impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
Իշխանականին (մտաց) մարգարէիցն տպաւորութիւն լեալ հանդերձելոցն որպէս մերձակայիցն. (Առ որս. ՟Է։)
amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.
screech-owl.
Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոցն՝ այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)
logically.
λογικῶς logice διαλεκτικῶς dialectice, cum ratione, disserentium modo. Ըստ օրինի տրամաբանից, եւ տրամաբանութեամբ. բնական գիտուեւեամբ եւ բանական ցուցակութեամբ.
Ոմանք աստուածաբանաբար, եւ ոմանք տրամաբանաբար (խնդիր յուզեն). արդ ասէ, թէ ասուածաբանաբար ոչ կամիմ խնդրել, այլ՝ տրամաբանաբար։ Տրամաբանաբար է յորժամ խնդրեմք, եթէ հոմանունք իցեն բարբառքն ... Տրամաբանաբար աստանօր զբանականն կոչէ. (Անյաղթ պորփ.։)
logic;
սուտ —, paralogy.
λογική logica, -ce, ars disserendi. Տրամաբանելն, եւ տրամաբանական գիտութիւն. բանաւոր զրոյց, կամ կարծիք.
to dispose.
Զիղձս բաղձանաց վերին երանութեանն յոգի նորա տրամադրէր։ Տրամադրէ (գրով) յիւրում տրամաբանական մատենին. (Ճ. ՟Ա.։)
dispositio;
class of verbs.
Այլք ի տրամադրութեանցն ժամանակաւ տրամակայեալ՝ հանապազորդ ի մեզ խնդրէ բնականալ։ Յհ. (իմ. ատ.։)
diametrical.
Կենդանատեսակաց բոլորակութեան տրամաչափական կողմանն բաղկացելոց ի կենդանակերպացն է ... զկէսն տրամաչափական կողմանն հակառակ, եւ այլն. (Շիր.։)
inexperienced, inexpert, raw, unpracticed, new;
untamed, wild.
Նստուցին ի վերայ տրմուղ իշոյ։ Ընդեսցուցանէ իբրեւ զյաւանակ տրմուղ։ Նստար ի յէշ՝ յաւանակին, զգօնացելոյն՝ եւ տրմըղին. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 39։ Մանդ. ՟Բ։ Յիսուս որդի.։)
Հեծեալ է ի վերայ յաւանակի տրմղի կրմղի։ Միայն թագաւորն յիսուս նստաւ ի վերայ տրմղի կրմղի յաւանակի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
much afflicted, sad, melancholy, oppressed with grief;
unpleasant, afflicting, grievous.
Որ փոխանակ մահաբերին, որոզվ անէծքըն տրտմագին։ Մերկեա՛ յինէն ըզքուրձ մեղաց՝ ըզտրտմագինն արեամբ ներկած. (Շար.։)
cf. Տրտմալից.
Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)
full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.
Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)
grumbling, complaining.
γογγυστικός murmurativus. Ուր կայցէ տրտունջ. նշանակ տրտնջելոյ.
bundle, bunch;
— խոտոյ, truss, bottle;
— փայտի, faggot, bundle of wood;
— մագնիտական, pencil of magnetic rays;
առնել տրցակ or տրցակեմ, to truss, to tie in a bundle, to bottle, to bind up in faggots.
Ի ժամանակի հնձոցն երթեալ տեսին, զի մարգարիտ էր բուսեալ, եւ քեղեցին տրցակ մի, արարեալ եդին յարկս թագաւորին. (Ոսկիփոր.։)
to be vigilant or watchful, to be awake, to watch.
Ի տապանի տքնեցաւ։ Տքնեցայ, եւ եղէ ես որպէս ճնճղուկ միայն ի տանիս։ Եթէ ոչ տէր պահէ զքաղաք, ընդունայն տքնին պահապանք նորա։ Տքնիցի առ դրունս իմ հանապազ։ նոքա տքնին վասն ոգւոց ձերոց։ Աղօթս առնել յամենայն ժամանակի հոգւով. եւ ի նոյնս տքնեսջիք ամենայն ժուժկալութեամբ. եւ այլն։
very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.
hot.
Անձրեւ սաստիկ ի տօթային ժամանակի դիպեսցի։ Ամառն տօթային։ Ի տօթային եւ ի կիզօղ ժամու. (Վեցօր. ՟Թ։ Շիր.։ Երզն. լս.։)
festive, festival;
holy, solemn, public;
— օր, feast-day, holiday;
— գիրք, cf. Տօնացոյց.
Սողոմոն մաքենոցի հայրն արար զտօնականն. (Ոսկիփոր.) (որ կա՛մ է տօնացոյց հին, եւ կամ ճառական մատեան յաղագս տօնից)։ Ետու աւետարան, եւ տօնական։ Ի տօնական գրոց, ի գաւազանգրոց, ի հարանց վարուց, ի մարտիրողոք գրոց. Յիշատ.։ Որպէս եւ ի նշանակել մեր յընթացս գործոյս՝ Տօնակ. իբրու տօնական, իմա՛ զմատեանս՝ յորս աւանդին ճառօրէն Պատճառք տօնից սրբոց եւ տէրունականաց։ Յայս ամենայն նշանակութիւնս հայի ասելն.
regulations concerning a feast-day.
