variety, diversity, difference.
cf. Բորոտութիւն.
λέπρα lepra. Բորոտութիւն. բոր. ուրկութիւն. քոսոտութիւն. պ. փիյսէկի.
Օրէնք քահանայից են՝ մի ամենեւին ի մարմին բիծ ունել ... եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութեան՝ արածս։ Ապա թէ պիսակութիւն ուրուք ելցէ ի մարմնի, արգելցեն. (Փիլ. քհ.։)
Բորոտութիւն, պիսակութիւն, եւ դիւահարութիւն։ Պիսակութիւն կամ այլ ինչ արատ՝ որ փոփոքելով իցէ։ Զամենայն պատահար չարեաց յառաջ բերէ. այսինքն զուրկութիւն, զպիսակութիւն։ Ապականեն զմարմինս մարդկան ուրկութեամբ, պիսակութեամբ, եւ այլ պէսպէս վիրօք. (Կանոն.։)
Գադութիւն, պիսակութիւն, բոր. (Վստկ.։)
catachresis;
պիտականունութեամբ, by name only, abusively.
Ի մերում միջի թէպէտ եւ կոչեսցին տեարք պիտականունութեամբ կոչի. իսկ աստուածոյ բնութեամբ է տէրն անուն. (Ոսկ. ես.։)
abuse, impropriety;
bastardy;
catachresis.
νοθεία nothum esse, spuritas κατάχρησις abusus, iproprietas. Պիտակ գոլն. անհարազատութիւն. օտարութիւն. եւ Յումպէստ վարումն.
Չափ ճշմարիտն եւ արդարն ... իսկ չարացն չափ՝ պիտակութիւն է սուտանուն, լի ամենայն անկարգութեամբ եւ անչափութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 23։)
Ոչ թէ պիտակութեամբ ունիցի զհօրն զօրութիւն, այլ բնութեամբ հանգոյն նմին. (Սեբեր. ՟Ա։)
usefulness.
Յղկեն ի պիտանաւորութիւն աստուածային գրոյն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ 1)
utility, profit, advantage;
use, employ.
χρησιμότης, τὸ χρήσιμον, χρεία, ὁφέλεια utilitas, commoditas χρῆσις usus. Պիտանի գոլն. պիտանալն. եւ օգտակարութիւն. լաւութիւն. եւ Վարումն ի պէտս.
Զերիս տունսն յամենայն ձայնիւ քարոզսն դնեմք, զառաւել պիտանութիւն սոցա յայտնելով։ Զաղբերաց՝ գետովք եւ ծովովք՝ զառ ի մեզ պիտանութիւն. (Խոսր.։)
Յորդորեալք յառաքինութիւնս լաւութեամբ ի գործս պիտանութեան։ Օր ըստ օրէ յաւելուած լիցի լաւութեան եւ պիտանութեան. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Գ։)
Զի՞ պիտոյ էր զպիտանին գովել եւ զանպիտանն պարսաւել, թէ ինքն արարիչ է պիտանութեան եւ անպիտանութեան. (Եզնիկ.։)
Ի պիտանութենէ ընդունիս զշնորհսն (յն. ի յառաջադիմութենէ). (Կոչ. ՟Գ։)
Զի թէ հանապաղ դիւրաւ լինէր սրբութիւն եւ մաքրութիւն, յայնժամ քո քաջութիւնդ եւ պիտանութիւնդ ու՞ր երեւէր. (Եփր. մաքր.։)
Որոց ոչ աչաց պիտանութիւն (յն. վարումն) էր ի տեսանել, եւ ոչ ականջք առ ի լսել. (Իմաստ. ՟Ժ՟Է. 15։)
Յորժամ յանցանքն (յուդայի) կատարեցան, յայնժամ եմուտ ի նա ապաշխարութիւն, նա եւ ոչ յայնժամ պիտանութեամբ. (Ոսկ. մտթ. եւ Երզն. մտթ.։)
word, oracle, prediction;
testimony, witness;
use, employ;
want, necessity;
work;
writing, useful treatise.
• Muller WZKM 8, 283 (հյ. թրգմ. ՀԱ 1894, 294) դնում է թալմ. [hebrew word] piϑrā «մեկնութիւն», եբր. [hebrew word] pϑr «բա-ցատրել» բառից, որ չի ընդունում Հիւբշ, 315 նշանակութեան տարբերութեան պատճառով։ Բայց մեկնութիւնը ամէն պարագայի մէջ էլ ընդունելի չէ, որով-հետև հյ. բառը կազմուած է յունարէ-նից թարգմանաբար պէտք և առնու բառերից։
χρησμός, χρηματισμός oraculum, monitum, testimonium եւ ἕργον , ἑργίδιον opus, opusculum. Պատգամ. վկայութիւն. բան վաւերական. ճառ պիտանի. հաւաքումն բանից՝ որ վարին ի պէտս. (վրիպակաւ գրի առ յետինս եւ Պիտառնութիւն).
Առ ի ցուցանել մտացն զհաստատութիւն առնն առ սրբոց մարգարէիցն պիտառութիւնս. Այսու լնուլ մարգարէիցն պիտառութեանցն. (Նանայ.։)
Դու՞ ես, որ գալոց ես՝ ըստ մարգարէիցն պիտառութեանց. Եկեալ ի լրումն մարգարէիցն պիտառութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Զամենայն աւետարանական պիտառութիւնսն ճառագրեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Ըստ պիտառութեանն յովհաննու աւետարանագրի՝ յասելն, թէ էր ժամ վեցերորդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ոչ ի թղթի աստ փոյթ զսրբոց վարդապետացն եւ զհարցն ընթերցաք զպիտառութիւնս. (Ոսկիփոր.։)
Սուրբ հարցն պիտառութիւն համապատիւ կարգեցին զեպիսկոպոսս արքեպիսկոպոսաց. (Կանոն.։)
Համառօտէ պիտառութեամբ զպատմութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
Աղերս առաջի մատուցանեմ ձեզ զպիտառութիւն զայս բանի. (Յհ. կթ.։)
Պիտառութեամբ կենցաղակացս խնամել զհօտ իւր։ Առատաձեռնութեամբ ի բոլոր մասունս պիտառութեանց. (Յհ. կթ.։)
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
ծարաւեցաւ արդարապէս, եւ ինքն գիտէ՝ մերով պիտաւորութեամբն ծանուցանիլ զինքն գոլ մարդ ճշմարիտ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
կամ պիտանութիւն. կարեւորութիւն.
