πέσσων, πεσσούσα pistor, pistrix, panificus. Եփօղ հացի. հացարար. հացագործ. (առաւել կին)
Ոչ պահանջէին ի դստերաց նոցա մլաղացս եւ հացեփս. (Լմբ. զքր.)
Զդստերս ձեռ առցէ՜ ի հացեփեացս. (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 13։)
Կանայք ... խաղբաղք, հացեփեացք. (Միխ. աս.։)
Ի տանն մարիամու եւ մարթայի ուտէ հացընթրիս. (Տօնակ.։)
ՀԱՒԱՆԵՑՈՒՑԱՆՈՂԱԿԱՆ ՀԱՒԱՆԵՑՈՒՑԻՉ. πειθανός persuasorius. Որ կարէ կամ օգտէ հաւանեցուցանել. ամոքիչ.
Նուաճել հաւանեցուցանողականաւ կամ բռնաւորականաւ բանիւ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Դարձեալ կապանքն եւ ոչ հաւանեցուցիչք էին. (Ոսկ. փիլեմ.։)
Այլ ինչ հիմն քան զայն մի՛ խնդրեր, եւ մի՛ միտս ինչ հաւանեցուցիչս. (Ոսկ. ես.։)
Զզօրաւորն եւ զհաւանեցուցիչն առնու ի ձեռն զզէն. (Սկեւռ. աղ.։)
Ասեն, թէ հեբրայեցերէն գրեաց զնա, եւ ոչ յունարէն. (Եփր. եբր.։)
Եթող նոցա զգիրս աւետարանին մատթէոսի հեբրայեցերէն գրով. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 10։)
Հեբրայեցի եւս լինել։ Հեբրայեցւոց բարբառովն, կամ լեզուաւն. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 12։ Գծ. ՟Ի՟Ա. 40։ ՟Ի՟Բ. 2։)
Գրեաց հեբրայեցի գրով։ Վասն հեբրայեցի լեզուի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 25։ ՟Է. 30։)
Մատթէոս հեբրայեցւոցն ի լեզու հեբրայեցի զգիրսն արար եւ եդ. (Ճ. ՟Դ.։)
ՀԵՌԱԿԱՅՈՒԹԻՒՆ ՀԵՌԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ ՀԵՌԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. διάστημα distantia. Հեռաւորութիւն, եւ միջոց. տարակացութիւն. անջրպետ.
Թէեւ միոյ հեռակայութան ընդմիջելով։ Յառաջ քան զբազում հեռակացութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Մէջ լսի, որ միաչափ հեռակացութիւն (կամ հեռակցութիւն) ունի ի ծայրից եւ յեզերաց. (Խոր. աշխարհ.։)
Զամենայն հեռակցութեամբ զանց արարեալ, եւ յամենայն անարգելաբար մտեալ. (Դիոն. ածայ.։)
որ եւ ՄԱԿԱՑՈՒ. ἑπιστήμων, ἑπιστημός, ἑπιστάμενος sciens, peritus. Մակ կացօղ. վերահասու. ներհուն. հմուտ. գիտնաւոր. գիտնական. տեղեակ, գիտցօղ.
Միոյն ի բազումս լուծանել՝ բաւականապէս մակացօղ ոչ ոք. (Պղատ. տիմ.։)
Ո՞չ ապաքէն բժիշկս կոչես զայնոսիկ, որ մակացողքն են յաղագս այսորիկ. (Պղատ. մինովս.։)
Զձիս ոչ ոք գիտէ հաճեցուցանել՝ բայց յայնմանէ, որ մակացողն է ձիոց. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Ասիցեն, թէ՝ եւ ձեւոցն կատարմունք նախայայտնիք են, եւ մակացողացն ճանաչին. (Նիւս. բն.։)
Ցուցաւ ոչ ամենեցուն իմանալ, այլ՝ իմաստնոց եւ մակացողաց, որք յայնոսիկ վարժեցան հոգւովն. (Շ. բարձր.։)
Մակացուք ասեմք վասն ունելն ինչ ըստ իւրաքանչիւրոցն հանճարոյ. (Արիստ. որակ.։)
Զգուշական եւ ընտրօղ մակացու. (Քեր. քերթ.։)
Նաւապետ մակացու եւ հմուտ։ Մակացու աջոյդ վերծանեալ զտառ. (Մագ. ՟Ա. ՟Ծ՟Դ։)
Քրտնաջան աշխատութեամբ մակացու լինել հոգեւոր իմաստից։ Բարձրագոյն ճառիցս մակացու լինել. (Սարգ. յռջբ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
եւ ՄԱՏՈՒՑՈՂ. որ եւ ՄԱՏՈՒՑԱՆՈՂ. Որ մատուցանէն.
