to warm.
to evaporate.
evaporation.
that praises, thanks.
to praise, to thank.
praise, thanks.
to thank, to return thanks.
place or instrument of praise, of thanks.
precious thing, jewel, g em
that praises, returns thanks.
grace, thanksgiving, thanks;
— or Խորհուրդ գոհութեան, Eucharist.
cf. Գոհացողութիւն.
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
cf. Գողօն.
theft, robbery, rapine, expilation;
extortion, plunder.
robbery;
stealth.
stolen, robbed;
unlawful, natural.
cf. Գողուն.
theft, larceny, thing stolen.
cf. Գողօն.
to retire into a stable.
that exists;
existence, essence.
consubstantiality, coexistence.
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
cf. Գոյապետ.
substantial;
essential.
substance;
reality;
essence, being, creature.
to create, to give existence;
to produce.
existence;
substance;
creature.
transubstantiation.
substantial.
substantially.
substance
colour;
complexion, ornament;
tint, dye;
jaundice;
թափել, հատանել or բառնալ զ—, to discolour.
• , ո, ի հլ. «գոյն, երանգ, ներկ» ՍԳր. Եւս. քր., «դալուկ, դեղնցաւ» Օր. իր. 12. նո-րագիւտ Բ. մնաց. զ. 28, «կերպ, ձև, տեսակ» Եւս. քր., որից՝ գունել «գոյն տալ, ներկել» Բ. մակ. բ. 30, «ձևացնել, կեղծել» Փիլ. լին. Խրսր. պտրգ., գունաւոր Մծբ., գունաւորել Ոսկ. մ. բ. 21, գունատ Ոսկ. եբր., գունատու-թիւն Ոսկ. մ. բ. 9, գունեան Խոր. Յհ. կթ., գու-նեղ Վրդն. դան. Ոսկ. գծ., գոյնագոյն Եսթ. ա Բ Դ. մակ. է. 11. Ադաթ., անգոյն Ոսկ. եբր., բազմագոյն «շատ տեսակ» Կոչ., այնգունի «այնպիսի» Ոսկ. սղ. (նորագիւտ բառ), բազ-մագունի Եզեկ. ա. 4, 27. ը. 2. Փարպ., երկ-նագոյն Ես. գ. 23. Եղեկ. ժզ. 10. Ագաթ., շա-ռագոյն Ծն. իե. 25, կապուտակագոյն Ագաթ., կարմրագոյն Ղևտ. ժգ. 43, կանաչագոյն Կոչ., տգոյն «անգոյն» Ոսկ. եբր. եփես. 631. Սարգ. յկ. դ. էջ 60 բ., տգունիլ Եփր. պհ., գոյնզգոյն (նոր գրականի մէջ) ևն։ Այս-տեղ են պատկանում նաև գոյն «երաժշտա-կան մի խազ» ԱԲ, գոյնիկ «ԳԿ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս (հմմտ. պրս. [arabic word] rang «գոյն» և Կովկասի թրք. [arabic word] rangi «մի տեսակ եղանակ») և -գոյն՝ իբրև սաստկական մասնիկ գործա-ծուած ածաևանների վրայ. ինչ. հեռագոյն, բացագոյն, նեղագոյն, խստագոյն, զօրա-գոյն, ընդարձակագոյն, խոնարհագոյն ևն։ Կրճատուած է գոն ձևով՝ ո՛րգոն «ինչպէս, իբր» բառի մէջ (գրուած նաև որգովն) Պիտ. Պորփ. Թր. քեր. որ կազմուած է ճիշտ պհլ. čygwn>պրս. cigōn, բուն «ի՛նչ գոյն» բա-ռի պէս, որ յետոյ սղուելով եղել է čiūn, cun «իբր, պէս»։ Վերջապէս այս արմատին են կցւում գունակ, դժգոյն, հանգոյն, հանգու-նակ բառերը, որոնք սակայն ո՛չ թէ հայերէ-նի մէջ կազմուած ձևեր են, այլ իրանեանից փոխառեալ պատրաստի ձևեր (սրանց վրայ տե՛ս առանձին)։
