commentary, memoir, annals.
ὐπομνηματογράγια, ὐπόμνημα, -ατα commentarius, monumentum, gesta, annales եւ μνημόσυνον memoriale. Գրութիւն յիշատակաց. արձանագրութիւն յիշելի իրաց. յիշատակարան. գիր յիշատակաց. եւ Յետկար. մուրհակ.
Զայս խօսի Յովսեպոս ի ժամանակս յիշատակագրութեան իւրոյ. (Զքր. կթ.։)
Յիշատակագրութիւն պատմութեան խաչին. (Նար. խչ. վերնագր։)
Հաստատէ տուն կրօնաւորաց, որոյ յիշատակագրութիւն ունի օրինակ զայս. (Ուռպ.։)
Սեւերիանոս յիշատակագրութեամբ ամբաստանեաց զքէն. (Ճ. ՟Գ.։)
mention;
memory.
Քո առաւել պարծիմ առաքինութեամբդ, եւ յիշատակաւորութեամբդ (սփոփիմ). (Ածաբ. ի կիպր.։)
mention, quotation;
memory, reminiscence, remembrance, recollection;
commemoration;
— առնել, to mention;
գալ ի —, to be mentioned.
memory, remembrance.
Լոկ զնա բերէ ի մէջ առ ի յիշելութիւն բանի նորուն զՅիսուսէ. (Ոսկ. գծ.։)
Խայտացին ի ներքս ի սրտի իմում խորհուրդք խոր յիշելութեան, եւ բարձրագոյն տեսութեան. (Եփր. ի կոյսն.։)
Վերստին յիշելութիւն՝ կաթիլ է խոհեմութեան ի բաց պակասելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
μνήμη mentio, memoria, recordatio, commemoratio. Յիշօղն գոլ. յիշելն. յիշելութիւն. յիշումն. յիշատակ. եւ Յիշեցուցանելն. անմասը.
Երից արժանի առնէ՝ յորոց բաղկացաւ յաջողակ բնութիւնն, քաջունակութեան, տեւողութեան. (յիշողութեան. Փիլ. այլաբ.։)
Յիշողութիւն իրաց։ Զասացեալս յիշողութեամբ պարուրել։ Եթէ ոք ցանկասցի անօթոյն, եւ ոչ ունիցի զնա, ո՛չ իցէ նորա՝ բաց ի յիշողութենէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Համբակ ոմն ի յիշողութիւն սրագոյն, եւ դիւրին առ ուսմունս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Գրեցան յիւրեանց յիշողութեանցն վերակացուաց (որ ի վերայ յիշատակաց)։ Ոմն զբարի յիշողութիւնն առնելով, եւ այլ ոմն զվրէժխնդրութեանցն. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 7։)
Անմոռացաբար հայցեմ ընդունել ի ձէնջ զյիշողութեանն փոխարէնս. (Յհ. իմ. յիշ. կանոն.։)
Զայս միշտ արարէ՛ք մահուն իմոյ ի միտս ձեր վերստին առաջի՛ հօր։ Զի թէ նա յիշողութիւն ունէր, զնոսա նախ յիշէր. (Լմբ. պտրգ.։)
abusive language, foul offence, low or blackguard abuse.
Չսովորել ի խօսս աղտեղիս, եւ ի յիշոցատուութիւնս. (Շ. ընդհանր.։)
Զանօրէն եւ զհոգեկորոյս բանս յիշոցատուութեան. (Գր. հր.։)
jesuitism.
cf. Յղութիւն.
ՅՂԱՑՈՒԹԻՒՆ ՅՂԱՑՈՒՄՆ Յղանալն, եւ յղացեալ գոլն. յղութիւն (ծնողին, եւ զաւակին).
Չար յղացութեանն՝ չարաչար եւ ծնունդ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Իննամսեայ ժամանակաց յղացութեամբ՝ երեւեցաւ տղայ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Անսերմ եւ անարիւն յղացմամբ երկնեաց աւազանն։ Առածք մարգարէիցն հոգեկիր յղացմամբ՝ իսրայէլի ծնօղք ասացան։ Ոչ կենցաղոյս յերկրէ յղացմունս, այլ արքայութեանն երկնից ժառանգս կրթէ. (Նար. յովէդ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. ՟Հ՟Է։)
Խորհուրդ՝ յղացումն բանի, եւ բանն՝ ծնունդ խորհրդոյ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Յղկումն.
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
σύλληψις, κύησις conceptio, conceptus, praegnatio. Յղանալն. յղի գոլն, եւ յղացեալ լինելն. տե՛ս եւ ՅՂԱՑՈՒԹԻՒՆ, ՅՂԱՑՈՒՄՆ. ծոցւորութիւն.
Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման, եւ արգանդ յղութեան յաւիտենից։ Յերկանց եւ յղութեանց։ Ետ նմա Տէր յղութիւն, եւ ծնաւ որդի. (Երեմ. ՟Ի. 17։ Ովս. ՟Թ. 13։ Հռութ. ՟Դ. 13։)
Ոչ ի մեռեալ մարմնոյ առ ի յղութիւն զօրութիւն հատանի, այլ ի շնչաւորէ եւ ի կենդանւոյ. (Նիւս. կազմ.։)
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
πλησμονή satietas, redundantia, repletio εὑθηνία abundantia, ubertas. Անչափ լիութիւն. առատութիւն. զեղումն. զեղխութիւն. յագուրդ. պարպատումն. պարարումն.
Ի լիութեան հացի, եւ յղփութեան գինւոյ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 49։)
Ընդ յղփութեան որովայնին՝ պահօք ճնշել զստուար մարմին. (Յիսուս որդի.։)
Բազում են պատերազմունք, որ լինին ի յղփութենէ մարմնոյ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Յղփութիւն ընչից։ Բարեփառութեանցն առատ յղփութիւնք. (Պիտ.։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչափաւորութիւնն. (Բրս. հց.։)
Հարկ առնեն մարմնոյն զոչ ախորժելին չարեացն յղփութիւնս. (Նիւս. կուս.։)
very importunate, tiresome, troublesome.
