. խչ.։)
Առ ձեռնկալութիւն պատրաստ. Ընդ ձեռնկալութեանն՝ զօրավար։ Բազմերախտիս ձեռնկալութեան խնամողօրէնն պաշտպանութեան։ Գիշերայնոյն արհաւրաց ձեռնկալութիւն ձիթոյ. (Նար.։)
Այլ ես աղաչեցի զհայր, զի մի՛ պակասեսցէ հաւատք քո. տե՛ս տե՛ս զձեռնկալութիւն. (Լմբ. սղ.։)
ability, capacity.
Բաւականութիւն. կարողութիւն. ունեւորութիւն.
Ձեռնհասութիւն ստացուածոց. (Սոկր.։)
stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.
Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)
Ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւն ասէ, կամ զանխտիր իսկ ձեռնձգութիւն ի հրարժրելիսն։ (Գէ. ես.)
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
Ձեռնտու լինելն. ձեռնկալութիւն. օգնութիւն. սատարութիւն. նպաստ, մանաւանդ ունելով զձեռանէ.
Ձեռնտուութիւն մատուցանել, կամ խնդրել։ Ձեռնտուութեամբ աստուծոյ. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Ղովտ (եգիտ) զհրեշտակացն ձեռնտուութիւն. (Լմբ. ժղ.։)
Ախտացեալ յօդիցն լուծմամբ. որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեանն ձեռնտուութիւն։ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)
ՁԵՌՆՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. իբր Անձնատուրն լինել. յարումն. հակամիտութիւն.
Անձնատուր ձեռնտուութիւն առ թագաւորն, եւ միամտութիւն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
ՁԵՌՆՏՈՒՈՒԹԵԱՄԲ իբր Միջնորդութեամբ. ի ձեռն.
Բանք եւ խորհուրդք քրիստոսի հոգի են եւ կեանք՝ ձեռնտուութեամբ մարմնական նշանակաց. (Լմբ. պտրգ.։)
that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.
ԱՆՎԱՆ որ եւ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ἁδάμαστος. indomitus, invictus. Զոր չէ հնար վանել ի բաց. անվանելի, անշարժ. անյաղթ. հզօր. անպարտելի. անդրդուելի. անջնջելի. անկորուստ, անեղծ.
cf. Անվան.
Ամենայնիւ կարող, եւ անվանելի։ Անվանելի արուեստից։ Հոգեղինացն եւ անվանելեացն։ Անվանելի օծութիւն։ Անվանելի փառօք պսակեալ. (Նար.։)
indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
ἁκάματος. indefessus. Որ ոչն վաստակի, այսինքն ոչ յոգնի. անաշխատ, իբր անխոնջ. անձանձրոյթ. չյոգնօղ. եօրուլմազ. իւշէնմէզ.
Աստուած որ անվաստակն է, հանգեաւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։) Անվաստակ եւ գորովագութ տէրն. (Խոսր.։)
Յանվաստակ ձռեանէ (աստուծոյ) շարժեալ՝ զմեր կեանս դարմանեն։ Զանվաստակ ձեռինն ի միտ առնուցուս զզօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ես.։)
Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ջանան առնել զքեզ զրաջանս եւ անվաստակս ի վաստակոց արդարութեան. (Մանդ. ՟Զ։)
Մանուկն այն անվաստակ էր (ի յղութիւն կնոջն). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Յերկար աղօթիւք եւ անվաստակ յոտն կալով. (Փարպ.։)
uncultivated.
Իբր Ոչ վարեալ կամ չհերկեալ եւ ոչ ցանեալ. վարուցան չեղած, չբանած. գըր. եապանի. կամ Անվայր, որպէս Անշէն, եւ որպէս Չունօղ զտեղի կամ զպէտս կարեւորս. (զի տարտամ են գրութիւնքս, եւ իմաստքս առաջիկայ.)
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
ἁδάμαστος. indomitus. Ոչ վարժեալ. անուս. անմարզ. անկիրթ. տրմուղ. չսորված. չիկրթուած. ալըչմամըշ, աճամի, թօյ, թէրպիէսիզ.
