thorny, spiny, made of thorns.
Կամ որպէս Փշային. փշալից. փշուտ. փշոտ.
Փշեղէն թադիւ գլխոյ նորա ընկալաք զպսակ արքայութեան երկնից. (Բրսղ. մրկ.։)
Եհան խաբմամբ առ ի դրախտէն՝ էած յերկիր յայս փշեղէն. (Շ. այբուբ.։)
Եւ այլոց՝ փշեղէն գաւազանօք նորոգէին զհարուածսն օր ըստ օրէ. (Եփր. վկ. արեւ.։)
small thorn;
apostrophe.
Փուշ փոքրիկ. որ ինչ նման է մանրիկ փշոյ.
Միւս նշանն որպէս փշիկ է. եւ է ի վերայ այնր գրից՝ որոյ գլուխն որպէս զատի է, եւ չէ զատ, եւ ոչ լիւն. (Արիստակ. գրչ.)
farthing, mite.
ὁβολός obolus. որ եւ ՓՇՏԻԿ. պ. պիսդի, փէշիյզ, փէշիյտ. Մանրագոյն դրամ որպէս զլոմայ. դանգ. փուշ, մանղըլ.
Յաղագս փշտի. կշիռ երից գարեհատաց է։ Մանր բաժանել զդահեկանն՝ լինի կերատ ՟Ի՟Դ. փշիտ ՟Լ՟Բ. (Շիր. կշռ.։)
Որ յոյժ տղայքն են.. . առ այնոցիկ՝ որ ընդ փշոտին գրեն, անցեալ կան. (Փիլ. նխ. ՟բ.) այսինքն միոյ լումայի նկարեն ինչ։
thorny, spinous;
cf. Փշալից.
ռմկ. փշոտ. Ունակփշոց. փշալից. Քրտանց եւ վաստակոց փշուտ երիր. (Տօնակ.։)
cf. Փուշտիպան.
crumbs, scraps, small bits, morsels.
ψιχίον, ψίξ mica. որ եւ ՓԽՐԱՆՔ. (ի Փուշը կամ փշուր. փուխր, փխուր. ) Փշրեալ մասունք մնացեալք որպէս փոշի. նշխարք. մնացորդք. մնացուածք. փշուր, փշրտուք, փսորտանք, թափթըփուք
Եւ շունք կերակրին ի փշրանաց անկոլոց ի սեղանոյ տեառն իւրեանց։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ։ Ցանկայր լնուլ զորովայն իւր ի փշրանացն՝ որ անկանէին ի սեղանոյ մեծատանն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 27։ Դտ. ՟Ա. 7։ Ղկ. ՟Ժ՟Ղ. 21։)
Խնդրեսցուք զմարդասիրութեան նորա զփշրանս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
triturable.
to grind to dust or powder, to pound, to bruise, to crush, to triturate, to pulverize;
to crumble.
συντρίβω contero κατακότω, κατάγω, καταγνύω concido, confringo. (լծ. փխրել). Մանրել. մանր խորտակել. լեսուլ որպէս զփոշի. ջախել. ջախջախել. բեկանել. փշրել, լսսել.
Զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Եւ զկուռսն փշրեաց մանր։ Փշրեաց զդրունս պղնձիս։ Ի փշրել ինձ անդ զգաւազան իշխանութեան։ Զատամունս մեղաւորաց փշրեսցես։ Ձայն տեառն փշրէ զմայրս։ Զեղէդն ջախջախեալ ոչ փշրեսցէ (կամ մի բեկցէ )։ Ի հողմ սաստիկ փշրեսցէ զնաւս ի թարսիս։ Փշրեաց տէր զամենայն եղջիւրս իսրայէլի։ Փշրեսցին եղջիւրք սեղանոյն։ Անօթ կաւեղէն փշրեսցի։ Փշրեցան զօրութեամբ տղեղունք։ Յոստոց անտի ոմանք փշրեցան.եւ այլն։
Զորոգայթս զայս փշրել։ Նիգք երկաթիք անհնազանդութեան փշրեցան։ Անկան փշրեցան ունայնութեան պաշտամունքն. (Յհ. իմ. ատ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ագաթ.։)
Բեկաւ խորտակեցաւ փշրեցաւ թշնամին։ Վասն զհասկսն փշրելոյ աշակերտացն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
Կորզէին աշակերտիքն զհասկ, փշրէին ձառօք եւ ուտէին. (Վրք. հց. ՟Ա. ձ։)
trituration, pulverization.
Փշրելն, եւ իլն. խորտակումն. ջախջախումն.
Յուրբաթու խաչեցաւ ի փշրումն մահու։ Տաց զոսկրդ քո ի փշրումն։ Ի փշրումն պատկերին. (Եղիշ. հայրմեր։ Ճ. ՟Ժ.։ Վրդն. դան.։)
to retribute, to requite, to remunerate, to reward.
ἁντιδίδωμι reddo, retribuo. Անդրէն բաշխել. հատուցանել.
Յաղագս առաքինութեանցն աշխատութեանց զսկիզբն (կամ շնորհս ) սրբոցն փոխաբաշխելով. (Մաքս. եկեղ.։)
hasty-pudding;
— կաթանէ, frumenty.
trumpet-signal;
—ս հարկանել, to signal with the trumpet.
σάλπιγξ τῶν σημασιῶν tuba signorum. Փող նշանակաց, կամ նշան տալոյ, եւ ազդեցութեան.
Փողանշանս հարկանէին յերկինս աղաղակէին. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)
lamprey, murena, suck-stone.
Հինքն անուշահամ փողոշ ձկամբն ի խրախութիւնս փափկանային. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
hair-net, hair-bag.
