Definitions containing the research անկ : 5285 results

Յուլանամ, ացայ

vn.

to be idle, to grow lazy, indolent;
to neglect, not to care for.

· Calfa

NBHL (1)

Յուլացեալ եւ կապեալ աշխարհի ցանկութեամբ՝ վերջացան գնալ զհետ կոչողին. (Իգն.։)


Յուլութիւն, ութեան

s.

idleness, laziness, slowth, negligence;
cowardice.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յուլութենէ՝ անզէնք եւ անկազմք շրջեսցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Յուռութ, ռթի, ռթից

s.

cf. Յուռթուլունք.

· Calfa

NBHL (1)

Բժժանօք ինչ յուռթից խորամանկել։ Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց։ Խափանիչ յուռթից, քակտիչ հմայեկաց. (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)


Յուսահատութիւն, ութեան

s.

despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք ի նոցանէ ողբայր յուսահատութեամբ զանկեալսն ի սրոյ. (Եղիշ. ՟Է։)


Յստակ, աց

adj. fig. adv.

clear, clean, pure, limpid;
pure, sincere, candid;
manifest, evident, distinct;
clearly, cleanly, purely;
distinctly, evidently, manifestly.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր զյստակ բբօք անկեալ չար մաղաս։ Յստակ ի բարկութենէ արար զքեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20. 24։)


Յստակամիտ, մտաց

adj.

singleminded, simple-hearted, sincere, ingenuous, candid.

· Calfa

NBHL (2)

Որ է յստակ մտօք. մաքուր եւ անպղտոր՝ պարզ եւ անկեղծ մտօք.

Հարցանէր Շաւուղ խորամանկ ցՇմուէլ յստակամիտ։ Խոստացաւ յստակամիտ մտօք (այսինքն պարզմտութեամբ)։ Յստակամիտ մտօք առաքեցան (հրեշտակք խաղաղութեան) առ նոսա. (Եփր. թագ. եւ Եփր. մն.։)


Յստակութիւն, ութեան

s. fig.

clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Յստակամտութիւն. անկեղծութիւն. (թերեւս լծ. ընդ ստուգութիւն).


Յօդալոյծ

adj.

with dislocated articulations;
paralytic.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զգանեալս եւ զյօդալոյծս առհասարակ անկեալ դնէին. (Յհ. կթ.։)


Յօդաւոր, աց

adj.

articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.

· Calfa

NBHL (1)

Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կայս եւ անկատարս. ապա եթէ ինչ ի ձայնաւորացն շարադասեսցի, լի ձայն յօդաւոր առցէ։ Թէպէտեւ զանազանագոյն բարբառեսցին (կենդանիք), յօդաւոր ոչ երբէք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)


Յօդաւորութիւն, ութեան

s.

connexion, conformity, accordance, harmony.

· Calfa

NBHL (1)

Յօդաւորութեամբ Աստուածայնով եւ համեմատութեամբ։ Ամենեցուն գերագոյն յօդաւորութիւնն։ Ի յերկնայնոյն եւ անխառնելոյն յօդաւորութենէ Աստուածայնոյն նմանութեանց ի վայր անկաւ։ Յօդաւորութիւնք եւ սէրք եւ կապակցութիւնք։ Պահէ զմիմեամբք յօդաւորութիւն տարերցս եւ խառնումն՝ անշփոթելի. (Դիոն.։)


Յօդուածոյ, ից

adj. gr.

contrived, fictitious, artificial, imaginary;
compound.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ի պարզ, եւ ոչ ի յօդուածոյս ի վնասակարութիւնս անկաք, այլ ի բազումս եւ յանհնարինս եւ ի պէսպէս դառնութիւնս. (Եւթաղ.։)


Յօժարամիտ

adj.

voluntary, well disposed, ready to, eager, ardent.

· Calfa

NBHL (1)

Զի գո՛նեա այժմ յօժարամիտք լիցին։ Զմանկունս ուսման ի փոյթ սորին յօժարամիտ արարաք. (Ոսկ. հռ.։ Երզն. քեր.։)


Յօժարանամ, ացայ

vn.

cf. Յօժարիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ի ժամանակի ամարանոյ ի տապոյ տօթոյ աշխատեալ ոք յօժարանայ անկանել ի մէջ հով ջրոյ։ Սիրեալ յօժարանայ։ Յօժարացաւ տեսանել։ Յօժարացելոցն ի դմա. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Յօժարիմ, եցայ

vn.

to be disposed towards, inclined to, to have a liking for, to lean to, to have a mind or inclination for, to be in the mood for;
to will, to wish, to desire, to be eager for.