Հեթանոսք անվարժք եւ անհրահանգք. (Ոսկ. ծաղկզրդ.։)
without salary, unpaid;
without merit or recompense.
ἅμισθος. mercedis expers եւ gratuitus. Ոյր կամ ուր չկայցէ վարձ. անպտուղ. եւ Որ ինչ լինի առանց վարձուց ձրի. իւճրէթսիզ, միւֆթ.
Սնափառի պահք անվարձ եւ աղօթք անշահք. (Կլիմաք.։)
Անվարձ պողոտայ. (Յհ. կթ.։)
Բժշկութիւն անվարձ եւ ինքնամատոյց. (Առ որս. ՟Է։)
invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.
Անվաւեր եւ փոփոխական ամենայն ինչ եղեւ։ Սոցա տառապանքն եւ հեծութիւնն անվաւեր առնէ զհեշտութիւնն. (Շ. ատեն.։) (Լմբ. սղ.։)
Փարթամութիւն մեր այսմ գործոյ է, զոր պօղոս անվաւեր առնէ. այսինքն ի դերեւ հանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Անվաւեր պատմութիւն քաղդէացւոց. (Սամ.։)
Ի քակտումն աղանդոյ անվաւեր չարափառութեանն։ Առանց հաւատոց՝ ամենայն ինչ անվաւեր է. (Ի գիրս խոսր.։)
Յոյս մահու նոցա ոչ առնէ անվաւեր զիշխանութիւն նորա. (Եփր. աւետար.։)
cf. Անվաւեր.
Վասն քաղդէական անվաւերական պատմութեանն։ Ամենեւին իսկ անվաւերական է։ Չեն անվաւերական։ Զանվաւերական բանիցն ճարտարանս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անվաւերական մատենագրութիւն։ Մատեանք աստուածեղէնք, կամ անվաւերականք (արտաքինք)։ Ամենայն գործառնութիւնք նոցա անվաւերականք. (Մագ. ՟Ե. ՟Ժ. լ։)
intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.
(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.
Անվեհեր քաջութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Անվեհեր երագութեամբ կրթեալք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Արածէին անվեհեր փութով. (Յհ. կթ.։)
Առանց յապաղելոյ. արագ արագ. անդանդաղ. փութով. արիաբա, եւ մտադիւր սիրով. համարձակ. աներկբայ.
Անվեհեր մատուցանէ զիւր պատուիրանապահսն յիւր բնութիւնն։ Առաջի ամենեցուն անվեհեր քարոզել. (Ագաթ.։)
Անվեհեր քաջաբար նման թռչնոց յերիվարն հեծանէր. (Փարպ.։)
without inspector, without superintendent.
Զայլն ամենայն (մասունս զոհին) թողուլ աննուէր եւ անվերակացու. (Սարկ. լուս.։)
inconcealable, with out pretext.
Զոր չէ մարթ վերարկել. անծածկելի. որ չի պարտըկուիր, չի գոցուիր. էօրթիւլմէզ.
without cloak or mantle.
Որ չունի զվերարկու, կամ զծածկարան անկողնոյ. անհանդերձ. մերկ. վրան լաթ չունեցօղ.
Անվերարկու ի տարտարոսի։ Անվերարկու ծանակութիւնք։ Մի՛ անվերարկու առներ զսառուցեալն. (Նար. ՟Ի՟Զ.։ Նար. կ.։ Նար. ՟Ձ՟Է։)
Նմանութեամբ, Ակներեւ. յայտնի. պայծառ.
Լուսաւորութիւն անքօղ եւ անվերարկու. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Առանց վերարկուի կամ ծածկութի.
without pain, that has nothing to suffer.
Ուրախութեամբ եւ անվիշտ ելանէր ի մարմնոյն։ Ոչ կարեն ընդ եղբարսն սիրով անվիշտ կեալ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
ἁνωδηνής, ἁκίνδυνος. doloris expers, liber a periculis, ἁπερίσπαστος, inconcussus, ἁπαθής, impassibilis. Ազատ ի վշտաց. անցաւ. անչարչարելի. եւ Անքոյթ. անվտանգ. տէրտսիզ, գայղըսըզ, թեհլիքէսիզ.