• = Պհլ. gūn «դոյն, տեսակ», սոգդ. γwn «գոյն, եղանակ, ձև», պազենդ. gūn «գոյն». պրս. [arabic word] gūn «գոյն, երանգ», [arabic word] gūnāgūn «գոյնզգոյն, երփներանգ, պէսպէս, կանազան», զնդ. gaona-«կերպ, եղանակ, գոյն» (գտնւում է միայն բարդութեանց ծայ-րը, ինչ. zairigaona-«դեղնագոյն) (=պրս. [arabic word] zargūn), hamagaona-«նոյնագոյն»= պրս. [arabic word] hamgūnևն). (Horn, § 946, Bar-thiolomac, 482)։ Իրանեան բառի առաջին և նախնական նշանակութիւնն է «մազ, յատ-կապէս անասունների մազը. 2. մազի գոյն և յետոյ ընդհանրապէս գոյն. Յ. տեսակ, ձև, եղանակ»։ Այս երեք յաջորդական նշանա-կութիւնները պահում է դեռ զանդկերէն gaona-, մասամբ նաև աֆղաներէն γuna. որ նշանակում է «մազ. 2. գոյն»։ Իմաստի այս զարգացումը, որ ըմբռնելի է անասնա-պահ ժողովրդի կեանքի համար, գտնում ենք նաև (ըստ Lidén, IF, 19, 317) ֆիններէն լեզուի մէջ, ուր karva ունի ճիշտ նոյն նշա-նակութիւնները։-Հիւբշ. 128։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ։-ՆՀԲ սանս. guna։ Peterm. 25, 29, 33, 148 սանս. guna, արաբ. laun, պրս. gun։ Boрp, ll, 206-9 զոյն «երանգ»=պրս. guna, իսկ -զոյն մասնիկը =սանս. guna «ո-րակ, լաւութիւն»։ Karst, Յուշարձ. 428 թթր. boǰ, bot «գոյն»։
• ԳՒՌ.-Ննխ. Պլ. (հին լեզւով), Տփ. գուն, Ալշ. Ախց. Կր. Մշ. Սեբ. Սչ. գ'ուն, Ոզմ. գ'νուն, Հմշ. կուն, Վն. կ'ոն, Մկ. կ'իւն, Խրբ. գ'օն։ Նոր բառեր են՝ գունգունատիլ, գունե-վան։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ვვენი գվենի, ❇აინა գվինի, გუნი գունի «դալուկ, դեղնութիւն» փոխառեալ է հյ. գոյն «դալուկ» բառից, ըստ որում այս նշանակութիւնը չկայ իրանական լեզուների մէջ։-Իսկ ուտ. գոն, գոմ «գոյն» կարող է թէ՛ հայերէնից լինել և թէ՛ պարն-կերէնից։
as, like;
so, thus, in this manner.
• , ո, ի հլ. «գոյն, երանգ, ներկ» ՍԳր. Եւս. քր., «դալուկ, դեղնցաւ» Օր. իր. 12. նո-րագիւտ Բ. մնաց. զ. 28, «կերպ, ձև, տեսակ» Եւս. քր., որից՝ գունել «գոյն տալ, ներկել» Բ. մակ. բ. 30, «ձևացնել, կեղծել» Փիլ. լին. Խրսր. պտրգ., գունաւոր Մծբ., գունաւորել Ոսկ. մ. բ. 21, գունատ Ոսկ. եբր., գունատու-թիւն Ոսկ. մ. բ. 9, գունեան Խոր. Յհ. կթ., գու-նեղ Վրդն. դան. Ոսկ. գծ., գոյնագոյն Եսթ. ա Բ Դ. մակ. է. 11. Ադաթ., անգոյն Ոսկ. եբր., բազմագոյն «շատ տեսակ» Կոչ., այնգունի «այնպիսի» Ոսկ. սղ. (նորագիւտ բառ), բազ-մագունի Եզեկ. ա. 4, 27. ը. 2. Փարպ., երկ-նագոյն Ես. գ. 23. Եղեկ. ժզ. 10. Ագաթ., շա-ռագոյն Ծն. իե. 25, կապուտակագոյն Ագաթ., կարմրագոյն Ղևտ. ժգ. 43, կանաչագոյն Կոչ., տգոյն «անգոյն» Ոսկ. եբր. եփես. 631. Սարգ. յկ. դ. էջ 60 բ., տգունիլ Եփր. պհ., գոյնզգոյն (նոր գրականի մէջ) ևն։ Այս-տեղ են պատկանում նաև գոյն «երաժշտա-կան մի խազ» ԱԲ, գոյնիկ «ԳԿ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս (հմմտ. պրս. [arabic word] rang «գոյն» և Կովկասի թրք. [arabic word] rangi «մի տեսակ եղանակ») և -գոյն՝ իբրև սաստկական մասնիկ գործա-ծուած ածաևանների վրայ. ինչ. հեռագոյն, բացագոյն, նեղագոյն, խստագոյն, զօրա-գոյն, ընդարձակագոյն, խոնարհագոյն ևն։ Կրճատուած է գոն ձևով՝ ո՛րգոն «ինչպէս, իբր» բառի մէջ (գրուած նաև որգովն) Պիտ. Պորփ. Թր. քեր. որ կազմուած է ճիշտ պհլ. čygwn>պրս. cigōn, բուն «ի՛նչ գոյն» բա-ռի պէս, որ յետոյ սղուելով եղել է čiūn, cun «իբր, պէս»։ Վերջապէս այս արմատին են կցւում գունակ, դժգոյն, հանգոյն, հանգու-նակ բառերը, որոնք սակայն ո՛չ թէ հայերէ-նի մէջ կազմուած ձևեր են, այլ իրանեանից փոխառեալ պատրաստի ձևեր (սրանց վրայ տե՛ս առանձին)։
• = Պհլ. gūn «դոյն, տեսակ», սոգդ. γwn «գոյն, եղանակ, ձև», պազենդ. gūn «գոյն». պրս. [arabic word] gūn «գոյն, երանգ», [arabic word] gūnāgūn «գոյնզգոյն, երփներանգ, պէսպէս, կանազան», զնդ. gaona-«կերպ, եղանակ, գոյն» (գտնւում է միայն բարդութեանց ծայ-րը, ինչ. zairigaona-«դեղնագոյն) (=պրս. [arabic word] zargūn), hamagaona-«նոյնագոյն»= պրս. [arabic word] hamgūnևն). (Horn, § 946, Bar-thiolomac, 482)։ Իրանեան բառի առաջին և նախնական նշանակութիւնն է «մազ, յատ-կապէս անասունների մազը. 2. մազի գոյն և յետոյ ընդհանրապէս գոյն. Յ. տեսակ, ձև, եղանակ»։ Այս երեք յաջորդական նշանա-կութիւնները պահում է դեռ զանդկերէն gaona-, մասամբ նաև աֆղաներէն γuna. որ նշանակում է «մազ. 2. գոյն»։ Իմաստի այս զարգացումը, որ ըմբռնելի է անասնա-պահ ժողովրդի կեանքի համար, գտնում ենք նաև (ըստ Lidén, IF, 19, 317) ֆիններէն լեզուի մէջ, ուր karva ունի ճիշտ նոյն նշա-նակութիւնները։-Հիւբշ. 128։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ։-ՆՀԲ սանս. guna։ Peterm. 25, 29, 33, 148 սանս. guna, արաբ. laun, պրս. gun։ Boрp, ll, 206-9 զոյն «երանգ»=պրս. guna, իսկ -զոյն մասնիկը =սանս. guna «ո-րակ, լաւութիւն»։ Karst, Յուշարձ. 428 թթր. boǰ, bot «գոյն»։
• ԳՒՌ.-Ննխ. Պլ. (հին լեզւով), Տփ. գուն, Ալշ. Ախց. Կր. Մշ. Սեբ. Սչ. գ'ուն, Ոզմ. գ'νուն, Հմշ. կուն, Վն. կ'ոն, Մկ. կ'իւն, Խրբ. գ'օն։ Նոր բառեր են՝ գունգունատիլ, գունե-վան։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ვვენი գվենի, ❇აინა գվինի, გუნი գունի «դալուկ, դեղնութիւն» փոխառեալ է հյ. գոյն «դալուկ» բառից, ըստ որում այս նշանակութիւնը չկայ իրանական լեզուների մէջ։-Իսկ ուտ. գոն, գոմ «գոյն» կարող է թէ՛ հայերէնից լինել և թէ՛ պարն-կերէնից։
in divers colours.
existence, being, nature, essence, substance, reality;
goods.
turnip.