Ուր իցէ բազում թախանձանք.
Դրութիւնք յոգնաթախանձ բանից օգտակարաց. (Նար. ի վերնագր։)
Եւ իբր Յոգնաթախիծ.
Զի՛նչ ունիմք հեշտալի յոքնաթախանձ եւ դառն կենցաղումն. (Մագ. խ.։)
Նեղի ի յոքնաթախանձ կապ կենցաղոյս. (Տօնակ.։)
very sorrowful, much afflicted.
Ուր իցէ թախիծ կամ թախծութիւն բազում, եւ ցաւագին թախանձանք. տե՛ս եւ ՅՈԳՆԱԹԱԽԱՆՁ.
Իցէ՞ արդեօք տեսանել զյոքնաթախիծ սիրտ վշտացելոյս բերկրեցեալ։ Սրտաբեկ եւ յոքնաթախիծ արգահատութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
Բորբոքելով զծարաւ լուծման յոքնաթախիծ կենցաղոյս. (Վրդն. պտմ.։)
in great numbers or quantities, very numerous, much, many.
Յոքնաթիւ շառաւեղաց, կամ աշակերտաց՝ բազմութիւն. (Աթ. ՟Ը։ եւս եւ Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
very wretched, unfortunate, oppressed by grief or misfortunes.
polychromic.
Բազմագունի. յոգներանգ. եւ բազմօրինակ. (որպէս տժգոյնն՝ ռմկ. ասի, պաղշորթ. լծ. եւ թ. շուռութ. օրէն. օրինակ)
Զմտաւ ածեալ ուղղակի դատմամբ զյոգնաշորթ խառնուածոյն նկարողաց, որ ըստ զանազան գունոցն եւ զգեղն զգենու. (Վահր. ոտ. յիշ.։)
polytheism.
Մակեդոնացին Աղեքսանդր բազմաբիւր յոքնաստուածութեամբն տիեզերակալեաց. (Ճ. ՟Բ.։)
great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.
πλῆθος, περιουσία, πλεονασμός multitudo, copia, abundantia, amplitudo, frequentia. Շատութիւն. բազմութիւն. յաճախութիւն. առաւելութիւն. յորդութիւն.
Ի բազմութեան իմաստութեան՝ յոլովութիւն (կամ բազմութիւն) գիտութեան։ Եւ մնաց եւս յոլովութիւնդ այդ ... հանդերձ ամենայն յոլովութեամբ. (Ժղ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ա. 10. 18։)
Իբրեւ յոլովութիւնք մարախաց, կամ ընչից, կենաց։ Յոլովութեամբ բուրուառաց։ Ածաբ. (ժղ.։ Ճ. ՟Գ.։)
Յոլովութիւն անօրինելոցն. (Բրս. հց.։)
Փակէ զերկինս ի վերայ մեր դժնդակ երաշտութեամբ, եւ բանայ չարաչար յոլովութեամբ. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
Զառատութիւն ջուրց յոլովութեան։ Ամաց յոլովութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ յիշ։)
Յոլովութիւն տղմոյ, կամ փշոց, կամ զինուց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Իգն.։ Գէ. ես.։)
Երկոց եւ քրտանց յոլովութիւն. (Սարկ. խր.։)
cf. Յողդողդումն.
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
τὸ φύλαν, τὸ ἅτοπον pravitas, absurditas τὸ αἱσχρόν turpitudo εὑτέλεια vilitas πονηρία malitia եւ այլն. Վատթարութիւն. անպիտանութիւն. խոտանութիւն. յոռի ինչ. անտեղութիւն. գէշութիւն.
Բան ինչ յոռութեան (յն. բան ժանտ) մի՛ դիցես ի սրտի քում. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Թ. 10։)
Չգոյր ինչ յոռութիւն, եթէ ամենայն ինչ ըստ Աստուծոյ կամացն լինէր. (Սեբեր. ՟Է։)
Վկայութիւն լաւութեան, վկայութիւն յոռութեան. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 29։)
Եթէ յոռութեան ինչ գործ իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
Այն՝ որ ըստ նիւթոյն է յոռութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
Ըստ գտանեն միտքն զգործսն յոռութեանց։ Յոռութեան գործովքն պարծէին։ Չար է յոռութիւն գործելն. բայց անթողլի մեղք այն է, որ ոք գործիցէ եւ պարծիցի։ Հին ասելովն՝ զյոռութիւն նորա կամի ցուցանել, զտկարութիւն եւ զտգեղութիւն նորա. (Ոսկ. եբր. Ոսկ. փիլիպ. Ոսկ. կողոս.։)
Մարթի եւ այլազգ ի վերայ հասանել յոռութեան (այսինքն անտեղութեան) հրէից օրինակացն։ Թէ ոք պարզաբար ընկալցի զայս, զբազում յոռութեան երթիցէ զհետ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
Անմիտ մարդկանն յոռութիւն. (Ագաթ.։)
Անմասն էր ի չարեաց. եւ ի յոռութիւնս եկն. (Եզնիկ.։)
Եթէ մերկութիւնն յոռութիւն ինչ էր բնութեամբ, ապա ոչ մերկս թողոյր զնոսա ի սկզբանէ։ Յորժամ ասէ՝ թէ զղջացայ, ո՛չ զի զոր ասեն՝ կրիցէ, այլ զյոռութիւնն՝ որ լինի, յայտ առնէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ոչինչ է օգուտ հօրն լաւութիւն, յորժամ որդիքն յոռի իցեն. նոյնպէս եւ հօրն յոռութիւն ոչ կարէ աղարտել զորդւոյ քաջութիւն. (Լծ. կոչ.։)
cf. Յոտնկացութիւն.
the standing upright.
ՅՈՏՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՅՈՏՆԿԱՑՈՒԹԻՒՆ. Յոտին կալն կանգուն. ոտնակացութիւն.