Անվիշտ է բնութիւնն աստուծոյ. (Գէ. ես)
Որ իւրով բնութեամբն անվիշտ էր, եւ մարմնով իւրով մեռաւ։ Անվիշտ եւ անմահ էր բանն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Յարիցեն յարութիւն անվիշտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Անվիշտ ունին յազատութեանն զհամարձակութիւնն. (Յճխ. ՟Է։)
Ո՛չ է անվիշտ տէրունական հրամանացն լռութիւն. (ՃՃ.։)
invulnerable
Անվիրաւոր կացցէ ի նետից թշնամւոյն. (Նեղոս.։)
Եթէ ոչ ընկալցիս, անվիրաւորելի ես. (Բրս. բարկ.։)
Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)
cf. Անվիրաւոր.
Անվիրաւոր կացցէ ի նետից թշնամւոյն. (Նեղոս.։)
Եթէ ոչ ընկալցիս, անվիրաւորելի ես. (Բրս. բարկ.։)
Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)
unwitnessed.
ἁμάρτυρος, ἁμαρτυρήτος. carens testibus, vel testimonio. Ուր չիք վկայ կամ վկայութիւն առ ի հաստատութիւն. անվաւեր. շահիտսիզ.
Բանքն քո աներեւոյթք են, եւ անվկայք. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Կտրեաց զվկայութիւնսն, որ ի հին կտակարանս դրեալ, զի անվկայ լիցի գրեալն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
firm, determined, steady, resolute, invincible, inexpugnable.
ἁκαταμάχητος. inexpugnabilis. Զոր անմարթ է վկանդել եւ վանել կամ վտանգել. անվանելի. անմարտնչելի. գարշը գօնմազ.
Առցէ վահան զսրբութիւնն անվկանդ (կամ անվանդ, կամ անվտանգ). (Իմ. ՟Ե. 20։)
invaluable;
unpaid;
infinite, endless.
ἁνήνυτος. qui perfici nequit, infectus. Որոյ չիք վճարումն կամ կատարումն. անզրաւ. անվերջ. անկատարած. անվախճան. անեզրական. դիւքէն մէզ, նիհայէթսիզ.
Անկէտ եւ անվճար է օրն այն։ Ուրախութիւն անվճար. (Շ. բարձր. եւ Շ. ոտ. մխ.)
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
Զարեգակն անվնաս ետուր առատ ասպնջականութեան. ((յն. իբր մկ) Իմ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
Անվնաս աղաւնի, կամ բան. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. ատ. ՟Ա։)
ἁθῷος, ἁναίτιος. inocens. Որ ոչն ունի զվնաս յանցաւորութեան. անմեղ. անմեղադրելի. անարատ. սուլսուզ.
Անվնաս մնալ առ դժնդակ վարս։ Կալ յանվնաս մշակութեան. (Յճխ. ՟Դ. ՟Է. ՟Թ։)
Անվնաս դիւրութեանցն յանցուցանել ժամանակ։ Անվնաս ի թշնամեացն դաւոյ. (Պիտ.։)
Թողուլ ողջանդամ անվնաս. (Յհ. կթ.։)
not liable to injury.
Որ ոչն կրէ մւստեք զվնաս. անվտանգ. անքոյթ.
Դնել անդ զգուշութեամբ զմերսն յանվնասելի յարկսն. (Իգն.։)
Իմ թոյլ տալով՝ ազգաց տիրեն, սակայն իմոց ծառայիցն անվնասելիք են. (Տօնակ.։)
distrustful, suspicious;
— լինել, to distrust, to suspect.
Որ ոչ վստահի. խիթացօղ. կասկածոտ.
Անվստահ զսիրտ ամենեցունց կացոյց. (Յհ. կթ.։)
Եւ Չվստահելի. խիթալի. կասկածելի. շիւպհելի, կիւվենիլմէզ.
