Definitions containing the research մահ : 1998 results

Տաւաղեմ, եցի

va.

to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)


Տրոհութիւն, ութեան

s.

cf. Տրոհումն.

· Calfa


Տրոհումն, ման

s. gr. chem.

division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.

· Calfa


Տրուպ, տրպի, պաց

adj.

humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ եթէ փոքունք եւ տրուպք՝ եւ ոչ ի մահ՝ քո մեղքն, զի՞ զարհուրիս ի հանդերձելոյն. (Բրս. մկրտ.։)


Տրտմագին

adj.

much afflicted, sad, melancholy, oppressed with grief;
unpleasant, afflicting, grievous.

· Calfa

NBHL (1)

Որ փոխանակ մահաբերին, որոզվ անէծքըն տրտմագին։ Մերկեա՛ յինէն ըզքուրձ մեղաց՝ ըզտրտմագինն արեամբ ներկած. (Շար.։)


Տրտում

adj. adv.

sad, sorry, afflicted, chagrined, melancholy, dull;
sadly;
— լինել, to be sorry, grieved, to have one's heart full of affliction or sorrow.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր տրտում ես անձն իմ։ Տրտում է ոգի իմ կամ անձն իմ մինչեւ ի մահ։ Որպէս սգաւոր եւ տրտում։ Ընդէ՞ր տրտում են երեսք ձեր այսօր.եւ այլն։


Ցածուցանեմ, ուցի

va.

to lower, to put or bring down, to stoop;
to reduce, to abate, to diminish, to lessen;
to abase, to debase, to disparage, to humiliate;
to soften, to assuage, to calm, to moderate, to appease, to allay, to tranquillize;
ցածոյց Տէր շուրջ զինեւ, the Lord has given me peace on all sides.

· Calfa

NBHL (1)

Զհակառակութիւնս ցածուցանէ (այլ. ձ. դադարեցուցանէ) լուռ լուռն։ Ցածոյց զսրտմտութիւն իմ։ Զխռովութիւն ալեաց նորա դու ցածուցանես։ Զձայն ալեաց նորա ցածուցանէ։ Ցածուցանես դու նմա զաւուրս չարութեան։ Ցածոյց տէր Աստուած իմ շուրջ զինեւ։ Ցածուցից զերեսս նորա պատարագօքդ։ Ելից առ Աստուած, զի ցածուցից վասն մեղաց ձերոց։ Սրտմտութիւն թագաւորի՝ հրեշտակ մահու, եւ այր իմաստուն ցածուցանէ զնա։ Հազիւ հազ ցածուցանէին զամբոխն։ Ապա թագաւորն զդառնութիւն գազանութեանն ցածուցանէր։ Կակղացաւ Շմաւոն, եւ ցածոյց զպատերազմն, եւ այլն։


Ցամաք, աց

adj. s.

dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.

· Calfa

NBHL (1)

Ցամաք աչօք (այսինքն անարտօսր) տանջեցեալք ի մահ հայէին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)


Ցայգ, ոյ

s. adv.

night;
— or զցայգ, nightly, by night, during the night;
զ— եւ զցերեկ, night & day, day & night;
by night & by day.

· Calfa

NBHL (1)

Ցայգ ցաւագին՝ երկուց վտանգից, մինն լալոյ, եւ միւսն մահու։ Զգիշերոյն աղօթքն եւ ցայգոյ (մօտ յայգանալ) ի ձիթաստանեաց լերինն առանձինն մատուցանէր. (Նար. լ։ Կորիւն.։)


Ցայլք

s.

groin.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ մահտարաժամ, եւ ուռնոյր ցայլքն։ Ելանէ ելունդ, որպէս ի ցայլքն եւ ի յանթն. (Միխ. ասոր.։ Մխ. բժիշկ.։)


Ցանկամ, ացայ

vn.

to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկային մահակից լինել քաջ նահատակացն. (Եղիշ. ՟Ե։)


Ցանկանամ, ացայ

vn.

cf. Ցանկամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկային մահակից լինել քաջ նահատակացն. (Եղիշ. ՟Ե։)


Ցանկութիւն, ութեան

s.

desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.

