Your research : 1 result for արական

Արական, ի, աց exact entry

adj. gr.

male;
masculine;
—ք, cf. Առականք;
—թիւ, odd;
— or արեկան, jaundice.

· Calfa

NBHL (8)

Մերով իսկ արական երգով պարել ողբս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Փարաւովն զարուսն հեղձուցանէր, եւ սատանայ զարական միտսն. (Տօնակ.։)

Արք անուանէ զնոսա վասն ուժգնութեանն. քանզի արական անուն՝ զօրութեան է նշանակ. (Լմբ. սղ.։)

Ի հալածանս կտրեցան արականքն։ սատակել իբրեւ զթշնամիս հասարակաց բնութեան մարդկան զխզիչս արականացն հրամայողաց. (Կանոն.։ Սարկ. հանգ.։)

Եկեղեցի՝ իգական անուն է, եւ ո՛չ արական. (Լմբ. սղ.) իմա՛ ըստ յն. այլ ի մեզ յաւելուածով ասի, մայր եկեղեցի, կամ հարսնացեալ, եւ այլն։

Վեց թիւդ յերկուս ճեղքեալ՝ արականս զնոսա գործէ, երեք գոլով. քանզի երկու թիւն իգական է, եւ երեքն արական. (Մագ. քեր.։)

Հնգեակն ունի եւ զարականն եւ զիգականն. զերիսն՝ արական, իսկ զերկուսն՝ իգական. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)

Ընծայի իւրմէն արական, որ է մարմնոյն դեղնիլն։ Սեւ իրական կամ արական, որ է դեղնանալն։ Իյարականէն, ի լերդին ցաւոյն, եւ ի կալուածոյն. (Մխ. բժիշկ.։)


Entries' title containing արական : 44 results

Անհանճարական, ի, աց

cf. Անհանճար.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛, վասն զի շնորհաց է փրկութիւնն, անհանճարական ինչ համարիցիս։ Մի՛, յորժամ ցասումն լսիցես, կարիս ինչ անհանճարականս կարծիցես զԱստուծոյ. (Ոսկ. ես.։)


Ագարականամ

vn.

to be deserted, unpeopled.

· Calfa


Գաղափարական, ի, աց

adj.

ideal.

· Calfa


Երիվարական, ի, աց

adj.

horse, of a horse, equestrian.

· Calfa

NBHL (3)

Աշխատեալ յերիվարական մրցմունս. (Նոննոս.։)

Զերիվարական խաղալիսն բացատրեսցուք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Այնպիսին կամ ի յերիվարականացն ոք, կամ ի մշակացն. (Պղատ. սոկր.։)


Թանգարական, ի, աց

adj.

mercantile, com-merciale;
esteemed, precious, dear.

· Calfa

NBHL (1)

Բացցուք զթանգարական վաճառս հանթից, վաճառեսցուք լսելեաց զգիւտս աշխատութեան մերոյ. (Ագաթ.։)


Ոտնահարական, ի, աց

adj.

insulting.

· Calfa

NBHL (1)

Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական. (Երզն. քեր.։)


Չարչարական, ի, աց

adj.

susceptible of pain, passible, passive.

· Calfa

NBHL (4)

Բերելով յաղագս մարդկան չարչարանս՝ չարչարականաւ կերպիւ որ ի մարդկանէ։ Ի չարչարելոյն չարչարականն ցուցանիւր։ Զչարչարականն զմարմին, զոր զգեցաւն յաղագս ամենայն աշխարհի փրկութեան. (Աթան. ՟Դ. ՟Զ։)

Չարչարական ասեմք զմարմինն եւ մահկանացու. (Շ. թղթ.։)

Զի հարցէ զխայթոց մահու չարչարական մարմնովն՝ զոր ունէր. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ծ՟Ը։)

Ծնաւ ի չարչարական մարմնոյ, եւ պահեաց անարատ զմարմինն. (Ճ. ՟Գ.։)


Շարական, ի, աց

s.

hymn, canticle, melody;
hymn-book, hymnology.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

, ի-ա հլ. «եկեղեցական երգ. 2. այդպիսի երգերի հաւաքածոյ, երգարան» Մաշտ. Յայսմ. Գր. տղ. Լմբ. Լծ. եւագր. Վրք. հց. որից լարականք լեզուի «առանց իմաս-տին ուշ դարձնելու՝ թութակի պէս ասուած խօսքեր» Պտրգ. 578. շարակնոց «շարական-ների հաւաքածոյ» Շար. շարականազէտ (նոր բառ)։

