it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.
Չմարթի արթնոյն ննջել. (Բրսղ. մրկ.։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
Իմաստութեան մարթուն արուեստիւ եւ ի մէջ յորձանաց զմարդն ամբողջ պահեցեր. (Փիլ. յովն.։)
possible and proper.
Զիա՞րդ մարթ ու պատշաճ էր ի վերայ այլոց աղօթս առնել, որ ինքն ջուրբքն չեւ էր սրբեալ. (Կոչ. ՟Գ։)
hen.
Աքաղաղ՝ որ շրջի ի մէջ մարեաց սիգալոգ. (Առակ. լ. 31։)
Նստցի մարին ի վերայ ձուոց կամ ձագուց։ Մի՛ առնուցուս զմարի ձուօքն հանդերձ, այլ արձակեսջի՛ր երթալ զմարին. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։ Կոչ. ՟Զ։)
Երկու ծիծռան գլուխ, մէկն որձ, եւ մեկն մարի։ Ի մէջ մեղուաց զինչ մարին կու գործէ, զայն որձն ուտէ. (Վստկ. ՟Մ՟Յ՟Ա։)
feeling a prickling, subject to a pricking sensation.
յն. միռմիգի՛օն. μυρμηκίων formiculosus, verrucosus. Ունօղ զխաղաւարտ իբրեւ զբոյն մրջմանց. կամ զկեղ, որ ռմկ. կոչի մրջմնոց.
Զբեկեալն պատել, զմարմառոտն առողջացուցանել. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.
Առ մի ի կողից նորա, եւ ելից ընդ այնր մարմին։ Մարմին ի մարմնոյ իմմէ. եղիցին երկուքն ի մարմին մի։ Երինջք ընտիրք մարմնով, վտիտք մարմնով։ Զոսկերօք եւ զմարմնովք նորա։ Հերք իմ եւ մարմինք։ Մարմին եւ արիւն ոչ յայտնեաց քեզ։ Հացն՝ զոր ես տաց, մարմին իմ է։ Կերիցեն թռչունք զմարմին քո։ Ոչ ամենայն նոյն մարմին է. այլ՝ այլ մարմին է մարդկան, եւ այլ մարմին անասնոց. եւ այլն. որպէս ի վեր անդր։ Ուստի նոյն բառք այլոց ազգաց ըստ կրկին նշ. թարգմանին ի մեզ ըստ տեղւոյն նաեւ Դի, Գէշ, Մարդ, Անձն, եւ այլն։ Որպէս Մարմին կոչի փոխաբերութեամբ եւ մարմնասէրք, երկրաքարշք վարուք, ընկղմեալք ի նիւթ։ Մարմին կոչի եւ իսկութիւն մարմնոյ՝ հակադրեալ ստուերի. որպէս եւ վերին երես մարմնոյ կամ մորթն, իբրեւ մասն մսոյ, եւ այլն։
ՄԱՐՄԻՆ. որպէս Մարդն ամբողջ, եւ կատարեալ մարդկութիւնն քրիստոսի.
Կամ Ամբողջութիւն իրաց.
to change into flesh.
Զկաւն մարմնագործէ (յաչս կուրին), եւ զջուր ի բնութիւն գինւոյ փոխարկէ. (Սարկ. մարդեղ.։)
use of flesh for food.
Առաջինքն ի մարմնակերութենէ հրաժարեցին. (Փիլ. լիւս.։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
Յաղագս յերկնուստ իջանելոյ, եւ մարմնակից մարդկեղէն բնութեանս լինելոյ. (Մամբր.։)
bodily exercise.
Զմարմնակրթութեամբն քամահեցին. զայն՝ որ յոգւոջն է՝ կազմեն զիւրեանց զառողջութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
bodily, corporally;
materially;
carnally, sensually, lustfully;
essentially, really, substantially.