• «կանացի մի գլխազարդ» Թուոց լա. 50. Վրդ. Թուոց. (ըստ Հացունի, Պատմ. տարազի 127 մազերը գլխի վրայ բռնելու համար)։ Այս բառն է որ Բռ. երեմ. 325 գրում է փողորշուկ և մեկնում է «ման-եալ» (թերևս աղբիւրն էր «մանեակ») և քիչ յետոյ էլ փողոր «շուրջ մանեակ»։-Սրանցից դուրս ունինք փողփողոշաձև, փո-ղողոշաձևաբար, փողոշաձևաբար, որոնք ըստ ՆՀԲ «ի Նիւս. կազմ. երկիցս դնի իբր յն. σωληνοειδως «խողովակատետակ» և αύλοει-ῶς «փողաձևաբար»։ Այս պարագային յիշեալ ձևերը ծագած պէտք է դնել փող «խողովակ» բառից՝ -ոշ մասնիկով (հմմտ. գոլոշի, լայնշի)։-
Ոսկի մեհեւանդ կամ ապարանջանք, եւ մատանի, եւ կշտապանակ, եւ փողոշուկ ընդելուզեալ. (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 50։)
Փողոշուկ որ զծամս խոպոպիս ի ներս առնուններքոյ ականջացն. (Վրդն. թուոց.։)
the soil of which is as the sand of the desert.
Ուր հողն իցէ որպէս փոշի անպիտան.
Երկիրս թանձրահող՝ քաջահասկ քաջածառ. է. իսկ ցանն եւ ցիրն եւ փոշահողն՝ ցամաք եւ անպտուղ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 81։)
of turbid or muddy water.
Ջուր փոշելից. փոշոտած ջուր.
Կերակուր միանգամ է ընդ երեկս աւուրն, բանջար, եւ փոշաջուր. եւ հաց ո՛ւր ուրեք երեւի. (Պիտառ.։)
cf. Փոշեխառն.
Փոշւով զգածեալ՝ պատեալ. փոշելից. փոշոտ, թօզոտ.
Փոխանակ ախորժելի հոտոյն փոշեզգածք լինիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.) յն. բայիւ, փոշոտիլ. κονιορτούμαι pulveresco.
Զօրացաւ մէգ փոշեզգած ի վերայ նոցա. (Ղեւոնդ.։)
cf. Փոշեխառն.
Փոշւով լցեալ. փոշեզգած.
Զփոշելից մոխրեալն առաւել պատուէին. (Նշ. Եզեկ.։)
covered with or full of dust, dusty.
mixed with dust;
dusty soil.
Որ խառն է ի փոշւոյ եւ ի հողոյ.
Ժողովեալ փոշէհող՝ արկեալ ի քուրայ, աւելորդն հալմամբ հրոյն ելանէ. (Վանակ. յոբ.։)
like dust, powdery;
very small, thin, light.
ՓՈՇԵՏԵՍԱԿ κονιορτώδης pulverulentus եւ այլն. գրի եւ ՓՈՇԷՏԵՍԱԿ, եւ ՓՈՇԻԱՏԵՍԱԿ. Որ ունի զտեսիլ փոշւոյ. նման փոշւոյ, մանր, թեթեւ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)
Ի յելանելն է փըրփըրակ, երբեմն լինի փոշետեսեկ. նա դիզանայ որպէս բամբակ, երկրի սերմանց է օժանդակ (ձիւնն ). (Շ. առակ.։)
Զո՛ր օրինակ զփոշի՝ որ ոչ է միացեալ ի հողմոյ հոսի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Երզն. մտթ. եւ Երզն. լուս.։)
Փոշետեսակ մեղք. այսինքն ներելի. (Մխ. ապար.։)
Խառնուածք եւ Ճառք զանազանք փոշիատեսակ խնկոցն. (Անան. եկեղ։)
atom, mote, minute particles.
Փոշետեսակն գոլ ինչ մի նման փոշւոյ. շամանդաղ.
Ստորիջեալ հնդ լուսանցսն մանրամաղ խոշետեսակութիւն. (Մագ. լ։)
barley-flour mixed with water.
ՓՈՇԷՋՈՒՐ որ եւ ՓՈՇԵՋՈՒՐ. Ջուր խառն ընդ փոշւոյ. եւ Փոշի կամ փշուրք արմատեաց զանգեալ ջրով.
Փոշէջուր արա՛ գարէալիւրովն, եւ տո՛ւր (հաւուց ). (Վստկ.։)
dust;
— or — հրացան, gun-powder, powder;
— կաղնւոյ, tan, oak-bark;
— շաքարի, powder-sugar;
— իւղեփեցաց, sweet-powder;
— հերաց, hair-powder;
տուփ փոշւոյ հերաց, powder-box;
ամպ փոշւոյ, a cloud or whirlwind of dust;
դնել ինչ ի —, ի — դարձուցանել, to powder, to grind to dust, to reduce to powder, to pulverize;
լնուլ փոշւով, to cover or sprinkle with dust;
ի — դառնալ, to be reduced to powder, to be pulverized;
to crumble into dust, to moulder away;
— յարուցանել, to raise a dust;
ընդ — թաւալիլ, to roll in the dust;
թօթափել զ—, to dust, to beat the dust out of, to shake off the dust, to free from dust;
— դէզադէզ ամբառնայր յամպս հասանէր, a thick cloud of dust rose up to the skies;
— ամպաձեւ մրրկեալ դիզացեալ ծածկէ զերկին, a cloud of dust arose and obscured the heavens;
cf. Մանրամաղ;
cf. Վառօդ;
cf. Ջաղացք.