Եղիցի վկայութիւն ի վերայ ծածուկ եւ գեղեցիկ մտաց մատուցչին։ Ամենայն պատարագ կրկին դառնան առ մատուցիչն իւրեանց։ Սէր եւ գութ եւ աղօթք մատուցողացն. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
Զմատուցօղսս, եւ վասն որոց մատուցանի։ Եւ զմատուցողքս պահեա՛ սրբութեամբ, եւ այլն. (Պտրգ.։ Ժմ.։)
Յիշեա՛ եւ զպատարագիս մատուցանողս։ Պատարագին մատուցանողն՝ յայտ է, որ զխորհուրդն կատարէ. (Խոսր. պտրգ.։)
Այն որ մեծացուցանէ (ըստ ամենայն առման).
Վասն է՞ր ի մեծացուցչէն վրիպեալ՝ եւ զչքաւորն թախանձես. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։)
Որպէս զգանձ անկողոպտելի՝ մեծացուցիչ յերկնից արքայութիւն. (Տօնակ.։)
Զի մեղացուսցէ զորդիսն իսրայէլի. (Եփր. թագ.։)
Այն՝ մր մթացուցանէ. խաւարեցուցիչ.
Մթացուցիչ գիշեր կորստեան. (Ագաթ.։)
Մթացուցիչ խորհուրդք. (Անյաղթ բարձր.։ Մագ. ՟Խ՟Դ։ Սիսիան.։)
Ի մի կամ ընդ միմեանս կցեալ. կիպ, իրարու կպած.
Աս ծաւիսրս, յօնս միակիցս. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Մակուսեցոյց զհրամանն ի կապեալ աւազոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Կացեալն յայտյանդիման. բացերեւ.
Քանզի յոյժ հաւատացեալ էր այրն, չէր ինչ պիտոյ տեսիլ երեսաց յայտյանդիմանակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. ըստ Ճ. ՟Գ.։ Իսկ ի բուն օրինակն, յանդիմանակաց։)
very abundant, much.
Աւելագոյն է նոցա (պատիւն) քան զադամայ. (Եփր. ծն.։)
Մի՛ նախանձել ընդ շնորհս ընկերին, եթէ աւելագոյն ինչ ունիցի քան զնա. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Զի մի՛ աւելագոյն ինչ իշխանութիւն միածնին տացես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Նոցա ասէ աւելագոյն խնամ առնիցէք ճանապարհացն։ Եւս աւելագոյն պատժոյ արժանի է. (Ոսկ. ես.։)
Աւելագոյն ի միտս մարդկան այն իմն դժուարին է։ Մի՛ ինչ այլ աւելագոյն կարծել վասն նոցա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
sweepings.
Զաւելածն կուտեաց ի մէջ տանն. (Ոսկիփոր.։)
sweeper.
Եղէց լուացօղ ոտից ձերոց, եւ աւելածու վանացս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԱՒԵԼԱԾՈՒ ՏԱՃԱՐԻՆ. νεώκορος adituus Սպասաւոր տաճարի կամ եկեղեցւոյ. վերակացու սակաւագանոցի եւ սպասուղ.
Վիճակ տաճարին աւելածուաց է այս։ Զքսան նախ առաջին տասներորդն՝ տայ աւելածուաց տաճարին։ Իսկ զտասներորդին տասներորդ հրամայէ դարձեալ աւելածուաց՝ նախնիս հանել դեր ի վերոյ եղելոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
Աւելածուաց տան տեառն. (Վրդն. երգ.։)
cf. Աւել ածել.
Աւելեաց զխցիկն, եւ զաւելածն կուտեաց ի մէջ տանն. (Ոսկիփոր.։)
exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.
Զաւելորդս խօսեցայ ի սրտի իմում. (Ժղ. ՟Բ. 15։)
Ամենեքին յաւելորդաց իւրեանց արկին. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
Փախեաք յաւելորդ եւ ի պաճուճեալ բանից։ Մի՛ յաւելորդսն զմեզ հարկաւորել. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Աւելորդ բոյս։ Զաւելորդս իրաց քան զկարեւոր պիտանացուս։ Աւելորդացն տռփանօք։ Ոչ ի յաւելորդացն մանաւանդ քան ի հարկաւորացն. (Պիտ.։)
Առանց աւելորդաց կեանք. (Մագ. ՟Ձ՟Բ։)
περισσόν quod superfuerit, residuum Յաւելեալ մասն. մնացորդ. էւելցածը, էւելցուքը, մնացածը.
