to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
· Calfa
Որ այսպէսն են հպարտութեամբ վիսացեալք։ Որք յոյժ վիսացեալ էին ամբարտաւանութեամբ։ Դուք վիսացեալք սատանայիւ, եւ սուրբ կոչէք զանձինս։ Վիսացեալք՝ բնաւ ակն ոչ ունէին մահու։ Ի փառս փութաս սէգ բարուք վիսացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Վրթ. քերթ.։ Վրդն. պտմ.։ Երզն. մտթ.։)
to wound, to ulcerate.
· Calfa
Սա ի ժամանակս հալածանացն վիրաւորիւր զակնն (այսինքն միով ակամբ). (Սոկր. ՟Ա. 11։)
to discourage, to dishearten, to cast down, to dispirit, to deject, to unnerve. cf. Վհատիմ.
· Calfa
չ.ձ. ՎՀԱՏԵՄ ՎՀԱՏԻՄ. չ.ձ. εὑλαβέομαι vereor, timeo, metuo ἑκλύομαι dissolvor. Վեհերոտիլ. վատասրտիլ. լքանիլ. զանգիտել. պակնուլ. ակնածել. վախվխել, անճրկիլ.
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
Այս կենացն վճար կայ։ ՄԱհու ակն ունիմք, եւ կենաց վճար. (Երզն. խրատ.։ Զենոբ.։)
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
· Calfa
Հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն, եւ տուեալ պատուէր՝ մեկուսի լինել յարբեցութենէ, վճարեցաւ. (Փիլ. սամփս.։)
Վճարեցաք ի ծառայական՝ կարգացն, եւ յորդեգրութեան վիճակն հրաւիրեցաք. (Կիւրղ. ղկ.։)
to be accomplished, finished;
to be done, effected;
to be paid, discharged, acquitted;
to die;
to get rid of, to be delivered;
— ի կենաց, to finish one's days, to die;
սպառնալիք նորա ինչ ոչ կարացին —, his threats were useless;
վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ, his malignity is excessive;
այն արշաւան թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ, such was the end of the king's journey;
հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն՝ վճարեցաւ, the angel, having delivered his message to the woman, disappeared;
ընդէ՞ր յարգանդէ ի գերեզման ոչ վճարեցայ, why was I not carried from the womb to the grave ?
անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս, in exchange for your inestimable gifts, we beseech you to accept our trifles;
վճարել է գործդ, it is a bargain;
վճարեալ է վասն իմ, my business is done, it is all over with me;
յորժամ կամէրն -՝ բարբառ արձակեաց, when he wished to die, he cried out;
ամենայն ինչ վճարեալ է վասն իմ, it is all up with me.
· Calfa
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
· Calfa
Ոչ իբրեւ յակնկալութիւն կենաց, այլ իբրեւ ի վճարումն վախճանի. (Եղիշ. ՟Ա։)
decisive, peremptory, definitive;
criminal, guilty.
· Calfa
Ուր իցէ վճիռ. որ ինչ ընդ վճռով անկանի. եւ Ոճրական. արժանի դատակնքոյ.
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
· Calfa
βλαβή noxa, damnum, detrimentum, pernicies ζημία mulcta, poena. (Վնաս՝ նոյն ընդ Վզեան. յորոց եթէ ի բաց դիցի տառդ վ, լինին՝ նաս. որպէս լտ. եւ թ. նօդսա, նօ՛քսան. եւ զեան. ռմկ. զիան , որ եւ զարար, քէտէր. իսկ սանս. վինա՛սա, է կորուստ)։ Ամենայն ինչ՝ որ բերէ զրկանս կամ տուգանս, եւ նոյն իսկ տուգանք. տոյժ. զրկանք. (հակառակն շահու եւ օգտի).
to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
· Calfa
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այնքան զզգայութիւնսն վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
Orosmades, god of the ancient Persians, inextinguishable fire.
· Calfa
Շինել ատրուշանս, եւ զվռամական զկրակն դնել. (Եղիշ. ՟Գ։)
confidingly, trustingly, confidently, boldly;
hopefully.
· Calfa
τεθαρσικῶς confidenter, fidenter. Վստահութեամբ. աներկբայ մտօք. յապահովի. որպէս ակն ունիմք.
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
· Calfa
cf. Վստահանամ.
· Calfa
Զաճումն յառաջադիմութեան, զոր ոչ ի տեսչութենէ մարդոյ վստահեալ յանձինս ունէին, այլ օգնութեամբ վերին խնամակալութենա։ Դու՝ որ սոսկ մարդ ես, հրամանաւ եւ բանիւ վստահես (տպ. վստահիս) առաւել քան զհրեշտակն գործել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
· Calfa
πεπείθησις confidentia, fiducia ἑλπίς spes. Աներկիւղ համարձակութիւն. յոյս ակնկալութեան. յապահովութիւն. ապաւինութիւն յայլս կամ յանձն. պարծանք.
brook, rivulet, stream, small river or current of water;
— արտասուաց, արեան, flood, stream;
— ս արտասուաց իջուցանել, to shed a flood or torrent of tears;
բազում —ս արեան հեղուլ, to cause immense bloodshed;
cf. Զեղումն.