Մերձենան ի նա հոգիացեալքն, եւ ոչ պիտաւորութիւնք զգալեացս հայելեաց. (այլ ձ. պիտառութիւն). Լմբ. պտրգ.։
Մերթ եւս՝ որպէս Պիտառութիւն. վկայութիւն.
Լուր որ ի սուրբսն հօր մերում կիւրղի աղեք. սանդրացւոյ՝ յեփեսոս հակառակ նեստորի ամպարշտի՝ ասելով ի ձեռն պիտաւորութեան որ ի սուրբսն ամբրոսեայ մետիղոցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պիտանութիւն.
cf. պիտանութիւն. Աղէ ցուցէք այր մի, որ թէ վասն պիտոյութեան, եւ կամ ի կռուի վաստակ եւ գործ ցուցանելոյ գտեալ է. (Փարպ.։)
book of Pythian oracles.
Մատենագիրն պատգամախոսութեանց պիւթիայ.
Որպէս եւ պիւթագիրն այժմիկ ասէ. (Պղատ. օրին. ՟Ծ՟Ա։)
pointed ear, goat's ear.
platonism.
cf. Պղերգումն.
ὅκνος, ἁμελεία, ῤᾳθυμία, ὐπέρθεσις pigritia, segnities, desidia, socordia, negligentia, procrastinatio. Հեղգութիւն. ծուլութիւն. անհոգութիւն չփոյթ. դանդաղկոտութիւն.
Պղերգութիւն առ բարեացն վաստակս. (Խոսր.։)
Պղերգութիւն առ ի գործն՝ մատնէ (յանձն). (Բրս. հց.։)
Փախիր ի թուլութենէն, ատեա զպերգութիւն. (Եփր. դատաստ.։)
Բասրելով յիւրոց զօրացն վասն առաւել պղերգութեան եւ սաստիկ որկորամոլութեան. (խոսր ՟Բ. 21։ Ոչ եւս զհեղգ պղերգութեանցն բարձեալ ի ձեզ բերիցէք յինքեանս ախտ. Պիտ.։)
Զի թերեւս հնար լիցի պղերգութեամբ հեղգալոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զպաշտոն տեառն պղերգութեամբ մատուցաք. (Լաստ. վերջաբ։)
turpiloquence, obscene language, filthy discourse.
Բերանն՝ զդատարկաբանութեան, զստութեան, զերդման, զպղծաբանութեան. (Խոսր.։)
filthy action, impurity, lewdness, filthiness, obscenity.
Գործ պղծութեան. եւ Սեղանակապտութիւն, ոճիրք.
Զօր ամենայն տեսանելով զայսպիսի պղծագործութիւն։ Զամենայն պղծագործութիւնս լցեալ կատարեցեր. (Փարպ.։)
Անունագրութիւն եւս գարշելեացն՝ եւս առաւել հաստատէին զնոսա ի պղծագործութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Մեծ պղծագործութիւն է ի վերայ անտեղի եւ անգէտ իրաց զսուրբ անունն վկայ կոչել. (Երզն. մտթ.։)
impure religion.
Ոչ է արժան քննել զհերձուածողացն մոլորութիւն եւ զպղծահաւատութիւն. (Շ. յուդ. ՟Դ։)
of unclean lips.
Ունող զպիղծ կամ զանմաքուր շրթունս. (որպէս մեկին գնի ի յն).
Ի մէջ պղծաշուրթն ժողովրդեան բնակեալ եմ ես. (Ես. ՟Ղ. 5։)
contamination, stain, filth, obscenity, lewdness, impurity, debauchery;
profanation, pollution;
abomination, execration;
— կուսի, violation, rape;
ի — մատնել զանձն, to prostitute oneself.
Պիղծ գոլն. գարշութիւն, անմաքրութիւն. դիջութիւն. պղծելն. եւ պղծիլն՝ ըստ ամենայն նշ. որպէս βεβήλωσις profanatio βδέλυγμα abominatio. (եբր. խալլէլ, թէօպա ). μίασμα, μιασμός pollutio, inquinamentum ἁσέλγεια, ἁκαθαρσία immunditas. (եբր. թամէ, թօմա, ֆիկիւլ, թամա. յորմէ լտ. contaminatio)
Բարեաց երախտեաց անյիշատակութիւն, ոգւոց պղծութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Մի խառն անկողնօք պղծութեամբք։ Վասն ոչ ապաշխարելոց ի վերայ պղծութեան եւ պոռնկութեան։ (Ի. գործս ամենայն պղծութեան. եւ այլն։)
Զի պղծութիւն է այն։ Անձն որ մերձեսցի յիրս պղծութեան։ Եհան պղծութիւնս արտաքս յերուսաղէմէ։ Զի մի՛ կերիցեն ի պղծութենէ անտի։ Զի արարէք պղծութիւնս։ Պղծութիւն աւերածոյն։ Փախուցեալք ի պղծութեանց աշխարհի.եւ այլն։
սսրբէին զպղծութիւն կռապաշտութեանն։ Զկահ պղծութեան որ ի տանն էր՝ ի ծովն ընկեցին. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
coppersmith's art or calling.
Ոչ պղնձագործութեան կատարումն գործւով բրուտութեանն հասու լինել բնաւորեցաւ. (Բրս. հց.։)
calcography.
copper oxide.
cf. Պղտորումն.
Պղտորն գոլ, եւ պղտորիլն, իրօք կամ նմանութեամբ.
Գետն երասխ՝ յաւուրս իւրոյ պղտորութեանց. (Ագաթ.։)
Հասեալք յեզր գետոյն՝ սաստկապէս ըստ ժամանակի իւրոյ պղտորութեան. (Փարպ.։)
Պարտի զպղտորութիւն աչացն, զաղտն եւ զբիժն ի բաց պարզել. (Եզնիկ.։)
Զամենայն աշխարհական հոյլս մթերից պղտորութեան մաքրիցէ ի սրտէ. (Ճ. ՟Գ.։ Փրկեա ի ցնորից եկամուտ պղտորութեանց. Նար. ՟Ղ՟Ա։)
dandyism, affectation in dress.
