to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.
· Calfa
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.
· Calfa
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
cf. Ընդ առաջ ելանեմ.
· Calfa
Զճրագունս լուցանեն, քեզ ընդառաջեն, պարզերես դիմեն. (Գանձ.։)
reared in ease, dainty, delicate, commodious;
unbridled, dissolute.
· Calfa
Հիւանդութիւն եւ ողջութիւն ըն մարմնոջ կենդանեաց. իսկ սպիտակութիւն եւ սեւութիւն պարզաբար ըն մարմնոջ. իսկ արդարութիւն եւ անիրաւութիւն ն՝ոգւոջ մարդոյն. (Արիստ. հակակ. ՟Թ։)
to dilate, to enlarge, to make greater, to increase, to augment, to extend, to prolong;
to disband, to relax, to spread, to widen, to reach, to stretch, to give ground, to amplify;
— բանիւ, to exaggerate;
to relax, to give repose to;
to tranquilize;
ընդարձակելով — զձեռն յօք or ումեք, to open the hand, to give freely, to be generous;
— ումեք, to give rest or repose, liberty, license.
· Calfa
Եւ պարզապէս Արձակել, լուծանել.
league.
· Calfa
ԽՐԱՍԱԽ φαρασάγγης, -γας pharasanga. որ գրի ՀՐԱՍԱԽ, ՓԱՐՍԱԽ, ՓԱՐՍԱԳ. արաբ. ֆէրսախ. պ. ֆէրսէնգ. Չափ միջոցի երից մղոնաց. որպէս լտ. լէ՛ւգա. այլ ըստ ոմանց վարի պարզաբար որպէս մղոն.
to be difficult to understand;
to darken, to become obscure;
to lose pristine excellence or beauty, to grow dull, to deteriorate, to get spoiled.
· Calfa
Կամ պարզապէս Կտսիլ. կթոտիլ. տկարանալ. դժուարութիւն կրել.
showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.
· Calfa
Տպաւորեա՛ յոգւոջ սոցա զձեւ մարմնոյ (կամ մարմնոց) ցուցակի. Պտրգ. այսինքն արտաքին տեսլեան կամ կերպարանաց սոցա, որք մարմնով խոնարհեալ կան յերկրպագութիւն։ Այսպէս մեկնէ ճոխագոյն եւ Լմբ. որպէս եւ ի յն. պարզ եւս գրի։ Այլ յաւելու Լմբ. զի թէ ոք իմասցի զայդ վասն մարմնոյն Քրիստոսի, իմացեալ լինի սուրբ խորհուրդն յանդիման երեւեցուցիչ մեզ զՔրիստոս ընդ զգալի տեսակօք.
dew;
չիթ —ոյ, dew-drop;
— քաղցրածաւալ, the gently-falling dew;
— քաղցրութեան, the benign dew.
· Calfa
Ցօղ է գիջութիւն ի պարզոյ բերեալ ըստ անօսր բաղկացութեան ... եւ եղեամն է ցօղ թերասառոյց. (Արիստ. աշխ.։)
caressing, coaxing, wheedling;
flatterer, fawner, toadeater, adulator, smooth-tongued fellow, sycophant.
· Calfa
Ի փաղաքշի տասն օգտի հարկաւոր է զծանունսն եւ զպատուականսն առնուլ ի մէջ անուանս թախանձանաց, զի դիպեսցի խնդրոյն. (Մագ. քեր.) (ուր Երզն. պարզելով դնէ, ի փաղաքշելն)։
ardent, vivid as a flash of lightning;
flashing, dazzling.
· Calfa
Ըստ նմանութեան արեգական փայլեալ։ (Շնորհալին պարզէ այսպէս.)
to dissipate, to disperse, to scatter, to remove, to drive away, to destroy, to take away;
to be dissipated, dispelled, removed, to vanish;
— զհոգս, to charm away, to beguile care.
· Calfa
Փարատեաց պարզեցաւ խաւարն՝ որ մածեալ ունէր զերեսս երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
bellow, pair of bellows;
blast, blast engine;
bag-pipe;
follicle, seed vessel;
— ձեռաց, snapper bellows;
պարզ —, single bellows;
— դարբնաց, smith's or forge bellows;
— երգեհոնի, organ-bellows;
— կրկին հողմով, double bellows.
· Calfa
pusillanimous;
shortwitted, shallow, weak-minded;
light, easy;
բեռն —, light burden;
— առնել, to lighten, to lessen, to ease.
· Calfa
ՓՈՔՐՈԳԻ. Նուազ մտօք. փոքրիմաց. տկար. թեթեւամիտ. պարզամիտ. փոքրահոգի. կարճամիտ.
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
· Calfa
Է եւ ի կարգէ անձայնից եւ պարզից. ուր խ ՝ կրկնակ համարեալ է.
