in divers colours.
· Calfa
Ի գոյնագոյն երանկս։ Զգոյնագոյն նարօտս պատանաց. (Ագաթ.։)
God preserve us from it, God forbid;
take care.
· Calfa
ԳՈ՛ՅՇ կամ ԳՈՒ՛Շ. ԳՈ՛ՅՇ ԹԷ. ԳՈ՛ՅՇ ՈՒՐԵՔ. մ. Ի ձայնէս Գուցէ, եւ արմատ բառիս Զգոյշ. իբր՝ Գուցէ թէ. մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք ուրեք երբեք. զգուշալի՝ զի մի՛. չըլլայ թէ, վախեմ որ, եա՛ յանկարծ.
pride, haughtiness;
insolence, arrogance, presumption;
lordliness, tyranny.
· Calfa
Գոռոզութեանց եւ բռնաւորութենաց ցանկան։ Ի վերայ կռուել ի գոռոզութեան։ Մի՛ կարծեր անօգուտ ի ժամանակս ժամանակս գոլ գոռոզութիւն. քանզի որպէս ի ժողովրդեանն գոռոզ, այսպէս յօրէնս պատուհասք. (Փիլ.։)
praise-worthy, plausible.
· Calfa
Գովելի, եւ առաւել գովելի, զի վասն կարեաց եւ ցանկութեանց յաղթելոյ ի կերակրոցն կրօնաւորեցաւ. (Եզնիկ.։)
to praise, to glorify, to exalt, to magnify, to applaud, to celebrate, to renown;
to cense;
— կարի իմն or յանչափ, to extol, to commend excessively;
— զամձմ, to glory, to boast.
· Calfa
Զի՞ գովի մեղաւոր ի ցանկութիւն անձին իւրոյ. որ զրկէ, եւ նա գովի։ Գովեցարու՛ք յանուն սուրբ նորա։ Գովեսցու՛ք մեք ի ժառանգութեան քում, եւ այլն։
maker, worker.
· Calfa
Ամբարհաւաճութիւն եւ բազում այլոց չարեաց գործակ է։ Գործակքն ցանկութեան՝ ոսկի, արծաթ, փառք, պատիւք։ Անպաճոյճն առ ի պէտս կերակրոց՝ առողջութեան է գործակ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
work;
labour.
· Calfa
Որ զհետ երթայ գործաւորութեան, անկցի ի դատաստան. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 26։)
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
· Calfa
Գործի երաժշտական, արուեստագիտաց, ոստայնանկութեան։ Գործիք տանջանաց, սպանութեան, մահու։ Գործի սպանման, եւ նոյն՝ գործի կենաց (խաչն)։ Մեքենայից եւ հնարաւոր գործեաց։ Բազմութիւն դարբնաց գործւովք. եւ այլն. (ՃՃ.։)
s. adj. workman, maker;
minister;
active, busy;
efficacious.
· Calfa
Ահ մեծ անկանէր ի վերայ գործօնէիցն եւ գործակալացն. (Ճ. ՟Գ.։)
tenderness, sensibility, pity, compassion;
fondness, sympathy;
a. affectionate, tender.
· Calfa
Ի մտերմութենէ բնական գորովոյ։ Ախտս գորովոյ կրել։ Անճառելի ճաճաքանօք գորովոյ զմանկանէն կախեալ էր։ Ի խանդաղատանաց գորովոյն։ Սիրով գորովոյ. (Փիլ.։)
cf. Գուժկան.
· Calfa
Առ հասարակ սատակեցան, եւ ոչ մնաց գուժատար յաշխարհն մասքթաց. (Կաղանկտ.։)
assembly, assemblage, mob, band, corps, forces;
assembled, gathered together;
— նաւուց, squadron;
— առնել՝ դնել՝ կազմել՝ կարգել՝ սփռել, to assemble, to gather together;
to levy troops, to send a body of troops;
ի —ի, in war.
