orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
Ճարտասանքդ ցոյցս առնեն. (Փիլ. տեսական.։)
ՃԱՐՏԱՍԱՆ. ա. Ճարտասանական.
to speak like an orator, to discourse with eloquence, to harangue, to declaim.
ῤητορεύω trhetoricam exerceo, oro, pronuntio. Ատենախօսել. փաստաբանել. պերճաբանել.
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
ἠ ῤητορική rhetorica, ars oratoria. որ եւ ՀՌԵՏՈՐՈՒԹԻՒՆ. Ճարտասանական արհեստ. փաստաբանութիւն. ճարտարախօսութիւն
Քերականութեան եւ ճարտասանութեան, եւ այլոց հանճարոյ խրատու տեսուածք. (Փիլ. լին.։)
Ճարտասանութիւն՝ հաւանութեան արարչական։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ (իմա՛, իրիաւանց), այսինքն քաղաքականութեան. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Ի քերականութեան վասն գրչութեան, եւ ճարտասանութեան՝ վասն դատողութեան. (Երզն. քեր.։)
Զդրուատեացն յերկարագոյնս հատուցանել զճարտասանութիւնս։ Զողբերգականացն ճոխաբանել ճարտասանութիւն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2։)
dexterous, handy, industrious, ingenious, skilful, adroit, able, clever, expert;
artful, cunning, sharp, sly, shrewd, crafty;
artisan, mechanic, artificer, master;
ad. well, wisely, thoroughly, to the bottom;
— ի քանդակագործութիւն, excelling in sculpture;
— ի կեղծաւորել, adroit at dissembling, crafty;
— գիտել, to know perfectly, thoroughly.
τεχνίτης artifex ἑργαζόμενος operans τειχιστής faber murarius ποιητής poeta σοφιστής sophista եւ τεχνικός artificiosus. (իբր ճարտարօղ, կա կերտարար) Արուեստաւոր հնարագէտ, եւ շինօղ. արուեստագէտ. ձեռագէտ. հանճարեղ, հմուտ. աջողա յազատական կամ ի մեքենական արհեստս. եւ Քերթող. բանաստեղծ, եւ իմաստակ. վարպետ, բանւոր, ճարպիկ, բան իճատ ընօղ.
Հասարկօրէն վարի որպէս գոյական.
Մերթ եւս որպէս ածական.
cf. Ճարտարախօս.
Ճարտարաբան բանիւք. իմա՛ ճարտարաբանական։
very skilful, very clever;
good connoisseur;
engineer.
Որ ճարտար գիտէ. հաւաստեաւ տեղեակ. հմուտ. հմտական.
speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.
Եւ իբր Ճարտարախօսական. պատիր.
Արտաքնոցն յարմարական ճարտարախօս առասպելեացն յօրինուածն. (Կաղանկտ.։)
to speak with eloquence or art, as an orator.
Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.
ingenious invention, fiction, artifice, cavil.
Անտի ի միտ առնուլ զանվաւերական բանիցն ճարտարանս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.
Զսքանչելի խորհրդական, եւ զիմաստուն ճարտարապետ. (Ես. ՟Գ. 3։)
Քնարահարացն օրինաց ճարտարապետ։ Գուսանական գործեացն ճարտարապետք. (Եւս. քր.։)
cf. Ճարտասան.
Որք աստուծոյ խոհականութեանն են հոգեւոր ճարտարասանք. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
ՃԱՐՏԱՐԱՍԱՆ. ա. Ճարտարախօս. ճարտասանական.
Քերթողական եւ ճարտարասան արհեստիցն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ճգնազգեցիկ.
Կրօղ յանձին զճգնութիւն միանձանց, կամ մարտիրոսաց. յաղթական ի հանդէս մրցանաց.
Ճգնազգեաց առաքինութեամբ քաղաքավարեցին. իմա՛ ճգնողական. (Շ. բարձր.։)
inclined to an austere life.