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
· Calfa
στραγγίζω, ἑκστραγγίζω, καταστραγγίζω guttatim exprimo ἁποπιάζω, διυλίζω եւ այլն. Ճմլելով եւ սեղմելով կաթեցուցանել. մզել. ի դուրս բերել զմիջին հիւթս, անցուցանել ընդ պարզուաս. պարզել. զտել. քամել, սըխմել.
cf. Վեհերիմ.
· Calfa
Այլոցն ի նմանէ հեռանալով վասն բարձրութեան եւ մեծութեան նորին, նա յիրէն ոչ վեհերեաց։ Զայնպիսի այրն ոչ վեհերեաց ըմբռնել։ Խառնակել զպարզագոյնս յիրաց եւ ի բանից ոչ վեհերեն. (Արիստ.։ Երզն. մտթ.։ Սարկ. պատկ.։)
explanation, exposition.
· Calfa
ἁνάπτυξις explanatio. Յայտնաբանութիւն. պարզաբանութիւն. մեկնութիւն.
to repeat, to treat again;
to state above.
· Calfa
ՎԵՐԱՃԱՌԵԼ. Վերստին ճառել. երկրորդել. պարզաբանել. քարոզել.
repetition, explanation.
· Calfa
ἁνάρησις recitatio, praedicatio, explicatio. Երկրորդումն բանի բացատրութեամբ. պարզաբանութիւն.
elevation, height, excellence, sublimity.
· Calfa
Առաւել վերամբարձութիւն ուրուք զճշմարտութեամբն նորա. յն. պարզել զճշմարտութիւն. (Բրս. հց.։)
analytic, analytical;
—ք, analytics.
· Calfa
Վերլուծականին գործ (է՝) քակտելն ինչ յայնս, յորոց եւ գոյացեալ գոյ։ Վերլուծականն ի շարադրելոցն սկսանելոյ ի պարզագոյնն երթեալ յանդի. (Անյաղթ պորփ.։)
Դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի մեկնութիւն ժդ գլխոցն արիստոտէլի վերլուծականաց։ Դիտաւորութիւն արիստոտէլի ի վերլուծականսն՝ են բուռն հարկանել զպարզ հաւաքմանէ (այսինքն զձեռնարկութենէ ի կազմել զեզրակացութիւն ապացուցական). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
analysis.
· Calfa
ἁνάλυσις resolutio. Լուծումն բոլորի բաղադրեցելոյ ի պարզ մասունս իւր. լուծականութիւն. քայքայումն. եւ Որոշումն մանրամասն. մեկնութիւն. բացատրութիւն.
cf. Իմաստասիրեմ.
· Calfa
ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԵԼ կամ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԻԼ. φιλοσοφέω . (լտ. պէսպէս պարզի. ) Իմաստասիրել. աշխարհական գիտութեան զհետ լինել. եւ Ճարտարախօսել. եւ Հոգեւոր իմաստութեամբ եւ զգաստութեամբ քաղաքավարիլ.
belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.
· Calfa
Ծխաշունչ կծուութիւն ինչ ի փորէ ի վեր բուրիցէ։ Ի փորէ անտի պարզել զմաղձն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;
· Calfa
Ծխաշունչ կծուութիւն ինչ ի փորէ ի վեր բուրիցէ։ Ի փորէ անտի պարզել զմաղձն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Սեբեր. ՟Ժ։)
spread out, extended, stretched out;
extensible;
—, —ածք, extent, extension;
volume, bulk, size;
show, display.
· Calfa
Լոյծ եւ տարած տարր (ջուրն)։ Զթոյլ եւ զտարած բնութիւնն օդոյ։ Զգալի լոյսն պարզ եւ տարած։ Զլոյսն տարած եւ ցան՝ ժողովէ յանօթս օդեղէնս։ Հուր իւրով տարած բնութեամբն. (Պիտ.։ Սարգ.։ Արշ.։ Տօնակ.։ Վեցօր. ՟Դ։)
ἁναπεπτάμενος patens, expansus ἀπλός simplex եւ այլն. Ի տար ածեալ, կամ տարեալ ածեալ. այսինքն տարածեալ. սփռեալ. ծաւալեալ. պարզեալ. բացարձակ. բացեալ. ընդարձակ. տարածած. բա՛ց.
cf. Տարածեմ.
· Calfa
ՏԱՐԱԾԱՆԵՄ ՏԱՐԱԾԵՄ. διαπετάννυμι, διαπετάζω , ἑκπετάζω expando ἑκτείνω, ἑπιτείνω, προτείνω extendo, intendo, protendo δρωννύω sterno ἁνοίγω aperio եւ այլն. Ի տար կամ տարեալ՝ ածել. Ընդարծձակել. բանալ. սփռել. ծաւալել. լայնել՝ երկայնել. պարզել. ձգել. ձկտել. տարածել. փռել. երկնցընել.
cf. Տարեւորական.