· Calfa
Առ ոչինչ համարելով զքաղաքապահս պարսից զգումարտակս. (Կաղանկտ.։)
Գումարտակին այնորիկ։ Ի ձեռս գումարտակաց. (Կաղանկտ.։)
Ետուն նմա եւ զանգապանս մարգարտով, եւ գումարտակ նոյնգունակ շուրջ զպարանոցաւն. (Կաղանկտ.։)
coloured;
dyed;
having several colours;
quick, diligent, violent.
· Calfa
Ցանկութեամբ աստուածանալոյն առաւել գունաւորեալ գունաւոր թուաց. (Վրդն. ծն.։)
to dye, to colour.
· Calfa
Ապականիչ ժանկն ի վերայ գունաւորի։ Մի՛ գունաւորեսցի ախտն ամբարհաւաճութեան ի վերայ զուտ եւ մաքուր արծաթոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
assemblage, band;
troops, brigade, battalion, regiment, legion, cohort, phalanx;
globe;
sphere;
ball, bowl;
pincushion;
pommel;
sounding line, plummet;
— փոքրիկ, bullet;
globule;
— անսւոյ, nave of a wheel;
— կշռոց, weight;
— կապարեայ, lead;
չափել զծով գնտով, to sound;
— գունդ, cf. Գունդագունդ.
· Calfa
Մանկունքն հպին առ գունդս եւ անիւս եւ այլ բազում խաղալիկս. (Ոսկ. յհ.։)
Գունդ կամ գունդք մարտիրոսաց, մարգարէից։ Գնդաւ երջանկաց։ Գնդիւք վերնայնոցդ։ Ռամկացն գնդովք։ Զչարին հալածել, զգունդ. (Նար.։)
prophecy;
presage, omen, prognostic;
augury, auspice, divination, denunciation.
· Calfa
Ի գուշակութիւն քումդ օրինկի ի կայս քառանկիւն կերպի հաստատեցաւ. (Նար. խչ.։)
cf. Գուլպայ.
· Calfa
ԳՈՒՐՊԱՅ որ եւ ԳՈՒԼՊԱՅ. Զանկապան. ներքին ծածկոյթ ոտից ցսրունս. գուրպէ, գուլպէք, չօրապ.
street, road.
· Calfa
Ի գռեհից եւ ի փողոցաց։ Ի ցանկոյ, ի գռեհից, եւ ի ճանապարհակցաց. (Սարգ.։)
rock-salt, mineral salt.
· Calfa
Անկեալ ի ներքս յաղմուկն ... ի գռճաց վերայ եթէ սատակեսցի. իսկ եթէ ի լեսած անկանիցի. եւ այլն. (Կանոն.։)
cap, bonnet;
calix, flower-cup;
inventor, author;
— լինել, to invent;
—աւ, exactly, surely, precisely.
· Calfa
Գտակ բանից իմաստակաց. կամ ցանկութեան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ժ. բան.։)
book-learning, literature, letters, learning.
· Calfa
Սահակ Սեւադայ եղեւ իշխան, եւ խնդրող իսկ գրագիտութեան, եւ դպրոցս ի տան իւրում կարգեաց. (Կաղանկտ.։)
led-horse, beast for the saddle, surapter, sorry horse, ass, short or thick horse, animal, beast, tit;
— մատակ, mare.
· Calfa
Տալ կերակուր գրաստու, կամ գրաստուց։ Եհան զնոսա ի գրաստս։ Տեսանիցես զգրաստ ընկերի քո անկեալ ընդ բեռամբ։ Առին գրաստուք զամենայն տկարս.եւ այլն։
incitement, impulse, provocation;
contest, quarrel.
· Calfa
Ի մէջ գրգռութեան եւ գրգռութեան։ Ամենայն գրգռութիւն. Օր. ՟Ժ՟Է. 8։ եւ ՟Ի՟Ա. 5։ Զի՞նչ է հեռ, եւ զի՞նչ է գրգռութիւն։ Ոչինչ ի ցանկութենէ գրգռութիւն ախտացեալ. (Բրս. հց.։)
writer, scribe, author;
pen;
— երկաթի, style;
graver;
steel-pen;
փետուր —, goose-quill;
— նկարչի, pencil.
