jewish, judaical.
· Calfa
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
· Calfa
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
to make amulets or charms, to enchant, to cast a spell over, to bewitch, to charm, to fascinate.
· Calfa
Դիւաբնակն բագնաց, յորս յուռթեալք հեթանոսական յիմարութեամբքն (զոհէին զզաւակս). (Անան. եկեղ։)
ill-will, malice, rancour.
· Calfa
Զնախանձ ի բա՛ց մերժեսցուք, զտրտմութիւն, եւ զյուռմարութիւն, եւ զառանց բարբառոյ աղաղակն հատցուք. (Ճ. ՟Գ. ըստ Ոսկ. մտթ. ՟Ա։)
full of hope or confidence, hopeful.
· Calfa
ՅՈՒՍԱԼԻՐ ՅՈՒՍԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ յուսով, եւ ակնկալութեամբ.
despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.
· Calfa
Զանակնկալն բարի՝ չարիս ի յուսահատութեանն աւուր շնորհեսցես. (Նար. ՟Բ։)
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
· Calfa
ἑλπίζω, ἑπελπίζω , προσδέχομαι spero, expecto πείθομαι, ἑπιπείθομαι confido. Յոյս ունել՝ կամ դնել. յուսով սպասել՝ մնալ. ակն ունել. եւ Ապաւինիլ. ապաստան լինել. հաւատալ. վստահիլ.
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
· Calfa
Զամպարիշտս կարծէր բամբասել Սովփար, այլ յստակութեամբ ոչ էին նորա կամք. այլ զՅովբայ ակնարկեն. (Իսիւք.։)
καθαριότης, εἱλικρίνεια mundities, puritas, nitor, sinceritas, simplicitas, distinctio. Յստակն գոլ. մաքրութիւն. սրբութիւն. զտութիւն. պարզութիւն. պայծառութիւն.
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
· Calfa
Ո՛չ վայրապար ասէ կոյս, այլ կոյսն. յաւելուածով վերագրին նշանաւոր իմն եւ միայն զայն ակնարկէ, որպէս ամենայն ուրեք յօդիւ նշանակեալն զմիայնն ցուցանէ. (Գէ. ես.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
· Calfa
Վասն դատակնքաց, զոր յօդեցին զտեառնէ մերմէ. յօդեցին իսկ զդատակնիք փրկչին մերոյ. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 5։)
to form, to fashion, to arrange, to set in order.
· Calfa
Կարգի իմն աղագաւ յարեաց զնոսա յառակն, եւ յօղելոյ վասն զկերպարանսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.
· Calfa
Տեսանէր զՊօղոս, զի զայր, այր մեծակն, յօնակից (կամ յունակից). (ՃՃ.։ Հ. հոկտ. ՟Լ.։ Վրք. ոսկ.։)
ՅՕՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կցել զյօն ընդ յօն առ ցաւոց, կամ ակնարկել յօնիւք.
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
· Calfa
Հարցի վասն սառինն. գո՞յ ջերմութիւն ի սառս յայս։ Թէ եւ արեգակն ծագէ ի սառս յայս, ոչ ջեռնու. (Ճ. ՟Ը.։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
· Calfa
Իսկ նա՛ արդ ոչ իւրեանց ակնուէին թագաւորելոյ, այլ այլում օտար ազգի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.
· Calfa
Թէ այր ոք առնէ իսօն (բառ յն. հաւասար), այսինքն նախագիծ կտակի, եւ ոչ գրի նոյնն հաստատութեամբ, ոչ է ընդունելի կտակն. (Մխ. դտ.։)
written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.
· Calfa
Որպէս օրինակն նուրբ նախագրին, եւ ուխտադրութիւն խորանին։ Ի ստորեւ վերինն վարագուրի նախագրոյ հայրականն ծոցոյ. (Նար. ՟Խ՟Դ. եւ Նար. խչ.։)
pre-existent;
— էն, the First Being.
· Calfa
Որով բոլորք՝ վախճանեալք եւ կենդանիք գտցեն զփրկութեան հանգամանս, եւ աշխարհ ի նախագոյակն ժամանեսցէ հաճութեան. (Պիտ.։)
to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.