Գիտացի՝ եթէ լինի հայր, զորս ոչ ծնաւ յաղագս պատուոյ առաքինութեանն, եւ փախեայ յանվստահ որդեծնութենէն. (Եփր. յաւետ.։)
out of danger, safe;
unhurt, free from harm.
ἁκίνδυνος, periculo vacans, ἁκινδυνότερος, minus periculosus. Ազատ ի վտանգից. անվնասելի. անվնաս. թէհլիքէսիզ.
Որպէս զերկաթ անվտանգ. (Յճխ. ՟Ժ։)
Անվտանգ եւ անվնաս զաշխարհն թողլով. (Յհ. կթ.։)
fat, plump.
Եօթն ջիլս դալարս անվտիտս. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 8։)
untroubled, tranquil;
peacefully, quietly.
Ազատ ի վրդովմանց. անխռով. անշփոթ. անքոյթ. անդրդուելի.
Անվրդով խաղաղութիւն, կամ ուխտ խաղաղութեան. (Յհ. կթ.։)
Հիմունք եկեղեցւոյ անվրդով մնացեալ կանգնէին. (Յհ. կթ.։)
unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.
ἁψευδής, ἁπήραντος. infallibilis, illaesus. Ազատ ի վրիպանաց. անսխալ. անսուտ. հաւաստի. աներկբայ. ուղիղ. ողջիկ. անվնաս. անքոյթ. անվտանգ. եանզըլմազ, խադասըզ, շիւպհէսիզ, թէհլիքէսիզ.
Անվրէպ գիտութիւն, կամ հոգի. (Իմ. ՟Է. 17. 22։)
Անվրէպ լիցին կենաց աւետիք. (Ագաթ.։)
Անվրէպ հանդիպումն, կամ դիտողութիւն. (Պիտ.։)
Անվրէպ զրոյցք, կամ շաւիղք, կամ գործք. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Լ՟Բ. եւ Նար. մծբ.։)
Անվրէպ գոլ ի գոռոզիցն գաղտնի նենգութեանց. (Մագ. ՟Դ։)
Անվրէպ պատկեր է որդի հօր։ Պատկեր անվրէպ նմանութեան հօր։ Անվրէպ նմանութեամբ։ Վասն էութեանն անվրէպ նմանութեանն։ Վասն բարոյիցն անվրէպ նմանութեանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Անվրէպ նմանութեամբ կարպաւորուի պատշաճաբար նուիրելոցն. (Դիոն. երկն. ՟Գ։) Յորս յն. որպէս չէզոք, τὸ ἁπαράλλακτον, է անվրիպութիւն. իսկ լտ. similitudo կամ identitas նմանութիւն, կամ նոյնութիւն։
ἁνυπερθέτως. sine more, ἁπαραλλάκτως, constanter, prorsus. Առանց վրիպելոյ կամ զանց առնելոյ. անյապաղ. հաւաստեաւ. անշուշտ. նմենայնիւ. շիւպհեսիզ, թահգիգ.
Որք նորին են անվրէպ՝ ներգործութեանն, նորին էութեանն գոլ լինին խոստովանեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անտաղտկալի.
Անտաղտուկ արար, կամ առնիցէ, կամ կահիցէ զբանն։ Որ անտաղտուկ էր եւ թեթեւ։ Անտաղտուկ լսելեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 23։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։ Մագ. լ։)
ἁνεπαχθῶς. non moleste, non gravate. Առանց կրելոյ կամ տալոյ զտաղտկութիւն. անձանձիր. հեշտեաւ. մեղմով.
Զամենայն թեթեւ եւ անտաղտուկ կրել. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Ձ՟Ա։)
Խնայելով, եւ անտաղտուկ խօսի ընդ նոսա։ Հեզ կոչի նա, զի զօրէնս հեզութեան անտաղտուկ եդ, եւ ասաց, ուսարո՛ւք յինէն. (Տօնակ.։)
insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.