Առագաստք, վարագոյրք, եւ այլ եւս աւելորդ ամենայն գործոյ նորա։ Աւելորդ աւարին, կամ մանանային, փեղկին։ Աւելորդն գաղաադու։ Աւելորդ ոսկի նուիրացն։ Աւելորդքն զտեղի առին։ Զաւելորդս ժողովրդեանն զմնացեալս ի քաղաքին.եւ այլն։
Եթէ վասն հոգւոց մարդկան ասէ զոգին, աւելորդաւն ասէ՝ զմարդոյն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Եւ իբր Ի դուրս մնացեալ. անբաժ.
Ո՞ր տեղի իցէ աշխարհի, որ ոչ լինիցի յանկարծակի աւելորդ ի մասնէ լուսոյն, յորժամ ամփոփիցէ զճառագայթս իւր. (Վեցօր. ՟Բ։)
Աւելորդ եւ կատարեալն. իսկ դարն, եւ այլն։ Աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին։ Մի ըստ միոջէ ի միակէն աւելորդք։ Ի դարէն եւ ի կոճատէն, կողմանաւորս ունելով դարին զնիւթական տեսակն, եւ աւելորդին զգործական տեսակն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 49. 61. եւ այլն։)
Եւ աւելորդ ի նոցանէ՝ որդեա՛կ իմ զգո՛յշ լեր ի ստանալոյ գիրս բազումս. (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 12.) ուր այլք իմանան որպէս մակբայ զգո՛յշ լեր բայիս, ի մեզ կարծի լինել եւ իբր նխ. թո՛ղ զի այլք այլազգ կետադրեն։
redundance, superfluity.
ὐπερβολή excessus, hyperbole Աւելորդա գոլ. յաւելուած. առաւելութիւն. չափազանցութիւն.
to regret, to be sorry for.
ԱՒԵՂԿԵՄ կամ ԱՒԵՂԿԻՄ. Իբր Աւաղել. եղուկ կարդալ. կարեկից լինել.
Յորժամ զհերսն դեռ վիրային ի նմանէ, առ յոյժ գեղեցկութեանն բազումք յարտասուս հարան՝ որք լուանն կամ տեսին, ի գեղ աւեղկեալ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
that gives, firings good news.
Ունակ բանից աւետեաց. աւետարանիչ.
Ցոլացաւ ի սուրբ այս խորան, եւ որոտաց ձայն աւետաբան. (Լմբ. տաղ ի յհ. աւետ.։)
to give, to announce good news.
Բանս աւետեաց ասել. աւետել. աւետարանել.
Զոր մարդարէն ի դէմս մեր աւետաբանեաց, արի՛ երուսաղէմ. (Անան. ի պետը։)
that brings good news, messenger.
անճառելի տնօրէնութեանդ քո աւետաբերք առաքեցան. (Շար.։)
Տե՛ս զստուգութիւն աւետաբերացս քարոզի. այսինքն աւետաբեր բանից քարոզողի. (Սկեւռ. ես.։)
Մատուցին ողջոյնս աւետաբերս. (Արծր. ՟Գ. 14։)
Աւետաբեր երկիր, է խոստացեալն երկիր աւետեաց. (Յիսուս որդի.։)
copy or writing of good news;
a. that writes goodnews.
Ուր իցէ գրութիւն եւ յայտարարութիւն աւետեաց.
to write good news.
Նոյն երանութիւն անճառապարգեւ ձայնիւ արարչին աւետագրեցաւ. (Նար. առաք.։)
writing of good news.
Գրութիւն աւետեաց, կամ աւետարանի.
good news.
Ուր իցէ լուր աւետեաց. եւ Լսելի առնելով զաւետիս.
Աւետեաց. եւ Լսելի առնելով զաւետիս.
Քաղցրաձայնութեան նուագք՝ աւետալուր հնչեցուցանելեն զընդհանուրս. (Խոր. վրդվռ.։)
that gives good news;
that is given with good news.
Եւ Պարգեւեալ ըստ խոստմանն աւետեօք, որպէս երկիրն աւետեաց.
cf. Աւետապարգեւ.
Տուօղ աւետեաց.
Կենաց յարութեան ես աւետատու. (Նար. խչ.։)
Gospel;
պատմել, քարոզել զ—, to preach the -.
