to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
· Calfa
Պսակօք եւ պատուօք մեծարեաց զբազումս ի մոգուց։ Արտաքին դիմօք մեծարեաց զնա։ Մեծարեցեր զարեգակն՝ յառաջ ձայնելով զանուն նորա. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ը։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
· Calfa
Մեծացուցեր զթագաւորն աւելի քան զարեգակն. (Եղիշ. ՟Ը։)
great city, capital.
· Calfa
Վայրագք՝ զքաղաքք ոչ տեսեալ, զգեօղն կամ զգաւիթն մեծաքաղաք կարծեն, անգիտութեամբ արդարեւ ճշմարիտ մեծաքաղաքին։ Զմեծաքաղաքս զայս աշխարհ։ Մեծաքաղաքիս աշխարհիս այսորիկ խնամիչն։ Զմեծաքաղաքս զայս՝ աստուած իբրու ակնածու միշտ յականէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
· Calfa
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
Մեկնակն եւ աննմանակն լեառն աստուծոյ. (Տօնակ.։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
· Calfa
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
separation;
retirement.
· Calfa
Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)
office or duties of a neocorus.
· Calfa
Զմեհենազարդութեանցն զմոլութիւն փայլակնադէտ նետիւն հարեալ շիջոյց. (Անան. եկեղ։)
temple building.
· Calfa
Շինել շինէին (զաշտարակն) ի պաշտօն դից անձանց իմն՝ անուն մեհենաշէն կապեալ դիւաց առ իւրեանց որդիսն թողուլ. (Ագաթ.։)
handle;
haft;
— արկանել, to put a handle to, to set in a handle;
to haft;
հանել զ—, to take off the handle, to take out of the handle;
to unhaft.
· Calfa
Մշակն յորժամ մերձենայ առ նոսա մեղեխովն տապարի. (Եփր. թագ.։)
cf. Մեղմական.
· Calfa
Մեղմախառն ցրտութիւն ժամանակաց աշնայնոյ. (յորում արեգակն) սկսանի ցուցանել զմեղմախառն գնացս իւր. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
cf. Մեղմեխանք.
· Calfa
Թատերքն ուսուցանեն զամբարտաւանութիւն, զմեղմեխութիւն, եւ զչարակնութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
hardened in sin, in iniquity.
· Calfa
Առաջնորդս մեղսաճաշակս խարդաւանաց։ Մեղսաճաշակս գազան։ Մեղսաճաշակն գոյիւք յուղարկիցիմ յորովայն մահու. (Պիտ.։)
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
· Calfa
(Կրակն) անյագ ուտէ, եւ հանապազ մեռանի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ո՞չ տեսանես զարեգակն ծագեալ, եւ մեռեալ. (Բրս. յուդիտ.) այսինքն ի մայրն մտեալ. δυόμενον occidentem.
cf. Մերասեր.
· Calfa
Հաճոյք գտան մերասերքս (մարդիկ)։ Զմերասեր մարմնոյն արեգակնափայլ լուսազարդեալ զդէմսն. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. մծբ.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
· Calfa
Հաճոյք գտան մերասերքս (մարդիկ)։ Զմերասեր մարմնոյն արեգակնափայլ լուսազարդեալ զդէմսն. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. մծբ.։)
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
· Calfa
Մերկասցի զպատմուճանն իւր։ Մերկացարո՛ւք զպատմուճանս փառաց ձերոց, եւ զզարդ քո ի քէն։ Մերկացաւ ի տան իւրում։ Զի մի՛ մերկասցին առականք քո։ Մերկանայր զպատրուակն.եւ այլն։
Յորժամ մերկասցի առաւօտն, եւ ծագեսցէ արեգակն. (Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
va. vn. cf. Մերկանամ.
· Calfa
Մերկեաց (կամ մերկաց) յարեգակնէ զլոյս ճառագայթից իւրոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
· Calfa
Մխիլ ի քննութիւն առակացն սողոմոնի։ Սկսանի յառաջին հասակն, եւ ի մխելն յաշխարհս բնութեանս ծննդոց. (Լմբ. առակ.։)
Զնիզակն, որ էր արեամբ զեռնոց մխեալ. (Խոր. ՟Բ. 8։ Յհ. կթ.։ Շ. վիպ.։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
· Calfa
Տալ մխիթար վշտաց նոցա։ Մխիթար տայր ակնունելոյ տեսանել զնա։ Մխիթար յիւրոց փորձութեանցն տալ աշակերտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
· Calfa
Մկրտութիւն մի ունիմ մկրտել (իլ)։ Կարէ՞ք ըմպել զբաժակն՝ զոր ես մկրտելոցն եմ, մկրտել.եւ այլն։
fine ashes;
burned to ashes.