· Calfa
Զտարբերութիւն նախադասեաց տեսակի (իբր պատուականագոյն. իսկ զտեսակն նախադասեաց յատկի եւ պատահման. (Անյաղթ պորփ.։)
created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.
· Calfa
Զնախածին ծառոյն զճաշակն. (Գանձ.։)
Նա զերկրորդ վայր դասու անցեալ՝ իբր ի թիւս երկեակն. իսկ սա իբրեւ զնախածին՝ զառաջին գահ թագաւորական բազմականին. (Պիտ.։)
to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.
· Calfa
Առակացն գիրք զաղայական հասակն նախակրեւէ յառաքինութիւն. (Նախ. ժող.։)
Իմացաք զէշն (նշանակ) նախակրթեալ հրէից. (իսկ զյաւանակն՝ հեթանոսաց. Բրսղ. մրկ.։)
provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.
· Calfa
Նախահոդակն աստուած նախաճառեալ նշանակէր։ Ասացին այլ ոք նախահոգակ բաց ի տեառնէ։ Քանզի եւ արուեստ իսկ աստուծոյ բարերարութեան այս է, նախահոգակ լինել առ իւր արարածս. (լմբ. պտրգ։ Վանակ. յոբ.։ Խոսր.։)
Որ կարի նախահոգակն է, առանց վերին նախախնամութեան վճարել ինչ ոչ կարէ. (Իգն.։)
Նախահոգակն ծնող։
foretaste.
· Calfa
Ի խիղճ մտացն այրելով, որ նախաճաշակ է հանդերձեալ հրոյն։ Նախաճաշակ նշանօքս այսոսոքիւք ակնուանել մեծի հրոյն հանդերձելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.
· Calfa
φθονέω invideo ζηλόω, παραζηλόομαι aemulor, zelo, prosequor. Վառիլ ի նախանձ, եւ ի նախանձաւորութիւն. մախալ. յաչաղել. չարակնել. խանդալ. քինալ. բախլիլ.
cf. Նախանձորդ.
· Calfa
որ եւ ՆԱԽԱՆՁԿՈՏ. φθονερός, βάσκανος, βασκαίνων invidus, invidens. Յաչաղկոտ. չարակն. մախացող. բախիլ.
prediction.
· Calfa
Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց՝ վերակենցաղիլ փրկանակն բան. (Թէոդոր. մայրագ.։)
very laborious, most industrious.
· Calfa
Զյառաջեպիսկոպոսն զնախավաստակն.
Զյառաջեպիսկոպոսն զնախավաստակն զգրիգորիս. այն է՝ գր. լուս. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
eve of a feast.
· Calfa
Եւ է նախատօնակ մեծի տօնին յիսներեակն. (Փիլ. տեսական.։)
pre-existence.
· Calfa
Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն քան զայլսն նախեղութեամբն երիցագոյն է. (Պիտ.։ (Ըստ յն. ոճոյ է եւ Նախածնութիւն)։)
to taste or try beforehand, to savour.
· Calfa
Ո՛վ ընկեր, դու ուժգին ես ի նախըմպելդ եւ ի կոկորդելդ։ Նախըմպելն այսպիսի ինչ է. թագաւորք ընդունէին զգինին ի մատռուակէն, եւ փոքր ինչ արբեալ անտի, ու՛մ եւ կամէին՝ շնորհէին զբաժակն. եւ կոչէր այն՝ նախըմպել. (Նոննոս.։)
the first.
· Calfa
Զհրեշտակն ի մորենւոջն ի մարդկեղէն բարբառ ածեալ՝ տայր ընդ նախընծայեցելոյ առն աստուծոյ ընդ Մավսէսի խօսել. (Եզնիկ.։)
recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.
· Calfa
Արեգակն նահանջեցաւ (յն. սանձեցաւ), եւ լուսին կասեաց յընթացից. (Ոսկ. ես.։)
bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.
· Calfa
Տու՛ր մեզ, զի արբցուք զբաժակն նահատակութեան. (յն. եւ լտ. մրցութեան). (Ագաթ.։)
letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.