Հանդերձ յոտանաւորութեամբ առանց ծունր կրկնելոյ կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հանապազ յոտնկացութեամբ առ ի յաղօթս։ Յոտնկացութեամբ զամենայն գիշերն ի գլուխ հանէր զաղօթսն Աստուծոյ։ Ինքնին թագաւորն ունէր սովորութիւն յոտնակացութեամբ պաշտել զժողովեալսն. (Մաշկ.։ Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
ՈՏՆԿԱՑՈՒԹԻՒՆ կամ ՅՈՏՆԿԱՑՈՒԹԻՒՆ. cf. Ոտնակացութիւն.
Զմիաշաբաթսն յոտնկացութեամբ անցուցեալ. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Բազմագութ.
Առատագութ. բազմագութ.
Ապրեցոյց զնա ըստ յորդագութ ողորմութեանց իւրոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Յորդորումն;
cf. Յորդութիւն.
Չիք ինչ ասել, եւ ոչ զպատճառս դնել. քանզի եւ նոցա բազում յորդորութիւնք են աստուածգիտութեան. (Ոսկ. ես.։)
Անսայթաք յորդորութեամբ Տէրունականն բան զգուշացուցանէ. (Կանոն.։)
Կամ Յորդումն. յորդութիւն. բուռն դիմեցումն.
Գետոցն յորդորութիւն (է իմանալ) զզօրսն ասորւոց. (Ոսկ. ես.։)
abundance, affluence, superabundance, exuberance;
outflow, overflowing, discharge, torrent, inundation;
յորդութիւն արեան, rivers of blood;
յորդութիւնք պատուհասից, plagues upon plagues;
յորդութեամբ, in torrents, abundantly, copiously.
δαψίλεια abundantia ῤεῦμα fluxus, eluvies ἕκχυσις redundatio ἅφεσις dimissio եւ այլն. Առատութիւն. առատանալն. յորդումն.
Յորդութիւնք ծովու։ Ջուր յորդութեանցն։ Յորդութիւն ջուրց հոսելոց բռնութեամբ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 16։ Եզեկ. ՟Խ՟Է. 3։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 17։)
Աղբերք մշտաբուղխք ի նմին յորդութեան կան։ Յորդութիւն բղխմանցն. (Եզնիկ.։)
Յագեցան յորդութենէ անտի արեանն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։)
Սիրոյն նուազի յորդութիւն։ Բարեբախտութեանն զեղանի յորդութիւն. (Պիտ.։)
Աւազանին նորածին որդւոց՝ անհատ յորդութիւն. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Յորդութիւն բարերարութեան՝ ընդակից (կամ ընդանակից) քո է. (Սարկ. աղ.։)
Յիշմամբ հրոյն զյորդութիւն շնորհացն ցուցանէ. (Շ. մտթ.։)
Երանելիս կոչէ, զի սաստիկ յորդութեամբ զէջս հոգւոյն նոցա պարգեւեաց. (Ներս. մոկ.։)
overthrow.
Յորսայս լինելն. ըստ յն. վերակնարկութիւն.
Պարանոցիս շրջանակք, եւ գլխոյս ի վեր հայեցութիւնք եւ յորսայսութիւնք. (Նիւս. կազմ.։)
Judaism.
ἱουδαϊσμός judaismus. Վիճակ եւ օրէնք՝ կրօնք եւ սովորութիւն յուդայեանց, այսինքն հրէից. հրէութիւն. եահուտիլիք.
Յուդայութիւն ի Յուդայէ, որ է հրէութիւն. եւ ի վախճանի հրէութեան՝ Քրիստոնէութեան անուն ի Քրիստոսէ. (Եզնիկ.։)
idleness, laziness, slowth, negligence;
cowardice.
ՅՈՒԼՈՒԹԻՒՆ կամ ՅՈՒՂՈՒԹԻՒՆ. ῤᾳθυμία, ἁμελεία desidia, segnities, ignavia, vecordia, negligentia χαυνότης mollities եւ այլն. Յոյլ գոլն, եւ յուլանալն. դանդաղութիւն. դանդաղանք. ծուլութիւն. պղերգութիւն. թուլամորթութիւն. անհոգութիւն. անգործութիւն. յօրացումն.
Բազումք մեղան վասն յուլութեան. (Սիր. ՟Ի՟Է. 1։)
Ի յուլութենէ՝ անզէնք եւ անկազմք շրջեսցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գիտացեալ զթուլասրտութիւն նորա եւ զյուլութիւն. (Խոր. ՟Գ. 9։)
Մի՛ յուղութեան եւ ի ծուլութեանս յայսմիկ մնասցուք. (Բրս. կրօն.։)
Զի մի՛ բարեացն մարգարէութեամբն ծուլացեալք գտանիցին, եւ խաղաղութեանն աւետեօք յուղութիւնս հատանիցին. (Ոսկ. ես.։)
Իբրեւ առագաստ իմն յուղութեանն իւրեանց՝ զանցելոց ժամանակաց զգործսն առաջի արկեալ. (Եւագր. ՟Ժ։)
Սարդանապաղղոս անցոյց զանցոյց զամենեքումբք բարեկեցութեամբ եւ յուղութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
funeral, funeral train or procession;
obsequies, burial.
ἑκφορά elatio funeris, funus παραπομπή comitatus. որ եւ ՅՈՒՂԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. Հանդէս թաղման՝ ուղեկցութեամբ ընդ դագաղաց մինչեւ ի գերեզման.
Արարին նմա յուղարկաւորութիւն (կամ յուղարկութիւն) մեծ յոյժ։ Եւ ոչ արար նմա ժողովուրդն յուղարկաւորութիւն իբրեւ զյուղարկաւորութիւն հարցն նորա. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Ի՟Ա. 19։)
Զհողս հողոյ տո՛ւք աղօթից յուղարկաւորութեամբ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Յուղարկումն.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Արքայն երկնաւոր ամենայն զօրագլխօք եւ զօրօք իւրովք ժամանէր արագապէս ի յուղարկութիւն մօրն իւրոյ անարատի. (Ճ. ՟Ժ.։)
hellenism, grecism.
philhellenism.
act of reminding;
warning, admonition, notice, advice.