· Calfa
Գրիչ ոմն հելլենական դպրութեան հռոփանոս անուն։ Ուսուցանելով մանկանս գրիչս նմին դպրութեան. (Կորիւն.։)
Քննեալ արդարացուցին զգրիչս, եւ եդին յառաջ քան զնկարիչս. (Կաղանկտ.։)
familiarity, union of love;
consubstantiality.
· Calfa
Ի գրկակցութենէ երրորդութեանդ անկայ կամաւ ի ժանիս հանցեալ օձին։ Գրկակցութիւն գերակայիդ ընդ գերալրական տէրութեանդ։ Վասն գրկակցութեան գերագոյիդ ընդ անհաս էութեան առաքչին քո, եւ ներգործողի քո հոգւոյդ. (Բենիկ.։)
assault, irruption;
nation, people;
— տալ, to storm;
cf. Գռոհ.
· Calfa
Եւ իբր Ազգ իրաց, կենդանի եւ անկենդան.
girdle;
twist;
belt;
zone;
— ածել, — ընդ մէջ ածել, to gird, to tie or to draw close round the body;
to be prompt;
այրեցած՝ բարեխառն՝ սառուցեալ —, torrid, temperate, glacial zone;
— լերանց, chain of mountains.
· Calfa
Խրատիմք դարձեալ գօտեաւն ո՛չ ըստ անբանիցն անկապ ունել զմէջս առ ի ցանկութիւն. (Շ. մտթ.։)
cessation, rest;
pause;
establishment, dwelling;
station;
—ք գազանաց, den;
—ք խաշանց, անասնոց, stable;
—ք հաւուց, roost;
perch;
—ք նաւուց, harbour.
· Calfa
Դադարք (յն. բոյնք) իմաստութեան ցանկալի են քան զոսկի. դադարք հանճարոյ ցանկալի են քան զարծաթ. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
· Calfa
harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.
· Calfa
Դառն մահ մանկտւոյն, որ քան զամենայն մահ դաժանագոյն էր։ Անկանել ի փառացն քրիստոսի քան զամենայն թշուառութիւնս դաժանագոյն է։ Եւ որ քան զամենայն դաժանագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 23։ եւ Ես.։)
yellowish;
colostrum;
cf. Դայլ.
· Calfa
Զի դալն մօրն այրէ զգութ աղեաց իւրոց ի բորբոքել սիրոյ մանկանն ի սիրտ մօր իւրոյ. (Եփր. ել.։)
meadow, pasture-field;
verdant.
· Calfa
Սոյնպէս բուսոց՝ դալարավայր, կանաչ անկեալ (կամ կանաչացեալ). (ծաղկաւէտ. Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
adze, axe.
· Calfa
Զգերանդի եւ զմանկաղ, եւ զդակու եւ զուրագ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
penny;
drachm;
gold coin;
coin;
— հատանել, to coin, to mint.
· Calfa
Դահեկանն վեց դանկ։ Այլ ի Սուրբ Գիրս դնի փոխան ամենայն ազգի դրամոյ։ Երբեմն որպէս յն. տրախմի՛, այսինքն Դրամ, եւ Տրամ. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 22։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 7։ Նեեմ. ՟Է. 72։) Երբեմն որպէս խռի՛սէօս, այսինքն Ոսկեղէն. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 2։ ՟Լ՟Է. 28։ ՟Խ՟Ե. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 16։ Թուոց. ՟Է. 86։) Երբեմն որպէս տինա՛րիօն, Դենար. տասնոց. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28։ ՟Ի. 2։ ՟Ի՟Բ. 19։ Մրկ. ՟Զ. 37։ Երբեմն որպէս նօ՛միսմտ, նոմոս, դրամ. Մտթ. ՟Ի՟Բ. 19։ ՟Ա. Մակ. ՟Ծ՟Ե. 6։)
snare, toil;
accord.