• (-շտյ, -շեաց) «թօզ» ՍԳր. Վեցօր. Սեբեր. որից՝ փոշոտ Կոչ. փոշոտիլ Ոսկ. ես Ագաթ. փոշաջուր Պիտառ. կամ փոշեջուր Վստկ. փոշետեսակ Մագ. Սարգ. փոշիաձև Անան. եկեղ. փոշեթաթախ, փոշիանման դեղափոշի (նոր բառեր) ևն։
• = Տե՛ս փշուր բառի տակ ասուածները։
• Klaproth, Asia pol. 105, 201 վօգուլ. pošox, սիրյ. պերմ. buš «փոշի» բառև-րի հետ։ ՆՀԲ փշրել բայի՞ց։ Böttich. ZDMG 1850, 363, Arica 81, 350, Mül-ler SWAW 38, 579, Justi, Zendsp. 195, Տէրվ. Altarm. 7, Նախալ. 94, Հիւբշ. KZ 23, 19 կցում են սանս. pasն-, զնդ. paзnu-«աւաղ, փոշի», հսլ. pësūkū, հռար. necотъ «աւազ» բառերին, որոնք Հիւբշ. Arm. Stud. § 283 կաս-կածով միայն նշանակում է, իսկ Arm. Gram 501 բոլորովին մերժում է։ Ka-гolides, Γλ. συγϰρ. 100 կպդովկ. «ός «փո. շի», յն. φε, φu, ϑε, ϑο, լտ. fumus, յն. ϑύος սանս. dhus «ծուխ» և հյ. փչել բառերի հետ։ Հիւնք. շփել բայից։ Thomaschek, Deutsche Littz. 1883, էջ 1254 ուտ. phos ձևի հետ։ Patrubány SA 1, 197 գերմ. spuck «թուք», իսկ ՀԱ 1908, 313 *phū-«փչել» արմատից։ Pokorny 2, 68 յիշելով սանս. pasu-ևն խումբը, հայը դնում է փոխառեալ։
• ԳՒՌ.-Ջղ. փոշի «խմորը թաթախելու ա-լիւր», Ալշ. Մշ. փօշի «մոխիր, ալիւրի փո-շի», Երև. փօշի «սպասի ալիւր», Սեբ. Սչ. Տփ. փօշի, Ասլ. փէօշի «փոշի», Սլմ. փէօշի «աւիւր», Խրբ. Տիգ. փօշի «մոխիր», Մկ. փուշը՛, Ղրբ. փուշի «խմորը թաթախելու այիւր», Սվեդ. փիշա «փոշի»։ Նոր բառեր են փոշաման, փոշահամ, փոշահոտ, փոշա-թուխ, փոշեկ, փոշեհան, փոշետուն, փո-շևոր, փոշինայ։
• ՓՈԽ.-Վրաց. უომი փոշի «խնկի փոշի» (Չուբինով 1313), կպդովկ. յն. φός «փոշի» (Karolides, Γλ. συγϰρ. 99), բոհեմ poš, pus «փոշի» (Vaillant, Gram. Bohem. 123), գնչ. pošik «հող, գետին» (Paspati)։-Գնչ. բառը Ascoli, Zigeun. 10 կցում է ռուս. posva «գետին» (իմա՛ noчвal) և բոհեմ. puda ձևերին, Paspati սանս. puš «խնա-մել, մեծացնել» արմատին, որոնք անլար-մար են. Müller SWAW 66, 278 առաջին անգամ դրաւ հայերէնից փոխառեալ, մինչ-դեռ Հիւբշ. Arm. Stud. § 283 հակառակն է ռնում։
κονιορτός, κονία pulvis, cinis, arena χόος, χοῦς. (լծ, հող). terra χνοῦς lanuga. Հող փշրեալ մանրամաղ. փշրանք հողոյ ցնդելի իբրեւ զմոխիր. մղեղ. ունգ. Թոզ Թօփրագ.
Եղիցի փոշի ընդ ամենայն երկիրդ եգիպտացւոց։ Եղեւ մանր իբրեւ զփոշի, եւ ընկեցի զփոշին ի վտակն։ Իբրեւ զփոշի՝ զոր տարաւ մրրիկ։ Կոխան առնել զքաղաքս, եւ դնել զնոսա ի փոշի։ Եղիցի իբրեւ զփոշի անուոյ մեծութիւն ամպարշտաց։ Հողմ երիվար նորա, եւ ամպք փոշի ոտից նորա։ Զմուռս եւ կնդրուկ յամենայն փոշեաց իւղեփեցաց։ Իբրեւ զփոշի մանր.եւ այլն։
Փոշիմանրամաղ։ Փոշոյ ըստ օրինակի ծխոյ յամպս ծառացելոյ. (Վեցօր. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)
Հող կոչի փոշին՝ որ յառնէ, եւ երկիր՝ որ զպտուղ բերէ։ Որպէս Հանդերձ եւ աչք ի փոշւոյ վնասին, նոյնպէս եւ ոգիք ի մեղաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
Յաչաց մըտաց զախտից փոշին՝ մաքրեա՛ զներքին եւ զարտաքին. (Յիսուս որդի.։)
Փոշի ջաղացաց. որպէս յն. գիւրոս. (Գաղիան.։)
cf. Ի փոշի դառնամ.
cf. Ի փոշի դարձուցանեմ.
cf. Փուրսիշ.