Պճնողն գոլ. եւ Գեղապանծութիւն.
Վասն պճնողութեան եւ հպարտութեան. (էջ ի դժոխս. Մխ. ապար.։)
cf. Պճնումն.
Տան զինքեանս պճնութեան եւ զարդարուն զգեստուց. (Բրս. մկրտ.։)
Յարդարիչ ծածուկ պճնութեան, որ ի հոգին է վայելչութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
robustness, stoutness, vigour;
consistence, density, solidity, hardness.
Պնդակազմն գոլ. զօրեղութիւն. կտրճութիւն.
Զպնդակազմութիւն մարմնոյն իւրոյ ամբողջ եւ անարատ պահելով (Վրք.ոսկ.։)
Եւ Պինդ կալն. պնդութիւն. հաստատութիւն.
Փայլէր պահոց պնդակազմութեամբ. (Յհ. կթ.։)
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
εὑτονία, τόνος, ὐπερασπισμός vigor σπουδή studium, diligentia συστολή contractio եւ parsimonia. Պինդ լինել. կարծրութիւն. ամրութիւն. պնտութիւն.
Մի՛ խզեր զկապ միութեան զընդ քեզ սիրոյ պնդութեան։ Պնդութիւն յատակիս ի ներքոյ աստի հոսեալ սասանի. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Ձ՟Բ։)
Թմբրեցելոյ գլխոյն ի գոլորշեացն, զորս ի խորագոյն ջերմութէանն պնդութեամբ ի վեր առաքի. (Բրս. գոհ.։)
Եւ Հաստատութիւն սրտի եւ մտաց, զօրութիւն. ոյժ. արիութիւն.
Զրպարտութիւն կորուսանէ զսիրտ պնդութեան նորա։ Հատուսցես նոցա ըստ պնդութեան սրտից նոցա. (Ժող. ՟Է. 8։ Ողբ. ՟Գ. 65։)
Իբրեւ յառնն պնդութիւն հայեցան. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 14։)
Անապակ բռնի ի քուն հարկէ մտանել, եւ զոգւոյն պնտութիւնս թուղացուցանել. (Փիլ. քհ.։)
Զհե՛տ երթիցուք զմտացն պնդութեան. (Իսիւք.։)
Զայն ամենայն ոյժ պնդութեան տեսեալ. (Ագաթ.։)
Գիտէիր զպնդութիւն մարդկանդ։ Պնդութեամբ սրտիւ եւ հաստատուն հաւատովք կամակար յարձակեսցուք. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ի։)
Ինքն հօտն քաջալերեսցի, եւ հովիւն ցուցցէ զպնդութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)
Կամ Փոյթ. ջան. ճիգն. երկասիրութիւն.
Բազում պնդութեամբ։ Փութոյ պնդութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 27։)
Մեծաւ պնդութեամբ առնէր վրէժխնդրութիւն հաւատոց եւ վարուց երանելին արդատ. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Որով ունէր զփոյթ պնդութեան բարեաց դնել ի միտս նոցա. (Իգն.։)
Տքնութիւն քո, պահք պնդութեան քո. (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
ԵՒ յիշատակ այլոց պնդութեանց եթող մեզ վասն բանից աստուծոյ։ Թէ քանի՞ խօսս ընկալաք մեք ի պնդութէան անտի իրինիոսի. (եւ այլն. Եւս. պտմ.։)
Կամ Կծծութիւն. ռշդութիւն.
Զբարի մատակարարութիւն պնդութիւն կոչելով. (Մխ. առակ. ՟Ծ՟Է։)
extent, very great extent.
Իմաստութեամբ նորա տարածեալ է համատարածն. (Յոբ. ՟Ի՟Զ. 12։)
Ո՛չ համատարածութիւն ծովուց, եւ ոչ մոլելոց ալեացն վայրենի սրտմտութիւն. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Նաւորդաց արտաքոյ ալէկոծութեան տեսանելով զհամատարածութիւնն մրմռեալ ծովուն. (Նանայ.։)
accounts, book-keeping.
control.
Յաներեւութիցն մատնեալ համարառութիւն. (Կլիմաք.։)
control, giving in or rendering of accounts.
Յետ կատարման այնր ահաւոր համարատուութեան. (Կլիմաք.։)
frankness of speech, openness, unreservedness, free-heartedness.
frankness, hardihood, licence, courage, liberty;
boldness, forwardness;
կարի իմն —, audacity, temerity, venturesomeness;
— առնուլ, to take the liberty to, to permit or allow oneself to;
կարի իմն — տալ, to render impertinent, impudent;
պարտ է համարձակութեամբ ասել, it must be acknowledged;
համարձակութեամբ, cf. Համարձակ.
παρρησία confidentia, fiducia, libertas, audacia. Համարձակն գոլ, եւ համարձակիլն. վստահութիւն. աներկեւանութիւն. ազատութիւն. քաջալերութիւն. արիութիւն. եւ Թոյլտուութիւն. եւ Յանձնապաստանութիւն. յանդգնութիւն. լրբութիւն.
Ոչ ունի համարձակութիւն առաջի նորա։ Իմաստութիւն ի հրապարակս համարձակութիւն բերէ։ Յանդիմանել, կամ համարձակութեամբ հանդէպ նեղչաց։ Համարձակութեամբ ասել, խօսել, գալ։ Բազում համարձակութիւն է ինձ առ ձեզ։ Համարձակութիւն լինի երթալ.եւ այլն։
Համարձակութիւն շնորհին։ Համարձակութեանն վստահութիւն այսքանեաց փառաց. (եւ այլն. Նար.։)
Ոչ ի գլխոյ նորա առ զնա (զեւայ), զի գուցէ համարձակութիւն ինչ լինիցի նմա։ Ո՛րչափ ծառոյ համարձակութիւն տուեալ էր նոցա՝ բանսարկուն էր գիտակ. (Եփր. ծն.։)
Ո՛վ համարձակութիւն չար. (Վրք. հց.։)
arithmetic, ciphering.