· Calfa
Մեծ ուռկան որսոյ ... յանկարծակի գտաւ ծերն եւ աշակերտք իւր ի դամս յայն. (Վրք. հց. Ը։)
to nourish, to bring up, to educate.
· Calfa
Երախայքն տակաւին հայրականօքն բանիւք դայեկեալք։ Սրբազանիցն ամենիմաստն հանճար նախ դայեկէ զնոսա ներգործականաւ կերակրով։ Երգ եւ ընթերցմունք զանկատարսն դայեկեն առ կենդանարար որդեգրութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
mite, penny, obole.
· Calfa
Դանկս երկուս առնում յաւուր մի ի ձեռագործէ, եւ ծախեմ ի պէտս իմ երկու փողս։ Երիս դանկս ոսկի։ Վաստակէր դրամս դանկոյ միոյ (ոսկւոյ). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
Գանձդ ամենայն բարութեան շնորհեա՛ ինձ դանկի մի չափ ի քո սերմանէդ. (Եփր. աղ.։)
Երկու դանկօք զբոլոր ողորմութեան զվարձս ընկալաւ։ Երկուց դանկաց հաւասար մեղանչիցէ. (Եփր. յղ. գող.։)
cf. Դանդաղ.
· Calfa
Մինչեւ յե՞րբ ո՛վ դանդաղկոտդ ի վայր անկեալ կաս. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Դանդաղութիւն.
· Calfa
Ցանկութիւն ընչից է պատճառ դանդաղման ի բարիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
trepidation;
start;
shudder, horrour;
convulsive motion;
whim;
shiver, shivering;
ի դողման լինել, կալ, զդողման հարկանիլ, to tremble;
ահիւ եւ դողութեամբ, with fear and trembling;
եմուտ — յոսկերս իմ, (the shudder penetrated to my bones), I trembled with fright, I shuddered with fear;
— կալցի ի քէն զլերինս, at thy presence the mountains will tremble;
— երկրի, earth-quake.
· Calfa
Միտք ի դողման, ակն ի վայր անկեալ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Դողութիւն.
· Calfa
Միտք ի դողման, ակն ի վայր անկեալ. (Վրդն. ծն.։)
Յանկարծակի հարաւ զդողման. (Ագաթ.։)
very little, exiguous;
small;
frivolous, light;
— ինչ, very little;
pinch, drop.
· Calfa
Զի ո՛չ դոյզն ասաց, թէ ցանկացան տեսանել, այլ ասէ, զոր դուքդ տեսանէք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ 6։)
catarrh;
cf. Հարբուխ.
· Calfa
Դումըն սաստիկ զնոսա կալաւ, մինչ յանկողին մահու տարաւ. (Տաղ.։)
door, entrance;
sluice;
— մեծ, portal;
— or — արքունի, the Ottoman or Sublime Port;
the Court;
դրան մարդիկ, the courtiers;
դրան երէց, almoner, chaplain;
արտաքին դրունք, porch, portico;
դրանց ի դուրս, դրանէ ի —, from door to door;
գրօք փակելովք, with closed doors;
դուրք դրանն, the street door, the gate, portal;
ի դուրս, out;
ի դուրս մերձեալ, եկեալ, հասեալ, impending, very near;
առ դուրս մահու, at death's door;
դրունք դժոխոց, the gates of Hell.
· Calfa
Դուռն է բանական հոգւոյն՝ ցանկականն։ Դուռն եղեւ ուղիղ հարցումն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
cf. Դպրատուն.
· Calfa
Սահակ սեւադայ՝ եղեւ իշխան, եւ խնդրող իսկ գրագիտութեան, եւ դպրոցս ի տան իւրում կարգեաց. (Կաղանկտ.։)
school;
of a scholar, of a school-boy.
· Calfa
Դպրոցական մանկուկք. (աշակերտք. Ճ. ՟Զ.։ Վրդն. սղ. եւ քարոզ։ Տօնակ.։)