• «շողգամ» Վրդն. ծն. ուրիշ տեղ չէ գործածուած. նոյն բառն է, որ Բառ. եռեմ յաւել. 566 գրում է գանդի «շաղգամ», 574 գանտի «շողգամ»։
• = Յն. γογγυλίς, γογγύλη «շողգամ», որից և լտ. gongуlis. ծագում է γօγγύλος «կլոռ» բառից։ -Հիւբշ. 345։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
cf. Գոնեայ.
at least, above all things, however;
only, yet.
cf. Գոնեայ.
scurfy.
• «խեղանդամ կամ հաշմանդամ». մեկնուած է զանազան ձևերով. Բառ. երեմ. էջ 68 դնում է «գոթի, ուրուկ կամ անտաշ փայտ», էջ 327 կցում է քաղթնատ, կակազ, թոթով բառերին. ՆՀԲ և ՋԲ մեկնում են իբր «խեղանդամ, բորոտ, գլուխը կեղոտ՝ կունտ» Երզն. քեր., որից՝ գոնջանալ «գոնջ դառնալ» Ագաթ. Ասող. գ. 8, գոնջութիւն Կանոն., գոն-ջացեալ Ոսկ. հռովմ. 165 (Եւ որպիսի ինչ իցէ մարմին արբելոյն. գոնջացեալ և լու-ծեալ). գրուած է նաև գունջ, գունչ, գոնճա-նալ։
• = Իրանական փոխառութիւն է հմմտ. պրս. [arabic word] gunj «այն՝ որոյ ի ներքս երթեալ է նեալ է» (ԳԴ)։-Աճ.
• ՆՀԲ (բորոտ բառի տակ) յիշում է վրաց. գոնջի «բորոտ», որից առնելով՝ Հիւնք. վրաց. քօնջի «բորոտութիւն»։ Մառ, ЗВО, 16, 151, հայ. թրգմ. Մկրբ-տութիւն Հայոց, Վրաց... էջ 98 վրաց. գոնջի «տկար, թոյլ», գուր. աջար. ի-մեր. գոնջի «հիւանդ, թոյլ»։
• ԳՒՌ.-Սեբ. գ'ոնջ'-գ'լուխ «գլուխը տձև ու այլանդակ կերպով մեծ, որի վրայ անհարթ ուռուցքներ էլ կան».-նոյն բառն է դարձեալ Ալշ. գօննօ «խոշոր գլուխ ունեցող» կամ նաև գոնչագլուխ, գոնչ, գոնչոյ (Երև. Շիր. Մշ.) «մեծ գլուխ ունեցող, մեծագլուխ, հաստա-գլուխ» Ամատունի, Հայ. բառ ու բան, էջ 148։-Վերջապէս միևնոյն բառն է Ջղ. գ'ոնջ «ածուխի խոշոր կտոր՝ որ քուրսու տակն են դնում», Պլ. գօնջ «որևէ բանից ջարդած խո-շոր ու տձև կտոր»։ Այս զանազան առումնե-իի յառաջացման համար հմմտ. անճոռնի, որ գրաբարում նշանակում է «շատ մեծ». այժմ «տգեղ», անդամալոյծ, որ գրաբարում նշանակում է «խեղանդամ», Պօլսի արդի բարբառով «անշարժ լինելու չափ մեծ»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. გონჯი գոնջի «spoд հրէշ, ճիւաղ, калeка խեղանդամ», გაგონჯება զագոնջեբա «այլանդակել, տձևացնել» (Չու-բինով, 2 տպ. էջ 139, 328)։
to have the scurf.
scurf
to sound, to cause to sound or resound.
clamour, great cry, crash, noise, voice, exclamation;
hue and cry, uproar;
bellowing, roar.
sonorous.
to be proud of, puffed up, elated.
very heavy, troublesome;
very tired.