Զի մարմնապէս ընդ մարդկան շրջեալ՝ նմանւովն փրկեսցէ զազգս մարդկան. (Աթ. ՟Թ։)
fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.
Եղջերդ այդ պտուղ քաղցր, ընդ նմին եւ դառն, որ նշանակէ զբան մարմնասիրաց. (Մեկն. ղկ.։)
Կացցէ առաջի մարմնասիրացն խորհրդոց՝ բարեպաշտութիւն. իմա՛ ըստ յն. ընդդէմ մարմնասէր խորհրդոց. (Ածաբ. աղք.։)
to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.
Զինքն մարմնացուցեալ եւ արիւնացուցեալ ի վերայ սրբութեան սեղանոյն, հրամայեաց սրբութեամբ ուտել եւ ըմպել. (Եղիշ. ննջ.։)
cf. Մարմնաւորական.
Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի. (Ղկ. ՟Գ. 22։)
Զոր խնդրէ աստուած ի հոգեւոր առաջնորդաց, եւ ի մարմնաւոր. (Նար. երգ.։)
corporeity;
incarnation;
humanity.
Որ ի չափ հասակի մարմնաւորութեան թմբրեալք են։ Առաջին անցն նշանակէ զչափ մարմնաւորութեան։ Ոյք համբերեն նեղութեանց ի հնոցի խցին, փոփոխին ի մարմնաւորութենէ ի հոգեւորութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
corporal, corporeal.
Ծառայք ուրուք իցեն մարմնեղէնք, անդամայաղթք, հարուստք, առողջք. (Ոսկ. ես.։)
agonotheta, athlotheta.
Ինքն հանդիսապետն եւ մարտադիր (քրիստոս)։ Յաղթիցէ դէմ յանդիման մարտադրին. եւ այնպէս առ մարտադիրն մատուցեալ՝ բարձրագլուխ զպսակն պահանջէ։ Ահա հասեալ է մարտադիրն, եւ յաղթանակն է ի ձեռին. (Սարկ. քհ.։ Սարգ. յկ. ՟Զ։ Շ. եդես.։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
Զինեալք անցանիցէք յառաջագոյն քան զեղբարս ձեր, եւ լինիցիմք նոցա մարտակիցք. (Յես. ՟Ա. 14։)
Նիզակակիցք եւ մարտակիցք քաջ նահատակաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
brave, valiant soldier;
—ք, choicest troops, the flower of, or the choice men in the army.
Ընտիր ի մարտի. մարտիկ ընտիր. այրընտիր քաջ զօրական.
suffering a similar martyrdom separately or together.
Հաղորդակից պաշտօնակցօքն ընտրելովք՝ ընդ անչափ մարտիւրոսակցացն իւր ջոկոց. (Հ. կիլիկ.։)
to be a martyr, to suffer martyrdom, to undergo death in witness of the faith.
Մարկոս աւետարանիչ մարտիւրոսացաւ ի բուկուղոս (ի դաշտի արջառոց)։ Բազում հայրապետք մարտիւրոսացան. (Շիր. քրոն.։)
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
Մարտեաւ այր մի ընդ նմա։ Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի։ Մարտնչել ընդ քաղդէացիս։ Մարտնչել քաջութեամբ։ Մարտնչէին հրէայքն ընդ միմեանս։ Մարտեան ընդ իս ի տարապարտուց։ Մարտի՛ր զբարուոք մարտն հաւատոց.եւ այլն։
bushy, full of bushes, thick-tangled, brakish, briery.
Ընդ լեռնակողմն անջրդի ապառաժ մացառախիտ։ Իբրեւ զանդաստան մացառախիտ։ Խոպանացեալ սպառսպուռ՝ փշաբեր եւ մացառախիտ. (Յհ. կթ.։)
hidden among the bushes, sylvan, woody, rural.
Ղօղեալ ի մէջ մացառաց կամ խիտ տնկոց եւ բուսոց.
purifying, purificative.
