to be patient, to suffer patiently, to persevere.
· Calfa
Ահա մշակ երկայնամտեալ սպասէ պատուական պտղոյն երկրի ... երկայնամտեցէք եւ դուք. (Յկ. ՟Ե. 7։)
to be niggardly, sordid, parsimonious.
· Calfa
Զամենայն ոսկի եւ զնիւթ պատուական ինքեամբ համարի՝ վասն նովաւ մեղանչելոյ մարդկան, նովաւ, յագանել եւ ի ժլատանալ. (Իսիւք.։)
cf. Ժլատանամ.
· Calfa
Զամենայն ոսկի եւ զնիւթ պատուական ինքեամբ համարի՝ վասն նովաւ մեղանչելոյ մարդկան, նովաւ, յագանել եւ ի ժլատանալ. (Իսիւք.։)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
· Calfa
Հուր ... մշտաշարժ, ինքնաշարժ, շարժօղ այլոց. պատուական՝ անպարունակ. (Դիոն. երկն.։ Դիոն. երկն.։)
very honourable, — respectable;
very reverend.
· Calfa
Յոյժ մեծարոյ, պատուական, պատկառելի.
very honourable, most reverend.
· Calfa
ὐπερτίμιος honoratissimus, magni pretii Գերագոյն պատուոյ արժանի. նախապատիւ. յարգի. պատուականագոյն. մեծագին.
casket, drawer, small box, till;
desk.
· Calfa
Զնշխարս եդեալ ի պատուական գզրոցի. (Ճ. ՟Գ.։)
Զպատուական գլուխն արտաքոյ ի գզրոցի եդեալ. (Յհ. կթ.։)
price;
value;
tax, estimate, valuation;
rate, tariff;
purchase, bargain;
— հատանել, արկանել, to rate, to appreciate, to value, to estimate, to tax, to set a price on a thing;
անարգ — հատանել, to undervalue;
գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy, to purchase for money;
գնոյ ըմպել զջուր, to drink water that has cost money;
բարձրացուցանել, աճեցուցանել, իջուցանել, նուազեցուցանել զ—, to buy dearly;
վիճել վասն գնոյ, to raise, to augment, to reduce, to lower the price;
վիճել վասն գնոյ, to bargain;
սովորական —, price-current;
որոշեալ —, no abatement;
դնելով դնեցից ի քէն դնոց, I will pay you the price.
· Calfa
τιμή pretium, aestimatio Յարդ իրին. արժողութիւն. պատուականութիւն.
Գնոց գնեցեր (զմեզ) զպատուական քո զարիւնդ փրկանս տուեալ. (Խոսր. պտրգ.։)
Ստացաւ Քրիստոս զայս եկեղեցի, ո՛չ վայրապար, այլ գնիւք. եւ գինն զի՞նչ. իւր սուրբ եւ պատուական արիւնն. Լմբ. սղ.։ որ է վճարք կամ ինչք գնօղ։
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
· Calfa
Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)
turkois;
lapis lazuli.
· Calfa
λιγύριον lyncurius Քար պատուական կապուտակ՝ անթափանց, ոսկեգոյն երակօք. կայ եւ դեղինն։ (Ել. իը. 19։ լթ. 12. ըստ եբր. լէշմ։ Իսկ Եզեկ. իը. 13.) ըստ եբր. թարշիշ։ յն. միշտ դնի լիղի՛րիօն։ cf. ԼԻԳՈՒՐԻՈՆ կամ cf. ՂԻԳԻՐՈՎՆ, եւ cf. ՍՈՒՏԱԿ.
in divers colours.
· Calfa
Գոյնագոյն նկարօք եւ պատուական հանդերձիւք. (Եսթ. ՟Ա. 6։)
existence, being, nature, essence, substance, reality;
goods.
· Calfa
Բազում գոյութեանց պատուական նիւթոց. (Նար. խչ.։)
praise, eulogy.
· Calfa
Մինոս վասն իրաւապէս բաշխելոյն զդատաստան՝ գով մեծ ընկալեալ։ Իցէ գով, եւ բան պատուական ասելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա. եւ ՟Թ։)
assembly, assemblage, mob, band, corps, forces;
assembled, gathered together;
— նաւուց, squadron;
— առնել՝ դնել՝ կազմել՝ կարգել՝ սփռել, to assemble, to gather together;
to levy troops, to send a body of troops;
ի —ի, in war.
· Calfa
ԳՈՒՄԱՐՏԱԿ. Գումար կամ փունջ պատուական իրաց. շար. զարդ ոսկեշար կամ մարգարտաշար.