Լցաւ երուսաղէմ անտանելի ամբոխիւ. (Զաք. կթ.։)
ἁφόρητος. importabilis. Զոր չկարէ ոք տանել. իբր Անբառնալի առ ծանրութեան.
intolerabilis, molestus. Անբերելի, այսինքն անըմբռնելի. անկարելի. ծանր. եւ Դժուարին. անհնարին. չէքիլմէզ. թէհամմիւշ օլունմազ. գապիլսիզ.
Անտանելի թշուառութիւնք, կամ պատրանք, վնասակարութիւն. (Պիտ.։)
Անտանելի տուգանք, կամ վտանգք, տարակուսանք. (Յհ. կթ.։)
Անտանելի յիշատակ, կամ ահաւորութիւն, կամ պատուհաս. (Նար.։)
Սակս անտանելի գոլով յաղագս մարդոյ իմանալ ումեք օտար բնութիւն զբազուկն կամ զաջն եւ զմատն. (Աթ. ՟Ը։)
Զիա՞րդ շարադրի առ դոյզն մարմին անտանելին. (Աթ. ՟Բ։)
Զանտանելին երկնի բարձրութեան, եւ երկրի լայնութեան. (Նար. կուս.։)
Անտանելի զայս բնութիւնս գիտելով այնմ անտարր տարողութեան. (Նար. երգ.։)
Անմարթ ի տանել ուրեք, կամ դժպատեհ ի տանել մատուցանել.
without moisture, dry.
ἅνικμος. humoris expers. Անմասն ի տամկութենէ կամ ի հիւթոյ խոնաւութեան. թացութիւն չունեցօղ, չոր. գուրու.
rough, unpolished;
hard.
ἁπελέκητος. indolatus, non complatus. Որ չէ տաշեալ, կամ հարթեալ, կամ կոփեալ. եւ կամ անտաշելի, կարծր. եօնուլմամըշ.
Առեալ վէմս անտաշս. (Ագաթ.։)
brought up in a forest.
Անտառաբոյծ խոզ. (Յհ. կթ.։)
strong, tough;
thick;
bushy;
woody.
Փառանն (է) անտառախիտ թանձրամայրի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ ἁλσώδης, nemorosus, sylvestris, δασύς, densus. եւ այլն. Տերեւախիտ. թաւ. վարսաւոր. հոծեալ. եւ Հոծութիւն ոստոց կամ սաղարթուց.
Նմանութեամբ ասի.
Անտառախիտ լինել բազմութեամբ որդւոց. (ՃՃ.։)
Յանտառախիտ լեռնէ, այսինքն ի կուսէն՝ որ է յանտառախիտ բնութենէ մարդկութեանս. (Ճ. ՟Ժ.։)
Անտառախիտ նիզակօք. թանձր եւ ստուար մկնդօք. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
to become a forest.
ὐλημανέω, ὐλομανέω. silvesco, frondibus ac sarmentis luxurio. Իսկ ԱՆՏԱՌԱՑԵԱԼ, ἁλσώδης. nemorosus, sylvestris. Իբրեւ զանտառ կամ անտառամոլ լինել. ուռճանալ. եւ ծաւալիլ, ոստախիտ կամ տերեւաթափ գտանիլ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Ծառքն յայնպիսի դաշտն անտառանան։ Զանտառացեալ բազմութիւն խորհրդոցն յայտնէ. (Լմբ. սղ.։)
Անտառացեալ չարութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
indubitable, certain;
without doubt, without difficulty.
Անտարակոյս վստահութիւն, կամ գիւտ. (Նար. ՟Գ. ՟Լ՟Գ։)
Անտարակոյս մտածութիւն. (Պիտ.։)
Եւ Անվտանգ. անքոյթ. ապահով. անկասկած. էմին, թէսքին.
Յանտարակոյսն յարկ հրաւիրեաց։ Անտարակոյս ճանապարհորդութեամբ անարատ առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)
indifferent.
Անտար վրիժագործութիւն։ Անտար խռովութիւն. (Պիտ.։)
ἁχώρητος. incapax. Անկարօղ ի տանել. անընդունակ. գապիլիյեթսիզ.
resolute, determined.
Ուր չիք տարտամութիւն եւ տատանումն. անտարակոյս կամ անփոփոխ.
immaterial, incorporeal.