-Կառմուած է հյ. շար(ք) բառից՝ -ական մասնիկով։ Այս բառով հասկանում էին իւ-րաքանչիւր տօնի յատկացուած ինը երգերի մի շարք, որոնք մի ամբողջութիւն էին կազ-մում։-Հնագոյն ժամանակներում ամէն տօ-նի համար կային զանազան հոգևոր երգեր։ Ը դարուն Յունաց մէջ, և նրանց օրինակով նաև Հայոց մէջ սովորութիւն դարձաւ միև-նոյն տօնին պատկանող զանազան հոգևոր երգերից ընտրելով կամ, եթէ պակասներ կա-յին, լրացնելով՝ կազմել ինը երզերի մի շարք։ Շարքի այդ մասերն էին՝ 1. Օրհնու-թիւն, 2. Հարց, 3. Գործք, 4. Մեծացուսցէ, 5. Ողորմեա, 6. Տէր յերկնից, 7. Մանկունք, 8. Ճաշու, 9. Համբարձի. իսկ բոլորի ամբող-ջութիւնը կոչւում էր կանոն կամ կարգ, եր-բեմն նաև սարք. օր. կարգ ծննդեան, կարգ աւագ շաբաթուն, կարգ ապաշխարութեան, իւր սարօքն ևն։ Այս բանը հաստատում է նաև Օրբելեանի հետևեալ վկայութիւնը. «Բա-ժանեաց և զութ ձայնսն և կարգեաց լարեաց զՅարութեան Օրհնութիւնսն» (հրտր. Էմ. էջ 101)։ Նախապէս ասւում էր (իբր ածական) շարական երգ, յետոյ բառը դարձաւ գոյա-կան, ինչպէս ունինք բազմական, գեղական, ուրուական, վաճառական, ազգական, իսկ գիրքը կոչուեց շարակնոց։-Շարական բառը կանոն բառից աւելի նոր է, մօտաւորապէս ԺԲ դարից, բայց կարող է լինել նաև աւելի հին՝ ժ դարից։ Ըստ Ամատունի (Հայոց բառ ու բան, էջ 511) «Բառս առաջին անգամ լի-շում է ԺԱ դարում ապրող Պօղոս վրդ. Տա-րօնեցին՝ ասելով. իսկ ի կիւրակէի և ի մար-տիրոսաց յիշատակս խնկարկութեամբ և շա. րականաւ (կատարել)»։ Բառիս կազմութեան համար կարող ենք համեմատել նաև յն εἰρμός «շարք, բայց նաև բանահիւսութիւն, շարական» (Sophocles 426բ). հմմտ. Վրք. հց. ա. 421 տունս եռմոսից, որ էջ 422 դառ-նում է տունս շարականաց. հմմտ. նաև անո՝ էջ 535-6 ասուածները։

Schrōder, Thesaur. 45 եբր. [hebrew word] šrq «սուլել» արմատից։ ՀՀԲ շարք ականց։ Հ. Գ. Աւետիքեան, Բցտր. շար. էջ ժ մերժում է այս բացատրութիւնը, որով-հետև ակն բառը բարդութեանց սկիզբը դառնում է ական-, վերջը՝ ակն. ուստի, պիտի ասուէր ականաշար կամ շարակն. ինքը հանում է կա՛մ հլ. շարք (հմմտ. շարագիր, շարագրած. նաև Մովս. քերթ. «շարադրութիւն շարամանութեան հոգե-ւոր երգարանիս ըստ երաժշտական չա-փոց) և կամ եբր. շիր, լիրահ «երգ» բա-ռից։ ՆՀԲ լծ. եբր. շիր, շիրա, արաբ. [arabic word] ši'r, պրս. surūd, թրք. šarqi «երգ»։ ՓԲ «ուր շարեալ կան ամենայն երգք»։ Peterm. իր մի ընդարձակ յօդուածում՝ Uber die Musik der Armenier, ZDMG 1851, էջ 365-372 մեկնում է «շարք մարգարտաց, այսինքն ականց»։ Էմին, Ист. Bарданa, էջ 116, Iepeводы 320, 327 սեմ. շէր «երգ» բառից, որ ունի նաև Մամիկ. շեր ձևով։ Հիւնք. հյ. սարեակ = պրս. šārak «սոխակ» բառից։ Ա. վրդ. Ամատունի (Ուս. շարականաց, Արրտ. 1894, էջ 176-180, 218-222, 250-256) դնում է շարք բառից։ Մառ, Teксть и paз. I (1900), էջ 22-23 մերժում է դնել արաբ. ❇ ši'r «երգ» բառից, որով-հետև այս բառից նախ չի կարող յառա-ջանալ ըար-ձևը, և երկրորդ՝ կրօնական մի բառ չի կարող յառաջանալ արաբե-րէնից. ուստի դնում է ասոր. šahrā «հսկում, նաև հսկման երգ» բա-

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Երև. Կր. Շմ. Ջղ. Սլմ. Տփ. շարական, Ալշ. Մշ. Պլ. Սեբ. շարագան, Ննխ Ռ. շարագան, Ասլ. շարագտ, Ագլ. շրա՛կան, Մև. շmրmկան, Տիգ. շmրmգmն, Մրղ. շառա-կան, Զթ. շայագօն, շարագոն, Սվեդ. շmրm-գուն. բոլորն էլ գրականից փոխառեալ։

NBHL (14)

Եւ ասեն՝ Գովեա՛ երուսաղէմ, շարականաւ։ Եւ սկսանին զամբիծսն եւ զԱրարիչն շարականաւ. (Մաշտ. հին.։)

Ծանեաք յերգս ձեր եւ յօրհնութիւնս, որ է շարականք. (Գր. տղ. թղթ.։)

Սղմ. տէր թագաւորեաց. ընդ որ եւ շարական յարմարեն պատշճապէս ի փառս աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)

Շարականաց կարգ աճեցնէր, տաղերգութիւնս ի ճահ առնէր. (Լմբ. ի շ.։)

Տէր ներսէս արար յոլով երգս շարականաց. (Ոսկիփոր.։)

Եւ եղանակ շարականիս (կամ շարունակիս), առ ի պատիւ մեծի տօնիս. (Շ. հրեշտ.։ Շ. ոտ.։)

Գերմանոս արար եւ կցուրդս եւ շարականս քաղցրեղանակս. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ.։)