Ոչ իւրովի յիշեաց, այլ կարօտացաւ միւսանգամ վարդապետին յուշարարութեանն։ Բնութիւն որդւոց մարդկան մոռացօղ է բարեաց. վասն այսորիկ կարօտ է բազում յուշարարութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
cf. Յուռութ.
Երազք եւ հմայք եւ յուռթք. (Կանոն.։)
to be fertile, fruitful, fecund.
Յուռթի լինել. ուռճանալ. բազմանալ աճմամբ սերնդեան.
Յոր աճեցեալ եւ յուռթացեալ, որդի զհայր փոխանորդեալ. (Շ. վիպ.։)
to make amulets or charms, to enchant, to cast a spell over, to bewitch, to charm, to fascinate.
ἑπιδέω, ἑπιδεσμόν ποιέω alligo, obligo fasciis ἑπᾴδω incanto. Յուռութս առնել, կամ ասել. դիւթել. հմայել. թովել. շշնջել. կարդալ եւ կապկապել կախարդանօք.
Յուռութս յուռթել, եւ զսատանայական բարբաջանս բարբանջել. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։ Ոսկ. կող. ՟Ը։)
Մի՛ զոր յուռթենն ինչ, եւ ընդ անձն կապեն, մերձեցուսցես ի քեզ. (Կոչ. ՟Դ։)
Դիւաց ոմանց, որք ի յուռթել պիղծ կախարդացն կցորդեալ՝ բարեգործել ձեւանային. (Ոսկ. ես.։)
Յուռթելն՝ հմայել է. (Արիստակ. գրչ.)
Դիւաբնակն բագնաց, յորս յուռթեալք հեթանոսական յիմարութեամբքն (զոհէին զզաւակս). (Անան. եկեղ։)
Յանդիմանել հրապարակաւ զյուռթողսն, եւ զհատընկէցն. (Կանոն.։)
abundant;
watered, irriguous;
fecund, fertile, fruitful, productive.
• «արգաւանդ, ջրարբի, բերրի» Ծն. ժգ. 10. «առատահոս» Նար. 170. Լծ. Նար. որից յուռթանալ «աճիլ յուռճանալ» Շնորհ. վիպ. գրուած է նաև ուռթանալ Անան. եկեղ. Փարպ. նոյն է դարձեալ ուրդ «լցեալ» Բառ. երեմ. էջ 258։
Ետես զամենայն կողմանս Յորդանանու, զի ամենայն յուռթի էր ... իբրեւ զդրախտ Աստուծոյ. (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 10։)
Երկիր յուռթի, եւ բուրաստան ծաղկաւէտ Քրիստոս ըստ մարմնոյ. (Քեր. քերթ.։)
Ոչ պարարտ երկիր ոք եւ յուռթի է, այլ ցամաք եւ ծարաւուտ եւ անապատ. (Նիւս. երգ.։)
Քրտունքն յուռթի արեամբն զանգեալ փրկչին աշխարհի. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Յուռթին զյորդ եւ զթանձր հոսիլն ասէ (քրտանց՝) խառնեալ արեամբ. (Լծ. նար.։)
diviner, sorcerer, enchanter, magician, wizard.
ἑπῳδός incantator. Որ յուռթէ, դիւթիչ. հմայօղ. կախարդ.
Քուրձ զգեցաւ, ի վերայ մոխրոյ նստաւ, այլ դիւթ չա՛ծ, եւ ոչ յուռթիչս. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
enchantment.
Կախարդութիւն. հմայք. մոգութիւն.
Մոգութիւն է մակակոչութիւն բարեգործ (անուանեալ) դիւաց առ ի բարւոյ իմիք հաստատութիւն. (որպէս Ապողոնի տիւանացւոյ յուռթութիւնքն վասն բարւոյ եղեւ. Նոննոս.։)
cf. Յուռթուլունք.
• , ի հլ. «սովորաբար անեզական է.-Մանդ. ունի նաև ո հլ.) «կախարդանք, բժժանք» Բուզ. ե. 48. Ոսկ. կող. ը. Եզն. ո-րից յուռթել «կախարդել, հմայել» Ոսկ. կող. ը. և ես. Կոչ. Մանդ. յուռթիչ «կախարդ» Ոսկ. կող. յուռթութիւն Նոնն. յուռթուլունք կամ յուռութուլունք Բ. մակ. ժբ. 40. գրուած է նաև ուռութ, ուռթել Մանդ. ջուրուռթոյզ, ջուրուռթէք Կանոն. սխալ ձևեր են յռութ ԱԲ ւ յուռթ Կանոն. (ածանցներից ենթադրուած)։
• ՆՀԲ լծ. յն. իէռօ՜թիս «սրբազանեալ». Հիւնք. յն. ἱερομαντία «կախարդանք»։ Ալիշան, Հին հաւ. 380 համարելով բուն «ջրահմայութիւն»՝ հանում է լուռթի բա-ռից։ Բ. վ. Գէորգեան, Խորենացին խռ-րենացիով, Վղրշպտ. 1899, էջ 37 դու-ռութ «ձկնկիթ» բառից (որ է ըստ ԳԴ պրս. արաբ. [arabic word] qurū̄t «չորաթան»)։
ՅՈՒՌՈՒԹ, մանաւանդ ՅՈՒՌՈՒԹՔ. ἑπίδεσμος ligamen ἑπῳδή incantamentum եւ այլն. (լծ. եւ յն. իէռօ՛թիս. սրբազանեալ ըստ հեթանոսաց) Հմայք. բժժանք. կախարդութիւն. թովչութիւն. կարդացմունք՝ կապք եւ ծրարք վհկաց եւ դիւթից.