• տե՛ս Փուրսիշ։
Փոշիշն ամբաստանութեան նորա յաճախէր։ Կապէ զնա, եւ առաքէ տայ ի ձեռս բուղայի, ի մտի եդեալ՝ եթէ գուցէ փոշիշն ինչ բարւոյ ի բուղայէ սակս այնորիկ նմա գտցի. (Յհ. կթ.։)
reduced to dust;
digested.
Իբրեւ զփոշի եղեալ, մարսեալ, թրքացեալ որպէս ապաւառ եւ ծիրտ.
Եւծիծառանց ձագք զփոշկացեալ կերակուրն՝ յետս դարձեալ՝ ի բաց ընկենուն. (Փիլ. լիւս.։)
dusty, covered with dust.
Նոյն եւ ռմկ. իբր Փոշելից.
Զխառնամաղ փոշոտն. (Ճ. ՟Գ.)
Զխառնամաղ կոշտն։
to be covered with, or full of dust.
κονίζομαι in pulvere versor, foedor. Փոշելից՝ փոշեզդած լինել.
Յորժամ տեսանիցէք ի գերութիւնն՝ փոխանակ զարդուցն պաճուճանացն՝ փոշոտեալ երիթացեալ զերեսս. (Ոսկ. ես.։)
Ի ներքոյ ժանկակեր փոշոտեալ հարեալ մաշին։ Փոշոտեցան եւ ծխոտեցան սրահակք. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։)
Տեսանելով փոշոտեալս եւ հող ի գլուխ եղեալս։ Որ աշխատին եւ փոշոտին, պիտոյ նոցա լուացումն. (Սարգ. ՟ա. յհ. րԷ։ Մխ. ապար.։)
Սկիհն էր աղոտեղեալ, եւ փոշոտեալ կտաւով ծածկեալ. (Միխ. ասոր.։)
scrotum.
• տե՛ս Բուշտ, որից փոշտանկութիւն։ Գիրք մոլութ. 93 ա։
• Չուբինով 1320 վրաց. ფუმი փուշի «кила աղեթափութիւն» բառը դնում է հայերէնից փոխառեալ. երևի ուզում է հասկանալ հյ. փոշտ-փոշտանկ։ Յամե-նայն դէպս այս բառը կապ չի կարող ունենալ վրաց. փուշի ձևի հետ։
Պարկ ձուոց կամ արութեան. որպէս փամփուշտ փոքր, կամ մասն փամփշտի. scrotum. իտ. borsa. ամորձեաց քսակը.
Փոշտանկ է անկումն աղեաց ի փոշտն՝ որ զկոկովանս պատէ. (Լծ. նիւս.։)
scrotocele;
— մսեղէն, sarcocele;
— or փոշտանկաւոր, cf. Փոշտանկաւոր.
Որպէս Փոշտանկութիւն. աղեթափութիւն. տէպպէլիք.
Փոշտանկ է անկումն աղեաց ի փոշտն. (Լծ. նիւս.։)
affected with scrotocele, ruptured.
Նոյն ընդ Փոշտանկ.
Նախ ի վերայ օծանել զփոշտանկաւորս, եւ ապա կապել. (Բժշկարան.) բր κηλήτης herniosus.
cf. Փոշտանկ.
cf. Որովայնածութիւն.
burning;
— առնել, to burn, to be burnt.
ՏԱՊԱԽԱՐՇ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Տապով խարշել, խարշիլ.
Տապախարշ արարեալ զմատաղատունկս իմանալի բուրաստանաց մերոց։ Ցրտահար սառուցեալ ի ձմերայնի լինէր, եւ տապախարշ արեւակէզ յամարայնի. (Յհ. կթ.։)
distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.
Իբր Տարաշխարհական. հեռաւոր.
Ի տարաշխարհ ճանապարհ գնաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ Իսկ ՟Գ. Հեռաւոր աշխարհ, որ գրելի եւ զատարար՝ Տար աշխարհ.)
Ոչ զտար աշխարհ ուրեք հատի անցի. յն. զերկայն ճանապարհորդութիւն, կամ ուղի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
cf. Տարաշխարհիկ.
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός , ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
Հանդերձ յօտարուստ տարաշխարհեայ հռիփսիմեաւ, եւ ամենայն սրբովք. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Այրն տարաշխարհիկ։ Մի՛ նեղեր զտարաշխարհիկս։ Իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք։ Տարաշխարհիկ եղաք. (Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յհ. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός, ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
Հանդերձ յօտարուստ տարաշխարհեայ հռիփսիմեաւ, եւ ամենայն սրբովք. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Այրն տարաշխարհիկ։ Մի՛ նեղեր զտարաշխարհիկս։ Իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք։ Տարաշխարհիկ եղաք. (Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յհ. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ մ. Օտարանալով ի բնիկ աշխարհէ. վտարանդութեամբ.
Ոմանք տարաշխարհիկ վարեալք եւ ձաղեալք։ Տարաշխարհիկ տատանեալ եւ արտածեալ. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
heathen.
Իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, Տարրապաշտ, այսինքն նիւթապաշտ. կամ պաշտօնեայ աստուծոց օտարաց.
Որդիք տարապաշտից. (Արծր. ՟Ա. 1։ եւ Գանձ.։)
cf. Տարորոշ.
Տարորիշ փաղառութեամբ բաժանելով տասն ստորոգութեանցն բայիւք. (Գր. տղ. թղթ.։)
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ յարդարէ (յանբանից). (Լծ. ածաբ.։)
distinct, different, separate.
διορισμένος discretus, distinctus. Տարորորշեալ. ի բաց որոշեալ. զատուցեալ. բաժանական. զանազանեալ. տարբեր. իրարմէ բաժնուած, զատուած, զատ.