ՀԱՄԱՐՈՂԱԿԱՆՆ գ. ՀԱՄԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆ. ἁριθμητική arithmetica. Թուաբանական արուեստ. թուաբանութիւն. որ եւ Թուականութիւն ասի.
Թուականին յարակայանայ համարողականն։ Համարողականն զգալի թուականութեամբն բաղկանայ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։ եւ Ճ. ՟Ը.։ Երզն. քեր.։)
Երկրաչափութիւնն, եւ համարողութեանն ճշմարտութիւն զկայանս աստեղացն նշմարէ. (Վեցօր. ՟Ա։)
Ուսայ զարուեստս լիով համարողութեան. (Շիր. յղ. կենաց իւրոց.։)
Ի բացէ եղեւ (աբրահամ) թուոցն, եւ ի համարողութենէ անհաս. վասն այնորիկ եւ փոխանակ յոգունցն թուոց՝ զբազմորդութիւնն ընկալաւ հաւատոց. (Մագ. ՟Ե։)
Ըստ համարողութեանս ասէ զայս, երիցս, չորիցս. (Երզն. քեր.։)
ՀԱՄԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆ. որպէս Ազգահամար. ազգաբանութիւն.
Ըստ կարգի համարողութեան մատթեան աւետարանին. (Սամ. երէց.։)
relationship;
homogeneousness.
Ազգակցութիւն.
Իբր կցորդ համացեղութեաբ ամենաբաշխ աջոյն աստուծոյ՝ աստուած կոչեցար. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
apprenticeship;
inexperience.
patience, suffering;
hope, expectation, confidence;
time, delay;
տանել համբերութեամբ, to be patient, to bear with patience;
կորուսանել զ—, to lose one's patience, to grow impatient;
տալ կորուսանել զ—, to put quite out of patience;
cf. Թոյլ.
ὐπομονή patientia. Համբերելն. ժուժկալութիւն վշտաց. երկայնմտութիւն. եւ Ակնկալութիւն.
Համբերութեամբ ընթասցուք ի պատերազմ։ Համբերութիւն տնանկաց մի՛ կորիցէ իսպառ։ Ի նմանէ է ինձ համբերութիւն։ Դու ես համբերութիւն իմ տէր։ Աստուած համբերութեան։ Ի համբերութիւնն քրիստոսի։ Հանդէս հաւատոցն ձերոց յօրինեալ գործ կատարեալ ունիցի։ Զհամբերութիւնն յովբայ լուարուք.եւ այլն։
Զոր օրինակ գլուխ կենդանւոյ, այնպէս եւ համբերութիւն՝ բարեգործութեանց։ Ամենայն առաքինութեանց համբերութիւնն է միջոց.. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Առաքինութիւն զառաքինութեամբ առաւելեալ գտանի. իսկ համբերութիւն քան զամենայն. (Վանակ. յոբ.։)
Յարձակել իրաւանցն, որ պարտաւորի՝ խնդրէ համբերութիւն։ Եթէ խնդրէ համբերութիւն ամիսս չորս, եւ այլն. (Մխ. դտ. ստէպ։)
exquisite flavour, agreeable taste, relish.
χυμός sapor γλυκύτης, γλύκασμα dulcedo, dulcitudo. Համեղն գոլ. համ. քաղցրութիւն՝ իրաց ի քիմս, եւ բանից ի միտս, եւ այլն.
Մի՛ խնդրեր զհամեղութիւն կերակրոյ. (Նեղոս.։)
Աղ չափաւոր խառնել ի կերակուր՝ զանհամեղութիւն ի համեղութիւն ածէ. իսկ աւելին կամ պակասն յանհամութիւն ածէ. (Մեկն. ղկ.։)
Աղս տեսակաւ, այլ ոչ համեղութեամբ։ Համեղութիւնք քումդ անուշութեան։ Զիմս դաժանութիւն ընդ քում համեղութեան. (Նար.։ եւ Լմբ. պտրգ.։)
Արմատոց եւ պտղոց ... քո շնորհքդ տայ նոցին զայն ամենայն համեղութիւն. (Լմբ. իմ.։)
Որ զհամեղութիւն ճաշակացն համահամ մտացն տայ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Համեղութիւն խօսից, կամ ի բանս. (Լմբ. իմ.։ Տօնակ.։)
sauce-boat.
comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.
σύγκρισις, ἁναλογία comparatio, proportio, analogia. Համեմատելն, իլն. բաղդատութիւն. զուգակշռութիւն. զուգաչափութիւն. եւ Ձայնակցութիւն. յարմարութիւն.
Զմեծութիւն ոչինչ համարեցայ նորա համեմատութեամբ։ Ի գեղեցկութենէ արարծոցն ըստ նմին համեմատութեան եւ արարչագործն նոցա երեւի. (Իմ. ՟Է. 8։ ՟Ժ՟Գ. 5։)
Համեմատութիւն իբրեւ փոքու ընդ մեծի։ Ծառայից առ տեարս համեմատութիւն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
Տեսանե՞ս զհամեմատութիւն մարգարէական եւ առաքելական եւ աւետարանական պատգամացն. (Խոսր.։)
Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
modesty, moderation, reserve, temperance, probity;
politeness.
σωφροσύνη modestia. Պարկեշտութիւ. զգաստութիւն. բարւոք քաղաքավարութիւն.
Երկրաւոր բանակք ճգնաւորաց զերկնաւոր բանակացն ունին զհամեստութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ի զգաստ համեստութեանցն լիցին եկեալ քաջաբարութիւն. (Պիտ.։)
Նազելի համեստութեամբ զարդարեալ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Ի խոհական իմն համեստութիւն զսպեալ ամփոփիմք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
modestly, decently.
to run together;
to compete;
to concur, to coincide.
ՀԱՄԵՐԱՍԱՆԱԿ ԸՆԹԱՆԱԼ. Այն է ըստ յն. Զուգընթանալ. συντρέχω concurro.
Արժանի ըստ շնորհացն ցուցանիցէք զոճն (զընթացս վարուց). զի որպէս նա ընդհանուր քարոզիցէ, նոյնպէս եւ դա ընդ նմին համերասանակ ընթանայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ (որպէս թ. ... ))
cf. Համաբնութիւն.