Ոչ գոյր նմա յաջողակ յուռութ կախարդանացն, յոր յուսայրն։ Ի բամբասելն զկուսութիւն իմ՝ յուռթի բժժանօք. (Բուզ. ՟Ե. 48։ Լմբ. համբ.։)
Յուռութս յուռթել. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Թողուցու զբժշկութեանն դեղս, եւ յուռութս ասիցէ. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
Այնչափ զգօնացուցանել զօձս գիտեն, մինչեւ կոչել յուռթիւք ի տունս. (Եզնիկ.։)
Զմահն ասել Շամիրամայ ... եւ զյուռութսն ի ծով, եւ բան ի նմանէ, ուլունք Շամիրամայ ի ծով. (որ եւ յուռութ ուլունք) (Խոր. ՟Ա. 17։)
Հմայիւք, յուռթիւք, դեղահատիւք, եւ ամենայն բժժանօք դիւթականօք. (Կանոն.։)
Յուռութք եւ հմայք։ Ոչ դիւթական հմայից պատժողք, եւ ոչ յուռթոցն պահանջօղք. (Մանդ. ՟Ը։)
Բժժանօք ինչ յուռթից խորամանկել։ Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց։ Խափանիչ յուռթից, քակտիչ հմայեկաց. (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Յուռթուլունք.
enchantment, witchcraft, sorcery, magic;
charm, fascination;
amulet, talisman, charm, preservative, phylactery;
—ս յուռթել, cf. Յուռթեմ.
ill-will, malice, rancour.
Բառ անստոյգ. թերեւս որպէս Մռմռումն, տրտունջ.
Զնախանձ ի բա՛ց մերժեսցուք, զտրտմութիւն, եւ զյուռմարութիւն, եւ զառանց բարբառոյ աղաղակն հատցուք. (Ճ. ՟Գ. ըստ Ոսկ. մտթ. ՟Ա։)
giving hope;
comforting;
hoping.
որ եւ ՅՈՒՍԱԴՐԱՆՔ. Յուսադրելն, իլն. քաջալերութիւն.
Յուսադրութիւն եւ քաջալերութիւն (մօր) առ որդիս։ Հաստատուն ի յուսադրութիւն հաւատոյ. (Սիսիան.։ Մաշտ.։)
Իբրեւ զվէմն յուսադրութեան ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Ըստ քոյինաշունչ գրոյն յուսադրութեան։ Յուսադրութիւն բարերարութեան ամէնողորմ քաղցրութեան։ Նովաւ ունի զապագայիցն յուսադրութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
Տո՛ւք մեծատանց ըզգուշութիւն, եւ աղքատաց յուսադրութիւն. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.
ἁπόγνωσις, ἁνελπιστία, ἁθυμία desperatio. Յուսահատիլն. անյուսութիւն. եւ Լքումն. վհատութիւն.
Յուսահատութեամբն վատթարագոյնք լեալք. (Ածաբ. մկրտ.։)
Մեր կեանքս չեն յուսահատութեամբ. (Ագաթ.։)
Զանակնկալն բարի՝ չարիս ի յուսահատութեանն աւուր շնորհեսցես. (Նար. ՟Բ։)
Զայս ասէր Եղիփաս՝ ձգելով զՅովբ առ ի յուսահատութիւն։ Հասանէր յոյս բարեաց, որ հեռի առնէր զհարկաւոր զյուսահատութիւնսն. (Իսիւք.։)
Ոչ ոք ի նոցանէ ողբայր յուսահատութեամբ զանկեալսն ի սրոյ. (Եղիշ. ՟Է։)
friday-like;
— դարու, in the sixth century.
purism.
single-mindedness, simple-heartedness, sincerity, ingenuousness, candour.
որ եւ ՅՍՏԱԿՄՏՈՒԹԻՒՆ. Մաքրութիւն մտաց. պարզմտութիւն եւ միամտութիւն սրտի.
Յստակամտութեամբ, եւ անպղտոր խորհրդով. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Խրատեսցին ամենեքին դովաւ ոչ հայհոյել զԱստուածսն, այլ զոհել յստակամտութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
eudiometry.
clearsightedness, perspicacity.
Պայծառ տեսութիւն կամ տեսողութիւն. սրատեսութիւն.
Աչաց քոց յստակատեսութիւն եւ ստուգատեսութիւն՝ որ յիս, ընդոստուցին զիս. (Նար. երգ.։)
much mixed;
in various voices.
πολυμιγής, πολύμικτος e multis mistus, permixtus Ի բազում իրաց կամ ի նիւթոց խառնեալ. խառնակ.
Զպատկերն բազմախառն յազգի ազգի նիւթոց մեկնէր. (Սեբեր. ՟Գ։)
Տեսութիւն անհեթեթ պատկերին բազմախառն նիւթօքն ի վերայ խեցեղէն եւ երկաթեղէն ոտից. (Արծր. ՟Բ. 3։)
very thick;
very frequented (way);
very difficult;
very abundant.
Ի թաւ անտառս ի բազմախիտ սաղարթիցն ծածկեալ. (Փիլ. լիւս.։)
Երթայր ընդ աներկիւղ յապահով ճանապարհն բազմախիտ. (Եփր. թագ.) իմա՛, կուռ պողոտայ բազմութեան։
Երկատութիւն բնաբանականին եւ աստուածաբանականին բազմախիտ է, եւ մեծի լսողութեան պէտս ունի ... է՛ եւ այլ բազմախիտ երկատութիւն, որք ի խորագոյն իրողութիւնսն ասասցին. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։) իմա՛, հոծեալ բազմապատիկ մասամբք։
careful;
kept with care.
Որոյ խնամքն են բազում. բարեխնամ. բարեգութ.
Ըստ բազմախնամ ողորմութեանդ ողորմեա՛ ողորմելի ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
that kills much.
Ձեռն պարսկական ոչ վաստակէր՝ զբազմախողխող երկաթն արեամբ արբուցանել. (Խոր. ՟Գ. 28։)
Զբազումս ի նոցանէ բազմախողխող երկաթն։ Զսուրն երկսայրի՝ զբազմախողխողն. (Յհ. կթ.։)
a much sought;
— լինիմ, to make researches, to be curious, inquisitive, cf. Բազմախուզեմ, cf. Հետազօտեմ.
Զականջսն անպահպան վասն բազմախոյզ իրաց թողեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ անդ ըստ բազմախոյզ սովորութեան մարդկան յուզեալ. (Վարս հց. ՟Ի՟Զ.)