· Calfa

NBHL (1)

Զանմահ կենացն ցանկութիւնսն. (Մանդ.։ Ասի եւ Ցանկութիւն շահից, կերակրոյ, գեղոյ, փառաց, ծարաւոյ, չարեաց, եւ այլն։)


Տիեզերագրաւ

adj.

occupying all the world.

· Calfa

NBHL (1)

Այս ծով մեծ տիեզերագրաւ, բոլոր իից գոգ։ Համահաւաք եկեղեցի սուրբ՝ տիեզերագրաւ կաթողիկէ. (Նար. մծբ.։ Վրդն. ծն.։)


Տիեզերադաւ

adj.

deceiving all the world.

· Calfa


Տիեզերակեցոյց

adj.

saving the world, all-saving.

· Calfa

NBHL (1)

Սահակաւ դրոշմեաց զտիեզերակեցոյց մահն. (Պիտառ.։)


Տիրանման

adv.

like our Lord.

· Calfa

NBHL (1)

Որք գնեցին ոչ հրէաբար ի մահ նախատանաց, այլ տիրանման յազատութիւն փառաց. (Վրդն. պտմ.։)


Տիրեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Տիրացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած ոչ միայն զձեզ եւրոպայ, այլեւ ամենայն միջերկրեայց տիրեցոյց։ Տիրեցուցանէ սեպհական ժառանգութեան։ Յանցեաւ անդամ, եւ զմահ տիրեցոյց ինքեան. (Խոր. ՟Գ. 5։ Արծր. ՟Ե. 2։ Խոսր.։)


Տիրողաբար

adv.

cf. Տիրապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Երկաքանչիւրքն զիշխանութեամբն եւ զտիրողաբարն յայտ առնեն զմահն. (Նանայ.։)


Տիրուհի, հւոյ

s.

the blessed Virgin;
mistress or lady;
քաղաք —, capital.

· Calfa

NBHL (1)

Տայ ըմպելի մահու, թէ ծառայ՝ տեառն, կամ տիրուհւոյ. (Մխ. դտ. օր. թգ.։)


Տխուր

adj.

cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.

· Calfa

NBHL (3)

Կիսամահ եւ տխուր։ Զի մի՛ տխուր դիմօք հայեսցին ի մեզ (հրեշտակք). (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Եղիշ. ՟Ե։)

Քանզի նստիս որբ եւ այրի՝ տըխուր դիմօք զ՝երդ ի սըգի։ Տխուր աստանօր եկեղեցւոյ ցուցանիւր հանդէս (ընդ մահ սրբոյն). (Շ. եդես.։ Սկեւռ. լմբ.։)

Ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն։ Անարգ եւ փոքր եւ տխուր է տեսիլ մարմնոյս քան զհոգւոյ կենդանեացն անմահից։ Կապեալն ի կապանս տխուրս. (Վեցօր. ղ։ Յճխ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)


Տնանկօրէն

adj. adv. like a poor man;
cf. Տնանկաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Տնանկօրէն կրիւք տխրաւոր, ընդդէմ վշտաց մահու ահաւոր. (Նար. մծբ.։)


Տնկակից, կցի, կցաց

adj.

springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.

· Calfa

NBHL (2)

Տնկակից եղեաք նմանութեան մահու նորա. (՟Հ՟Ա. ՟Զ. 5։)

Սա՝ որ մահու քո տնկակից, լիցի կենաց հաղորդակից. (Շար.։)


Տնկակցութիւն, ութեան

s.

participation.

· Calfa

NBHL (1)

Մահու նորա տնկակցութիւն։ Տնկակցութիւն մահուն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Տոհմ, ից, աց

s.

family, tribe, house, race, line, lineage, extraction.