ՀԱՄԷՈՒԹԻՒՆ որ եւ ՀԱՄԱԲՆՈՒԹԻՒՆ. իբր Բնութենակից.
Համէութիւն են տարերք։ Օծ զօրութեամբ զհամէութիւն մարմնոյն քրիստոսի՝ մարմին քրիստոսի. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զուգընթաց.
Մոլորակքն ոչ նոցին յառաջագունիցն համընթաց շարժիլ բնաւորեալ են, ե ոչ իրերաց. (Արիստ. աշխ.։)
state of a dumb person, dumbness.
Համր գոլն. անխօսութիւն.
Համրութիւն լեզուի. (Սկեւռ. աղ.։)
Զխուլն եւ զհամր ... զխլութիւնն եւ զհամրութիւնն. (Կիւրղ. ել.։)
philarmenia.
catoptrics.
looking-glass-manufacture.
looking-glass trade.
contemplation;
speculation;
theorem.
θεώρησις, θεωρία contemplatio, speculatio ἑποψία aspectus, contueri. Հայեցուած մտաւոր. տեսութիւն մտաց. աչք հոգւոյ. նկատումն. դիտողութիւն ներքին.
Պայծառ ունիցիմք զմտաց հայեցողութիւն. (Խոսր.։)
Իմանալի հայեցողութեամբ։ Հայեցողութեամբն առ աստուած։ Իմդ եղբօր տկարացեալ է հայեցողութիւն առ ի նոցայն հայել ճշմարտութիւն։ Արտաքոյ մնաց յիշմանն եւ հայեցողութեանն աստուծոյ եւ ոչ ոք. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
Դարձցին ի ճշմարիտ լուսոյն հայեցողութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Հայեցողութեամբ հոգւոյն իմաստից զզօրութիւն բանից քննել. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ։)
Հայեցողութիւն սրբազանից, կամ աստուածայնոց. այսինքն տեսութիւն նոցին. (Դիոն. եկեղ.։)
Յանիմաստ բանաւորէ, եւ կրկին հայեցողութեամբ ճայրոտելոյ՝ իմանալեաւ եւ զգալեաւ. (Սկեւռ. ես.) իմա՛, տեսանելեօք հոգւոյ եւ մարմնոյ։
goddess.
θεά, ἠ θέος dea գրի եւ ԱՍՏՈՒԱԾՈՒՐՀԻ. Չաստուածուհի. կին ի պաշտօն առեալ առ հեթանոս.
Էին բագինք աստուածուհեացն՝ իռիասայ եւ աթինայ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Ա.։)
Նոքա եւ զյարութիւնն Աստուած ոմն գոլ կարծէին, իբրու սովորեալք արուս ոմանս աստուածս, եւ էգս աստուածուհիս պաշտել. (Ոսկ. գծ.։)
Ո՛չ աղեղանց՝ իբրու ոմանք ամազոնք, արհեստիւ հնարաւորելով, եւ ոչ վահան եւ նիզակ առնելով՝ նմանել աստուածուհոյն (աթենասայ). (Պղատ. օրին. ՟Է։)
that has received or embraced God.
Աստուածունակ խաչ, կամ քառադրութիւն (խաչ). (Շ. բարձր.։ Նար. խչ.։)
Ի չքնաղ նկարակերպութենէ աստուածունակ դիմացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Հաղորդեսցուք աստուածունակ եկաւորութեան. (Մամբը։)
instructed by God.
Աստուածուսոյց իմաստութիւն, կամ քարոզութիւն. (Ագաթ.։ Փարպ)
heavenly, by God, of God, divinely.
Յաստուածուստ պսակեալ, կամ շարժեալ. (Յհ. կթ.։ Դիոն.։)
Սպասելով յաստուածուստ խաղաղութեան. (Յհ. կթ.։)
atheist;
apostate.
Ի բաց թողուլ զաստուածուրաց մոգութեանն դէն. (Կաղանկտ.։)
theocratical.
θεαρχικός summae divinitatis, divinissimus Սեպհական պետութեան Աստուծոյ. աստուածավայելուչ. եւ Ունակ աստուածային պետութեան, ամենիշխան. որ ասի զԱստուծոյ եւ զաստուածայնոց. ԶԱստուծոյ, զոր օրինակ,
Ինքն Յիսուս՝ աստուածապետականն միտ։ Աստուածպետականն զօրութիւն. (Դիոն.։)
Աստուածպետական Սուրբ հոգի. (Զքր. կթ. մկրտ. (զոր մարթ է իմանալ եւ առանց բարդութեան.)
Աստուածպետականին բնութիւն ծածկեալ է յեղականացս. (Շ. հրեշտ.։)
Աստուածպետականացն արդարութեանց։ Աստուածպետականի ճառագայթին։ Ըստ աստուածպետականց օրինաց. (Դիոն.։)
Աստուածպետական իշխանութիւն, կամ տառ, կամ ձայն. (Մագ. ՟Ի՟Ե. խ։ Շ. հրեշտ.։)
divinely, godly.
Աստուածօրէն հրաշակերտութիւն։ Ազդմունս աստուծօրէն պարածանօք. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ։)
cf. Աշտուճ.
Ուխտն թանահատի վանից՝ միայն աստուճ հացիւ, եւ լոկջրով վճարէին զպէտս իւրեանց. (Ուռպ.։)
hence, thence
աստուստ տեսեալ զտանջողականն կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Թ։)
Աստուստ վերստին առ նոյն հեծութիւն մատուցեալ։ Բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Խոնարհեալ ի վերուստ՝ աստուստ ի ստորինս։ Աստուստ ապշեալ, եւ անդանօր լքեալ։ Զաստուստ պարարեալս անդ ձգեալ հալեն. (Նար.։)
Որ յաղթէ ցանկութեան չարի, ե՛վ նախ քան զարքայութիւնն արդէն իսկ աստուստ կթէ զպտուղն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 26. 46։ էԲարձեալ զկրտսեր մանուկն յուս իւր, զմիւսն աստուստ թոզոյր. Ճ. ՟Ա.։)
hence;
here.