εὑαγγέλιον evangelium Ընդունարան աւետեաց. որպէս մատեանն մարդեղութեան որդւոյն Աստուծոյ, եւ տնօրինական գործոց եւ աւետաւոր քարոզութեան նորա, գրեալ ի չորից աւետարանչաց հոգւո սրբով.
Աւետարանումն գալստեանն Քրիստոսի. աւետաելից քարոցութիւն Քրիստոսի եւ առաքելոց. հաւատք՝ եւ վիճակ նորոյ օրինացս.
Ապաշխարեցէ՛ք եւ հաւատացէ՛ք յաւետարանն։ Որ կորուսցէ զանձն իւր վասն աւետարանին, ապրեցուսցէ զնա։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով յաւետարանի որդւոյ նորա։ Տէր հրամանեն՝ յաւետարանէ անի կեալ.եւ այլն։
Քրիստոսեան աւետարանն՝ կեանս է ամենեւին։ Քո կտակն աւետարան է (այսինքն ընդունարան ամենայն աւետեաց). (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Գ։)
evangelist.
Յերկրորդել ազգացն ղուկայ աւետարանագրի. (Եփր. ծն.։)
Անսուտ աւետարանգիրն գրով հաստատեաց։ Աւետարանագիրս պատմէ. (Եղիշ. խաչել. եւ Եղիշ. թաղ.։)
Աւետարանագիր արանցն. (Ագաթ.։ եւ Թէոդոր. կուս.։)
Որ նորայն էին պատմաբանքն՝ աւետարանագիրքն։ Ամենեցուն աւետարանգրացն, եւ այլն. (Սկեւռ. ես. եւ յար։ (Ուրեք ուրեք ի գիրս Ագաթ. կարծի նշանակել եւ Աւետարան)։)
cf. Աւետարանագործ.
Աւետարանականացն լո՛ւր բանից. (Բրս. ծն.։)
Աւետարանական վարդապետութիւն, կամ երանութիւն, աւետիք, հաւատք, արուեստ, գնացք. (Յճխ.։)
Եթէ աւետարանական (տեսանեմ), փոշւոյոտիցն թօթափման (ակն ունիմ). (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Առաքեաց հրեշտակ, թուելով իբրու թէ աւետարանական իցէ՝ ամլոյն զաւետիս տալով զմանկանն. (Փիլ. սամփս.։)
to give good news, to announce;
to evangelize, to preach the Gospel.
Ոչ առաքեաց զիս Քրիստոս մկրտել, այլ աւետարանել. (՟Ա. Կոր. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 16։ Գաղ. ՟Ա. 8. 9։)
Աւետարանեցաւ, ուստի փառատրեցաւ. (Նար. կուս.։)
Այլ առաւել՝ Աւետել. աւետաւորել. պատմել զաւետաւոր լուր. տալ զաւետիս ի փրկութիւն հոգւոց.
Բարութիւնս աւետարանես։ Աւետարանեմ ձեզ ուրախութիւն մեծ։ Եւ այս են աւետիքն, զոր աւետարանեաց նա մեզ, զկեանսն յաւիտենականս։ Աւետարանել աղքատաց առաքեաց զիս։ Աղքատք աւետարանին։ Աւետարանեցէք օր ըստ օրէ զփրկութիւն նորա.եւ այլն։
Հանդերձեալ էր (յետ զաքարիայի) մարիամ եւս աւետարանիլ։ Աւետարանեցաւ մարիամու. (Եփր. համաբ.։)
Ի գաւթայ աւետարանեցի՛ր, եւ ոչ երկիցես յերկիւղէ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Աւետարանեաց մարգարէական բարբառովք վասն կենսաբեր գալստեան որդւոյն Աստուծոյ. (Ագաթ.։)
Անունդ իսկ մեծիդ զգթութիւն եւ զընտանութիւն աւետարանէ։ Ի մէջ դառնութեանս մահու՝ կեանս անտարակոյսս աւետարանեն։ Աւետարանեա՛ բանիւդ օրհնութեան զկենդանութիւն իմ մահացելոյս. (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Ը։)
evangelist.
Բանին կենաց կանուխ քարոզ եւ աւետարանիչ, սուրբդ մատթէոս։ Ցուցեր աւետարանիչ զորդիսն որոտման. (Շար.։)
Փիլիպպոս շրջեալ աւետարանէր ամենայն քաղաքացն, մինչեւ ի գալ նորա ի կեսարիա ... Եկաք ի կեսարիա, եւ մտեալ յապարանսն փիլիպպոսի աւետարանչի՝ ագաք առ նմա. (Գծ. ՟Ը. 40։ ՟Ի՟Ա. 8։)
Տէր աւետարանչացն զանաւելաստացութիւն ուսուցանէր. (Լծ. ածաբ.։)
Եւ Աւետաբեր. քարոզիչ բանից բարեաց.