Քանակին է ինչ՝ որ տարորոշ է, եւ է ինչ շարունակ. տարորոշեալն, թիւ, բան. եւ շարունակ, գիծ, մակերեւութութիւն, մարմին։ Թիւ ի տարորոշիցն է, եւ բան ի տարորոշիցելոցն. (Արիստ. քանակ.։)
Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն ըստ ինքեան։ Տարորոշ քանակն պատուականագոյն է քան զշարունակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Կատարելագոյն մասկունք ... անձնականօք տարորոշ զօրութեամբք։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոշս ի մէնջ տան. (Նիւս. բն.։ Յհ. կթ.։)
Զմարմին գոլ տարորոշ՝ եռամսնեայ քո սահմանեալ. այսինքն բունն խաչի հանդերձ երկու թեւօք կցելովք. (Մագ. ոտ. խչ.։)
distinctly.
Տարորոշ օրինակաւ. զատաբար. զանազանաբար.
Մարմին հաւասարի մարդոյն ըստ շարունակութեան քանակին, եւ ձայնն առ միտս տարորոշաբար. (Երզն. մտթ.։)
to distinguish, to separate, to divide.
διορίζω distermino, discerno, distinguo. Որոշել ի բաց կամ մանրամասն. զատանել. զանազանել. տարբերել. զատել. որոշել.
Զյիշատակ ծննդոց նորա բանիւ տարորոշել, թէ որո՛վ կամ ուստի կամ զիա՛րդ, կամ ոյք ոմանք տիրեցին աշխարհիս հայոց. (Յհ. կթ.։)
Ըստ արիստոտելական բացորոշութեանց զհոմանունութիւն տարորոշեսցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
Ըստ երեսաց տարորոշեալ, բնութեամբ անքակ յոյժ միացեալ. (Շ. վիպ.։)
Գաւազան տարորոշօղ՝ աւազանին ջրով զանմեղ գառինս եկեղեցւոյ. (Տօնակ.։)
Յերիս տարորոշել բնութիւնս զմարդ ոչ ոք կամի. (Սարկ. հանգ.։)
distinction, separation, division.
ՏԱՐՈՐՈՇՈՒԹԻՒՆ ՏԱՐՈՐՈՇՈՒՄՆ. διορισμός, διορίσμα distinctio, definitio. Որոշումն. զատումն. սահման. զանազանութիւն.
Պէտս ունիլ առ տարորոշութեան մի մի ի զանազանութեանցն։ Առ տարորոշութիւն մի՛ առցես զսեռ ըստ այլում իրի տեսակ, եւ զտեսակ սեռ, այլ նոյնպէս։ Առ տարորոշութեան՝ թէ յառաջագոյն է սեռ քան զտեսակ. (Անյաղթ պորփ.։)
Ոչ է այս փոխարկութիւն, այլ տարորոշումն խառնեցելոցն. (Նիւս. բն. ՟Է։)
Ելն ադամայ եւ տարորոշումն ի տենչալի դրախտէն. (Զքր. կթ.։)
secretion.
ՏԱՐՈՐՈՇՈՒԹԻՒՆ ՏԱՐՈՐՈՇՈՒՄՆ. διορισμός, διορίσμα distinctio, definitio. Որոշումն. զատումն. սահման. զանազանութիւն.
Պէտս ունիլ առ տարորոշութեան մի մի ի զանազանութեանցն։ Առ տարորոշութիւն մի՛ առցես զսեռ ըստ այլում իրի տեսակ, եւ զտեսակ սեռ, այլ նոյնպէս։ Առ տարորոշութեան՝ թէ յառաջագոյն է սեռ քան զտեսակ. (Անյաղթ պորփ.։)
Ոչ է այս փոխարկութիւն, այլ տարորոշումն խառնեցելոցն. (Նիւս. բն. ՟Է։)
Ելն ադամայ եւ տարորոշումն ի տենչալի դրախտէն. (Զքր. կթ.։)
decomposition.
fetish;
fetish-worshipper.
Նիւթապաշտ. կռապաշտ.
Բամբասէ զանմտութիւն տարրապաշտիցն։ Ոչ միայն տարրապաշտք, այլեւ դիւապաշտք. (Նախ. իմ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
fetishism;
object-worship.
tribulus terrestris, caltrop, thistle.
Ազգ փշոյ տափարակ տերեւով.
Դժնիկն եւ տատասկն, ժանդափուշն, տափափուշն, սրափուշն. (Ագաթ.։)
cf. Աղբիւրաբար.
spring of water, source, fountain.
ԱՂԲԵՐԱԿՆ գրի եւ ԱՂԲԵՒՐԱԿՆ կամ ԱՂԲԻՒՐԱԿՆ. Ակն աղբեր. եւ աղբիւր. որ եւ ԱԿՆԱՂԲԵՒՐ, կամ ԱԿՆԱՂԲԻՒՐ. ջրի ակ, աղբուր. կէօզ. չէշմէ. փունար պաշը. այն. ըստ յն. աղբիւր ջրոյ.
Իբրեւ յաղբերականց հոսէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
flowing like a fountain, fluent, streaming;
copious, abundant.
to flow as a fountain, to stream;
to abound.
Որոյ եւ շտեմարանքն աղբերացան սքանչելապէս. (Խոր. ՟Գ. 31։)
to make to flow as a fountain, to make to flow or gush out;
to pour forth abundantly.
Աղբերացուսցե՛ս ի մեզ զշնորհս քո զողորմութեան. (Շար.։)
excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
Ողորմեցաւ մեզ բժիշկն երկնաւոր, եւ յարոյց յաղբեւացն. (Լծ. կոչ.։)
like a fountain, fluently;
abundantly, copiously.