ἅνυλιος. expersmateriae, incorporeus, ἁσύνθετος, compositine carens. Ոյր չիք տարր կամ նիւթ երկրաւոր. աննիւթ. անմարմին. պարզ. ոչ բաղադրեալ.
Տարածեալ ի տարերս եւ յանտարերս. (Ագաթ.։)
Յորոյ ահէ ամենայն դողացեալ տարր եւ անտարր. (Անյաղթ բարձր.։)
Տեսանէին զնա աննիւթ անտարր. յն. անշարադիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Տարակուսին հրեշտակք՝ անտանելի զայս բնութիւնս գիտելով այնմ անտարր տարողութեան. այսինքն աննիւթական աստուածութեանն, որ կրէ զամենայն եւ այլն. (Նար. երգ.։)
cf. Անտարր.
Անտարր. աննիւթական. պարզ. հոգեղէն. հոգեւորական.
Անստեղծական անտարրական աստուածութիւն։ Անտարրական խորան։ Զորոց անտարրական անձինս մարգարէն իսկ գուշակէ, թէ ո՛ արար զհրեշտակս եւ այլն։ Ի նմանութիւն անտարրական երեւեալ աստուծոյ. (Ագաթ.։)
more or very absurd, more or very extravagant.
Քան որ զի՞նչ արդեօք իցէ անտեղագոյն յիմարութիւն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
ignorant, unlearned, unskilful.
Համբաւոյն անգամ անտեղեակ էր. (Ագաթ.։)
Որ յետոյ բանքն ասի, թուի անտեղեկաց՝ եթէ բարեաց ինչ աւետիք իցեն. (Ոսկ. ես.։)
Անփորձ եւ անտեղեակ գոլով. անգիտութեամբ.
Անտեղեակ զանբան ժուժկալութիւնն ստացան. (Կլիմաք.։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
Բնութեամբ անտեղի է. (Բրսղ. մրկ.։)
Անտեղւոյն էացեալ՝ զամենայն էակս պարունակեալ լնու. (Քեր. քերթ.։)
Անտեղեօք եւ անչափական վայրօք. (Ագաթ.։)
Չունօղ զտեղի. կարօտ տեղւոյ. թափառական. մէքեանսըզ, տէտիրկին.
Անտեղի՛ է մեզ ի մեհենիդ ի ներքս լինել՝ վասն ի ներքս ի դմա գրիգորի սքանչելագործի օթելոյ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Հուպ միմեանց, անտեղի թողլով ի նմա մինչեւ ցմիոյ նշմարելոյ ծայրի ասղան. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
Զնիւթական արարածս (արար) էական գիտութեամբն իւրով յանտեղիս. (Ագաթ.) իմա՛ ի մէջ ոչնչի, ուր ոչ գոյր տեղի։
Անպատեհ. անպատշաճ. անյարմար. անդէպ. անվայելուչ. եւ Աւելորդ. եօլսուզ, մինասիպէթսիզ, ույկունսուզ.
Փորձին ի մի յանտեղեացն շրջեցուցանել զմերսս. (Աթ. ՟Բ։)
Եթէ ասեմք, ոչինչ անտեղի է. (Սահմ. ՟Բ։)
Լսէր յաւէտ անտեղի գոլ զոչ երթալն. (Յհ. կթ.։)
Անտեղի յիմարութեամբ գրգռեալ. (Պիտ.։)
Անտեղութիւն, անպատեհութիւն, յոր լինի ձգել զդիմախօսն. εἱς ἅτοπον ἁπαγωγή. reductio ad absurdum.
ԱՆՏԵՂԻ. իբր Անտեղեակ. (եթէ չիցէ վրիպակ գրչի)
Հասեալ ի սահմանս իմաստութեան, եւ ոչ անտեղի գոլով ամենայն բժշկական արհեստիցն. (Ճ. ՟Ա.։)
hard, inflexible.