· Calfa
Զչարագործութեան նամակն՝ որ զմէնջ գրեալ է, գործովք բարեօք ջնջել կարասցուք. (Կոչ. ՟Բ։)
humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.
· Calfa
Տի՛ նա եւ նայի բնութիւն. իբր թէ խոնաւագոյն։ Եւ նային հարստանալն եւ նուաստանալն. իբր թէ հողմ յեղեգանէ, եղէգն ի հողմոյ (ակնարկելով ի պրս. նա՛յ, նէ՛յ. եղէգն, սրինգ). (Քեր. քերթ.։)
to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.
· Calfa
νοέω, κατανοέω, βλέπω specto, aspicio, inspicio, cerno, considero προσέχω (յորմէ պռոսխոմէն), attendo. սանս. նայանա, ակն։ Հայել (որպէս թէ ընհայել, ներհայել). նկատել. դիտել. ուղղել ղաչս. ակնարկել. ակնկառոյց լինել. ուշ ունել. անսալ. զգոյշ լինել. ... (իսկ յն. նօէ՛օ, նշմարել աչօք մարմնոյ կամ մտաց).
boat, bark, barge;
— գետոյ, wherry, sculler;
— վենետկեան, gondola;
տաճիկ —, caic;
անգղիական —, outrigger;
— նաւու, yawl, skiff, shaloop;
— տափարակ, ferry-boat, lighter;
վարձ, սակ —ի, tariff, rate.
· Calfa
Թէպէտեւ նաւակն հատցի (ի նաւէն). (Վրք. հց. ՟Զ։)
inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.
· Calfa
Երեք նաւակատիքս առանց մսակերութեան. ակնարկէ ի ճրագալոյցս, եւ ի խաչ, եւ ի վարդավառ, քան զորս դնէ կանխել մի մի յիսնեակ պահս։
sea-faring;
navigator, voyager.
· Calfa
Ամենայն նաւաղօղակն (կամ նաւալուղակն) ի մի վայր ժողովեալ՝ ոչ բարձցեն թեփ մի ի տանոյ նորա, եւ ի նաւս ձկնորսաց խալամ նորա. (Յոբ. ՟Խ. 26։)
s. pl. boats.
· Calfa
Նաւակք. նաւակիկք. նաւակներ, նաւիկներ.
Զիւրեանց նաւկնեարն բարձին թողին։ Զնաւկնեարն մալխօք իբր ի կղզւոջ կապեալ հանգուցանէին։ Նաւակնեար էին ի գետն ի տախտակաց եղեգանց. (Պտմ. աղեքս.։)
fascination, evil-eye, charm.
· Calfa
որպէս թէ Աչօք աղելն՝ աղարտելն՝ այլայլութիւն. չարակնութիւն. եւ Ախտն յառաջ եկեալ յակնահարութենէ. աչքիլելը, աչքիլած ըլլալը. նազար.
envy, rancour;
ill-will.
· Calfa
Կամ Յաչաղ. իբր ակնահարութիւն. աչքիլելը. նազար.
βασκανία fascinatio. որ եւ ՅԱՉԱՂ. ՅԱՉԱՂՈՒՄՆ. Չարակնութիւն. մախանք. զչարիլն առ նախանձու. ռմկ. աչքիլելն. նազար. իբրեւ գործ չարակնութեան. նախանձ.
cf. Յաչաղիմ.
· Calfa
ՅԱՉԱՂԵՄ ՅԱՉԱՂԻՄ. βασκαίνω fascino եւ invideo, odio habeo, criminor, obtrecto. Չարակնել. մախալ. նախանձիլ. եւ առ նախանձու զչարիլ՝ ընդ վայր հարկանել՝ զրպարտել, եւ կամիլ վնասել իբր ակնահարելով.
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
· Calfa
Եւ Որ ակնահարէ կամ նախանձ առնէ. աչքիլօղ. նազար վէրիճի.
βάσκανος fascinator, -trix;
invidus obtrectator, malevolus. Որ յաչաղէ. չարակն. մախացօղ. մախող. նախանձոտ.