Այս՝ մարտիւրոսի շարական է, զոր եւագր ասացեալ է. (Լծ. եւագր.։)

Ասասցի շարականն, ե՛կ սուրբ հոգի ստեղծօղ բնաւից. (Մաշտ. ջահկ.։)

Ո՛չ տունս շարականաց ուսաք։ Ոչ երգի ի մէջ մեր՝ ո՛չ եղանակս, եւ ոչ շարականաց տունս։ Զի՞նչ հաստատէր երգ շարականացն. (Վրք. հց. ձ. (տպ. եռմոս)։)

Իսկ ի կարգի Շարականիս մերոյ՝ վերնագիրք են ամբողջ երգոց ըստ աւուր պատշաճի, Կանովն. այլ ի վերնագիրս մանկանց դնի ըստ ձ. եւ տպ.

Շարական իգնատիոսի։ Շարական յհ. ոսկեբերանի։ Շարական խնկարկութեան եւ այլն։

Աւելորդ շարական յարութեան, Այսօր յարեաւ. իմա՛ իւր սարօքն՝ յաւելեալ յետոյ ի լամբրոնացւոյն։

Զիմաստնանալն յաղագս ճշմարտապէս միանալոյն շարականիս բնութեան. (Սարկ. հանգ.։)


Շաքարական

s. chem. succharic or oxysuccharic acide.

· Calfa


Հարստահարական, ի, աց

adj.

oppressive, vexatious.

· Calfa


Հրաժարական, ի, աց

adj. s.

renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.

· Calfa

NBHL (9)

Խրատուս ոմն հրաժարական, եւ ոմն յորդորական. (Պիտ.։)

Կատարողական ոչ գոյ, այլ եւ հրաժարական. (Անյաղթ պորփ.։)

Յօրինացն ոմանք հրամայական (կամ հրամանական) էին, եւ ոմանք հրաժարական. (Երզն. մտթ.։)

Հինգ հրաժարական պատգամք. (Տօնակ.։)

Իւրոց գործոցն հրաժարական ողջոյն տայ, եւ աստուծոյ կարօտի խնամոցն եւ ողորմութեանն. (Լմբ. սղ.։)

Ամենայն աստուածաշունչ գրոց գրեթէ հրաժարական ողջոյն տուեալ. (Պրպմ. (որ է բարեաւ մնալ ասել։))

Լուան ի նմանէ զհրաժարականն. այսինքն հեռացեալ յընտանեաց. (Շ. առ ապիրատ.։)

Հրաժարական (կամ հրեշտակական) զգեցեալ ես կերպարանս. այսինքն կրօնաւորական. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Նաեւ չէքն յոչխարաց իմոց՝ ո՛չ եթէ հրաժարական ինչ իցէ, որպէս թէ չէ հնար լինել յոչխարացն իմոց. (Նանայ.։)


Հրապարականախատ

adj.

publicly reproved, blamed by every one.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հրապարականախատ լինելոյն ոչ զղջասցի. (Շ. ընդհ.։)


Հրապարականէծ՞՞՞լինիմ

vn.

to be publicly cursed.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ճշդէ զցորեան, հրապարականէծ լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)


Ձիավարականն

s.

horsemanship, equitation.

· Calfa

NBHL (1)

Եկի այսր հանդիսել ո՛չ զձիավարականն, զի տղայ եմ հասակաւ. (Պտմ. աղեքս.։)


Յանձնարարական, ի, աց

adj.

in commission or recommendation;
— ժողով, commission;
— թուղթ, letter of recommendation;
— քահանայից, dimissory letter;
— դեսպանաց, credentials.

· Calfa


Յիմարական, ի, աց

adj.

insensate, foolish.

· Calfa

NBHL (2)

Կուսանքն յիմարք անուանեցան, զի յաղագս յիմարական կենցաղոյս (իրաց) պարապեցան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)

Տեսեալ արարչին զյիմարական միտսն՝ գայ առ նոսա, եւ հարցանէ. (Ճ. ՟Գ.։)


Յօժարական, ի, աց

adj.

spontaneous, willing.

· Calfa

NBHL (8)

Որ քոյին յօժարական համբերութեամբ զքարկոծումն յանձն առեր. (Շար.։)

Յօժարական սիրով թախանձիցէ. (Խոսր.։)

Մոգքն լի եղեն յօժարական ուրախութեամբ. (Զքր. կթ.։)

Ուսուցանէ յօժարական կամօք խոնարհել. (Շ. բարձր.։)

Զկնի չարին ընթանան յօժարական կամօք։ Յօժարական սրտիւ առնիցէք. (Շ. ընդհ.։)

Է՛ որ բնական, եւ է՛ որ յօժարական։ Յօժարական կենդանութիւն է, յորժամ յոռեգոյնն յաղթէ լաւագունին. իսկ յօժարական մահն է ըստ առաքինութեան կենցաղավարութիւն. (Սահմ. ՟Ը։)

Նախայօժարական է՝ մին քան զմիւսն յօժարականն։ Զի թէ անյօժարականն (կայցէ) ի ճակատագրին, ի հարկէ եւ յօժարականն. (Նիւս. բն.։)

Որպէս պատկեր, եւ ցուցումն օրինակի, որ բնութեամբ է նորա, եդեալ յօժարականիս մերոյ միութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Նախարարական, ի, աց

adj.

lordly, seignorial, princely.