Ճգնասէր հրեշտակական վարուք. (Արծր. ՟Ա. 15։)
hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
Ճգնաւորին քրիստոսի, եւ պատուական վկային (յակ. մծբ). (Շար.։)
ՃԳՆԱՒՈՐ. ա. Ճգնաւորական. ճգնողական.
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
Մարտիրոսական ճգնութեամբ վկայեցին։ Ճգնութիւն համբերութեան։ Պահոց եւ աղօթից ճգնութեան. (Արծր.։ Յճխ.։ Մաշտ.։ Վրք. հց. եւ այլն։)
cf. Ճեղքում.
Քակիցին ի մերձաւորաց, ճեղքիցին յօգնականաց. (Մաշկ.։)
to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.
Քակիցին ի մերձաւորաց, ճեղքիցին յօգնականաց. (Մաշկ.։)
cf. Ճեպեցուցանեմ.
Որպէս երբեմն զխաչօղսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)
young, tender;
— հասակ, tender age, childhood.
Դեռաբուսիկ. մատաղ. որպէս զճիղ իմն. (յորմէ եւ Ճղճիմ) յն. παιδικός puerilis. տաղայական.
cry, shrill cry, shriek, screech, scream;
squalling, wailing, outcry;
աղիողորմ —, piteous cry;
— առնուլ, բառնալ, ղճչի հարկանիլ, to cry, to make a loud outcry, to shriek, to scream, to screech, to squall, to howl, to yelp, to whine;
— բարձեալ աղաղակել, to utter piercing screams.
γόος, κραυγή luctus, emitus, clamor. Ճիկ մեծաձայն. ողբ. բողոք. կական. գոչիւն. կանչիւն. գուժումն. հեծութիւն. աղաղակ կանացի. կանչելը, կանչւըռտելը.
Կականումն գուժից, ճչոյ, կանչոյ եւ կառանչոյ. (Յհ. կթ.։)
claw, talon, nail, pounce;
fang;
paw;
զ—սն ցցել, to stretch out the claws;
—ամբք խղել, to claw, to scratch;
cf. Մագիլ.
Հառաչմամբ մեծակական ողբովք զնորափթիթ մուրուացն ճիրանամքն զխղումնն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
monstrosity.
Ի գարշելի դիւցական սատանայակիր բարուցն ճիւաղութենէ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
to become wrinkled.
Ոչ բազմամեայ ծերութեամբ ապականեալ ... առանց ի դոյզն ինչ ճղճմելոյ. (Պիտ.։)
cf. Ճնշումն.
Ապականութիւն զբնութիւնս մարմնոյն ընդ ճնշութեան կրթէր. (Եփր. աւետար.։)
Զանգայտ ամպոց զճնշումն։ Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական. (Առ որս. ՟Է։ Երզն. ոտ. երկն.։)
compression, straining, pressing, squeezing;
— մարմնոյ, mortification, maceration.
Ապականութիւն զբնութիւնս մարմնոյն ընդ ճնշութեան կրթէր. (Եփր. աւետար.։)
Զանգայտ ամպոց զճնշումն։ Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական. (Առ որս. ՟Է։ Երզն. ոտ. երկն.։)
exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.
ἁκριβής, ἑξαίρετος certus, accuratus, exactus, exemptus, eximius. Ճշմարիտ. ճիշդ. անվրէպ. ստոյգ. հաւաստի. իսկական. բուն. յար եւ նման.
cf. Ճշմարտապատում.
Զյունական տառ ճշգրտապատում առընթեր ունիմ. (Լմբ. սղ.։)
to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.
φείδομαι parceo συνέχω contineo, retineo. Ճիշդ գտանիլ ի տալն. խնայել. անխայել. զնդալ. ռշդութեամբ եւ ժլատութեամբ վարիլ. պինդ պահել.
Որ ճշդէ զցորեան, հրապարականէծ լիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)
truthfulness, veracity.
Աւետարանն՝ ինքնախօս ճշմարտաբանութիւն տէրունի։ Առաքելական ճշմարտաբանութիւն. (Տօնակ.։)
cf. Ճշմարիտ.
Մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է (տղայոց), եւ գործիս՝ ճշմարտագունիցն նմանս կազմել. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
cf. Ճշմարտիւ.
Ճշմարտապէս բաւական ես. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Կամ ա. իբր Ճշմարիտ. ճշմարտակա. աներկբայ. իսակական.
eloquent, fluent.
Զողբերգականացն ճոխաբանել ճարտասանութիւն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
Զողբերգականացն ճոխաբանել ճարտասանութիւն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.
Իշխանական ձեւով բան. ճոռոմաբանութիւն. մեծաբանութիւն.
Զծայրագոյն յոքնատեսակ ճոխաբանութեա քո սիրական գովասանական բանս. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
Բանականութեանն յարգանօք կրկին ոխացար. (Նար. խչ.։)
to enrich, to make wealthy, to endow, to gift, to adorn;
— զոք պարգեւօք, to load with kindness, to heap up benefits, presents, honours upon one, to overwhelm with gifts.
Թագաւորական հրահանգաց հանդիսիւ ճոխացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
Իշխանական ճոխութեամբ։ Ճոխութեամբ հրամայել։ Հրաման քո ճոխութեանդ։ Կայսերական ճոխութիւնդ։ Ճոխութիւն հրամանին։ Ճոխութեամբ խօսել, կամ գործել։ Նստաւ ճոխութեամբ յաթոռն իւրական. (Յճխ.։ Սեբեր.։ Արծր.։ Ոսկ.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
Զօրաւոր հաւատովք, եւ ճոխութեամբ մարմնականաւ։ Երկրաւոր ճոխութիւնք։ Ոչ յապականացու ընչից, այլ յիւրոյ հոգւոյն ճոխութենէ։ Յանեզրական կենացն յանբաւ ճոխութիւնսն. (Խոր. ՟Գ. 67։ Շ. մտթ.։ Նիւս. կուս.։ Անան. եկեղ։)
deliverance.
Զանսաղարթական ճողոպրումն, եւ կնտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
to boast, to vaunt, to speak pompously, to brag, to declaim, to spout, to tear a passion to tatters.
ՃՈՌՈՄԱԲԱՆԵԼ. Ճոռոմս խօսել.
cavalry, horse-soldiers, horse;
horseman.
ἠ ἴππος, ἰππεύς equtatus, equites. Դաս զօրականի հեծեալ. զօրք հեծելոց. հեծելագունդ. այրուձի. հեծեալք. սպայք.
cf. Հեծեծանք.
Զհեծեծումն քննութեան նախարարացն երեցունց. (Եղիշ. ՟Ը։ իբր վարանական հեծութիւն հծծելով ընդ միմեանս։)
cf. Հեծկլտամ.
Կականումն եւ արտաշնչութիւնք հեծկալով. (Մագ. ՟Զ։)
to sob, to sigh, to groan.
λύζω singultio. Հեծկալ. հեծեծել. կականիլ բեկբեկմամբ ձայնի. լալով հեծկլտալ, քերկշտալ, կլթիկ ընել.
sobs crying, mockery.
Հեկեկալն, հեծեծանք. -կական.
Հեկեկալ. եւ Հենգնել ի ձայն բարձր իբր կականելով.
to make idle, lukewarm, indifferent.
Կենցաղական հոգք հեղգացուցանեն զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
Տեւականութիւն հեղգութեանց. այսինքն յորդորիչ զհեղգս ի տոկութիւն գործոյ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Հեղձուցանեմ.
Բայց ես ախտիւ մարմնականին՝ միայն չհեղձի զանձն ի ծովին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Հեղկի.
διαχυτικός profusus ὐγρός liquidus. Որ ինչ դիւրաւ հեղեալ լինի. լոյծ. խոնաւ. ծաւալական. հեղեղուկ.
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
Ի պարզամտաց անձինս հրէականս իմն հեղուն (բանս) ցուրտս եւ խոտորնակս։ Զապողինարի կարծեացն բիծ հեղեալ ի վերայ իմոցն թղթոց. (Պրպմ. ձ։)