Եւ անդ բազմախոյզ ըստ սովորութեան մարդկան՝ յուզեալ։
Մի՛ բազմախոյզ լիցուք առ Աստուած, զոր ինչ արար, եւ զոր առնէ։ Մի՛ բազմախոյզ լինիր՝ եթէ զիա՛րդ, կամ որո՛վ օրինակաւ. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Եւ եթէ զի՛նչ երբէք իցէ՝ զոր պատուիրէն, բազմախոյզք եղիցուք. (Մեկն. ղեւտ.։)
that has many tabernacles;
— սաղաւարտ, helmet of many crests.
Նմանութեամբ ասի.
Սաղաւարտ բազմախորան. այսինքն որ ունի բազում կատարս կամ ցցունս. (Նիւս. թէոդոր.։) յն. τρίλοφος trium cristarum իբր եռակատար։
full of victuals, splendid, magnificent entertainment or fare.
Ուր գտանիցին բազում խորտիկք. մեծահաց. ըստ յն. ասի՝ բազմածախ, եւ սիբարիտեան. πολυτελής, συβαριτηκός sumtuosus, opiparus, luxuriosus շատ ծախքով ու մսխողութեամբ եղած, շէն, մէնծ
Սեղան բազմախորտիկ։ Բազմախորտիկ սեղան, կամ ընթրիք։ Ի սեղանս բազմախորտիկս. (Ոսկ. ստէպ։)
Զխրախճանութեանն հանդէս՝ բազմախորտիկ եւ դիւցազնական երախանացն. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Վայելէին սուղ ինչ եւ դոյզն ռոճկովնլ որպէս բազմախորտիկս անուշահոտութեամբ. (Փարպ.։) (յորս մա՛րթ է եւ իբր գոյական իմանալ յոքնակի։)
cf. Բազմաժողով.
որ եւ ՅՈՔՆԱԽՈՒՄԲ. Բազմաժողով. բազմաթիւ. շատւոր.
Բազմախումբ պարաւորութիւն, կամ պար։ Ի մեծն տօնի՝ ի բազմախումբ գիշերւոջն. (Պիտ.։)
of a great concourse;
thick, thronged, mixed.
Խռնեալ յոյժ. ուր իցէ խուռն բազմութիւն՝ անձանց կամ իրաց. կուտակեալ. յաճախեալ. բազմապատիկ. խռնած, խռկած.
Ի սկիզբն քարոզութեանն ոչ եկն նա ի մէջ բազմախուռն մարդկան. (Շ. մտթ.։)
Սփռեցան ի վերայ բազմախուռն գումարութեան ժողովրդոցն. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
Յոքնազան եւ բազմախուռն չարութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Պարսպելով ընդդէմ հակառակորդացն բազմախուռն ընթերցուածովք. (Տօնակ.։)
Զանցեալ զբազմախուռն արգասեօք սրբոյն. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
unhealthy, that is subject to many maladies.
Մարդկայինս բնութիւն ի սկզբնուստն յաստուածայնոցն բարութեանց անմտաբար սահեալ՝ զբազմախտեան զկեանս ընդունի, եւ զապականացուցիչ մահու վախճան։ Ի բազմախտեանն այլայլութիւն մոլորեալ։ Զնիւթեղէն եւ զբազմախտեան այլայլութիւն ցանկացեալ. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Բազմաբան.
Յանօգուտս բազմախօսիցն հասցէ պերճախօսութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ Ուր լինի բան զբազում իրաց՝ հետաքննութեամբ. յաճախաբան. յաճախապատում. բազմախոյզ.
Զմիտս բազմախօսս յաղթահարէր. (Ոսկ. հռ.։)
expensive, costly;
splendid, sumptuous, rich, magnificent.
Ոչ ի բազմածախ յընթրիս, այլ առ մօրն առաքինութեանց՝ բաւականութեամբ. (Իսիւք.)
Հիմնադրէ եկեղեցի բազմածախ փարթամութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Անփոյթ արարեալ զբազմածախ եւ զյոգնազան ինչս ստացուածոց. (Նար. խչ.։)
that has many flowers.
πολυανθής, πολυάνθεμος multos habens flores Ուր իցէ բազմութիւն ծաղկացն՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Զուարթացուցանել զբազմածաղիկ քարոզութեան նոցա բոյս. (Խոր. հռիփս.։)
Բազմածաղիկ է խաղաղութիւն եւ իմաստութիւն տեառն մերոյ, ողորմութիւն եւ երկայնամտութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
that generates much, fruitful, fertile.
πολυτόκος, πολύγονος multos pariens, fecundus, ferax որ եւ ԲԱԶՄԱԾՆՈՒՆԴ. Մայր բազմութեան զաւակաց. բեղնաւոր. եւ Բերրի. շատ զաւակ բերօղ.
Ամուլն ծնաւ եօթն, եւ բազմածինն նուաղեաց յորդւոց. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 5։)
Ունայնացաւ եօթնածինն. բազմածին քաղաքն այն ունայնացաւ. (Մխ. երեմ.։)
Բազմածին հոյլք կենդանեաց. (Պիտ. (որ լինի եւ կր. իբր բազմաթիւ ծնեալք)։)
Անասունք՝ որ միշտ յորս եւ ի կերակուրս կոտորին, բազմածին ծնունդս ունին բնութեամբ. եւ վասն այնորիկ նապաստակաց բազմածին ծնունդս կարգեալ է. (Վեցօր. ՟Թ. (ուր յն. է ն. եւ հյ. իբր կր)։)
Նմանութեամբ ասի.
cf. Բազմածին.
Բազմածնունդ լինել յուղութեան վարս. (Նար. երգ.։)
Բազմածնունդ բազմութիւն ամպարշտաց. (Իմ. ՟Դ. 3։)
Զօձին ջնջելով զբազմածնունդ չարութիւնն. (Խոր. հռիփս.։)
stormy, much agitated
Բազմածուփ աշխարհ, կամ խորհուրդք, կամ աշխատութիւն. (Զքր. կթ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ե. ՟Ղ՟Ա։)
candlestick;
snuffers;
guest;
cf. Բազմակ.