Կարգ տօնի նշանակեալ յեկեղեցական գիրս.
cf. Խրախճան.
Որպէս ա. Խրախճանական, կամ ուրախ՝ իբր հրաւիրեալ ի խրախճան.
cf. Երամեմ.
Երանականացս արժանացո՛ դասուց, րամեա՛ ընդ նոսին զմեզ ի լուսոյ խորանսդ. (Տաղ.։)
the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.
ՑՈ՛Ր ՎԱՅՐ. Մինչեւ ցո՛ր վայր, կամ սահման կամ չափ տեղւոյ եւ ժամանակի եւ իրաց. եւ ե՞րբ.
Բայց դու ասա՛, ցո՞ր վայր (ժամանակի) եկեսցէ մարգարէն այն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
without turning a hair, safe & sound.
Որ ընդ ծովն ցամաքաթեւ առաջնորդէր։ Եւ զնոր իսրայէլ ցամաքաթեւ անցուցէր ընդ նոյն։ Յեսու անցեալ զամաքաթեւ ընդ յորդանան տապանակաւն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։ Սկեւռ. աղ.։ Տօնակ.։)
night;
— or զցայգ, nightly, by night, during the night;
զ— եւ զցերեկ, night & day, day & night;
by night & by day.
νύξ nox. Ժամանակն՝ որ յերեկոյէ մինչեւ յայգ, այսինքն ցառաւօտ. այն է գիշեր. (որոյ ներհակն է ցերեկ, այսինքն տիւ)
nocturn (religious service in the night).
Զկնի ցայգապաշտամանն ընտրեալ ժողովոյն զայր ոմն վանական՝ կամեցան առնել կաթողիկոս. (Կաղանկտ.։)
night, night time or hour, the whole night;
բղխումն ցայգութեան, nocturnal pollution.
νύξ nox νυκτερινός nocturnus. Ցայգ. գիշերային ժամանակ. գիշեր. եւ Եղեալն ի գիշերի.
so far, as far as that, to that place, there.
ՑԱՅԴ ՎԱՅՐ. Մինչեւ ցայդ վայր. μέχρι τούτου, ἔως τούτου hucusque, usque huc. Մինչեւ ցայս տեղի կամ ժամանակ կամ աստիճան. ցարդ. ցայդր. ցայսր. ինչուան հոս.
until or up to that time, hour or epoch, till than.
Մինչեւ ցայն ժամ, կամ ցայն ժամանակ (որպէս դնի ի յն)
so, so much, to such a degree.
Ժամանակ ընդունելի ցա՛յնքան է, մինչ յաշխարհի եմք. (Գէ. ես.։)
hitherto, to this day, till today, until now.
ἔως τῆς σήμερον, ἅχρι τῆς ἠμέρας ταῦτης usque hodie, hodiernam usque diem. որ եւ ասի Մինչեւ ցայսօր. մինչեւ ցայսօր ժամանակի. այսինքն մինչեւ ցօրս ցայս. ինչուան առ օրս.
to sow, to strew;
to spread, to scatter, to diffuse;
to sprinkle, to besprinkle.
Որ ցանեալ են ի յիշատակս ժամանակագիր գրչացն առաջնոց. (Եւս. պտմ.։ ՟Ա. 1։)
concupiscible;
—ն, concupiscence.
Որ յոգւոջ են եռատեսակ մասունք, խոհականն, եւ ցանկականն, եւ ցասմնականն։ Պղատոնեանքն զշունչ, որոյ երեք մասունք են, բանական, ցասմնական, եւ ցանկական։ Զցանկականն ի մեզ ուղղելով. (Յհ. իմ. երեւ.։ Եզնիկ.։ Մխ. առակ.։)
Գրիւս երիս՝ երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական։ Մէկն. (Ղկ.։)
Ցանկականն եւ ցասմնականն՝ զգայականին յարեւանայ, զոր օրինակ խոհականն՝ բանականին. (Խոսրովիկ.։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
Մեղուն իբր ի քաղաքի մօտ ապարանք ցանգով շուրջանակի մօտ առ միմեանս խիտ ցանգէ. (Փիլ. լիւս.։)
fit to excite anger;
irascible;
Միտք բանական՝ ցասմնականին արքայ։ Ցասմնականն՝ ընդդէմ եղբօրն ի սրտմտութիւն։ Անձնիշխանն միտք ընդ իւր ունելով եւ զցասմնականն. (զի սորա հրամանաւն ըստ ճշմարթութեան վարին. Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Ցասմնական.