Ի պատուական ականց գումարտակն՝ զյոքնաշահն եւ զյաճախագինն. (Նար. մծբ.։)
cf. Գրախեց.
· Calfa
Գրակէս մի ի պատուիրանացն աստուծոյ պատուականագոյն է քան զերկինս եւ զերկիր. (Խոսր.։)
dark green emerald;
corundum.
· Calfa
ԴԱՀԱՆԱԿ կամ ԱԿՆ ԴԱՀԱՆԱԿ. պ. տէհմէ. տէհմէճ. տէհէնէճ. յն. պէսպէս. πράσινος , ἅνθραξ, σαρδονίξ Քար պատուական, որպէս ազգ շափիղայի կամ զմրխտոյ, կանաչ եւ դեղին, ի գոյն պրասի դատհինի, սարը էագուտ, կէօք էագուտ. բայց շփոթի եւ ընդ Սարդիոն, եւ ընդ Սուտակն. Տե՛ս (Ծն. ՟Բ. 12։ Տոբ. ՟Ժ՟Գ. 22։)
nurse's office;
bringing up, education.
· Calfa
Եթէ ի բուն դայեկութիւնս՝ վասն պատուական օրինացն ոչ խնայեաց ի նա, ո՞րչափ եւս ի ձեզ յօտարաշխարհիկս. (Եղիշ. ՟Ը։)
onyx, sardonyx.
· Calfa
ԵՂՆԳՆԱՔԱՐ ὁνύχιον onychinus lapis, jaspis σαρδόνυξ sardonicus գրի եւ ԵՂԵՆԳՆԱՔԱՐ, եՂԵԳՆԱՔԱՐ, փոխանակ գրելոյ Եղընգնաքար. ասի եւ ԵՂՈՒՆԳՆ. Քար պատուական ի գոյն եղընգանց մարդոյ. ... տե՛ս եւ յասպիս.
nail;
claw, talon;
hoof;
onyx.
· Calfa
Ընդ եղնգանն պատուականի եւ շափիղայի. (Յոբ. ՟Ի՟Ը. 16. 16։)
pallpallium.
· Calfa
Քահանայապետն ունի ի վերայ իւր զպատուական եմիփոռոնն՝ ի փառս, որպէս եւ քրիստոս զխաչն ... Զարդարեալ խաչանկար եմիփոռոնովս. (Լմբ. պտրգ.։)
built or furnished with three stones.
· Calfa
τρίλιθος trigemmis, vel tribus lapidibus Ունօղ կամ ունելով զերիս քարինս պատուականս, կամ ողորկս.
elder, senior;
eldest brother;
priest;
երիցանց —, pontiff;
— գահ, the first or highest place.
· Calfa
Զգլուխ սրբոյ երիցոյն մուշէի, եւ զսուրբ երիցոյն արշենայ։ Խոստացեալ սուրմակայ երիցուն։ Ի նոյն ի պատուական երիցանց. (Փարպ.։)
more ancient, ancient, elder, eldest, senior;
first, principal.
· Calfa
Երիցագունին եւ վեհագունին ամենեցուն պատճառին։ Զվերագոյն եւ զերիցագոյն զծնօղն (զաստուած) ծածկեցին։ Երիցագոյն եւ պատուական օրէնք. (Փիլ.։)
antiquity, seniority, full ago;
priesthood.
· Calfa
Առաքինութիւն ծեր է եւ պատուական. վասն զի երիցութեանն եւ վերին պատուոյն արժանի է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։)
cf. Թագաւորազարմ.
· Calfa
Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)
cf. Թագաւորազարմ.
· Calfa
Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)
emerald.
· Calfa
յն. սմա՛րղտոս. լտ. սմա՛րակտուս, σμάραγδος smaragdus. թ. զիւմրիւտ. Ակն պատուական կանաչագոյն. եբր. շօհամ, պարքէթ, եւ այլն.
equivalent, equipollent;
just, equal;
equilibrium;
compensation.
· Calfa
Որդիք Սիովնի պատուականք, եւ զուգակշիռք ոսկւոյ՝ երթեալք ի գերութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
power;
authority, vigour, valour, heart, courage, nerve, force, spirit, faculty;
corroboration, supply, reinforcement, aid, energy, efficacy, virtue;
resource;
sense, meaning, signification;
weight, importance;
prodigy, miracle, virtue;
army;
person;
distinct substance or person;
—ք երկնից, the angels;
celestial bodies, stars, etc;
—ք մտաց, the faculties, qualities of the mind;
Տէր զօրութեանց, the Lord of hosts;
այր, կին զօրութեան, valorous man, virtuous woman;
ըստ առն եւ — իւր, as the man is, so is his strength;
դու՞ ագուցեր ձիոյ —, hast thou clothed the horse with strength ? զինու զօրութեամբ, with arms;
by main strength;
գիտել զ— արուի, to lie with a man;
զօրութեամբ, powerfully, emphatically, understood, by virtue of, with all one's strength;
բարձրացո զօրութեաթբ զբարբառ քո, lift up thy voice loudly;
սիրել յամենայն զօրութենէ, to love with all one's heart;
անկանել ի զօրութենէ, to be weakened or exhausted;
— խաչի քո Քրիստոս, զի ..., upon my faith! i faith!