Նաւահանգիստ անտեղիտալի պնդութեան ալեացն. (Պիտ.։)
Խաղաղութեան անտեղի տալի. (Լմբ. սղ.։)
Պղինձ եւ երկաթ զխստութիւնն եւ զանտեղի տալոյն յայտ առնէ. (Ոսկ. խչ.։)
who does not aspire, unaspiring, unambitious;
— աւագութեան, not desiring honour.
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
որ եւ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ. ἁόρατος, ἁθέατος, ἁθεώρητος. invisibilis, inconspicabilis, incomprehensibilis. Աներեւոյթ. որ ոչն տեսանի զգալի աչօք, կամ ոչ բովանդակի մտօք. անհասանելի. իմանալի, ւե անպարիմանալի. եւ ըստ այսմ ասի զաստուծոյ, զհոգեղինաց, եւ զթաքուն իրաց կամ զխորհրդոց, ըստ այլ եւ այլ տեսութեան. կէօզե կէօրիւնմէզ, ֆեհմ օլունմազ.
Աստուած՝ ամենայն մահկանացու բնութեան անտես գոլով՝ ի նոցունց գործոց իւրոց տեսեալ լինի. (Արիստ. աշխարհ։)
Մնաս եւ ի հասանելն անհաս, եւ յիմանալն անճառ, ի յեւս տեսանելն՝ եւս առաւել գիտել, թէ անտես է. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Զ։)
Անտեսիցն ճոխութեամբ փարթամացան։ Զանտեսիցն իբրեւ զյայտնեցելոց. (Նար. ՟Ժ. ՟Խ՟Ե։)
Վասն անտես լինելոյն այժմ (դրախտին)։ Անտես եղեալ յաչաց նոցին. (Շ. թղթ. եւ Յիսուս որդի.։)
Անտես եւ անլուր ճշմարտութեանն սիրէ լինել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կոյրք, որք ի բնականն եւ ի գրաւորականն անտեսք էին. (Երզն. մտթ.։)
ԱՆՏԵՍ ԱՌՆԵԼ. ն., ԱՆՏԵՍ ԼԻՆԵԼ, ՄՆԱԼ. παροράω, παρόπτομαι, παρείδω, ὐπερόπτομαι. եւ այլն. despicio, negligo. եւ այլն. որ եւ ԱՆՏԵՍԵԼ. Ընկենուլ յերեսաց. թողուլ անխնամ. զանց առնել. ապախտ կամ անփոյթ առնել. յոչինչ գրել. ներել. աչքէ՝ երեսէ ձգել, եւ անչ գոցել՝ խփել, չտեսնօղ ըլլալ. եիւզտէն պրագմագ, կեօզ եումմագ.
Ոչ թողից զքեզ, եւ ոչ անտես արարից զքեզ։ Անտես արարեր ի դէպ նեղութեան ժամանակի։ Զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ։ Տեսի զքեզ, եւ անտես արարի։ Յամենայնի անտես (կամ անփոյթ) արարելոցն։ Տեսեալ զանարժանս՝ ոչ արասցէ անտես։ Անտես առնես զմեղս մարդկան ապաշխարութեամբ. եւ այլն։
Այս արդարութեանս աղագաւ արար զմարդիկ մինչեւ ի վերջին ժամանակս անտես. (Լմբ. սղ.։)
Ահաւասիկ եւ մեք զանձինս անտես առնեմք զտկարութիւն. (Կլիմաք.։)
Ի՞մ իմիք արժանի լինիցիմք, թէ յինչս զընդայցեմք, եւ զոգիս անտես առնիցեմք։ Չէ՛ պարտ եւ ոչ զմի ժամ՝ անտես առնել զվաճառաշահութիւնս զայս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ի յոլովից իմն անտես լեալ. (Յհ. կթ.։)
invisibly.
Իմանալի օրինակաւ. անհասութեամբ. անյայտաբար եւ թաքնաբար. լռելեայն. առանց տեսութեան.
Յոյժ անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար. կուս.։)
Ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարդոյն անտեսաբար կենսացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Ցածուցանել զնոսա կամեցաւ անտեսաբար. (Ոսկ. մտթ.։)
formless, shapeless.