ԲԱԶՄԱԿԱԼ. Որպէս Բազմակակալ. այն է ըստ ոմանց ունելիք ճրագի, այսինքն մկրատ. որ եւ ՅԱՐԴԱՐԻՉ ասի. ... կամ ըստ այլոց՝ Ընդունարան իւղոյ. եղաման, ձիթաման կամ ձագար. թարգմանի ի մեզ եւ ԲԵՐԱՆ ՃՐԱԳԱՑ. զի եբր. է մախթա, մէլփախաիմ եւ մուձափօթ. եւ յն. ἑπαριστρίς, ἑαρίστηρ forceps եւ haustrum, situla, infusorium
Ճրագարանս եօթն, եւ զբազմակալս նորա եւ զնեցուկս արասցես յոսկւոյ սրբոյ. (Ել. ՟Ի՟Ե. 38։ ՟Լ՟Է. 17։ Թուոց. ՟Դ. 9։ ՟Գ. Թագ. 49։ յորս օրինակքինչ գրեն ԲԱԶՄԱԿԱԿԱԼ։)
ԲԱԶՄԱԿԱԼ գրի մերթ փոխանակ գրելոյ ԲԱԶՄԱԿԱՆ. (որպէս կոչնական՝ որ ունի զտեղի ի կոչունս)
Ի ժամ տաճարին ուրախութեանն բազմակալացն կարգելոց. (Բուզ. ՟Դ. 2։)
guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.
Ադոնիա, եւ ամենայն բազմականք նորա, Հերովդի, եւ բազմականացն, Լցան հարսանիքն բազմականօք։ Ոմն ի բազմականացն։ Ոչ ոք իմացաւ ի բազմականաց անտի։ Մտեալ թագաւորն հայել զբազմականօքն.եւ այլն։
Թափեաց ի գլուխ նորա ի բազմականին. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 7. (ու ր յն. բերի ի ՟Ա նշ. այսինքն Յիսուսի բազմեցելոյ։))
Արկ նմա բազմական ի գետնի զակումբն մաշկեայ. (Յուդթ. ՟Ծ՟Բ. 15։)
Բազմական ա՛րկ ինձ զապաշխարութիւն քո. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մերժելով ի քոց բազմականացդ՝ ահա արկանես ինձ բազմականս առ հօրն հաւատոցն Աբրահամու. (Ագաթ. ։ Մի՛ բազմականս բարձրագոյնս կարգեսցուք։ Բազմեալք կամք պայծառք պայծառապէս ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ. Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. աղքատասիր.։)
Նկարակերտ կազմուածս բազմականաց։ Նկարակերպ կանաց ոստայնանկութեանց բազում բազմականս կազմեալ. (Յհ. կթ.։)
Իբրեւ զնախածին զառաջին գահ թագաւորական բազմականին. (Պիտ.։)
Ոչ հիւանդաց բազմական ոսկի, եւ ոչ անմտաց բարեբախտութիւն օգտէ ինչ. (Ոսկիփոր.։)
that gives a feast or banquet.
that is joined or tiedwith many strings.
who has many wants
Կարօտ բազում իրաց, որոյ բազում են կարիք. շատ բանի պիտանաւորութիւն ունէցօղ.
Բազմակարօտ մեր բնութիւնս. (Վրդն. պտմ.։)
having many wives, polygamist.
Լիցուք ապա բազմակից ընդ աղքատութիւն Քրիստոսի. զի նա ինքն է, որ աղքատօքն՝ զոր կերակրեմք ի սեղանս մեր, բազմի ի միջի մերում. (Բրսղ. մրկ.։)
that is trampled on or oppressed much or often;
— ճանապարհ, public or much frequented road.
ԲԱԶՄԱԿՈԽ ԼԻՆԵԼ. Ստէպ ոտն կոխել, երթեւեկել կամ յաճախել ուրեք. տեղ մը շատ հեղ երթալ.
of a great assembly, where there are many people;
in great quantity, many;
crowd;
assembly.
Բազմութեամբ իրաց կամ՝ անձանց կուտեալ. որպէս Բազմադէզ. շատ դիզած.
Իբրեւ զդիակունս բազմակոյտս ի հրապարակս անկեալք. (Յհ. կթ.։)
Բազմակոյտ յաղթանդամ մարմնոյն թանձրութեան. (Վեցօր. ՟Թ։)
πλῆθος multitudo Բազում կոյտ. ժողով բազում. բազմութիւն. շատութիւն, դէզ դէզ.
Գձձին արմատք ծաղկանցն, եւ կամ բազմակոյտք իմն դատաստանացն. (Ագաթ.։)
savoury, that has much savour.
that has much provision, well provided with necessary things.
Առատապէս համբարեալ. լիով մթերեալ. խել մը դիզած՝ պահած.
Ներսէս տօնօղ տօնից տէրունականաց ... բազմահամբար պատրաստութեամբ ըստ իմանալի մտաց փայլման. (Սկեւռ. լմբ.։)
pompous, with great solemnity;
glorious, victorious.
Ուր բազում հանդէս կայցէ ճգանց. մեծավաստակ. ըստ բազում փորձս անցեալ. քաջայաղթ. եւ Հռչակաւոր. շատ քրտինք թափած, երեւելի.
Բազմահանդէս առաքինութեամբք են ընծայեալք ի կոչումն սիրոյն սրբութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Զկնի բազում արիական քաջութեանցն, եւ բազմահանդէս երկոց։ Առն Աստուծոյ Մաշտոցի, որ բնակեալն էր ի Սեւան կղզւոջ բազմահանդէս ճգնութեամբ։ Իսկ բազմահանդէսն այն, եւ յաջողակն ի հրահանգս կրթութեան վարժից՝ աշոտ. (յհ. կթ։)
that has much wisdom, very wise, — learned.
Բազմահանճար թագաւորն վրաց Ատրներսէհ. (Յհ. կթ.։)
Անկանեն բազմահանճար առաքինութիւնս. (Վանակ. յոբ.։)
that sighs much, lamentable, grievous.