square;
force;
— անգործութիւն, vis inertiae;
դիմակալ —, resistance force;
ելեքտրական —, electric force;
զուգահեռական —, parallel force;
կեդրոնական —, central force;
կեդրոնախոյս —, centrifugal -;
կեդրոնաձիգ —, centripetal force;
կենդանի —, vis viva;
կենսական —, vital power;
ձգողական —, attractive power;
մադնիսական —, magnetic force;
մասնկային —, molecular force;
շարժիչ —, motive force;
վանողական —, repulsive force;
օդընկէց —, projectile force.
· Calfa
desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.
· Calfa
Ըղձակերտս առնել զաւետարանն Աստուծոյ. իմա՛ պատուական ընծայեցուցանել արժանաւոր պաշտմամբ. ըստ յն. սրբազանել, ἰερουργέω sanctifico. ։
lapis lazuli.
· Calfa
ԼԱԶՈՒԱՐԹ ԼԱԺՈՒՐԴ. որ եւ ԼԱԶՈՒԱՐԴ. լաճիվէրթ, լաճիւվերտ, լաժիվերտ. Ըստ ոմանց նոյն ընդ Գոճազմ. Անուն պատուական քարի, որպէս իտ. lapislazzolo. եւ Կապուտակ ընտիր գոյն եւ ներկ, իբր իտ. azzurro ultramarino.
good, excellent;
superior, better;
praiseworthy;
honest, upright;
— վարկանել՝ համարել, to esteem or love more, to prefer;
առ —ս ունել, to hold in honour, to reverence;
ի — անդր գալ, to become better, to improve, to ameliorate;
— է, it is good, it is better or wortb more;
— եւս, so much the better;
ո՞չ — եւս իցէ, would it not be better ? ո՞չ — եմ ես քեզ քան զտասն որդի, am I not worth more than ten sons to you ? — էր թէ մեռեալ էաք, would that we also had not survived !
· Calfa
ἁγαθός bonus καλός, -ον melior, -ius եւ այլն. Բարի. եւ՛ս բարի. ընտիր. հաճոյական. քաջ. գեղեցիկ. պատուական անձն՝ կամ իր. աղեկ, (լծ. յն. աղաթօ՛ս). լէվ, լծ. յն. է՛ւ. թ. էյի, եէք, ալա.
Ունել առ լաւսն զպատուականն եւ զքաջն. (Հարիւրոցն. Վրդն. պտմ.։)
mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
· Calfa
Մթերս ոսկւոյ եւ արծաթոյ եւ քարանց պատուականաց, եւ զգեստուց բազմացոյց. (Խոր. ՟Ա. 29։)
of one kind, uniform, like, equal.
· Calfa
Միատեսակ սեռ, փայլուն, պատուականագոյն ստացուած ոսկի. (Պղատ. տիմ.։)
mitre, tiara, infula.
· Calfa
Զվակասն իմ պատուական, եւ զմիթրն իմ սատակ եւ սպիտակ, որ է փակեղն յիսուսի. (Թղթ. դաշ.։)
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
· Calfa
Օ՛ծ զպարանոցդ քո, ես կոփեցից սրովն։ կոփեա՛ ուժով։ Կփեալ ուժգին՝ ետես զպատուական գլուխ նորա հատեալ։ Կոփեալ սրովն եսպան եւ զմիւս տղաձն. (Վրք. հց. ձ։)
beaten with the hammer.
· Calfa
Եւ զկռանակուռ ձոյլ ոսկի կամարն ընդելուզեալ մարգարտովք եւ ակամբք պատուականօք ընդ մէջ իւր ածէր. (Եղիշ. ՟Է։)
sitting posture;
position, situation;
seat, residence, abode;
property, possession;
sitting, session, meeting;
— արքունական, seat of Government, capital city;
— բանակի, encampment;
ի — լինել, to sit up, to sit down, to be seated;
ի — ննջել, to sleep in a sitting posture;
— առնուլ, to be tranquillized, allayed, lulled into security;
ի — գումարիլ, to hold a sitting;
ի նստի անդ, during the sitting, forthwith, before separating;
երեք նստիւ նկարել զկենդանագիր, to paint a portrait in three sittings.