· Calfa

NBHL (2)

Նախարարականացն ազգաց եւ տոհմից։ Նախարարականացն ծննդոց յերից անտի որդւոյն Նոյի։ Ի ծննդոց երից նախարարականացս այսոցիկ արանցս. (Խոր. ՟Ա. 2. 4. 8։)

Զկորուստ աշխարհիս, եւ զթափուր լինելն ի նախարարական տոհմէն. (Ղեւոնդ.։)


Յարմարական, ի, աց

adj.

cf. Յարմար.

· Calfa

NBHL (11)

Յարմարական է ասել, կամ տեսանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25. 26։)

Անկարգ եւ արտաքոյ յարմարականին ասացեալ եղեւ։ Յարմարական կանոնաւ զօրէնս ամուսնութեանն փութացան կազմել. (Պիտ.։)

Հանդերձ յարմարական առաքինութեամբք. (Յճխ. ՟Ի։)

Ոչ յարմարական է բարւոյն եւ չարին ի միասին առկայանալ։ Երիվար յարմարական առ ընթացս պատերազմականս. (Արծր. ՟Գ. 6. 12։)

Յարմարականք քեզ։ Յարմարական իմաստնոյն խրատու. (Նար. ՟Ղ՟Գ։ Տօնակ.։)

Յարմարականքն շուրջ յածմունք (լուսաւորաց). (Փիլ. քհ. ՟Ե։)

Ճշգրտիւ դրոշմեցին յարմարական ոճով. (Շիր. զատիկ.։)

Եւ ոչ յայս գայ յարմարական. (Երզն. մտթ.։)

Յինքեան ունին զամենայն համեմատութիւնս, զթուական, զերկրաչափական, եւ զյարմարականն եւս. (Փիլ. ստէպ։)

Յարմարականն բաղազանս ունելով բերմունս՝ այսոցիկ, որ ի մեզ են հոգւոյ շրջագայութիւնք. (Պղատ. տիմ.։)

Գեղեցկապէս եւ յարմարական ասացեալ է՛ նոցա ի բազում տեղիս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)


Մխիթարական, ի, աց

adj.

consoling, comforting, consolatory, alleviating, soothing.

· Calfa

NBHL (3)

Մխիթարական (բան) այսպիսի գրէր. (Ոսկիփոր.։)

Մեկնեաց ի թղթին իւրում մխիթարականի, որ որով զթեսաղոնիկեցիսն սփոփէր. (Ագաթ.։)

Ո՛չ է բանս մխիթարական, այլ խոցոտիչ եւ յուսահատելի. (Բրսղ. մրկ.։)


Մատակարարական, ի, աց

adj.

administrative.

· Calfa

NBHL (2)

Որ զմատակարարականն յերուսաղէմ կատարեաց զփրկութիւն. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ (յն. տիեզերական։))

Մատակարարականքն մրջիւն եւ մեղու. (Փիլ. լիւս.։)


Համբարական

s. anat. matrix.

· Calfa


Հանճարական, ի, աց

cf. Հանճարեղ.

· Calfa

NBHL (4)

Ողջամիտք, արդարք, հանճարականք, աստուածապաշտք։ Աւանդել հանճարականսն. (Փիլ. լին.։)

Զմարթական եւ զհանճարական զայս ներգործութիւն. (Նիւս. կազմ.։)

Հանճարական ինչ, եւ ստեղծեալ առասպելս. (Պտմ. աղեքս.։)

Այլ այս խնամք ի բարձրելոյն հանճարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Լուսագարական, ի, աց

adj.

ophthalmic.

· Calfa


Պարականոն

adj.

irregular, anomalous.

· Calfa

NBHL (2)

(իբրու տարականոն). Օտար ի կանոնէ. անսովոր.

Յանլիութիւն աւուրցն հայելով պատանւոյն՝ պարականոն զիրն վարկանէր. (Խոր. ՟Գ. 3։)


Պախարականք

s.

blame, contempt, reproach, reproof, reprehension.

· Calfa

NBHL (2)

Կամի ո՛չ ումեք պարսաւանս պախարականաց ի վերայ դնել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)

Յոլով պախարականօք (կամ պախարանօք)։ Բազում պախարականօք հայհոյեալ։ Ո՛վ ոք թողլով զպախարականացն անկ՝ յանհամբոյր նմին ձեռնարկեսցէ զվայրապար ինչ զգովութեանցն առնել զհետեւումն։ Անխառն գովութեան տանի զպարսաւանս գերազանցեալ ամենայնի. զորոյ պախարականս. եւ այլն։ (Պիտ.։)


Ռամկավարական, ի, աց

adj.

demagogical, factious.

· Calfa


Վտարական, ի, աց

adj.

chasing, driving out, expulsive;
— լինել, to be driven out, banished, exiled.

· Calfa

NBHL (4)

Զյոքնաբեղուն կերակուրսն վտարական զօրութեամբն յիւրաքանչիւր անդամս առաքել։ Քարշողական զօրութեամբն խնդրէ, սոնյպէս եւ վտարական զօրութիւնն առաքէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Արտաքսումն աւելորդացն Ի բաց վտարականին զօրութեան է. (Նիւս. բն.։)

Վտհարական լինէին յօտարութիւն. (Սարկ. հանգ.։)

Որ եւ ասի Ի բաց վտարական, Արտաքս վտարական. ἁποκριτικός, -κή expulsor, expultrix. Որ ինչ ունի զկարողութիւն վտարելոյ, ի դուրս կամ ի մի կողմն վարելոյ. արտաքսողական. քշօղ. սիւրէն.