ἁνείδεος. forma carens, inforemis եւս եւ deformis Ոյր չիք տեսակ, տեսիլ կամ կերպ զգալի. աննիւթական. անկերպարան.
Մի՛ մարդիկ կարծիցես մահկանացուս, այլ անտեսակս յեղանակս ոգւոյ։ Նիւթ՝ անտեսակ սա ճեպի լինել։ Խնդրել (յերկինս) զանտեսակն եւ զանորակն. (Փիլ. լին.։ եւ նխ. ՟Ա. ՟Բ։)
Անտեսակ նիւթ՝ անմարմին է. Անյաղթ պորփ.։
Ի վերայ գեղման տեղալով յոյժ քաղցրութեամբ եւ անտեսակ ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
invisible;
incomprehensible.
Անտես. անտեսանելի. աներեւոյթ. իմանալի.
Անտեսական էն ի կարողաց. (Ագաթ.։)
Հիանալով ընդ անտեսական (կամ անտեսակն) խորս իմաստութեան. (Լծ. կոչ.։)
Անտեսականն յանցանաց առնու իւր ձեռնադրութիւն (մկրտութեամբ). (Ճշ.։)
cf. Անտեսական.
Որ է պատկեր աներեւոյթին աստուծոյ. եթէ կերպարան է անտեսանելւոյ, ապա եւ ինքն անտեսանելի է։ Աներեւոյթ է թշնամին, եւ անտեսանելի է հոգին՝ որ առնու զվէրսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 22։)
Եկիր ի տեսութիւն անտեսանելիդ աստուած. (Շար.։)
Անտեսանելին եւ անմարմինն ցոյց օրինակի է։ Զանտեսանելւոյն եւ զիմանալւոյն ոչ ընկալեալ մտածութիւն։ Միտք անտեսանելիք։ Եթէ անտեսանելի է թագաւորն (աստուած), մի՛ զարմանար. քանզի եւ ոչ որ ի մեզ միտքդ են՝ տեսանելի է. (Փիլ.։)
Ցուցանէր զճառագայթս ճանապարհի առաքինութեան անտեսանելի եւ աղջամղջին երեւեալ. (Լաստ. յիշ.։)
Անարժան տեսութեան. ἁθέατος. quod vel quem inspicere nefas est.
Զքեզ ո՞ ի մէնջ թշնամանեաց եւ ամաչեցոյց, մինչեւ անտեսանելեացն (կամ յանտեսանելիս) եւ ամբարշտաց դիմաց առաջի եդ տեսութիւն ողորմելի. (Առ որս. ՟Ը։)
to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.
Անտեսեսցե՞ս զգթասիրելդ։ Չանտեսեցեր։ Ոչ անտեսես. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Ե։)
Մի՛ անտեսեսցի ինձ աստանօր եւ միւս մարգարէութիւնն։ Որք թեթեւ համարեալ, եւ անտեսեալք էին յաչս նոցա. (Յհ. կթ.։)
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ կամ ԱՆՏԷՐՈՒՆՉ. (գրի եւ ԱՆՏԵՐՈՒՉ) ἁδέσπωτος, ἅναρχος. domino velprincipe carens. Անտէր. որ չէ ընդ տէրութեամբ. ազատ. ինքնագլուխ. եւ Անգլուխ. զրկեալ ի տէրութենէ. անիշխան.
Յարձակի ի վերայ ... անտերունչ զամենեսեան թողեալ. (Յհ. կթ.։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
Ոգին անտէր է եւ ինքնիշխան՝ ինքեան կամօք եւ ինքնակալութեամբ մատակարարեալ։ Անտէր իրք են առաքինութիւնդ, եւ կամաւոր. Անտէր է առաքինութիւնն, եւ կամաւոր, եւ յամենայն հարկաւորութենէ ազատ. (Նիւս. կազմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ երգ։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Զի մի՛ անտէր թողեալ՝ առ անտեղի յիմարութիւն ոստիցէ. (Փիլ. լին.։)
Զիա՞րդ թողեր զքոյրն քո անտէր. (Վրք. հց. ձ։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։