Դասեալ աստստին ի սոյն։ Աստստի ի դատաստանի։ Աստստին ի յիմում մարմնի։ Աստստին կիզեալ։ Կերպարանեցեր հրաշիւք աստստի զհանդերձելոցն նմանութիւն. (Նար.։)
fleece, wool.
(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)
Զկաթնդ ուտէք, եւ զասրդ ագանիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ 13։)
Զգոյն սպիտակութեան ասուն առանձնակի յիշել. (Խոսրովիկ.։)
Խոյն առանց տրտմութեան մերկանայ յասրոյ անտի իւրմէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Ասրով եւ կաթամբ. (Շ. բարձր.։)
Յասուն սպիտակութիւն. Ածաբ. մկրտ.։ եւ Անան. նին.։
lanigerous, woolly;
woollen.
Նիւթք մետաքսէնց, ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասրեայ.
Նիւթք մետաքսէնց, ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասացուած.
Ասացուած. ասութիւն. բան. խօսք.
to be capable, to be clever.
Ոչ այնչափ զսա փրկութիւն քաղաքին ուրախ առնել ատակէր. (Փիլ. յովն.։)
Ոչ ընդ ամենայն յունականսն անցանել ատակեալ սակս կարճրութեան ժամանակին։ Ոչ այնչափ ատակեաց աճապարել. (Խոր. ՟Գ 1. 46։)
matter;
timber;
timber-work, carpentry.
ὔλη materia, lignum Նիւթ, մանաւանդ փայտեղէն. փայտ անատառի կարծր՝ ի պէաս կերաս կերտուածոյ. (ուստի Ատաղձ ռամկօրէն է կարծր, պինդ, խիստ). թ.
Իմաստուն ճարտարապետ պիտանացու ատաղձ, եւ առնիցէ անօթ ինչ. (ՃՃ.։)
Ոչ զարարիչն յայտ առնէ, այլ զնիւթ եւ զատաղձ ինչ՝ յորմէ լինիցի։ Ոչ նիւթն եւ ատաղձ արոեստաւորացն իցէ ... Ամենայն նիւթք եւ ատաղձք եդան առաջի յԱստուծոյ, եւ արուեստն ի մտաց մարդկան ծնաւ. (Սեբեր. ՟Ե. ՟Գ։)
carpenter, joiner.
Ապա թէ ոք ատաղձագործ հիւսն (յն. մի բառ) զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ՝ քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նրոա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 11։)
to bite.
Որպէս որ երկնէն՝ ոչ առ ատելոթեան ինչ ատամացէ զսպասաւորն, այլ առ կարեացն աղետի. (Կիւրղ. թագ.։)
tooth;
պարք, շարք ատամանց, set, row of teeth;
յօրինել ատամունս, to indent;
խորտակել, փշրել զատամունս, to break the teeth, to notch, to break off;
— ածել, bite;
առնուլ ատամանց, to set the teeth on edge;
հանել զ—, to extract or draw out a tooth;
ցաւ ատամանց, tooth-ache;
ցաւէ — իմ, I have the toothache;
փուտ —, carious tooth;
մաքրել զատամունս, to brush or clean the teeth;
կրճտել զատամունս, to gnash, to show the teeth.
ὁδούς dens Ոսկր շարադասեալ ի լինդս բերանոյ ի պէտս ծամելոյ զուտելիս. որ ի գազանս ասի եւ ԺԱՆԻՔ. տե՛ս եւ ԺԱՅՌ, յորմէ Ժօռատ. ակռա, կեռիք. թ. (լծ. հյ. ծամ, ծամել)
Տղայք բնաւորեցան յեօթներորդ ամսեանն հանել ատամունս, եւ յեօթն ամին փոփոխել. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ ատամունսն տալով պատասխանի. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ե։ Քերթողական է հոլովս.)
ԱՌՆՈՒԼ ԱՏԱՄԱՆՑ. Անգործ լինել ատամանց թթու իրօք. ակռան առնել։ (Երեմ. ՟Լ՟Ա 29. 30։ Եզեկ. ՟Ժ՟Ը 2։)
that sets the teeth on edge.
Որ ինչ կարծրութեամբ կամ թթուութեամբ խանգարէ եւ անգործ առնէ զատամունս.
with the teeth.
Երանի՛ թէ իբր զհմակեր գազան ատամնացի զմիմեանց միս ոչ ծախէաք. (Խոսր. պտրգ.։)
toothed, notched, dented.
Ի՞բր ժօռատ, եւ կամ ատամնաւոր ասիցի. (Անյաղթ հակակ.։)
tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.
Տեղի կամ ժողովարան դատաստանի. բեմ. հրապարակ. դատաստան. եւ Նոյն ինքն ժողովն դատողաց. բազմութիւն ժողովելոց. ... Որպէս յն. κριτήριον tribunal եւ judicium
Ատեան նստաւ եւ դպրութիւնք բացան։ Ատեան նստցի։ Դարձա՛յք անդրէն յատեան։ Զկամար աթոռոցն ուր դատէր ի կամարի ատենին։ Ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։
Հան զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա եւ հակառակութիւն. զի յորժամ նստիցի յատենի, զամենեսեան անարգէ։ Եթէ հարկանես զանզգամ ի մէջ ատենի։ Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Պարտաւոր լիցի յատենի։ Մատնեսցեն զձեզ յատեան։ Քահանայապետքն եւ ամենայն ատեանն։ Ժողովեցին քահանայապետքն եւ փարիսեցիքն ատեան։ Հրամայեցին նոցա արտաքս քան զատեանն ելանել։ Կոչեցին միաբան զատեանն։ Ածեալ զնոսա կացուցին յատեանն։ Գնացին խնդալով յերեսաց ատենին։ Զգացուցէ՛ք հազարապետին հանդերձ ատենիւ, եւ այլն։
Առանցլ հարց եւ փորձ ատենի կոտորել զսուրբ արսն. (Յհ. կթ.։)
Ատեան կազմել։ Ատեան գործեալ հրապարակակոյտ ամբոխիւ. (Յհ. կթ.։ ՟Ա. Ճ։)
Յառաջնում ատենին ոչ ոք ինձ ի թիկունս եկաց. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ 16.) ն. պատասխանատուութիւն.