Մաքրագործ բանիցն նոցա (առաքելոց) հանդիսակից գտանել եւ մակացու. (Սարգ. յռջբ.։)
to purify, to cleans.
Մաքրագործեաց զբնութիւն ամենայն ջրոց. (Զքր. կթ.։)
to purify, to cleanse, to polish;
to embellish.
Զգեստիւն զոր սփածաւն՝ ջնջեալ մաքրազարդեաց զգարշապարս առաքելոցն. (Ճշ.։)
Ծառայն զտէրն՝ անեղն աստուած՝ ջրով մաքրազարդեաց, բարձօղ մեղաց գառն աստուծոյ զնա քարոզեաց. (Տաղ.։)
cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռն՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։ (որ բերի ի յաջորդ նշ։))
clear-headed.
Մաքուր մտօք. մաքրասէր. անարատ. ողջախոհ.
Մաքրամիտ եւ ամենայն պարկեշտութեամբ զարդարեալ։ Առաջին մաքրամիտ մարգարէն մովսէս. (Ճ. ՟Ա.։ Հ։ յնվր. ՟Գ։ Տօնակ.։)
purgatory.
Եւ որպէս Կայարան սրբազան ննջեցելոց յար եւ նման լատին ձայնիս. purgatorium. ռմկ. քաւարան։ Ի գիրս առաքին.։
shining, bright with cleanliness, candid, clear, pure, clean;
glorious, virtuous.
Մաքրութեամբ փայլեալ. ջինջ. յստակ. լուսափայլ. պայծառ. սրբափայլ. առաքինազարդ.
Հատուսցէ մաքրափայլ անձինդ։ Մաքրափայլ աջոյ։ Ի քումմէ մաքրափայլ եւ վսեմական պետութենէդ։ Վասն վազում մաքրափայլ առաքինութեանն իւրոյ՝ արդար կոչեցաւ. (Սհկ. արծր. առ խոր։ Մագ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
καθαρίζω, ἁνακαθάρω, καθαρεύω , καθαίρω purgo, purifico, mundo ἑκμάσσω expurgo, abstergo σαρόω verro, scopis purgo. Մաքուր եւ սուրբ առնել. սրբել. յստակել. անաղտ եւ պայծառ կամ ջինջ կացուցանել. (ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ)
Մաքրել զմեզ ի մեղաց։ Մաքրեա՛ զսա ի յանցանաց։ Մաքրեա՛ ի մէնջ զմէգ խաւարին խորհրդոյ։ Մաքրեա՛ զմիտս եւ զխորհուրդս, զի եւ մեք հաղորդեսցուք սրբութեամբ. (Շար.։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
Մաքրողական պարգեւացն շնորհք ... ջուրցն սրբութեան։ Ի մաքրողականէ եւ ծախիչ հրոյն։ Մաքրողական չարչարանօք։ Մաքրողական դեղք. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ եւ Սահմ.։)
musty, having a musty smell.
Ոչ էին ընդելք գէջ եւ դաժան՝ շնչարգել եւ մգռահոտ օդոյ երկրին. (Առաքել պտմ.։)
to grow musty or mouldy, to mould;
to strive, to strain.
Ոչ ոգորիցի եւ ոչ ջանայցէ, եւ ոչ մգլիցի։ այլ դիւրաւ հեշտաւ իմն զմարմին թողուցու. իմա՛ առաւել՝ որպէս մագլցել, մաքառիլ։
cf. Մեզոյն.
ՄԵԶԷՆ ՄԵԶՈՅՆ. Մեզ մնալով. առ ի մէնջ. յանձանց մերոց. մեօք. (ի յն. լտ. ասի, մեք ինքեանք, ի մէնջ յինքեանց). մեզնէ, մեզմէ, մեզմով.
Լսել նախ՝ զոր ասիցեմքն՝ մեզէն, եւ ապա յամենալուր ականջսն աստուծոյ արկանել. (Խոսր.։)
by ourselves.