· Calfa

NBHL (1)

ՅՕԺԱՐԻՄ կամ ՅՕԺԱՐԵՄ, եցի. չ. προθυμέομαι prompto sum animo προαιρέω praeeligo πείθομαι persuadeor δοκέω videor, caveo φέρομαι feror եւ այլն. (որպէս թէ՝ յոյժ յարիլ) Դիւրապատրաստ գտանիլ. յօժարանալ, յօժար լինել. յորդորիլ. բերիլ. հաճիլ. ախորժել. ցանկալ. կամիլ. յառաջամիտ լինել. հաւանիլ. յանձն առնուլ. բարւոք համարել, լաւ վարկանել.


Յօժարութիւն, ութեան

s.

natural bent, disposition, inclination, propension, proneness, tendency, taste;
յօժարութեամբ, willingly, voluntarily.

· Calfa

NBHL (1)

προαίρεσις, προθυμία, πρόθεσις praeelectio, promptitudo animi, propositum եւ այլն. Յօժարիլն. կամք. ըիտրութիւն. հաճութիւն. յարումն. բերումն. ցանկութիւն բարւոյ կամ չարի. փոյթ. դիմեցումն. հավէս,


Յօն, ի, յօնք, նից, նաց

s. fig.

eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.

· Calfa


Յօշեմ, եցի

va.

to cut to pieces, to cut up, to tear in pieces;
անդամ անդամ —, to dismember, to tear limb from limb, to pull to pieces, to dilaniate;
— ընդ մէջ, to divide in halves;
to cut or break asunder.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք բազմագութ կանանց ո՛չ կերակուրս կարկառեցին մանկանց ի զօրանալ պաշարմանն, այլ ի կերակուր զնոսա յօշեցին, եւ սովոյ դեղ զիւրեանցն արարին սիրելիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)


Յօրանամ, ացայ

vn.

to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.

· Calfa


Յօրինուած, ոց

s.

fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.

· Calfa

NBHL (1)

Արար զաշտանկսն ոսկիս տասն ըստ յօրինուածոյն իւրեանց։ Եւ զճրագունսն լուսոյ ըստ յօրինուածոյն. իմա՛ ըստ օրինաց կամ կարգաւորութեան. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 7. 20։)


Ն (nou)

s.

the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.

· Calfa

NBHL (2)

Ն. Ստէպ դնի ի մեզ որպէս թարմատար. զի գրի Ադամանդ, եւ անդամանդ. ադրիանոս, անդրիանոս. կրուկ, կրունկ. ցականիլ, ցանկանիլ, եւ այլն։

Ն. Տայ հետեւորդ բաղաձայնից մեղմ հնչել. զոր օրինակ, Անդի, անգանիմ, ինձ, հունձ, եւ այլն. իբր անտի, անկանիմ. ինծ, հունծ. եւ այլն։


Նա, նորա, նոքա, նոցա

pron. conj.

he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.

· Calfa

NBHL (1)

Նա՛ աւանիկ հակառակ ձայնատու էր։ Նա՛ աւանիկ բամբասէ զնոսա։ Նա՛ աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 10։ Եբր. ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Ա. 16։)


Նախագահութիւն, ութեան

s.

presidency;
precedency, primacy, primateship.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդապետութեան եւ նախագահութեան։ Զուարճանալ նախագահութեամբն։ Վասն նախագահութեանցն հակառակութիւն։ Որք չար նախագահութեան ցանկացան, անտի ծնան հերձուածս. (Ածաբ. յայտն. եւ առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Բրս. հց.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)


Նախագիծ, գծի

adj. s.

traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.

· Calfa

NBHL (1)

προϋπογραμμένος, ὐπογραμμένος praescriptus, delineatus. Կանխաւ գծագրեալ. նախագրեալ. նախանկար.


Նախագիր

adj. s.

written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.

· Calfa

NBHL (1)

προγράμμα praescriptio, scriptio praemissa, index, indicium. Գրեալն ի սկզբան. որպէս սկզբնագիր, վերնագիր, նախադրութիւն եւ ցանկ՝ եդեալ ի սկիզբն մատենին. եւ Սկզբնաւորութիւն ճառի.