· Calfa
Ի ջուրս, ի ծովս, եւ ի վտակս։ Վտակք ջրոց, եւ աղբիւրք անդնդոց։ Ի վտակն՝ որ իջանէր ի լեռնէ անտի։ Յերկիր վտակաց ջուրց։ Վտակք ջուրց իջին յաչաց իմոց։ Արարից զերկիրն ծարաւուտ ի վտակս.եւ այլն։
Մեծի քահանայապետին (քրիստոսի), յորմէ վտակն անմահութեան հոգին սուրբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
· Calfa
Անտիոքոս եպիփանէս պտղոմեան թագաւորութեանն ակն եդեալ վտարէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
under waistcoat, shift, shirt;
petticoat.
· Calfa
Առ ստորոտով վտաւակացն։ Զվտաւակն ի ներքոյ վակասին։ Օձիք վտաւակացն. (եւ այլն։ Ել. ՟Ի՟Ը. 33։ ՟Լ՟Թ. 20=24։)
the inmost division or room in a tent.
· Calfa
Յարկ կամ բնակարան վրանի. ներքսակողմն կամ ներքին սենեակն վրանի.
adj. s. Georgian;
s. bot. — կոճ, hellebore, bear's foot;
տարազ — կոճակի, agaric, mushroom.
· Calfa
Վրացի կոճ, որ է մրտի տակն։ Ա՛ռ մրտի տակ, որ է վրացի կոճն. (Վստկ. ՟Ճ՟Բ. ՟Ճ՟Ի՟Ը. ՟Յ՟Ի՟Տ։)
cf. Վրէժ.
· Calfa
Զի մի՛ վրէժխնդրութիւն նոցա նախ քան զժամանակն լիցի. (Իգն.։)
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
· Calfa
Խղեալ համառօտ զվրիժակն իրաւանց մահուն հասելոյ. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Զդիր եղջերագեղ վրիժակացն (արջառոյ)։ Հեռագոյն վրիժակօք նետաձգութեանն կարծիս տալ անարութեան։ Սրովն եւ այլովք պատերազմական գործւեօք ոչ կարէր համարձակութիւն բերել զվրիժակն. (Պիտ.։)
cf. Վրնջապապչակ.
· Calfa
Զքաջավազիկն երկնաչու եւ վրնջապապչեակ զքօղն քաղեան։ Կռօնոս յայծի հեծեալ ի վրնջապապչակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
bleating.
· Calfa
Զքաջավազիկն երկնաչու եւ վրնջապապչեակ զքօղն քաղեան։ Կռօնոս յայծի հեծեալ ի վրնջապապչակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
· Calfa
συνέχομαι obtineor, comprehendor κινδυνεύομαι periclitor ἑξίσταμαι obstupefio եւ σπεύδω, σπουδάζω, κατασπουδάζω studeo, propero pavide եւ այլն. եւ այլն. Ի տագնապ անկանիլ. պաշարիլ ի վիշտ վտանգի. վարանօք փութեալ ճեպիլ. խուճապիլ. շփոթիլ՝ ստիպիլ եւ շտապիլ. պաշարուիլ, տակնուվրայ ըլլալ, արտորալ, նեղը ինկնալ, չարչրկիլ.
throne, seat, bench.
· Calfa
Զայս տախտ թագաւորութեան։ Ի տախտէ եւ յաթոռոյ մինչեւ ցպնակն. (Ուռպ.։ Կանոն.։)
cf. Տածող.
· Calfa
Կարասցես հասանել ակնածուին եւ տածչին ամենեցուն. (Փիլ. իմաստն.։)
wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.
· Calfa
Զդեղ կանանց դոյզն մի որպէս նկան մի տաղտուկ հացի կոչէ, եւ կայծակն հրոյ։ Համամ առակ.։
cf. Սեւաթորմի.
· Calfa
ագռաւն սեւաթոյր է։ Սեւաթոյր է օդ (առանց լուսոյ). ոչինչ ունի յինքեան լուսաձեւութիւն։ Սեւաթոյր է կրկին կապուտակն. (Փիլ.։)
Սեւաթոյր զգեստու զգածումն։ Ի սեւաթոյր տխրութենէ գործոց մերոց խեթիւ հայեցաւ ի մեզ արեգակն ճշմարիտ. (Յհ. կթ.։)
cf. Սեւաթոյր.