· Calfa
Զմերս աւերել կարասցեն քաղաք, եւ հուրբ մղեղակ զգեղեցկատեսակն կիզուլ շինուածս. (Պիտ.։)
cf. Մթանամ.
· Calfa
Արեգակն՝ գիշերակն՝ գիշերաւ է ծածկեալ, ամպովս է թաքուցեալ. փոշւով է մղտացեալ, մրրկով է ալէկոծեալ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
dispelling darkness.
· Calfa
Լուսակիրն՝ օրակշիռն՝ մղտափարատն՝ ակնապարար ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
· Calfa
ՄՆԱԼ. ὐπομένω, περιμένω expecto, sustineo եւ այլն. Սպասել. համբերել. ակնունել.
agricultural, rural, country;
—ն, the Georgics.
· Calfa
Զմշակականն հանգամանաց տեղեկութիւն։ Մշակական գործառնութեամբ վարէին։ Մշակն ի ձեռն առնու զմշակական գործիս. (Պտմ. աղեքս.։ Վրդն. սղ.։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
· Calfa
Սկսաւ նոյ այր լինել մշակ երկրի. զանազանեալ է մշակ լինել, եւ գործօնեայ երկրի. (որպէս՝ կային) գործեսցէ զերկիր, ոչ մշակեսցէ. զսա վատթարն եւ չարն գործեսցէ իբրու վարձկան անարուեստ. իսկ առաքինին մշակեսցէ. մշակն փո՛յթ յանձին է պտուղս օգտակարս ստանալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 66։)
cf. Մշտաբուղխ.
· Calfa
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
· Calfa
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
always bright or luminous.
· Calfa
Մեծս այս եւ բոլորափայլ եւ եւ մշտալոյս արեգակն. (Դիոն. ածայ.։)
annual;
accustomed;
established.
· Calfa
Զմշտակատար զսորա կենդանի յիշատակն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
perpetually in motion.
· Calfa
Մշտաշարժ ասեմք զարեգակն. (Եղիշ. յես.։)
Զարեգակն ոչ ոք պարսաւէ ուղղապէս վասն մշտաշարժ իւրոյն շրջաբերութեան. (Մագ. ՟Թ։)
permanently shining, clear or luminous.
· Calfa
Դու լոյս իսկ բնութեամբ, եւ արեգակն մշտապայծառ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Մշտապայծառ լուսովդ լրանլ։ Ըստ արեգակնային մշտապայծառ վսամական զարդու. (Մագ. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Զ։)
cf. Մշտապայծառ.
· Calfa
Իբրեւ անմուտ աստղ փայլելով ի մշտափայլ արեգակնէդ քրիստոսէ. (Ժմ. յն.։)
holy water-sprinkler, asperges-brush;
— զոպայի, bundle of hyssop.
· Calfa
Զթոքին տեսակն ... եւ ապա զբջիջքն ներքոյ ունելով ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ. (Պղատ. տիմ.։)
to perpetuate, to eternize;
to last perpetually, to be for ever;
to be perpetuated;
to continue, to exist, to be extant;
to persist, to persevere.
· Calfa
Ի փայտից անփտից տապանակն. այն՝ որ ընդ նմա մշտնջենաւորանալն կարէր. (Փիլ. ել. ՟Բ. 53։)
Ձմեռն այսպէս լինի, յորժամ արեգակն ի հարաւ մշտնջենաւորէ զգնացս իւր. (Վեցօր. ՟Զ։)
bullock, young bull, sturk, steer.
· Calfa
Արջառն ոչ նշանակեաց զարականն եւ զիգականն եւ զչէզոքն (իմա՛ զհասարակն), թէ ոչ ասեմք, եզն, եւ կով, եւ մոզի. (Երզն. քեր.։ (ռմկ. մոզի. յոքն. մոզկներ, է առաւել արու որթ տարեւոր։))
to drive mad.
· Calfa
Վտանգէ զիս որովայն իմ, յորժամ լնում զնա. մոլէ եւ կիզէ զմարմին իմ։ Զձեզ մոլեն դեւք առ նոսա (ի պաշտել զարեգակն եւ զհուր). (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ը։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
· Calfa
Ի ճշմարիտ քրիստոսէ անտի հրաժարեցան, եւ մոլորականին մոլորականքի ակն ունին. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Արեգակն եւ լուսին, եւ հինգ այլ աստղ, որ ունին մականունութիւն մոլորականք. (Պղատ. տիմ.։)
ash-hole, ash-pit, ash-pan;
Persian fire-temple.