ԱՂԲԻՒՐԱԲԱՐ որ եւ ԱՂԲԵՐԱԲԱՐ, ԱՂԲԻՒՐՕՐԷՆ. Իբրեւ զաղբիւր. յորդութեամբ. առատութեամբ. աղբուրի պէս. չէշմէ կիպի.
Որ աղբիւրաբար բաշխեաց զշնորհս յարարածս. (Յճխ. ՟Բ։)
Բանն ճշմարտութեան բղխեալն ի հօրէ աղբեւրաբար. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Աղբերանամ.
Աղբիւրացաւ ի մեզ ի սուրբ մարմնոյն զանազան վտակք Հոգւոյն շնորհաց. (Լմբ. սղ.։)
slovenly, dirty, filthy, nasty.
quiver.
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
Զբնիցն գեղարգեանցն զաղեղնակապարճս կախիցեն, պղնձապատ զգլուխսն առնիցեն, զրահապատք շողայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
archer;
Sagittarius.
τοξότης, τοξεύων, ἑκτείνων sagittarius, jaculator Որ գիտէ վարել եւ լարել զաղեղն. նետաձիգ. նետող. պատերազմական, եւ որսորդ. աղեղ բանեցնօղ, նետ ձգօղ. օգճի, քէմանքէշ. թիրէնտազ. գավվաս.
Որ մերկ առանց զինու աղեղնաւորքն էին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Աղեղնաւորք ուշի մտօք նկատեն ձգել զնետս. (Շ. բարձր.։)
Աշնայնոյ՝ լուծ (որ եւ կշիռ), կարիճ, աղեղնաւոր. (Փիլ. ել.։)
Զաղեղնաւորէն ասեն (սուտ գուշակք), թէ որ ի նմա ծնանի՝ կորովի եւ ահարկու մօտաւորաց եւ բացէից լինի. (Շիր.։)
archery.
Հմտութիւն քաջ արհեստի աղեղնաւորութեան. հրահանգք ճարտար նետաձգութեան. քեմանքէշլիք. Յայս անուն կոչեցաւ եւ ողբն Դաւթի ի վերայ Սաւուղայ եւ Յովնաթանու քաջ աղեղնաւորաց.
cf. Յաղեմ.
Ի ձեզ աղի ամենայն անհամութիւն աշխարհիս։ Եւ ոչ աղեալն ընդ անհամին. (Եղիշ. յես.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
suppliant;
flattering, adulator.
παράσιτος, κόλαξ parasitus, adulator Քաղցրաբան. մարգելոյզ. շողոմարար մեծատանց առ ի վայելել ի սեղանոյ նոցա. խօշամէտ, միւֆիխօր.
Ունէր սեղան ամենաբոյծ, (բուծանէր) աղերսաբանս, շոգմոգս. (Ոսկ. ղկ.։)
supplication, entreaty, instance.
Արձակեցին զնա հրեշտակութեամբ յաղերսաբանութիւնս ի հնարս հայթայթանաց։ (Եղիշ. ՟Գ։)
Նշանակ չափաւորապէս զօրութեան առաջիկայ իրողութեանցս՝ հանդերձ աղերսաբանութեամբ. (Մխ. դտ.։)
Վայելուչ աղերսաբանութեամբքս զուարճացուցանել զտրտմեալդ ձեր բարեպաշտութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
cf. Աղերսալից.
Անդ աղօթք աղերսալիք, եւ խնդրուածք հաշտեցուցիչք. (Կորիւն.։)
Աղերսալի հառաչանօք եւ մաղթանօք զԱստուած հաշտեցուցանէին. (Եփր. պհ.։)
Աղերսալի պաղատանօք ի Քրիստոսէ հայցէր։ Յաղերսալի գոհութիւնս ծախէր։ Աղերսալի եւ հեշտալի բանս առաջի դնէին. (Յհ. կթ.։)
full of supplication, suppliant.
Անդ աղօթք աղերսալիք, եւ խնդրուածք հաշտեցուցիչք. (Կորիւն.։)
Աղերսալի հառաչանօք եւ մաղթանօք զԱստուած հաշտեցուցանէին. (Եփր. պհ.։)
Աղերսալի պաղատանօք ի Քրիստոսէ հայցէր։ Յաղերսալի գոհութիւնս ծախէր։ Աղերսալի եւ հեշտալի բանս առաջի դնէին. (Յհ. կթ.։)
supplication, petition;
գիր աղեբսանաց cf. Աղերսագիր.
Զձեռն շարժեաց ի պատճառս աղերսանաց. (Յհ. կթ.։)
to supplicate, to implore, to entreat, to petition.
Բերան իմ աղաչէր, եւ աղերսէի զկին իմ։ Աղաչիցէ զքեզ թշնամին քո, եւ ի ձայն բարձր աղերսիցէ։ Աղերսեա՛ առաջի նորա. (Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 28։ Սիր. ՟Ժ՟Է. 22։)
Բժշկութիւն հոգւոյս աղերսեմ։ Գրեթէ զսոյն աղերսեալ խնդրէր. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
distaff.
ԱՂԷԿԱՏ կամ ԱՂԵԿԱՏ. գրի եւ ԱՂԷԿԱՆԴ. ἅτρακτος, ἡλακάτη fusus, colus որ եւ Մարմնենի. մանելիք, ձողաձեւ գործի կամ մեքենայ մանելոյ՝ հանդերձ գլխով, յոր պատատի վուշն կամ այծեայն մանելի. րոք. եօրէքէ. (տե՛ս եւ ԻԼ, իլոյ. ԻԼԻԿ)
Թելքն՝ որ գործեալ եւ պարապեալ, զանցեալն նշանակէ. որ դեռ մանեալ լինին՝ զներկայս. եւ որ տակաւին յաղէկատն է, զապառնին. (Արիստ. աշխ.։)
pitiable;
afflicted with grief.