Տաճարական

s.

knight templar.

· Calfa


Սանձարարականն

s.

bridle-making.

· Calfa

NBHL (1)

Յոռի գոլ ասի սանձարարականն քան զձիականն։ Սանձարարականն սանձս միայն առնէ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Փաղակատարական, ի, աց

adj.

perfecting totally.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ փաղակատարական արդարութեան զթլպատութիւնն ետ Աստուած. (Իրեն. ՟Ա. առ Լեհ.։)


Փողարական արուեստ

sn.

trumpeter's vocation.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ փողարական արուեստից շնչեալ հարկանիցի. (Նիւս. կազմ.։)


Տարականամ

vn.

constitute itself, to proceed, to issue.

· Calfa

NBHL (1)

Հմուտ ես թուականութեանն, յորմէ բոլորն ուսումնական արհեստ յառաջ խաղացեալ տարականայ։ Թուականութեանն եւ երաժշտականութեանն որ են ի տարորոշ քանակէ տարակացեալ։ Իսկ թուոցն լիագոյն եւ քառանկիւն տարակացեալ. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե. եւ ոտ. խչ։)


Տոմարական, ի, աց

adj.

relating to the calendar.

· Calfa

NBHL (1)

Այս է նահանջն, որով տոմարական արուեստն յառաջանայ ի ժողովումն. (Վանակ. տարեմտ.։)


Քնարական, ի, աց

adj.

lyrical;
— քերթողութիւն, lyric poetry.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՞ գիտէ զստեղծանի տարերացս, եւ զգործ քնարականիս այսմ. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)

λυρικός lyricus, melicus ἀρμονικός harmonicus. Սեպհական քնարի եւ քնարահարութեան. քնարական քերթողութիւն, կամ նուագ. (Թր. քեր.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)


Օտարական, ի, աց

adj. s.

foreign, alien;
stranger, foreigner.

· Calfa

NBHL (6)

Ամենայն օտարական՝ որ ոչ իցէ ի ժողովրդենէ. (՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 32։)

Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ. (Ագաթ.։)

Ինունքըն տալ փառս ոչ գտան՝ բաց ի միոյն օտարական. (Շ. խոստով.։)

Անցանիցես ընդ գետն օտարական. (Առակ. ՟Թ. 18։)

Եղեն նոքա ինձ իբրեւ զայգի մի օտարական. (Մծբ. ՟Է։)

Սկզբունք օտարականաց եւ տոհմային պատերազմաց ... պատերազմաց տոհմիկ եւ օտարականաց փոփոխմունք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Հարստահարական

NBHL (2)

Սքանչելի իրն վերադիտողացն՝ իբրու հարստահարական եղեւ առ սովաւ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

Թշնամիք, եւ հարստահարականք. (անդ. ՟Ը։)


Յանձնարարական

NBHL (1)

Ոչ է պարտ յօտարաց՝ առանց յանձնարարական թղթոյն ի քահանայութիւն մատուցանել. (Կանոն.։)


Definitions containing the research արական : 390 results

Չարչարելի, լւոյ

cf. Չարչարական.

· Calfa

NBHL (1)

cf. չարչարական.


Հանգիստ, գստեան

s. fig. adj. adv.

repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.

· Calfa


Պախարակութիւն, ութեան

s.

cf. Պախարականք.

· Calfa

NBHL (1)

Պախարականք.


Գաւազ

s.

small hawk.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(սեռ. -ի) «բազէի էգ ձագ». մէկ անգամ ունի Մագ. քեր. 240= Երզն. քեր. «բազէի արական՝ ճուռակ... իսկ շահենի և գաւազի՝ քուպիճ»։

NBHL (1)

Բազէի արական ճուրակ (պրս. ճիւրրէպազ) ... իսկ շահենի եւ գաւազի՝ քուպիճ. (Երզն. քեր.։)


Գեղազատ

s.

coursor, steed.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«արու ձի». մէկ անգամ ունի Մագ. քեր. 240= Երզն. քեր. հոմանիշների պարզ մի շարքի մէջ՝ «Եւ ձիոց՝ յովատակ, նժոյգ, փահլ, երիվար, գեղազատ (կամ գելազատ). այսոքիկ արականք են».


Դայեակ, եկաց

s.

wet-nurse;
nurse;
midwife;
preceptor;
tutor, governor.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Ուղիղ համեմատեց նախ ԳԴ, յետոյ ՆՀԲ։ La Croze, ձեռագիր աշխատ. տե՛ս Բազմավ. 1897, էջ 8 մարական *Իիովկ = λոιὄϰης հատուկ անուան է եռամ։ Böttich. ZDMG, 1850, 306 և Arica. 65, 55 սանս. dhatr, լն. τιϑήνη. պրս. dāya։ Lag. Urgesch. 396 և Müller, SWAW, 38, 585, 590 պրս. dāya։ Հիւբշ. KZ, 23,. 18 սանս. dha «ծծել» բառի հետ։ Տէրվ. Նախալ. 88 և Հիւնք. պարսկերէնից փոխառեալ են համա-րում։ Bartholomae, BВ, 10, 292 և Հիւբշ. Arm. Gram. 437 հյ. դիել, դալ, դիեցիկ ևն բառերի հետ միասին՝ դնում են բնիկ հայերէն բառերի շարքը։

NBHL (1)