Աւետարանչդ սիովնի։ Աւետարանիչդ երուսաղէմի։ Ոտք աւետարանչի համբաւուն խաղաղութեան, իբրեւ աւետարանչի բարութեանց. (Ես. խ. 9։ ՟Ծ՟Բ. 7։ Նաւ. ՟Ա. 15։)
notification of goodnews;
preaching the Gospel.
Նա զամնեսեան կոչեաց. բայց ընկալան զաւետարանութեան կոչումն ոմանք. (Լմբ. յովէլ.։)
Ընդ նոսին աւետարանոթեամբ քարոզեսցուք զքո միայն զսքանչելիսդ. (Շար.։)
Զի մի՛ հայհոյեսցի պաշտօնն մեր, այսինքն աւետարանութիւնն մեր։ Եղիցես դու քաջալերեալ ի պաշտաման քում, այսինքն յաւետարանութեան քում. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. ՟բ. տիմ.։)
Վա՛յ է հոդւոյ՝ որ ոչ պահեաց զաւետարանութիւն ամբիծ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Սարսափելի աւետարանութիւն փրկչին Քրիստսի, թէ որ ուրասցի զիս. (Յհ. կթ.։)
Մեծացուցեր զնոր աւետարանոթեանդ պատիւ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Աւետարանութիւն.
Միածին որդի Աստոծոյ զաւետարանումն սրբոց մարգարէից աստանօր լուսափայլեալ պայծառացուցեր. (Շար.։)
that has, firings good news.
ԱԵՒԵՏԱՒՈՐ. Որպէս ինչ մի աւետալից. ուրախալի. բերկրական.
Եւ նա աւետաւոր է։ Առաքեցին շուրջանակի աւետաւորս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 26։ ՟Ա. Թագ. ՟Լ՟Ա. 9։)
Աւետաւորք եղեն ազգաց եւ թագաւորութեանց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Աւետարանեալ. Խոստացեալ.
երկնչել ի սպառնալեացն, եւ ցանկալ աւետաւոր բարւոյն։ Հանդիսացեալ յառաքինութեան մրցմունս աւետաւոր յարութեամբն. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ե։)
to give, to bring good news, to announce.
Աւետաւորեաց զդիպելոց նոցա ի շնորհէն Աստուծոյ. (Փարպ.։)
Զորոյ փրկութիւն աւետաւորէ մարգարէն։ Աւետաւորէ եւ որդւոց սիովնի՝ խնդալ. (Արշ. ՟Ժթ. ՟Ի։)
Զհեռաւորս՝ եւ զմերձաւորս զհրէայս զհթանոսս, ի մի պարգեւ բարեաց աւետաւորեսցես։ Զամենեսեան զնոսա միով բանիւս այսու աւետաւորէ. (Խոսր.։)
Ուրբաթուն ընթերցուածք եւ սաղմոսք խորհրդաբար զմարդն մասնաւոր յարութեամբն աւետաւորեն. (Արշ. ՟Ի։)
Հովիւքն ծագմամբ փառաց աւետաւորեցան ի հրեշտակէն. (Կամրջ.։)
Աւետաւորեցաւ աբրահամ՝ ի զաւակի նորա օրհնիլ ամենայն ծագաց երկրի. (Լաստ.։)
cf. Աւետաւորեմ.
Ի սոփոփանոս զուարթարարս ոմանց աւետէ։ Պետրոս աւետէ. (դուք ի վէմն կենաց շինիք. Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
Աւետեաց Քրիստոս խաղաղարարաց, զի եղբարք եղիցին նորա, եւ որդիք Ատուծոյ կոչեսցին. (Մծբ.։)
Ի վերուստ աղաւնի աւետեալ զցածումն ջրհեղեղին. (Դամասկ.։)
Աւետեցաւ կոյսն. (Ոսկ. ծն.։)
Զամբարտաւանուեւեան գալուստն աւետէ սնափառութիւն, (Նեղոս) իմա՛ ըստ յն. ոճոյ՝ զեկուցանէ։
ruin, demolition, destruction, desolation.