ԱՂԷԿԷԶ կամ ԱՂԵԿԷԶ. Կիզիչ աղեաց. տոչորիչ սրտի. աղէխարշ.
Զի մի՛ աղէկէզ բժշկութեամբս վասն ի խոր հարմանս զդեզ բանիս՝ երեւեցայց թշնամի. (Լմբ. պտրգ.։)
pitiable, that excites compassion.
Որ ինչ լինի կոտորմամբ աղեաց. աղէխարշ. գորովական. աղէխարշեալ. սիրտը կտրտօղ կամ կտրտած.
Առաջի դնելով նմա զեղուկ աւազումն այրութեան իւրոյ՝ յայտ ածէր զաղէկոտոր խնամսն։ Ոչ յիշեցան նոցա աղէկոտոր խնամք ծնողականաց. (Յհ. կթ.։)
ԱՂԷԿՈՏՈՐ ԼԻՆԵԼ. Աղէխարշիլ. մորմոքիլ. կսկծալ, խղճալ. ճիյերի փարալանմագ.
well-chorded, well-tuned;
adapted, suitable.
ԱՂԷՅԱՐՄԱՐ կամ ԱՂԵՅԱՐՄԱՐ. Աղեօք կամ լարիւք յարմարեալ յօրինեալ. քիրիշլի. տիւզէնլի. ահենկլի.
fatal, calamitous, bringing evil, disastrous, grievous, mournful;
full of misery, piteous, exciting pity.
Զոր յիշեցոյց արդար դատաւորն աղետաւոր պատուհասիւն. (Վրդն. սղ.։)
prostitute, whore.
Աղջիկ աղճատեալ. (յորմէ եւ ԱՂՋԿՈՐԴԻ) բոզ. կին պոռնիկ. ἐταίρα amica, meretrix. գահբէ. րուսբի. ֆահըշէ.
Առ որովք ղէէնա աղիճ նոցին բռնադատեալ զիւրոց դաշնաւորացն գուշակել՝ իւրովի զիւր լեզուն կտրեաց. (Եւս. քր.։)
miserable, pitiable, unfortunate, calamitous, grievous.
ԱՂԻՈՂՈՐՄ որ եւ ԱՂԻ ԵՒ ՈՂՈՐՄ. Որ ինչ յողորմ շարժէ զաղիս. ցաւալի յոյժ. աղէտաւոր. ողբալի. ցաւագին. խղճալի, խեղճ, ողորմուկ. մուսիպէթլի.
Աղիողորմ հեծեծանաց։ Ընդ աղիողորմ թշուառութեան կականման ձայնի. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)
little brick;
tablet;
draught-board;
arithmetical table, logarithm.
πλινθίς laterculus Աղիւս փոքր. թուզլաճըգ. եւ աղիւսաձեւ խորշք կամ շարք գրուածոց, եւ թուոց եւ այլն. զիճ.
Քառասուն եւ հինգն ծննդական թիւ է՝ բաղկացեալ յաղիւսակէ երեքկնացն. եւ է աղիւսակն, ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. շարադրութիւնն ՟Խ՟Ե։ Զամենայն երկին ընդ ոտիւք գոլ էին. քանզի եւ գոյնն՝ շափիղայի առաւել նմանեալ էր. եւ աղիւս՝ միահամուռ աստեղաց է աղիւսակ, դասիւ թուոց՝ բանից եւ համեմատութեանց յարմարեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։ Փիլ. ել. ՟Բ. 37։)
cf. Աղիւսագործութիւն.
Որ ի կաւագործին եւ յաղիւսարկին կապեալ կային ... եւ այժմ սատանայ հրամայէ յաղիւսարկի աշխատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
made of brick, brick.
Յաղիւսոյ շինեալ. կաւեղէն.
bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.
(զորոյ զեզականն տե՛ս ի վեր՝ ԱՂԻ, աղւոյ) σπλάγχνα, ἕντερον viscera, intestinum Ընդերք, մաշկեղէն խողովակ երկայն ոլորեալ ի փոր կենդանեաց՝ ընդունարան յաւելուածոյ կերակրոց՝ կից ընդ քաղրթի. գարըն իլի, պազըր, պազըրսագ.
Առ ի գիրկս իւր զաղիսն արեամբն հանդերձ։ Աղիք ամպարշտաց անողորմ են։ Գալարէին աղիք նորա ի վերայ եղբօրն իւրոյ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 46։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 10։ Ծն. ՟Խ՟Գ. 40։)
Աղիքն գալարէին ի գութ խանդաղատանաց. (Եղիշ. դտ.։)
Որպէս հայր ի վերայ աղեաց խարշի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Լար կամ թել քնարի կազմեալ յաղեաց գառանց եւ ոչխարաց. χόρδα chorda. քիրիշ, թէլ.
to join together, to chain, to fasten, to buckle;
to button;
to lock.
Բարձեալ բերիցէ (նաւն) աղխաղխեալ օղերձեալ զբազմաշահ վաճառսն. (Վեցօր. ՟Զ։)
rude, barbarous, coarse, uncivilised, gross;
that has a disagreeable sound.