Բազմահառաչ պաղատանօք եւ արտասուօք անկեալ առ ոտս հայրապետին՝ հայցէր թողութիւն. (Յհ. կթ.։)
voluminous.
Կարասցուք պտղաբերել տեառն մերոյ ... զհնազանդութեան զբազմահոտն հասկ. (Ոսկ. ղկ.։)
Նուռն՝ կուռն, յոդնախումբ ... բազմահատեալ հարստութեամբ. (Մագ. ՟Ը։)
divided into several parts or sections.
Բազմահատուած էութիւն բնութեանս՝ ներհակք միմեանց ի պատերազմի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
very rich.
Ճոխ, եւ պերճ. փառացի. նշանաւոր. փարթամ եւ երեւելի.
Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս զանուշաւանն. (Յհ. կթ.։)
that amasses, collects many things.
Կամ Ուր իցէ հաւաքումն բազմութեամբ. բազմաժողով. շատւոր.
well woven, that has much web, closely woven.
πολύπλοκος multis nexibus implicitus, multiplex, dolosus Որ ունի բազում հիւսուածս եւ ոլորս. բազմամանուած. պատ ի պատ եւ պատիր. ոլորքը շատ, խրթին, խաբէական.
Խոտորեալ մտածութեամբ բազմահիւսս ժողովեն ինքեանց պատճառս. (Պրպմ.։)
very skilful, full of erudition, very learned.
Եթէ բազմահմուտ ոք լինել ցանկանայցէ. (Իմաստ. ՟Ը. 8։)
very ingenious, dexterous;
several, diverse, in several ways.
Մի՛ գուցէ ըստ բազմահնար իւրոյ իմաստութեանն՝ առաքեալ եւ այլն. (Փարպ.։)
Ի բազմահնար սատակչէ յայնմանէ. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
ԲԱԶՄԱՀՆԱՐ. Բազում ճարտարութեամբ հնարեալ. քաջարուեստ. եւ Չարարուեստ. չարիմաց. վարպետ բան, վարպետորդի գիւտ.
Դաւիթ ՝ այն, որ զբազմահնար քնարն պատրաստէր. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Բազմահնար հայթայթանք. (Պիտ.։)
Ի մի՛տ առ զբազմահնար նիւթ թշնամւոյն. (Մանդ. ՟Է։)
Բազմահնար վարմ, որոգայթ, կամ մեքենայք. կամ տանջանք. (Լմբ. սղ.։ ՃՃ.։ Հ=Յ. փետր.։ Երզն. լս.։)
pensive, gloomy, anxious, full of care or anxiety.
that has many windings or ways.
that has many lovers, gallants.
Որ ունի զբազում հոմանիս, կամ բազմութիւն հոմանեաց.
very numerous, immense, infinite.
Բազմախումբ. բազմաժողով. յոքնաթիւ. յոքնատեսակ. բազմապատիկ. դաս դաս, շատւոր.
Դարձեալ լինէր յասպատակէն բազմահոյլ գերութեամբն. (Կաղանկտ.։)
Բազմահոյլ չարիք, կամ չարութիւնք, յանցանք, վիշտք, բանք. (Ոսկ. ի ղկ.։ Մաշկ.։ Վրք. ոսկ.։)
Գրեաց՝ ոչ վասն զեկուցանելոյ զբազմահոյլն եւ զբազմօրինակն (յն. մի բառ՝) զանարգել խառնակութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
that flows or spreads abundantly, copious.
Բազմահոսանքն բանք զլռութեանն եղծանէ օրէնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
Բազմահոս արտասուացն ի վեր բղխեալք ի յաղթ աղբերացն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյով հաննէս. (անդ։)
cf. Բազմահոս.
Բազմահոսանքն բանք զլռութեանն եղծանէ օրէնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
Բազմահոս արտասուացն ի վեր բղխեալք ի յաղթ աղբերացն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս. (անդ։)
that has much sound;
that has several sounds, very sonorous;
polyacoustic.
cf. Բազմահամբաւ.
Բազմահռչակ պատմութիւն (Հոմերոսի). (Նոննոս.։)
that has several sounds, that speaks several languages, resounding;
in various voices.
Յղացան զանօրէնութիւն, եւ ծնան զբազմաձայն լեզուացն բաժանումն. (Ագաթ.)
powerful, strong;
numerous, much, in several manners.
πολύχειρ multimanus, numerosus Որ իցէ բազում ձեռն, այսինքն չափ եւ թիւ զինուորական ուժոյ, կամ բազմութիւն արանց ուժաւորաց. բազմաթիւ. յոքնախումբ. յաճախագունդ. (որոյ ներհակն Սակաւաձեռն ասի). շատւոր.
Զհետ նոցա կրթել բազմաձեռն գնդաւ. (Խոր. ՟Գ. 25։)
Իմաստուն խորհրդով բազմաձեռն զօրութեան յաղթէ։ Խոհականագոյն իմաստութեամբ բազմաձեռն կարէ հերքօղ լինել զօրութեան. (Պիտ.։)
multiform.
Նուրբ՝ եւ գրեթէ օդային թեւովքն (մեղուաց) բազմաձեւ ձգեցելովքն. Եւ սոյն բազմաձեւ, եւ աղգի ազգի. առ որս. ՟Է։ Բազմաձեւ արուեստականագոյն անօթք ճախարակեայք։ Հեշտ ցանկութիւն՝ բազմապատիկ եւ բազմաձեւ օձի նմանեցաւ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. այլաբ.։)
that is thrown or spread several times.
Բազմաթիւ եւ ստէպ ձգեալ. խուռն արձակեալ.
very unhappy, distressful, pitiful, unfortunate.
Կանայք թուլասիրտ եւ բազմաղէտ են. (Ոսկիփոր.։)
full of rays or light, splendid, brilliant.
πολύφωτος, αὑγήεις lucidissimus, splendidus Ճաճանչագեղ. լուսափայլ. ճառագայթաւէտ. պայծառ.
Նորոգ փայլեցեալ բազմաճաճանչ ծայրարձակութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ելանէաք առ բարձրագոյնսն բազմաճաճանչ ճառագայթիցն պայծառութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)