Զամենայն աւուրս աւերածոյն իւրոյ։ Պղծութիւն աւերածոյն։ Կատարած տացի ի վերայ աւերածոյն։ Կատարած տացի ի վերայ աւերածոյն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 34։ եւ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Զ. 21։ Դան. ՟Թ. 27։)
Աւերածոյ ցրմանն. (Ագաթ.։)
Վասն զուր աւերածոյ աշխարհին հայոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յօրինել շինել զամենայն զգերութիւնս յաւերածոյն եւ այրեցածոյն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)
ἠ ἕρημος որպէս ռմկ. աւէր, անուանը աւրած կին. Շնացեալ. շուն. սկնդիկ. պոռնիկ.
ruined, desolated;
ruin, rubbish.
ἕρημος, ἑξερημώμενος desertus, desolatus, ἁοίκητος inhabitabilis Աւեր. աւերերալ. անշէն. անբնակ. անապատացեալ. եղծեալ. աւրած, քանդած.
Աւերակ երկիր, տեղի, լերինք, քաղաքք, ժառանգութիւնք։ Եղիցի աւերակ յաւիտեան, եւ ոչ եւս շինեսցի։ Եւ էր երուսաղէմ աւերակ թափուր.եւ այլն։
Ձայն բարբառոյ յանապատի. ոչ միայն աւերակ տեղիսն, այլ յոդիս աւերակս եւ անապատացեալս. (Ոսկ. ես.։)
ἑρημία, ἑρήμωσις, ἁφανισμός desolatio, disparitio Աւերեալ տեղի. մնացորդ աւերածոյ. եւ Աւերումն. աւեր.
Եղէ ես որպէս բու յաւերակի։ Լերինք գոչեսցեն աւերակօքն հանդերձ։ Աւերակք շինեսցին։ Բնակիչք աւերակաց։ Տաց զերկիրն յաւերակ եւ յապատականութիւն։ Յաւերակ եղիցի տունդ այդ Դնել զնոսա յաւերակ եւ յանապատ։ Արարաին զերկիր նորա աւերակ.եւ այլն։
ruin, desolation, ravage, devastation.
Վրդովումն աւերանաց։ Յեղծումն աւերանաց բերիլ։ Խուժան աւրեանաց. (Յհ. կթ.։)
Զեգիպտացւոցն աւերանաց մարգարէանայր. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.
ἑξερημόω, καθαιρέω, καταστρέφω desolo, devasto, diruo, destruo, subverto, averto, ἁνασκάπτω effodio Յաւեր դարձւցանել. անապատ անշէն եւ ամայի կացուցանել. քակել. կործանել. քանդել. տապալել. աւրել.
Աւերել զքաղաքս, կամ զպարիսպս քաղաքին, զսամմանս, զմեհանս, զտիեզերս։ Սրբութիւնն աւերեսցի։ Զաւերեալսն շինել.եւ այլն։
Աւերել զայրենոցսն, զկուսաստանսն ... զվերակացուսն հալածէր, եւ զտեղիսն ի բաց աւերեր. (Բուզ. ՟Ե. 31։)
Կամ Յապականութիւն դարձուցանել. եղծանել. անպտան կացուցանել. փճացնել
Աստուած մերժեցեր, եւ աւերեցեր զմեզ. (Սղ. ՟Ծ՟Թ. 2։)
զանօրէնութիւնս աւերեցին. (Ագաթ.։)
Աւերեաց զմահու կարողութիւն, կամ զդժոխս. (Շար.։)
cf. Աւերած.
Յայնչափ աւերուած հասցէ, զի փուշ փոխանակ որթոյն բերիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Աւերումն աւանաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Վասն աւերմանն սկիտոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Աւերած.
Յայնչափ աւերուած հասցէ, զի փուշ փոխանակ որթոյն բերիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Աւերումն աւանաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Վասն աւերմանն սկիտոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Աւիշ.
cf. ԱՒԻՇ կամ ԱՒԻՇԿ, կամ ԱՒԻՇՏ, ԱՒԻՇՔ, կամ ԱՒԻԺՔ. ἱχώρ flumor serosus, cruor, sanies Հիւթ վիժելի ի կենդանի կամ ի մեռեալ մարմնոց եւ ի տնկոց. հոյզն պարարտ կամ իւղային անուշահոտ. եւ Շարաւ.
fury, transport, enthusiasm.
(յորմէ Սօսաւիւն) οἷστρος oestrus, furor Ազդումն ներքին. շարժումն ըղձից. վարումն. բրումն մոլեգին. մոլեգնութիւն. դըրդում.