· Calfa
Մտեալ ի տուն մոխրանոցին՝ զկրակն ասաց գոլ աստուած։ Երթեալ ի տուն մոխրանոցին։ Բազում տունս՝ մոխրանոցս շինեալ յաշխարհին սիւնեաց. (Փարպ.։)
to reduce to ashes.
· Calfa
Եւ մեր տեսեալ միայն զկրակն առանց մարդոյ մոխրեալ, առաք զմոխիրն՝ հեղաք ի բաց. (Փարպ.։)
candlestick.
· Calfa
Ջահընկալքն ունիցին ի ձեռս զմոմեղինակալսն, եւ զմոմեղինակալսն լուցեալս, եւ զաշտանակնսն ճրագօք. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
· Calfa
Լիութիւնք աշխարհիս յակնարկելն մոռանին. (Վանակ. յոբ.։)
s. bot. meum, meum Athamaticum, spignel, foeniculum alpinum perenne.
· Calfa
Զանազանեալ է միակն (այսինքն միութիւնն) ի միոջէ. ցոյց է միակն, եւ նմանութիւն միակին՝ մու. ցոյց է միակն, եւ նմանութիւն միակին՝ մու. (Փիլ. լին. ՟Դ. 110։)
mouse;
mice;
cf. Դնդեր;
ազգ մկանց, the micy tribe;
— մեծ, rat;
— վայրի, wood-mouse;
— դաշտի, field-rat;
— ջրային, craber, water-rat;
— ալպեան, marmot;
— լերանց, mountain-rat;
փարաւոնի, ichneumon, cf. Հետահան, cf. Հիլոս;
գեղացի եւ քաղաքացի —, the country mouse and the city mouse;
ծակ, բոյն, աղբ, ականատ մկանց, mouse-hole;
rat's nest;
mouse-dung;
mouse-trap;
որսորդ մկանց, rat-catcher, mouse-hunter;
(կատու) mouser;
որսորդութիւն մկանց, mouse-hunt;
— որսալ, to mouse, to catch a mouse;
— չչէ, the mouse squeaks.
· Calfa
Յետինք վրիպակաւ սկսան ասել, Մկան, մկանունք. որոց ա՛յլ է նշանակութիւն։ Ընդ հակառակն՝ սխալ գրութիւն է Մկունք, մկանց, որպէս Մկանունք, նանց, եւ նաց. զոր տեսցես։
roasted wheat.
· Calfa
(յորմէ ռմկ. էրել մրկել ). χίδρον (որ է Հասկ. որպէս դնի եւ ի Հին բռ. ). arista, spica, far. Ինչ մի մրկեալ՝ խանձեալ՝ խորովեալ՝ յարեգակնէ կամ ի հրոյ. մանաւանդ հասկ նորահաս եւ հասուն, կամ հատ ցորենոյ. հատիկ. տե՛ս եւ ԵՂԻ։
obligation, bond, contract, bill, note of hand, promissory note;
bulletin, cedule, act, schedule, instrument, deed;
— աղաչանաց, memorial, petition;
— ընդունելութեան, receipt, acknowledgment;
— հատուցման, discharge, acquittance;
— արքունի, decree, ordonnance, rescript, mandate;
պարգեւաց —, patent, letter patent, brevet, privilege, special grant;
— մոռացութեան, —մոռացման յանցանաց, amnesty, general pardon.
· Calfa
Հաստատէր մուրհակօք, եւ կնքէր։ Յանուն նորա կնքիցին ամենայն մուրհակք աշխարհի։ Մուրհակ՝ զոր ունէի զումեքէ, ո՞չ պատառէի զայն։ Զամենայն մուրհակս անիրաւութեան պատառեա՛։ Գրեցի մուրհակս, եւ կնքեցի։ Առի զմուրհակ ստացուածոյն զկնքեալն եւ զարձակն.եւ այլն։
Յորժամ թագաւորն ձեռն արկանիցէ (ի գիր աղերսանաց), պարգեւաց մուրհակն անուանի. (Սեբեր. ՟Գ։ տե՛ս եւ Խոր. ՟Գ. 43. 58։ Նար. ՟Դ. ՟Խ՟Ը։)