ԴԱՅԵԱԿ. (արական). ὁτιθήνος nutritius, educator Դաստիարակ. հոգաբարձու. մանկածու. եբր. օմէն. Տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 12։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 1. եւ 5։ Ես. ՟Խ՟Թ. 23։)


Ճուռակ, աց

cf. Ճուրակ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«արուբազէ» Մագ. քեր. 228 և 240. «Բազէի արական՝ ճուռակ»։

NBHL (1)

Սակս ոչ ունելով նոցա (յունաց) ճէ, յորջորջեն զճուռակն ծուռակ։ Բազէի արական ճուռակ (կամ ճուրակ). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Ճուրակ, աց

s.

merlin.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«արուբազէ» Մագ. քեր. 228 և 240. «Բազէի արական՝ ճուռակ»։

NBHL (1)

Սակս ոչ ունելով նոցա (յունաց) ճէ, յորջորջեն զճուռակն ծուռակ։ Բազէի արական ճուռակ (կամ ճուրակ). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Մալ

s.

wether, mutton.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Արաբ. [arabic word] māl «ապրանք, ինչօ. հա-րըստութիւն» բառն է, որ յետոյ առել է «եզ, տաւար» իմաստը, ինչպէս որ կայ մինչև այսօր զանազան հայ գաւառականներում, բայց նաև թաթարական լեզուների մէջ. ինչ-պէս՝ չաղաթայ. [arabic word] mal «տնային անա-սուններ», մինչև իսկ aq mal «ձի», qara mal «ուղտ, կով, ոչխար» ևն (Будaговъ, II. էջ 199)։ Իմաստի զարգացման համար հմմտ. Ղրբ. ապրանք «ինչք. 2. արջառ», յն. ϰτήνος «ինչք, հօտ, արջառ, եզ, ոչխար», լտ. mo-bilis «շարժական իրեր, կարասիք, ապ-րանք»>ֆրանս. meuble «կարասիր» և ռո-ման. գւռ. muvel «արջառ» (MSL 21, 180)։ Չինաստանի սահմաններում ապրող կիրգիզ-ների մէջ կայ ❇ ólgōy բառը, որ նշա-նակում է չինական yamba կոչուած արծաթ դրամը և սակայն բուն իմաստն է elli qoyun 450 ոչխար» Будaговъ 2, 393)։-Աճ.

NBHL (1)

Խոյ, գոնչակ, վիդոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են նշանակութեամբք. (Երզն. քեր.։)


Ձայն, ից

s. mus.

voice;
sound;
cry, shout;
noise, rumour, clamour;
term, word, speech, tongue, language;
tone, tune;
—ք պորփիւրի, the five universals, (term in logic);
— թռչնաց, warbling of birds;
— ցնծութեան, cry shout of joy;
— աղաղակի, cry, clamour;
cry of pain, moan, lament, groan;
նուագումն —ի, loss of voice;
կերկերումն —ի, hoarseness, raucity;
ի — բարձր, aloud;
զօաւոր, մեծավայելուչ, ախորժ, քաղցր, սասկայոյզ, տկար, դողդոջ, թրթռուն, անախորժ, կերեկրեալ or կերկեր, նուաղեալ —, loud or strong, grave or serious, agreeable, sweet or soft, passionate or pathetic, faint or weak, trembling, thrilling, tremulous or quivering, disagreeable or harsh, hoarse, falling voice;
—թաւ or թամբ, սուր or զիլ, base, deep, soprano, shrill sound or voice;
— բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ, to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour;
— ածել, to cause a voice or cry to be heard;
to cry;
— տալ, to cry out, to exclaim, to shout;
to speak, to apostrophize;
to defy, to challenge;
ի — ասել, to say, to pronounce aloud, to tell, to recite;
ի մի — պատասխանել, to answer unanimously, with one accord;
աղաղակել ի — մեծ, to cry with a loud voice;
to shout, to clamour, to yell;
բարձրացուցանել կամ ցացուցանել զ—, to elevate, to raise;
to lower, to abase the voice;
բարձրացուցանել զ— աղաղակի, to raise one's voice;
— բարձեալ գոչել, to cry out, to vociferate;
— զկնի եդեալ կոչել ցոք, to call after one;
— տուեալ խրախուսել, to exhort aloud;
— տալ միմեանց, to provoke mutually, to defy;
to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite;
— տալ մարտի, to declare war, to declare oneself opposed to;
— տալ ըննդէմ երկնից խիզախել, to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful;
— նորա գելաւ, his voice failed him;
նուաղեալ է —ն, he has a dying voice.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի հլ. «որևիցէ ձայն, հնչիւն» ՍԳր. Եփր. ծն. «երգի կամ շարականի եղանակ» ՍԳր. «բառ» Սահմ. «խօսք, լեզու» Ոսկ. յհ. բ. 39. որից ձայնել Բ. թագ. ի. 5, 43. Եփր. թգ. ձայնակից Գ. մակ. դ. 6. ձայնակցա-բար Ոսկ. եբր. Սեբեր. ձայնատու Իմ. ժը։ 10. Առակ. ը. 1. Եւս. պտմ. ձայնատուր Բ. մակ. դ. 14. Ոսկ. եբր. Եւս. քր. «այնարկու ՍԳր. Ոսկ. յհ. բ. 12 և փիլիպ. բարձրաձայն Ագաթ. Յուդթ. ժգ. 17. մեծաձայն ՍԳր. բազ-մաձայն Ագաթ. ձայնալուր Մ. Մաշտ. 274բ. համարձակաձայն Ոսկ. մ. բ. 18. խառնա-ձալն Ա. կոր. ժդ. 8. ևն։ Նոր բառեր են՝ ձալ-նագիր, ձայնագրութիւն, ձայնագիտութիւն. ձայնաբանութիւն, ձայնախօսութիւն, ձայնա-լար, ձայնաչափ, ձայնամփոփ, ձայնագրա-գէտ, բաղաձայնայանգ, բաղաձայնաւոր, ձայնաւորայանգ, ձայնեղ, քառաձայն, ձայ-նախումբ ևն։