Անդ ապա զնուաճեալսն առ ինքեամբ զաղխատրոյզսն բանիւք համոզեալ։ Ոչ սակաւ ինչ ձայն ամբոխի աղխատրոյզ շփոթից ի վերայ ածեալ. (Յհ. կթ.։)
to lock, to fasten, to enclose, to shut up;
to stop or close up;
to button.
Բացեր զաղխեալ դրունսն Ադենայ։ Զաղխեցելոյն կարել փեռեկել մածուածս ... Շիրմացն ախեալ դրունք։ Աղխեալ ազգարան (բերան). (Եղիշ. ՟Ը. Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։)
Ոտք քո ոչ աղխեցան ի շղթայս. (Բ. Թագ. ՟Գ. 34. այս ինքն ոտնակապօք ոչ պնդեցան։)
unchaste, lascivious.
Եղծ եւ պիղծ, զերծ. անմաքրասէր. գարշ, եւ աղտեղի, կամ սոդոմական. (է՛ որ գրէ ԵՂԾԱՊԻՂԾ, կամ ՊՂԾԱՊԻՂԾ)
unchastity, lewdness.
Գարշ պղծութիւն. գործ աղտեղի եւ անարժան.
destitute, indigent, poor, necessitous.
Յաղագս թշուառութեան աղքատին, եւ հեծութեանց աղկաղկին այժմ յարեայց ասէ տէր։ Յաղագս զրկեցելոցն եւ աղկաղկաց. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Յետնեալ. անմասն. անբաժ. զուրկ. շագասըզ, մահրում.
indigence, destitution, poverty, beggarliness.
Յիշել եւ զիմ աղկաղկութիւնս արտօսրաբուղխ մաղթանօք. (Սարգ. յուդ. եւ Սարգ. յիշատ. եւ այլն։)
to talk extravagantly, to chatter, to prattle, to be tedious in conversation.
Զմիաւորութիւնն ասէին, թէպէտեւ ըստ շնորհի եւ ըստ արժանաւորութեան աղճատաբանէին. (Սարկ. հանգ.։)
idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.
λῆρος, λήρημα delirium, nugae, ἁηδία taedium, molestia (որ թարգմանի եւ ԱՂՄՈՒԿ) Ցնորք մտաց եւ բանից. զառանցանք. բանդագուշանք. շաղփաղփութիւն. անմիտ եւ անհամ զրոյցք եւ իրք. յիմարութիւն. փճախօսութիւն, պառւու խօսքեր. հէրզէ. թիւրրէհաթ. սաֆուր՝ սուֆուր՝ տէլի սէօհպէթի.
Զնոցինսն զանշահ աղճատանսն, զվայրապար բերմունսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.
Յիմարաց են այդպիսի կարծիք, որպէս եւ ոյք վասն լուսնոյ խաւարմանն աղճատին, ի տտնոյ վիշապին դատարկաբանելով։ Զի մի՛ անզուգութիւն ի զուգութեան երեւեցուցանել աղճատիցիմք. (Սարկ. շարժ.։)
loquacious, chattering, prating;
putting into disorder, that spoils, ruinous, that causes the loss of reputation.
իբր Նախատիչ. թշնամանիչ. գորովիչ.
cf. Աշմկասէր.
to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.
ԱՂՄԿԵՄ ԱՂՄԿԻՄ. ταράσσω, θορυβέω, κυκάω , ἑκκρούω, συμφύρομαι, turbo, conturbo, confundo, misceo Լնուլ աղմկաւ. վրդովել. խառնակել. շփոթել. խառնել. խռովիլ, վրդովիլ. տակնուվրայ ընել՝ ըլլալ. ալթիւսթ եթմէք՝ օլմագ.
cf. Աղմուկ.
Ամենայն ինչ խառն ի խուռն ... աղմկութիւն բարեաց, երախտեաց անյիշատակութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 25։)
soft, sweet, agreeable, affable;
delicious, tender, delicate;
knavish, dodge.
իբր աղիւ համեմեալ. համեղ. քաղցր. անոյշ. հալավէթլիւ.
soft hair, down;
hair.
Եւ ի նմա մազ աղուամազ խարտեշացեալ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 30։)
skin of a fox, fox-case.
Մորթ աղուեսու թաւ ի պէտս մաշկեկի. թիլքի տէրիսի՝ քիւրքիւ, նաֆէ.
fox;
կորիւն աղուեսու, fox's cub.
(յն. եւս ալօբեքս. լտ. վուլբէս. եբր. շուէլ.) ἁλώπηξ vulpes Գազան դժնդակ՝ խորամանկ եւ գող, իբր աղու հեզիկ ձեւացեալ, ի չափ փոքր շան, թաւ մազով. թիլքի.
Աղուէս խարանօք ղդէմս նոցա դրոշմել, զի իբրեւ զչար գազան հալածական լիցին. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
ԱՂՈՒԵՍՈՒ ՁՈՒ. Բոյս կամ դեղ ինչ, որ ի Բժշկարանի բացատրի այսպէս.
saltness.
Զըմրութ կանաչեալ, աղութ խարտիշեալ. (Գանձ.։)
Կծուութիւն եւ համ աղի. դառնութիւն. աղիութիւն, շօռութիւն. դուզլուլուգ. աճըլըգ. մելահաթ., ἁλμυρότης salsedo, ἅλμι salsugo
Ճաշակականքն կոչեցեալք որակութիւնք են քաղցրութիւն, եւ դառնութիւն, աղութիւն. (Նիւս. բն. ՟Թ։)
rock-salt.
Աղ մածեալ սառնատեսակ. հատոր եւ շառաշիղ աղի յստակ. փարլագ դուզ փարչէսի, ուլահ դուզու.