Եւ միայն ի լսելն զամենայն աւին հեշտութեան առնել ի պակշոտեալսն։ Որ ի հեշտութեանցն աւիւն զամենայն զհանգիստն ամենեւին ի բաց վարէ. (Բրս. արբ. եւ Բրս. մկրտ.։)
Աւիւն մոլեգնութեան (յն. մի բառ), որ ըմբռնէ զոք, անհնար է կատարած առնուլ ի ձեռն միոյ ուրուք բաղձութեանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.)
Աւիւն, վարար. (ի Հին բռ.) իմա՛ ցանկութիւն։
cf. Տրմուղ.
իբր Յաւիւն ըմբռնեալ. աւեալ. աւանդող. ընդոստ խրտչօղ, որ աւոլոց ելանէ. խրտան, դուրս ցաթկօղ .... որ եւ ԽԱՅՏԱՑՕՂ.
to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.
ԱՓԻԲԵՐԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ԱՓԻԲԵՐԱՆԵՄ. ἑπιοστίζω os obstruo, silere cogo Ըմբերանել, իլ. զափն ի բերան տալ դնել, կամ դնել. խնուլ զբերանն. կարկել, իլ. լռեցուցանել, լռել. անպատասխանի առնել, եւ մնալ. cf. ԱՓ. պապանծեցնել, պապանծիլ.
Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան արա՛ զնոսա հրամանօքն Քրիստոսի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 24։)
Կարկեա՛ց ափիբերա՛ն լեր։ Զի՞նչ տաց առ այդ պատասխանի, բայց եթէ ափիբերան լինիցիմ։ Ի խօսել իմում՝ առաւել ափիբերան լինիցին. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 19։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 35։ Իմ. ՟Ը. 12։)
Զի ափիբերան լինիցի հրէիցն չարաբարութիւնն։ Ափիբերան լինի պարսաւելն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11. 12։)
Զորս ափիբերանէ (կամ ափիբերան առնէ) ոմն իմաստուն։ Զնոցա ափիբերանէր զմոլորութիւնն։ Ոսկ. (յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 14։)
confined by the shore.
Ալեացն յափնածիր սահմանս բարձրացելոցն ընդդէմ հասեալ. (Ագաթ.։)
cf. Ապշիմ.
յարեան ամենեքեան ափշուցեալ եւ հայէին. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. ի նա պշուցեալ հայէին։))
Ի բարձրութենէ խոնարհեցայ, եւ ափշեցայ։ Լցան տունք ափշելոց յերկրի անիրաւութեամբ. (Սղ. ՟Ձ՟Է. 16։ ՟Հ՟Գ. 20։)
Հիացմամբ ափշեալ. (Ագաթ.։)
Հիացմամբ ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ առնն. (Փարպ.։)
շուցեալ.
Յարեան ամենեքեան ափշուցեալ.
cf. Ապշութիւն.
Թարգմանի քետացին՝ ափշութիւն. եւ առակէ ի ձեռն ափշութեանն՝ մոլութիւն եւ ազնգամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 79։)
Մոլեկան արտակացութիւն՝ ափշութիւն։ Արտակացութիւն ափշութեան. (Արիստ. որակ.։)
Յափշութենէ աշխարհիս զբօսանաց։ Ի մթագին ափշութիւն ընկենու. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Ափշութիւն մտաց. (Ագաթ.։)
Յափշութեան լեալ յանհնարին կոտորելոցն. (Տհ. կթ։)
plate, dish;
bowl;
tray.
Զափսայսն (կամ զափսէսն) զարծաթիս եւ զոսկիս։ Ափսէք ոսկիք, եւ արծաթիք։ Զափսէսն եւ զտուփս. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 15։ ՟Ա. Եզր. ՟Բ. 13։ Թուոց. ՟Դ. 7։)
cf. Օշինդր
ԱՓՍԻՆԴ կամ ԱՓՍԻՆԹ, կամ ԱՓՍՆԴԻՆ. յն. ափսինթիօն. լտ. ապսինցիում. պ. էֆսինթիյն. cf. ՕՇԻՆԴՐ։ (Բժշկարան.։)
Փոքր մի ափսնդին դառնացուցանէ զմեղեր կարաս. (Վրք. հց. ՟Զ։)
to regret.
Ափսո՜ս ու վա՛յ զիս, կինս այս խաբեաց զիս. (Գանձ.։)
Աւաղելով ավսոսան զանցեալ ժամանակն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ափսոսամ.
որ եւ ԱՓՍՈՍԱԼ. Աւաղել. եղուկ կարդալ. ցաւակցել, կարեկցիլ.