NBHL (1)

ՁԱՅՆ. τόνος tonus μελῳδία, μέλος modulatio. Եղանակ երգոց, եւ շարականաց.


Մխիթար, աց

adj. s.

consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«սփոփանք, մխիթարանք» Ոսկ. յհ. ա. 9. «մխիթարող» Իմ. ը. 9. Ես. խ. 11. Ոսկ. ես. 326. «Ջխիթարական» Բ. մկ. ը. 21. որից մխիթար տալ կամ մխիթար մատուցանել Ոսկ. մխիթարել ՍԳր. Եղիշ մխիթարական Ագաթ. մխիթարակից Հռ. ա. 12. անմխիթար Փարպ. Եղիշ. ևն։

NBHL (1)

Եւ իբր Մխիթարական.


Տարի, րւոյ, րեաց

s.

year, twelve-months;
պարականոն —, embolismic year;
տարւոջէ ի —, տարւոյ տարւոյ, տարւոյ —, annually, yearly, year by year, every year;
ի տարւոջ, in the year;
per annum, a year;
cf. Ամ;
cf. Թողութիւն.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ტარიგი տարիգի «գառնուկ» (հմմտ. հյ. ամիկ «միամեայ գառն»), քրդ. daregan «հաճար» (գւռ. տարեկան հոմանի-շից. Աճառ. MSL 16, 353), թրք. գւռ. tere-ke «հաճար» (այս թրք. բառը գիտէ ԱԲ հաճար բառի տակ. ունի Будаговъ 1, 351 [arabic word] tereke ձևով և «xльбa հացաբոյսեր» նշանակութեամբ)։ Տարի-տարեկան բառից ևն նաև վրաց. գւռ. մի քանի կօշկակարական բառեր, որոնք յիշում և հայերէնից փո-խառեալ է դնում ბერიძე, სიტუის-კონა (Бepидзе, Гpузинcк. rлоccарiи nо имеp-çкомy и paч'инскомy говооамъ. CИ. 1912), այն է՝ ვახტარაგანი վաստարագանի 46 տարեկան երախայի կօշկի կաղապար» (էջ 14), ორტარაგანი որտարագանի «երկու տարեկան երախայի կօշկի կաղապար» (էջ 33), ვასტარაგანი տաստարագանի «տասը տարեկան երախայի կօշկի կաղապար» (էջ 40), ჩუსტარაგანი չուստարագանի «4 տարե-կան երախայի ոտքի կաղապար» (էջ 59)։


Այբբեն

s.

cf. Այբուբենք.

· Calfa

NBHL (1)

Ալֆավիդայ. յայնմ տեղւոջ՝ ուր այբբենքն են գրեալ։ Կոմիտաս արար զերգս շարականաց հայերէն այբբենիւք, որոյ սկիզբն է այս, Անձինք նուիրեալք. (Մաշտ. ջահկ.։ Վրդն. պտմ.։)


Այբուբենք, ից

s.

alphabet.

· Calfa

NBHL (1)

Ալֆավիդայ. յայնմ տեղւոջ՝ ուր այբբենքն են գրեալ։ Կոմիտաս արար զերգս շարականաց հայերէն այբբենիւք, որոյ սկիզբն է այս, Անձինք նուիրեալք. (Մաշտ. ջահկ.։ Վրդն. պտմ.։)


Այլազգի, ազգւոյ, գեաց

s. adj. foreigner, stranger;
pagan, gentile, heathen;
foreign;
different, unlike.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ որ է յայլմէ ցեղէ. եւ կամ օտարական եւ անծանօթ ոք. ղարիպ


Այլանդակ, աց

adj.

whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅԼԱՆԴԱԿ. Օտար. օտարոտի. խորթաբարոյ. անկիրթ. անհարթ. գեղջուկ. անշնորհ. օտարական, վայրենի, կոպիտ, անշնորհք. եապանճի. զարիպ. խօրեաթ. եօզուն. հանդալ.


Այծ, ից

s.

cf. Այծի.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՅԾԻՔ;
Նոյն բառ եւ ի յն. ա՛իքս կամ էքս. αἵξ սեռ. αἱγός. capra եւ caper Ազգ խաշին՝ նման ոչխարի, այլ անհանդարտ, յանդուգն, եւ ճարտար, մօրուտնի, եւ երկայն գիսովք կամ մազովք մարմնոյ ողջոյն. արականն կոչի քազ. իսկ այծ՝ է առաւել էգն քան արուն. այծ, էծ, իծուկ. քէչի. պիւզ, էնզ.


Այս, այսու, ոց

s.

evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.