· Calfa
հանդերձ ծիրանի աղտեղեալ ի սեւատեսակն փոշւոց։ Զսեւատեսակ եւ զաղջամուղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորոգէ։ Նոյ օրինակ էր քրիստոսի, ագռաւն սեւատեսակ՝ մահացան թռչնոյն։ Արտասուաց ջրով լուտնայ զսեւատեսակ տիղմն մեղացն. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է. ՟Ը։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
· Calfa
Մեղուքն հաւաքեալ վարսիւքն սեւեռեն ի կրկնուած ոտիցն փոշե տեսակն ի ծաղկաց. (Ճ. ՟Ե.։)
sprightliness, liveliness, sportiveness, entertainment, diversion, sports, relief;
watchfulness.
· Calfa
Որ զպահպանութիւն վկայիցն հաւատացեալ էր, մօտ ի կրթութենէ իմեմնէ սթափանօք ակնունէր ապառնեացն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
· Calfa
Զբաժակն սրտմտութեան զոր արբերն, եւ սթափեցեր (կամ թափեցեր). (Ես. ՟Ծ՟Ա. 17.) (յն. դատարկեցեր, կամ ունայնացուցեր)։
Սթափեա (կամ թափեա) զինչն քո ի գանձանակն քրիստոսի. (Վրք. ոսկ.։)
to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.
· Calfa
Սիայր խաղալով զուարակն, խայտայր յաւանակն (առ մսրին տուն). (Տաղ.։)
slime, mud, ooze, mire, slough, dirt;
deposit, sediment, dregs, lees.
· Calfa
Առ ծովու ջուր, եւ յայլ աման շրջէ զյիստակն, եւ զսիկն ձգէ. (Վստկ. ՟Ճ՟Ժ։)
peacock;
էգ —, peahen;
ձագ —ի, pea-chick;
— գոչէ, the peacock cries or screams;
նազել or սիգալ որպէս զ—, to plume oneself;
to boast.
· Calfa
Իբրեւ զհրաշագիտակն սիրամարգ։ Զի՞նչ գեղեցկագոյն քան զսիրամարգ։ Զսիրամարգին թեւն ո՛րքան շրջշրջեսն, այնքան երփն երփն գեղեցկութեանն զառաջին տեսեալն մոռացուցանէ. (Պիտ. Եղնիկ. Արշ.։)
loving, fond of;
amateur, lover;
— նկարուց, amateur of pictures;
— երաժշտութեան, dilettante;
— գեղարուեստից, virtuoso;
— ազատութեան, փառաց, lover of liberty, of glory;
չես դու — մարդահաճութեան, you do not like flattery;
— է նա գրենոց, books are his passion;
— եմ ես տնկաբանութեան, I have a great taste for botany.
· Calfa
Զքեզ սիրիչ եւ որդեակն մեր հռիփսիմէ. (Ագաթ.։)
cf. Սիրումն.
· Calfa
Եթէ խնդրեալ էր աւազակն ամբարշտութեամբ, ոչ էր առեալ զմեծ պարգեւս իւր սիրողութեամբ. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
love, predilection.
· Calfa
Եթէ խնդրեալ էր աւազակն ամբարշտութեամբ, ոչ էր առեալ զմեծ պարգեւս իւր սիրողութեամբ. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.
· Calfa
θαυμάζω, ἁποθαυμάζω miror, admiror. Սքանչանալ. հրաշանալ. հիանալ. պակնուլ. արմըննալ.
to open in chinks, to split, to gape, to crack.
· Calfa
Եղջուրք եղջերուաց՝ մինչդեռ փափուկքն են, սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
walking like a giant.
· Calfa
Արուսեակն սկայընթաց եւ վայելչագեղ. (Նար. առաք.) (ըստ Սղմ. ՟Ժ՟Ը. 6)։
cf. Հսկեմ.
· Calfa
Եթէ հող ձգես ի կանթեղն, ի յատակն սկի. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։) (Իսկ ռմկ. սըկիլ՝ է անմարս մնալ, կամ նստել կերակրոյ ի վերայ սրտին, եւ նեղել)։
saw-dust.
· Calfa
Առ կուենոյ փայտի կամ մախի սղոցուք։ Սղոցուք ի նոյն անուշահոտ փայտից ի սնակի յատակն լից։ Առ կաղնի փայտի սղոցուք. (Վստկ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ճ՟Հ՟Դ։)
side, loin, flank.
· Calfa
եհար զնա աբեններ նիզակաւն ընդ սնակուշտն, եւ ել նիզակն ընդ զիստ նորա (յն. յետս կոյս (։ Եհար (սրով զաբեններ) ընդ սնակուշտն, եւ մեռաւ ՟Բ. (Թագ. ՟Բ. 23։ ՟Գ. 27։ ՟Ի. 10։)