Աթենացիքն ափսոսէին զնա. (Վրք. դիոնես.։)
regret, repentance, grief.
Ափսոսելն. աւազանք. կարեկցութիւն.
Զափսոսանաց բանս նուիրէ. (Գէ. ես.։)
venereal, syphilitic;
— ախտ, syphilis.
Առ ափրոդիտականսն վաւաշոտութիւնք ... ի մարմնի ցաւք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)
Յափրոդիտականաց դիւրին է ի բաց կալ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Աքսոր.
ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.
Զի՞նչ, որ յաքսորս ածեալ են։ Զոր ընկեցեալ էր յաքսորս։ Յօժարեցար ընդ աքսորս իմ։ Ոչ եհաս յաքսորսն. (Վրք. հց. ՟Գ։ Ճ. ՟Ա.։ Յայսմաւ.։)
Յաքսորիցն. (Սոկր.։)
Դարձուցանել հրամայեաց յաքսորանացն. (Լաստ. ՟Թ։)
Ասացին, թէ դրեաց յաքսորանաց տումարն։ Եւ ոչ դու հասցես յաքսորանսն քո. (Յայսմաւ.։)
to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.
Աքսորեաց զյովհաննէս ի դեօղն պռենետոն։ Հրամայեաց աքսորել ի կոկիսոն հայոց։ Որք աքսորէին զսուրբ հայրապետն (այսինքն տանէին յաքսորս). (Հ. կիլիկ.։)
Որում ոչ հաւանեալ՝ աքսորեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
Բազումք աքսորեցան, եւ անարգեցան. (Լմբ. պտրգ.։)
Աքսորէ ակամայ ի դրախտէն զեւայ, եւ զկրօնաւորն կամաւ յիւրոց հայրենեաց. (Կլիմաք.։)
ԱՔՍՈՐԵԼ Ի ԲԱՆՏ. Ստէպ դրի ի Մխ. դտ. յօրէնս թգ. որպէս Ի բանտ արկանել. մանաւանդ ի տեղին աքսորանաց։
to strike;
to palpitate, to heat;
— զձեռս, to clap the hands;
— սրտի, to palpitate.
Աղքատն զդուռն բաբախէր երկիւղիւ։ Վասն ոչ բաբախելոյ յեկեղեցւոջ. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. գծ.։)
pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.
Բաբախմամբ կրծից. (Մխ. աղօթ.։)
Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)
Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)
cf. Բաբախիւն.
Առաջինն ի բաղաձայն տառս՝ որք կարօտին ձայնակցութեան միոյ ի ձայնաւորաց առ ի յօդել զհնչիւն. եւ ի բաղաձայնս անդ կոչի անձայն, զի պարզ շրթամբք կազմի՝ որք իսկոյն փակին, եւ հեղձուցանեն զկարծեցեալ ձայնն։
Բ. Նոյնպէս եւ ի տառադարձութեան յայլոց լեզուաց ի մերս՝ դնի ի մեզ բ, կամ վ, կամ ւ, ուր առ նոսա է պ, կամ վ. զոր օրինակ պետրոս, աբգար, բէլ, բարսեղ կամ բարսիլիոս, կամ վասիլ. բիւզանդիոն, բեկտոր, սեղբեստրոս, բեկար, եւ այլն. ի յույն եւ ի լատին ասի բէդռոս, բեդռուս. ավկարոս, ապկարուս. վասիլիոս, պազիլիուս. վիզանդիոն, պիզանցիում. վիգդօռ. սիլվէսդէռ կամ սիլուէսդռօս, վիդարիուս. եւ այլն. որպէս եւ պարսկերէն. բէրէսդ, ի հայերէն լինի պարիշտ, կամ պաշտ։
Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։
Բ. Թարմատար՝ ընդ մէջ մտանէ քանի մի բառից՝ իբր ի զարդ, կամ ի նշանակ ուժգնութեան. զոր օրինակ արմաւ, ամբրաւ. թմրիլ, թմբրիլ. զմրիլ, զմբրիլ։
Բ. Ի սկիզբն այլոց բառից՝ վերածէ զնոսա յայլ իմն առումն նշանակութեան. զոր օրինակ. ոլոր, բոլոր. ողջ, ամբողջ, ուղխ, բուղխ. ողոք, բողոք. ուտ, բուտ. արի, բարի. ողջախոհ, բողջախոհ։
Բաբախմամբ կրծից. (Մխ. աղօթ.։)
Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)
Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)