Միաբան յատեանն ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ, խնկօք եւ մոմեղինօք։ Յատեան ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ եւ մոմեղինօք եւ ամենայն զարդուք մինչեւ ասի հայր գթածն. եւ ելանեն նոյն զգեստիւն ի դուրս, եւ այլն. (Տօնաց. ստէպ։)
Բան ինձ շնորհեա՛ ի յատենի բազմութեան. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
ԱՏԵԱՆ ՀՈՂՄՈՑ. կա՛մ է Դէպ ժամանակ, որպէս ռմկ. ատեն. (յորմէ Ատենահաս). կամ Գումարումն, սաստկութիւն, յաջողութիւն.
hateful, odious;
tiresome, disagreeable, unpleasant;
that bears hatred, malevolent.
Առհասարակ ատելի են Աստուծոյ՝ ամպարշտեալն, եւ ամպարշտութիւն իւր. (Իմ ՟Ժ՟Դ 9։)
ԱՏԵԼԻ. μισητής իբր μισών osor, odio habens Ատեցօղ. թշնամի. չարակամ. բարիատեաց.
Փրկեսցէ զիս ի թշնամեաց իմոց եւ յատելեաց իմոց։ Զտտելիս իմ սատակեցեր։ Աջ քո գտցէ զամենայն ատելիս քո։ Զատելիս մեր յամօթ արարեր։ Ահրեցայց ես յատելեացիմոց։ Բարի արարէք ատելեաց ձերոց. եւ այլն։
Ի կաղսն եւ ի կոյրս՝ յատելիս անձին Դաւթի. (՟Բ. Թագ. ՟Ե 8։)
Անձանց ատելիք էք, եւ այլոց թշնամի. (Եղիշ. ՟Ը.)
Եթէ ատելի բարւոյ, եւ սիրող չարի իցէ մարդն. (Շ. հրեշտ.։)
to hate, to abhor, to detest;
to become tired of, to take a dislike to.
Ատեցեր զիս, եւ ոչ սիրեցեր։ Զմին սիրիցէ, եւ զմիւսն ատիցէ։ Ատելութի՝ զոր ի նանիր ատեցին զիս։ Որ ատէ զյանդիմանութիւն, անմիտ է.
Ատեցողացն զբարիս. (Յհ. կթ.։)
Ուստի բարկութեամբ ատեալ՝ ետու զնոսա գերի. (Լմբ. ովս.։)
to harangue, to speak in public, to declaim.
Որպէս սուրբն ոնեսիմոս ի վկայութեան իւր հանդէս զսոյն ի նախատինս կռապաշտութեան ատենաբանեաց. (Լմբ. իմաստ.։)
Առաջի բազմութեան, եւ ի տան Տեարն ատենաբանէր. (Մխ. երեմ.։)
Եւ Պօղոս ատենաբանէր, ձեր բանս այս փրկութեան առաքեցաւ։ Ի դատելն պօղոսի, եւ յատենաբանելն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յանառակն։)
secretary;
chancellor.
Ոչ եթէ անխօս էր, այլ ատենադպիր էր յունաց ճարտարախօս. (Վրք. հց. ձ։)
magistrate, senator;
— դպիր, cf. Ատենադպիր.
σύνεδρος consessor Իշխան ի թուոյ բազմելոցն յատենի, իբր դատաւոր, խորհրդական, դպիր.
Երթեալք յատեանս ատենակալաց. (Դտ. ՟Է 10։)
Ատենակալ դպիր. որ եւ ատենադպիր. (Ագաթ.։)
Ատենակալ թարգմանի ի գիրս Մարթինի ՝ եւ լատին ձայնս դռի՛պունուս. որ է Տրիբուն. զի դռիպո՛ւ է ատեան. իսկ դռի՛պուս, ցեղ։
Մերթ իբր Ատենական.
Ատենակալ բանախօսութիւն. (Կոչ ՟Ժ՟Ե. (ա՛յլ ձ. ատենախօսութիւն)։)
that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.
Իշխանութեամբ, որ զամենայն զատենականն հաստատութիւն եւ զօրութիւն ունի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Ի տեսարանի, եւ յատենական նահատակութիւնս։ Յատենական բանտի կապեալ երկու ամս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
to fill, to make full or fat.
Ատոքացո՛ բարերարութեամբ քով, պարարտացո՛ սիրւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Ատտիկական.
ἁττικός. atticus. Բնակիչ ատտիկէ դաւառի յելլադա. աթենացի.
Ատտիկեցիս ըստ վատթարութեան, այլ ոչ ըստ բարեբաստութեան. (Նար. ՟Կ՟Ե։)
fiery, ardent, burning, red-hot, inflamed.
πεπυρώμενος. ignitus. Շէկ իբրեւ զկրակ. հրատեսիլ. հրացեալ. շանթացեալ.
Ոսկէճաճանչն, եւ հրաձեւն եւ ատրաշէկն, եւ պատուականն խոհականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
that walks or goes quick, swift, rapid.
Արագ ի գնացս. արագընթաց. եւ վաղանցուկ.
very quick, quicker.
ὁξύτερος, κουφότερος, ὁξύτατος, σύντονος. velocior, levior, velocissimus, vehemens. Առաւել կամ յոյժ արագ. թեթեւագոյն.
Զլսելիս, որոյ արագագոյն եւ կատարելագոյն են ընթացքն. (Փիլ. իմաստն.։)
Արագագոյն ի ձեռն մտերմաց պատմէ եղբօրն զնենգութիւնն. (Խոր. ՟Ա 28։)
toil, net to catch animals;
cf. Ցանց;
cf. Վարմ.
that hears, understands easily or readily;
that has fine ears.
Սրատես քան զարծուի, եւ արագալուր ես քան զմի ի հանդարտ անասնոց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Եւ համանդամայն սոցունց արագալուր զգայութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
that moves, stirs quick.
εὑκίνητος. mobilis, agiis. Որ արագ յառաջ խաղայ. արագաշարժ. վաղանցուկ. սրընթաց.
that fades, withers or dries soon.
Որ արագ խամրի. դիւրաթառամ.