· Calfa

NBHL (2)

Ցեղն յուդայի ըստ տոհմից։ Տոհմն զարայի ըստ արանց։ Յազգէ տոհմին յուդայի։ Առաքեցին որդիքն դանայ ի տոհմից իւրեանց։ Ըստ տոհմից հարցն։ Յակոբեան տոհմիս։ Յազգէն դաւթայ, ի տոհմէն փարեսեանց, ի ցեղէն յուդայ։ Ամենայն տոհմք ազանց։ Որ յազգիս մերում, եւ ոչ ի տոհմի մերում, եւ ոչ ի ժողովրդեան մերում։ Յիսրայելեան տոհմէ անտի (յն. յիսրայելէ)։ Պատուհաս մահու զնա տոհմաւ հարցեն (յն. ամենայն տամբ). եւ այլն։

Ոչ տոհմից փառաւորութիւն փառաւոր է առ աստուծոյ, այլ առաքինութեան բարետոհմութիւն։ Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուծոց նոցա. (Յճխ. ՟Ի։ Եզնիկ.։)


Տոմսակ, աց

s.

roll, scroll;
note, letter, lines;
card, billet;
ticket;
— երթուդարձի, ticket there and back, return ticket;
մահագոյժ —, announcement of decease;
invitation to a funeral;
— հարսանեկան, announcement of matrimony.

· Calfa


Տոյժ, տուժի, տուժից

s.

cf. Տուգան;
damage, loss, disadvantage, prejudice, injury, wrong;
տուժիւք անձին, at one's expense;
փոխարինել տուժիցն, to indemnify, to recompense.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում ինչ յընչից ի պատժոց տոյժս ծախեալ։ Ազատեալք ի պատուհասից տուժից եւ տուգանաց։ զտոյժս սպանութեան իւրեանց հատուցին մահուամբ։ Զորս ի նոցանէ բեաւ աւերումն եւ սասանումն աշխարհին, կրկին տուժիւք զնա նորոգել։ Զանվճար տանջանացն տոյժս։ տուժիւք լլկանաց։ Մեծ տոյժք են ոգւոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յճխ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 51։)


Տուայտ

adj.

suffering, troubled as with dropsy.

· Calfa

NBHL (1)

Տուայտն զջուր վնաս անձին խնդրէ. եւ մեղաւորն անդարձ զմեղս մահ իւր յաւելու. (Եւագր. առ Լեհ.։)


Տուգան, ի

cf. Տուգանք.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցի պատմուճանի տուգանք յաղթողիս. մեկնակ տուգան զգրաւին հատուսցէ։ Գրաւականին տուգանս հատուսցուք. եւ ի քէն մահու տուգանս փոխանակ անհաւանութեան պահանջեսցուք. (Փիլ. սամփս.։)


Տուր, տրոյ, տրոց

s.

giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուծոյ է տուր եւ շնորհ՝ թողութիւն մեղաց, որդէգրութիւնն։ Տուր ետ մեզ աստուած զիւր միածնին մահն. արդ ես զի՞նչ ասէ այսմ կշռեցից փոխարէն։ Անզղջական տուր, ամենաբաշխ աջ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Բ։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Գ։) Զօդ, զառատն հոսումն, զանարծաթն տուր.


Տոքսական, ի, աց

adj.

toxical, poisonous;
— դեղ, toxic, poison.

· Calfa

NBHL (1)

ՏՈՔՍԱԿԱՆ ԴԵՂ. τοξικόν toxicum. Մահադեղ. (յն. դօքսիգօ՛ս է նետական. եւ դօքսիգօ՛ն ՝ դեղ մահու, որով օծանէին զնետս)


Տռփանք, նաց

s.

amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.

· Calfa

NBHL (1)

ἕρως amor, desiderium, cupido, libido. Տռիփք. տարփանք. տենչ. ցանկութիւն. սէր սաստիկ. Որ ի մահկանացուսն տռփանք ցանկութեանն էին։ Տռփանք ցանկութեան ձգեալ։ Յաղագս տռփանաց խաղուց. (Փիլ. իմաստն.։)


Տերեւաթափ

adj.

deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.

· Calfa

NBHL (1)

Սուգք առեալ ծառոց՝ տերեւաթափ լինել յոստոց (ընդ մահն անտոնի). (Տաղ.։)


Տեւեմ, եցի

vn.

to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.

· Calfa

NBHL (1)

Զքար՝ որ տեւօղ նիւթ է։ Ճանկդեղ իբրեւ զտեւօղ յամարայնի։ Եթէ տեւեսցեն մարդկայինքս մինչ ի ծագել փառաց նորա։ Ի ձեռն նոցա (առն՝ կնոջ) մահկանացուս տեւեսցէ բնութիւն. (Լմբ. իմ.։ Մխ. առակ.։ Երզն. մտթ.։)


Տեւողութիւն, ութեան

s.

cf. Տեւականութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Գործէ զսննդական տեւողութիւն ... Ոգիք մարդկան, իմացական բնութիւն, անմահ տեւողութիւն. (Եղիշ. հոգ.։)


Տէրութիւն, ութեան

s.

Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.

· Calfa

NBHL (1)

Արհամարհօղք տէրութեանն։ Զտէրութիւնս քամահեն. եւ այլն։


Տեղի, ղւոյ, ղեաց

s. ast. rhet.

place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.

· Calfa

NBHL (1)

Զգուշացուցանէին տեղի տալ եւ զերծանել ի մահուանէ։ Ոչ տեղի ետուն, եւ ոչ ի բաց գնացին։ Յոյզք մտաց եւ սուգ տրտմութեանզ տեղի տուեալ ի բաց գնացին։ Տեղի ետուն ի սմանէ։ տեղի տալ ի խորհրդակցութենէ. (Իգն.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Տենչիմ, եցայ

vn.

to desire, to wish, to envy, to covet, to burn for;
տենչայ սաթենիկ տենչանս զարտախուր խաւարտն, Sathinig is seized by a violent desire for curled endive.

· Calfa

NBHL (1)

Տենչի անմահ կենացն լինել ժառանգորդ։ Մարտիրոսութեան տենչօղքն. (Փարպ.։)


Քաջահնչող

adj.

loud, resounding, very sonorous, canorous.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջահնչօղ ձայնիւ փողոյն համահաւտքէ զննջեցեալսն։ Իսկ ալէուլն քաջահնչօղ ձայնիւ. (Շար.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)


Քաջապէս

adv.

bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջապէս կարացեալ փախչել ի մահկանացու աշխտրհիս աղետից։ Պսակելով զնա իբրեւ զմարտիկ նահատակ, որ քաջապէս յաղթեաց։ Քաջապէս ճողոպրեալ ի փախուստ դարձուցեալ։ Զանդամս մարմնոյ քո մեռո՛ քաջապէս։ Քաջապէս համբերել։ Նոքա քաջապէս անձանձիր պատերազմեցան մահուչափ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։ Եղիշ. միանձն.։ Լաստ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ի՟Է։)


Քառոտանի, նւոյ, նեաց

adj. s. quadruped.

· Calfa

NBHL (1)

Քառոտանին ... որ չորս մահու եմ փակեալ։ Քառոտանեաց մաքրից եւ անմաքրից. (Նար. ՟Ի. եւ Նար. մծբ.։)


Քարածեծ

adj.

pelted with stones, stoned, lapidated;
— պատառիլ, to be stoned to death.

· Calfa


Քարահատ, աց

s.

stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.

· Calfa

NBHL (1)

ՔԱՐԱՀԱՏ. ա. Հատեալ ի քարէ. վիմահատ. քարակտուր.


Քարապաշտ, ից

s.

stone-worshipper, idolater.

· Calfa

NBHL (1)

Քամահեաց զնա, եւ ասէ. քարապա՛շտ հաճորդի. (Զենոբ.։)


Քարաքուի

s.

cavern, grotto.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ տուն եւ ոչ տեղի իջեւանի գտանէ, այլ՝ օտարանոց քարաքուի (կամ քարաքիւ), ուր ոչ մահիճք եւ ոչ որորան գտանէր. (Մանդ. ՟Ե։)


Քարգոնական

cf. Քարգոնոսական.

· Calfa


Քարգոնոսական, ի, աց

adj.

royal.

· Calfa


Քարկոծ

adj.

stoned;
— առնել, to stone.

· Calfa

NBHL (1)

Անմահին մահուն նոյն մահակից գոլով ... քարկոծ խողխողմամբ սուրբըն ստեփանոս. (Շ. տաղ.) (երկիցս։)


Քարձ, ից

adj.

thin-bearded.

· Calfa


Քարշանք

s.

cf. Քարշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛նչ ի տանջանս եւ ի քարշանս եւ ի մահունս պատերազմեալք։ Տանջանս եւ քարշանս եւ մահունս ածել ի վերայ. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)