Նախագիւտ

s.

author, inventor.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ քան զլինել մարդկան, սկիզբն մեղաց՝ ամբարտաւանութիւնն եղեւ ի կամակոր մտաց նախագիւտ դիւին, որով եւ ինքն անկաւ. (Վրք. հց. ձ։)


Նախագծեմ, եցի

va.

to sketch, to delineate, to outline.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπογράφω praescribo, delineo. Նախ կամ կանխաւ գծագրել. նախանկարել. ստուերագրել.


Նախագրեմ, եցի

va.

to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.

· Calfa

NBHL (2)

Զոր ի մասնէ վերաճառեալքդ նախագրեցին։ Նախագրեալ համարդ սակաւութեան։ Ընդ նախագրեալ երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ի՟Թ. ՟Ձ՟Բ։)

προγράφω praescribo. Կանխաւ գրել. նախաճառել. նախանկարել. նկարագրել. եւ Ի վեր անդր գրել.


Նախագրութիւն, ութեան

s.

writing beforehand;
prescription, usucaption.

· Calfa

NBHL (2)

ὐπογραφή praescriptio, tabula praemissa, index. Նախագրելն, իլն. ինչ մի նախագրեալ (ըստ ամենայն առման). նախագիր. ցանկ.

Գանձ է անուն գրոցս. շարադրեալ է ըստ ենթագրեցելոցս նախագրութեանց, որոց ի գիրս են գլուխք. այսինքն ըստ առաջիկայ ցուցակիս. որպէս եւ առնթեր դնի ցանկն. (Կիւրղ. գանձ. յռջբ։)


Նախազգուշութիւն, ութեան

s.

precaution.

· Calfa


Նախախնամական, ի, աց

adj.

provident, careful.

· Calfa

NBHL (2)

Երկայնամիտ հեզութեամբ հնազանդեցուցանէր զաշխարհս ըստ սովորական իւրոյ նախախնամական տէրութեանն. (Կաղանկտ.։)

Ո՞ զիմաստուն զնախախնամականացն խորհրդոց՝ այնմ, որ առաքինութեան է ցանկացեալ, ետ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախակատար

adj.

perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.

· Calfa


Նախաձայն

cf. Կանխաձայն.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ իբր մ. Նախկին ձայնիւ, որ ընդ ծնանիլն մանկան.

Արձակեաց արգանդն զոր ունէր. արտաքս անկաւ ի կենցաղս, նախաձայն ելաց. (Մաշկ.։)


Նախաձեռն

adj.

spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.

· Calfa

NBHL (1)

Նախաձեռն հարկանել զզօրս պարսից. (Կաղանկտ.։)


Նախաղի

s.

colon, the great gut;
rectum.

· Calfa

NBHL (1)

Կոչեցեալն ի բժշկաց նախաղի՝ ուղղակի նոյն ժամայն անկանէր ընդ տեղի նստոյն. (Սոկր.։)


Նախամարտիկ

s.

fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.

· Calfa

NBHL (1)

Նախամարտիկ քոց մանկանց եղիազար։ Մեծ՝ ճշմարտութեան նախամարտիկ եւ վարդապետ (պօղոս)։ Ոչ յաղագս անարգութեան նախմարտկաց. (Ածաբ. մակաբ.։ Առ որս. ՟Է. ՟Ժ՟Ե։)


Նախանձ, ու

s. adv.

envy, jealousy;
rancour, hatred;
emulation, rivalry;
zeal, fervour, warmth;
տիրասէր —, attachment, affection;
zeal;
առ —ու, enviously, invidiously;
— կրել յումեքէ, to be envied;
—ու մաշիլ, to pine away with envy, to be eaten up with;
ի —բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
ի — բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
առնուլ, բերել, ի — բերիլ, մտանել, to envy, to be envious of, to grow jealous, to bear envy, cf. Նախանձեմ;
to rival, to vie with;
— արկանել յոք, ի — ածել զոք, to fill with jealousy or envy, cf. Նախանձեցուցանեմ;
to move, excite or provoke to emulation;
ի — գրգռել զոք, to arouse the jealousy of, to create envy;
խնդրել զ—, to revenge, to take vengeance;
վառիլ —ու ընդ, to become jealous;
ի — վառիլ ընդ ումեք, to be jealous of;
— դնել, to emulate, to rival;
ի — նմանութեան ուրուք կրթիլ, to emulate a person, to desire to imitate him;
— առաքինութեան դնել ընդ ումեք, to desire to emulate a person's virtues;
— առնել, to fascinate, to charm, to bewitch, to cast a spell on;
ո՜ անմիտ գաղատացիք, ո՞ — արար զձեզ, o foolish Galatians, who hath bewitched you?.