Ըստ վայելչութեան վաղահասուկ եւ արագախամուր ծաղկանցն են վայելչութիւնք մարդկութեան մերոյ. (Վեցօր. ՟Ե։)
that happens, arrives or comes quickly.
Որ արագ հասանէ. փութով հասեալ Ի վերայ.
Արագահաս դատաստան, կամ կործանումն, կամ բժշկութիւն. (Յհ. կթ.։ Լմբ. ամովս.։ Վրք. ոսկ.։)
Ծանեաւ զնա հեշտալուր եւ արադահաս (յօգնութիւն). (Լմբ. սղ.։) cf. ԵՐԱԳԱՀԱՍ.
that moves quick, light, active, nimble, quick, dexterous.
εὑκίνητος, ὁξυκίνητος. mobilis, agilis, celer in motu. Որ արագ շարժի. փոյթ. անդանդաղ.
Արագաշա՛րժք լիցուք յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ.)
that is soon ended or dead.
ὁξύμωρος brevi periturus, ταχύμερος brevis aevi Որ արագ վախճանի. ոյր օրհասն փո՛յթ հասանէ. երագազրաւ. վաղանցուկ. կարճատեւ.
Արագավախճան զօրութիւն. (Ածաբ.։ ժղ։)
that soon changes.
Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժք եւ արագափոփոխք։ Արագափոխ է, ի ջերմոյ ցուրտ լեալ. (Արիստ. որակ.։)
that walks fast, quick, nimble.
Արագ ի քայլս. արագընթաց. արագախաղաց.
to hurry ones self, to hasten, to be diligent.
ταχύνω, -ομαι accelero, σπεύδω festino, propero որ եւ ԵՐԱԳԵԼ (լծ. յառաջանալ) Փութալ. աճապարել. վաղվաղել. արտորալ.
Արդ արագեցէք։ Փութացեալ արագեա՛. (՟Ա. Թագ. ՟Թ 12։ ՟Ի 38։)
Սրընթաց ոտիւք արագեալ ի տես արքային. (Յհ. կթ.։)
Կանխաւ արագեալ յառաջ քան զօրն կատարածի։ Արագեսցէ՛ փրկութիւնդ. (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
cf. արագեցուցանեմ. Փութացուցանել. արտորցնել.
Զմտացս արագեալ զթեւս։ Արագեա՛ զյառաջադրեալ ձեռակարտս. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ձ՟Ե. եւս եւ ՟Հ՟Թ։)
to hasten, to press, to accelerate, to dispatch.
ԱՐԱԳԵՄ եցի. ն. ԱՐԱԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ἑπισπεύδω accelero, festinare cogo, incito, urgeo Փութացուցանել. արտորցնել.
Զմտացս արագեալ զթեւս։ Արագեա՛ զյառաջադրեալ ձեռակարտս. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ձ՟Ե. եւս եւ ՟Հ՟Թ։)
Որպէս ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
cf. Արագաքայլ.
Արագ ոտիւք. արագաքայլ. արագընթաց. քաջընթաց.
Արագոտն սուրհանդակ. յն. քաջընթացօղ. (Առակ. ՟Ի՟Դ 34։)
թեթեւանդամ եւ արագոտն. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Արագ.
Արագ. արագեղ. փո՛յթ. սո՛ւր.
who learns quickly.
Իբրու զի խօթ եւ պղերգ եւ հեղդ էր, արագ եւ արագուսումն եղեւ. (փիլ. լին։)
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
(որպէս թէ առ ածել, յարօտ ածել. լծ. եւ եբր. րաա. արբ. րայ) βόσκω, νέμω, ποιμαίνω pasco Հովուել ի դաշտի. առաջնորդել անասնոց յարօտս եւ ի ճարակս. արծել.
Արածեցից զխաչինս քո Ո՞ւր արածիցեն։ Միթէ հովիւք զանձի՞նս արածեն. ո՞չ հովիւք զխաչինս արածեն։ Արածեա՛ զուլս քո. եւ այլն։ (Որպէս եւ նմանութեամբ ասի.)
Դու արածեա՛ զտուն դաւթի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ 16։)
Երէ վայրի արածեցաւ ի մէջ գազանացն զմարմնոյ կեանս, եւ զհոգեկան բարեգործութիւնս։ Որք արածիմք ընդ ամենայն տիեզերս զիւրն մարմին։ Զայն արածի բանական հոգիս. (Լմբ. սղ.։)
Ծածկեաց զամենայն մարդիկն ախտն փութապէս անվրէպ՝ որպէս հուր զտունս արածելով. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Արածեաց հուր զշինուածս նոցա. (Ագաթ.։)
Զապականութիւն՝ որ տակաւին արածէր զմարմին նորա։ Թէ ի դնել սպասուցն մերձեսցի մուկն, եւ արածեսցէ ի նշխարոյն. (Կանոն.։)
Նմանութեամբ ասի, ԱՐԱԾԵԼ ԶՀՈՂՄՍ, կամ ԶՈՐԿՈՐՍՏՈՒԹԻՒՆ, կամ ԶԲՈԶՍ, իբրու Հետամուտ լինել. զհետ երթալ. զրահետ վարիլ. որպէս անասունք թափառին ի ճարակս։ (Առակ. ՟Ի 12։ ՟Ի՟Ը 7։ ՟Ի՟Թ 3։)
Ի սկզբանն (սատանայ) թոյլ տայ ընթացիցն, եւ աչօքն արածէ. այսինքն հետազօտէ։
public;
— ճանապարհ, պողոտայ, road much frequented, thoroughfare.
Ոչ թէ միայն աւերի, այլեւ ամենեւին արահետ լինի. (Երզն. մտթ.։)
Թողեալ զարահետն վստահութեան. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Կուրաշաւիղ իմն արահետիւք ծածկել զդառնութեան մաղձ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ընդ անապատն կամի գնալ, ուր ոչ եւ արահետ ինչ երբէք առաքինութեանց երեւեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ընդ նոյն արահետս մոլորեալք ի ճշմարտութենէն. (Եզնիկ. (իբր լայն ճանապարհ)։)
Վրիպակ արահետ գարշութեամբ մեղացս. (Նար. ՟Ժ՟Ը.) իբր սովորական կամ յաճախեալ գարշութեամբ։