Որոյ երեք մասունք են, բանական, ցասնական, եւ ցանկական։ Երեք մասունք ի նոսա ուստի՛ իցեն, բանական, ցասնական, եւ ցանկական. (Եզնիկ.։)
suffering, infirm, ill;
afflicted, wretched.
Որպէս ցաւածք՝ որ սոսկայցեն ի բժշկական ձեռաց։ Բժիշկ մի՝ որ ցաւածի օգնել կամիցի, տեւէ բաւէ եւ ժամանակ մի մնայ առ ի հնարել զցաւածին առողջութիւն. (Ոսկ. ես.։)
various tribes or clans;
diverse, varied;
diversely.
Յոլով ժամանակս կեցին ցեղացեղք ազանց. (Նչ. եզեկ.։)
of a different tribe or clan;
ցեղընտիր առնեմ, ցեղընտիր լինիմ, to distinguish one tribe or family from another.
Ըստ աշխարհի պարթեւ, ըստ ցեղընտիր լինելոյ՝ յազգէ արշակունի։ Բանք սրբոյն հօրն կրճիմն եւ ցանգ եդաւ ցեղընտիր լինելոյն զայնքան ժամանակս. (Գր. վկ. յիշ. վարուց. ոսկ։ Լմբ. պտրգ.։)
by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.
մ. ՑԵՐԵԱԿ ՑԵՐԵԿ. յորմէ ռմկ. ցորեկ. ἠμέρα, τῆς ἠμέρας, τὴν ἠμέραν, πρὸς ἠμέραν dies, die, per diem, versus diem. Ժամանակն՝ որ յայգուէ մինչեւ ցերեկոյ. այն է Տիւ. ... Ի տուընջեան. ցորեկը, ցորեկուան ատենը.
daytime, duration of a day, the whole day.
Ժամանակ ցերեկային. տիւ. ցորեկ.
bound round with a napkin, wrapped up in a linen, swathed round.
Վարշամակաւ պատեալ, կամ շուրջանակի կապեալ.
verger, beadle, mace-bearer, lictor, usher of the black rod, serjeant.
ῤαβδοῦχος, ῤαβδοφόρος qui virgam aut virgas gestat, lictor. Գաւազանակիր. բրաւոր. փատւոր.
Բազում սպասաւորք շուրջանակի՝ վարոցաւորք։ Ոչ վարոցաւորք առաջի, եւ ոչ տիգաւորք շուրջանակի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Գ. 13։)
hair, head of hair, locks, tresses;
foliage, leafy branches, leaves, green dress;
coma, beams;
—ք գիսաւորի, beams or tail of a comet;
—ք բերինիկեայ, Berenice's hair, coma Berenicis;
—ք առիւծու, ձիոյ, mane;
—ք գեղածփեալ, waving, flowing locks;
cf. Հիւսակ;
հողս արկանել զ—իւք, to cover the head with ashes;
cf. Հեր, cf. Մազ.
Վարս զարդ է գլխոյ. (Վանակ. յոբ.։)
luxurious, profligate, licentious, dissolute, lewd, rakish, libertine, lecherous, obscene.
Փոխանակ անասնական ցանկութեանցն վաւաշ լուծութեան՝ ողջախոհ բաղձանօք վերամբարձցի յաստուծոյ. (Պիտառ.։)
cf. Վաւերական.
Վկայ վաւերական։ Ժամանակագրութիւն վաւերական։ Մատեան վաւերական։ Վաւերական վարկան։ Զի եւ տուն այս վաւերական է քան զայն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. գ. Մատանի՝ նշանակ իշխանութեան. որ եւ լինի կնիք հաստատութեան. մատնի. եիւզիւք. իսկ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ ՄԱՏԱՆԻ ասի կնիքն.
authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.
Վկայ վաւերական։ Ժամանակագրութիւն վաւերական։ Մատեան վաւերական։ Վաւերական վարկան։ Զի եւ տուն այս վաւերական է քան զայն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. գ. Մատանի՝ նշանակ իշխանութեան. որ եւ լինի կնիք հաստատութեան. մատնի. եիւզիւք. իսկ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ ՄԱՏԱՆԻ ասի կնիքն.
sixteen.
ἐκκαίδεκα, δεκαέξ sexdecim. (փոխանակ ասելոյ Վեցտասան, որ լինի ծանրալուր). Տասն եւ վեց. տասնըվեց.
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
Ոչինչ ինքն ըստ ինքեան մեծ ասի կամ փոքր, այլ առ այլ վերաբերեալ։ Զոր ոչ է ինքն ըստ ինքեան առնուլ, այլ առ այլ վերաբերեալս. (Արիստ. քանակ.։)
elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.
Ասի լեառն փոքր, եւ կորեակն մեծ ... այլ առ այլ վերաբերութիւն է։ Այսպիսաբար զանազանելով վերաբերութեամբ. (Արիստ. քանակ.։ Պիտ.։)
cf. Վերնագիր.
Միթէ ո՞չ բերես ի քեզ զտիրական պետն, եւ կամ զիշխանական վերագիրն. (Ոսկիփոր.։)