ՄԵԶԷՆ ՄԵԶՈՅՆ. Մեզ մնալով. առ ի մէնջ. յանձանց մերոց. մեօք. (ի յն. լտ. ասի, մեք ինքեանք, ի մէնջ յինքեանց). մեզնէ, մեզմէ, մեզմով.
Լսել նախ՝ զոր ասիցեմքն՝ մեզէն, եւ ապա յամենալուր ականջսն աստուծոյ արկանել. (Խոսր.։)
ink.
Անջինջ գրեցաւ կտակ՝ ոչ գրագիծ մելանաւ. (Անյաղթ բարձր.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
Մեծ ոմն զինքն կարծէր քան զբնութիւն հայրենի կարգին։ Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս։ Մեծաւ անարգանօք տանջէր։ Դուք ե՛ւս մեծի մասին վիճակի հասեալ էք։ Կայր ցմեծ ժամս յանհնարին պրկոցսն. (Եղիշ.։)
cf. Մեծաբանիմ.
Զիջանէ զկնի քում մոլորութեանդ, եւ դու մեծաբանես, ունչ առնես. (Լմբ. պտրգ.։)
very splendid, glorious, majestical.
Ի վայելուչ փառաւոր արարածոց անյագ փառաւորութիւն մեծազարդ աստուածութեան նորա տաջիք. (Վեցօր. ՟Գ։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
μεγαλοσθενής, μεγασθενής (որ եւ յատուկ անուն՝ մեգասթենէս պատմիչ) praevalens, magnae virtutis, fortissimus. Ոյր զօրութիւնն է մեծ. որ մեծապէս զօրէ. կարօղ յոյժ. հզօր. հզօրեղ. ամենազօր. քաջայաղթ.
Մեծազօրն աստուած։ Աստուծոյ մեծազօր զօրութեանն։ Առաջի մեծազօր տէրութեանդ քո. (Ղեւոնդ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ Խոսր.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Յամենայնի մեծախորհուրդ է այրն, եւ իմաստասէր։ Մանկունք քաջք եւ մեծախորհուրդք. (Ածաբ. ի կիպր. եւ Ածաբ. ի մակաբ.։)
Ո՛վ անձն մեծախորհուրդ, եւ զարմանալիդ հանճարով. (Արշ. վերջաբ։)
cf. Մեծաթիւ.
Մեծախումբ ժողովով խաղացին առաջի որթագլխոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
at a great expense, costly, expensive, sumptuous, magnificent, splendid, rich.
Ո՛վ ծարաւիք եւ քաղցեալք, ձեզ սա (սուրբն մատթէոս) սեղան մեծածախ՝ անուշահամ կերակրովք՝ եդ առաջի ըզքրիստոս. (Տաղ.։)
Մեծածախք արար առաջի նորա, եւ բազում ծախիւք անցանէր զնա ընդ մեծն ովկիանոս. (Ուռհ.։)
in great drops, raining violently, showering.
Որոյ կաթիլքն կամ շիթքն են մեծ. ջաղբ.
Վասն իջման հոծ եւ մեծակաթիլ անձրեւաց. (Վանակ. յոբ.։)
of lofty stature, tall.
Զանասուն պաճարս բազմացուցանեն մեծահասակս՝ քաջամարմինս. (Խոր. ՟Գ. 59։)
having great faith or belief in.
Մեծահաւատ ոմն ստեփաննոս քահանայ յուռական գեղջ. (Կաղանկտ.։)
Մեծահաւատ աջակողմ աւազակին. (Մխ. ապար.։)
magnanimous, generous.
Տան զաղջիկն հեթմոյ մեծահոգի հանճարեղ պատանեկի. (Վրդն. պտմ.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
Մեծահռչակ աղջիկն։ Սրբուհւոյն եւ մեծահռչակ վկային. (Ճ. ՟Ա.։)