· Calfa
Զաթոռ պատուական արանց, զնիստս եւ զհանգիստս։ Ո՞ եհեղ զօդս, զթեւաւոր բնութեանց զկառս, զհողմոցն զնիստս. (Առ որս. ՟Ը. եւ ՟Է։)
painting, picture;
image, figure, effigy;
embroidery or needlework of divers colours;
lively description;
ի —ու հանել, to paint, to take or draw a portrait;
to describe;
cf. Թատրոնական;
cf. Մաւրիտանական.
· Calfa
Գործել զամենայն գործ սրբութեանն, զոստայնանկութիւն, եւ զնկարու՝ կապուտակաւն եւ ծիրանեաւն։ Գործ նկարուց։ Գոյնագոյն նկարուց։ Նարօտ պէսպէս նկարուց։ Գոյնագոյն նկարօք, եւ պատուական հանդերձիւք. (եւ այլն. Եչ. ՟Լ՟Ե. 35։ ՟Լ՟Թ. 38։ Դտ. ՟Ե. 30։ Եսթ. ՟Ա. 6։)
sign, mark;
sign, signal, character, symbol;
trace, vestige;
sign, proof, token;
omen;
miracle, prodigy, wonder;
ensign, colours, flag, standard, banner;
the Holy Cross;
betrothal, affiancing;
seal, mark;
central point, centre;
aim, butt;
point;
— կռուոյ, arms;
— յաղթութեան, trophy, triumph, victory;
— or —ս տալ, to give a sign, to beckon;
to signify, to indicate;
to affiance;
— առնուլ, to take aim at, to level at;
ոչ եւս տալ — կենաց, to give no signs of life;
— անձրեւի է, we shall have rain.
· Calfa
to rub, to scour;
to impute, to ascribe, to attribute, to accuse of, to charge with;
— ընդ ափ, to rub out in the hand.
· Calfa
Շփիցի ընդ այնոցիկ՝ որ տղմովն իցեն շաղախեալք։ Աղտեղացուցանել զմաքրութիւն, շփելով ընդ ախտս աշխարհիս։ Ոչ շփեցաւ ի նմա տեսակ ինչ ախտից։ Ոչ կարէ շփել զպատուական ակամբք. (Մանդ. ՟Ի։ Լմբ. սղ.։ Ի գիրս խոսր.։ Գէ. ես.։ Սկեւռ. աղ.։)
pompously, with great parade.
· Calfa
Շքեղագոյնք եւ պատուականագոյնք երեւեսցին նոքա քան զչափ ծերութեան։ Որպէս շքեղագոյն էր եւ զգաստ։ Կինս այս քան զնա շքեղագո՛յն ասէր, տէր դու քանզի եւ դոյլ իսկ ոչ ունիս։ Ալեօք պատկառելի է եւ շքեղագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 30։ ՟Բ. 12։)
golden, of gold, gilded, gilt;
— դար, golden age.
· Calfa
χρυσῖτις aureolus. Ոսկեղէն իմն, սիրուն, պատուական. անապական.
shining like gold, as bright or resplendent as gold.
· Calfa
Ո՛ պատուական ակն իմ ոսկէճաճանչ՝ զիա՞րդ բեւեռեցար. (Գանձ.։)
chrysolite, peridote, olivine.
· Calfa
χρυσόλιθος chrysolithus. որ եւ ՈՍԿԵԱԿՆ. Քար պատուական ոսկեփայլ. եբր. թարշիշ.
cast in gold;
of massive gold, golden.
· Calfa
Ոսկիաձոյլ գերագոյն պատուական գլխոյն. (Շար.։)
lawyer, jurisconsult;
president.
· Calfa
Կոչեաց զնոմիկոսն եկեղեցւոյն, եւ ասէ ցնա. տէ՛ր նոմիկոս, պիտոյ է՝ զի արասցես գիրս ոսկւոյ լտերս յիսնից. գի՛ր ի նմա վկայս, կնքեա՛ եւ մատո՛ այսր։ Տե՛ս պատուական նոմիկոս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
police captain, sheriff.
· Calfa
Եմուտ նուիրակապետն, եւ ասէ. ահա եկին. ասէ թագաւորն, ածէ՛ք ի ներքս։ Նուիրակապետն պատուականագոյն է։ Նուիրակն ... եւ նուիրակապետն. (ՃՃ.։)
cementation;
dirtiness, contamination.
· Calfa
Մի՛ շաղախումն շփեսցի զպատուական ակամբք. (Սարկ. աղ.։)