· Calfa

NBHL (1)

Որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Ընդ իւրեանց ընկերս ցանկ նախանձ բերէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ ՟Գ. 8։)


Նախապատմութիւն, ութեան

s.

ancient history.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զարմենոյ (հայոց) զազատատոհմ, եւ զնոցա նախապատմութիւն ոչ կարացաք գիտել (ասէր վաղարշակ). (Կաղանկտ.։)


Նախաստեղծիկ

adj.

created first.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր ադամային մարմինն նախաստեղծիկ մարդոյ անկեալ կայր. (Կիւրղ. խչ.։)


Նախավախճան

adj.

first dead (Abel);
premature.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր անմեղ սուրբ մանկունքն ի տղայական հասակի նախավախճան չարչարանօք վկայք եղեն քո մարդեղութեանդ. (Շար.։)


Նախավկայ, ից

s.

protomartyr, the first martyr, St. Stephen.

· Calfa

NBHL (1)

Նախավկայք ճշմարտութեանն (մանկունք Բեթղեհեմի). (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)


Նախատիչ, չի, չաց

s.

insulter, offender, abuser, reviler, affronter, scoffer.

· Calfa

NBHL (1)

Նախատինք նախատչաց քոց անկան ի վերայ իմ. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 19։)


Նախատիպ

cf. Նախագաղափար.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχέτυπος, -ον, πρωτότυπος, -ον, πρότυπον originalis, -le, pricipalis, -le;
exemplum, archetypus, primaevus եւ այլն։ Սկզբնատիպ. նախանկար. նախագաղափար. նախկին օրինակ. բուն օրինակը.


Նախընծայ, ից

adj. s. adv.

offered previously;
preliminary;
premices;
primitively, at first;
— օրինակ, first example.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդատեսակ արիւն սուրբ վկայիցն. որոց նախընծայ՝ մանկանցն Բեթղեհեմի ծաղկաձեւ ցօղ արեան նոցա զարդարեաց զեկեղեցի. (Տօնակ.։)


Նախիմացութիւն, ութեան

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ասացելոյ սրբոյն աստուծոյ նախիմացութեամբ, ի վաղիւ անդր բացաւ յանկարծակի աչք կուրին. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախիր, խրաց

s.

herd of black-cattle.

· Calfa

NBHL (1)

Հոգայ եւ ի սակս հօտի խաշանց, նախրաց եւ եզանց։ Մինչ մանուկ էի, արածէի զնախիրս ընդ այլոց մանկանց. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Դ։)


Նախնի, նւոյ, նեաւ

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

· Calfa

NBHL (2)

Յառաջին նախնւոյն, որ ի դրախտէն անկաւ։ Մեծրայիմ էր նախնի եգիպտացւոցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Որ ի նախնումն զանկեալն ի մեղս. (Շար.։)


Նահատակ, աց

s.

the first to begin a combat, champion, hero, martyr.

· Calfa

NBHL (1)

Մանկունք քաջ, ճշմարտութեան նահատակք. (Ածաբ. մակաբ.։)


Նահատակեցուցանեմ, ուցի

va.

to exercise, to train, to discipline.

· Calfa

NBHL (1)

Նահատակեցուցանէին հարքն զմանկունս իւրեանց ի հագներգութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)


Նամակ, աց

s.

letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.

· Calfa


Նայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn. fig.

to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.

· Calfa

NBHL (1)

Նայեցան նոքա յերեսս (կամ ընդ երեսս) նորա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցա։ Զարթո՛ զաչս իմ, եւ նայեցայց ի սքանչելիս օրինաց քոց։ Ի կային եւ ի զոհս նորա ոչ նայեցաւ։ Նայեցարու՛ք երկինք, եւ խօսեցայց։ Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛։ Որ հովուեսդ Իսրայէլի՝ նայեա՛ց։ Նայեա՛ց ի ձեայն աղօթից իմոց։ Իսրայէլ յիս ինչ ոչ նայեցաւ.եւ այլն։