· Calfa
Որդի տարեւոր սաւուղ ի թագաւորել իւրում. իմա՛ չափահաս, կամ պարզամիտ որպէս տղայ տարեկան։
in an elementary state or form, elementally, rudimentally;
materially.
· Calfa
στοιχειωδῶς per elementa, simpliciter. Նիւթապէս. զգալապէս. պարզապէս. մանրամասնաբար. Այսքանւոյ զարդուս եւ ընդ սորայն մասանց տարրաբար առ ամենայն գոյութիւն առաջի արկելոց. (Նիւս. կազմ. ՟Դ։)
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
· Calfa
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
· Calfa
ՏԿԱՐ. որպէս Տկարամիտ. տխմար. միամիտ. պարզամիտ. դիւրագլոր. դիւրագայթ։
cf. Տղայաբարու.
· Calfa
ՏՂԱՅԱԲԱՐՈՅ կամ ՏՂԱՅԱԲԱՐՈՒ νηπιωδέστερος (որ եւ տղայագոյն) Ունօղ զբարս տղայոց. մանկաբարոյ. պարզամիտ. խակամիտ. տխմար. տգէտ. տղայ. եւ Տղայական.
cf. Քառակուսի.
· Calfa
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
adj. s. square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
· Calfa
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
vine-hedge, vine-trellis.
· Calfa
Եւ անտի պարզեցան մեկնեցան ի կողմն քարայի՝ իբրեւ վտաւանօք հինգ հարիւր եւ յիսուն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
· Calfa
Ամենեւին բառական քերական (ոճով) ոչ գրեաց, այլ զամենայն պարզ եւ յստակ խօսէր. (Վրք. սոսկ ըստ Հ=Յ.։)
to discover, to unveil, to unmask.
· Calfa
Զպարզն եւ զանվանդակելի էութիւնն մի՛ ժտեսցիս քօղախնդրել՝ իսկապէս հասու լինել. (Վահր. երրորդ.։)
cf. Քոշքոտիմ.
· Calfa
ՔՈՇՔԵՄ եւ ՔՈՇՔՈՏԵՄ. διατείνω, -ομαι, κνύω, -ομαι expando membra, frico me, scalpo. Ձգտիլ անձին ի յորանջելն. պարզել զբազուկս կամ ձգել, քարշել զանձն. ճապկըտիլ.
cf. Քոշքոտիմ.
· Calfa
ՔՈՇՔԵՄ եւ ՔՈՇՔՈՏԵՄ. διατείνω, -ομαι, κνύω, -ομαι expando membra, frico me, scalpo. Ձգտիլ անձին ի յորանջելն. պարզել զբազուկս կամ ձգել, քարշել զանձն. ճապկըտիլ.
to search or dive into, to investigate carefully, to examine with care;
to agitate, to undo, to destroy;
— զմիտս, to excite, to rouse up or awake the mind, to stimulate;
— զախորժակ, to sharpen, to quicken the appetite.
· Calfa
Գրգռել, եւ հետաքրքրել. քայքայել. քաջ բանալ եւ պարզել. հետացօտել. քննել. յուզել. շարժել. քրքրել, պրպտել, տնտղիլ.
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
v. imp. — or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
· Calfa
Զի՞նչ շահ է, կամ զի՞նչ օգուտ, զի հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ պարզեսցես զճանապարհս քո։ Զի՞նչ օգուտ է քեզ յարենէ իմմէ։ Օգուտ ոչ եղեւ քեզ (ի դեղոյ)։ Ոչինչ են քեզ աւետիքն յօգուտ՝ երթալոյ (յն. երթողի)։ Խօսիւք՝ որ ոչ իցէ յօգուտ։ Զի այն ո՛չ յօգուտ ձեր է։ Այրն այն ո՛չ օգտի եւ խաղաղութեան բանս խօսի։ Առնուն ակն երեսաց՝ վասն օգտի։ Վասն օգտի հասարակաց եւ շինութեան. եւ այլն։
to establish, to give laws;
to ordain, to decree, to enact, to emanate, to prescribe.
· Calfa
Զարթուցանէր՝ յորս միայն ազդեցումն մեծարգի բանին սորա հասանէր։ Թէպէտ պարզամտաբար լսողացն թուեսցի զչարելի իմն ազդեցումն։ Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան լուտացաւ լեզուս. (Պիտ.։)
ԱՄԷՆԻՄԱՍՏ կամ ԱՄԵՆԻՄԱՍՏ. πάνσοφος. omniplenus sapientia, sapientissimus Լի ամենայն իմաստութեամբ. իմաստուն ամենայնիւ յամենայնի. ամենագէտ. ասի պարզապէս զԱստուծոյ եւ զաստուածայնոց. ամմէն իմաստութիւն ունեցօղ.