· Calfa

NBHL (1)

Մեռայ՝ որ է դառնութիւն, այս ինքն նշանակ իմն յարմարական. (Նար. ՂԲ։)


Անամօթիմ, եցայ

vn.

cf. Անամօթանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ քօղով լուսոյ խաւարականի մտանել ընդ աչս անամօթեսցի. (Նար. ԿԶ։)


Անանուն

adj.

anonymous;
ignoble.

· Calfa

NBHL (1)

Գերագոյն քան զամենայն անուն՝ Էն անանուն։ Որպէս անանուն օրհնաբանեն զնա՝ եւ յամենայն անուանէ։ Աստուածավայելչապէս օրհնել զանկոչին եւ անանուան Աստուածութեանն բարերարականսն բազմանունութիւնս. (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)


Անաշխարհիկ

adj.

banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չէ ի նոյն աշխարհէ կամ գաւառէ. տարաշխարհիկ. օտարական. նժդեհ. պանդուխտ. դրսեցի. տաշրալը, եճնեպի, զարիպ, եապանճը.

Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ. (Ագաթ.։)


Անարբ

adj.

sober, abstemious.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ արբեալ. չըմպօղ. հրաժարական յըմպելոյ զգինի. չխմօղ, չխմելու. իչկիսիզ.


Արուական, ի, աց

adj.

male, masculine.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρσενικός masculinus Սեպհական արուաց կամ առն մարդոյ. արական։


Արուեստակեմ, եցի

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

· Calfa

NBHL (1)

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Արուեստական. ճարտարական. ճարտարարուեստ (ինչ). եւ Հրաշալի.


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս Այրութիւն, այսինքն այրական կամ արուական եւ կամ արական բնութիւն.


Արտադրեմ, եցի

va.

to produce;
to express.

· Calfa

NBHL (1)

Զորոյ պախարականս ոչ կարեմ ըստ արժանւոյն արտադրել. (Պիտ.։)


Արտաքոյ

prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ այլոցն տրոհեալ։ Արտաքոյ արժանեաց, կամ իրաւանց. վայելչականին, կամ արժանւորին, յարմարականին։ Արտաքոյ բոլոր վշտակիր հեծութեան։ Արտաքոյ այցելութեան։ Արտաքոյ ամենայն անգոսնելի կրից, կամ անասնական կրից։ Արտաքոյ կամացն Աստուծոյ. արտաքոյ բնութեան, կամ մտաց, կամ զգայութեան. եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ Պիտ.։ Նար.։ Շ. բարձր. եւ Շ. ամենայն չար. եւ այլն։)


Անվթարելի

cf. Անվթար.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զերկոսին զէնս զգեցի՛ր անվթարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Աշխատասիրութիւն, ութեան

s.

diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.

· Calfa

NBHL (1)

φιλοπονία, τὸ ἑπίπονον. laborum amor, studium, tolerantia, ἑκπόνησις, elaboratio, elucubratio. Յօժարական աշխատութիւն. գործասիրութիւն. փոյթ ջանից. երկասիրութիւն. անխոնջ վաստակ. ջան. եւ գործ աշխատասիրեալ.


Աշխարհային

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

· Calfa

NBHL (2)

Աշխարհիկ ոք. ժողովրդական, ռամիկ. աշխրքի մարդ, աշխարական.

Զհեռաւոր աշխարհայինն (այսինքն զօտարականն) ի փառս բարձրութեան կարգէին. (Նար. խչ.։)


Աստուածամոռաց

adj.

who has forgotten God.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածամոռաց գիտութեամբ իւրաքանչիւր պաշտմունս ի տարական արարածոց որոշեալ. (Ագաթ.։)


Արեկան

s.

jaundice.

· Calfa


Առաքինութիւն, ութեան

s.

valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքինութիւն՝ ունակութիւն նախայօժարական՝ գործաւորական բարւոյ. (Ոսկիփոր.։)


Առկայանամ, ացայ

vn.

to settle, to fix, to determine.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յարմարական է բարւոյն եւ չարին ի միասին առկայանալ, եւ ոչ լուսոյն ընդ խաւարի. (Արծր. ՟Գ. 6։)


Առն, ռինք, ռանց

s.

he-lamb.

· Calfa

NBHL (1)

Առն, առին. վագր, վագեր։ Առն, խոյ, գոնչակ, վիդոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են. (Երզն. քեր.։)


Առնամոլի, լւոյ, լեաց

cf. Արուագէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Մոլի, պղծագործ, վիրագ. այս արական նշանակութիւնք են առնամոլեացն եւ աստուածամարտից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Առնի

adj.

virile;
— անդամք, genitals, cf. Արութիւն, cf. Պոչ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνδρεῖος. virilis. Առնացի. արական. այրական. արուի.


Առնում, առի

va.

to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !

· Calfa


Ասացուած, ոց

cf. Ասացած.

· Calfa

NBHL (1)

Զանց ըզնորա յոլովագոյնն առնելով ասացուածովք։ Յարմարական ասացուածովք. (Պիտ.։)


Ասպնջական, ի, ից, աց

s. adj.

receptacle, dwelling, inn, shelter;
hospitable, who willingly shelters strangers.

· Calfa

NBHL (1)

ξένος իբր πρόξενος, ξενοδόχος hospes իբր hospitio excipiens Հիւրընկալ. օտարընկալ. վանատուր. (ի պրս. սիփէնջ, որ է հիւր. որպէս եւ իսփէնջ. է տուրք առեալ յօտարականէ).


Աստեղաբաշխութիւն, ութեան

adj.

astronomy.

· Calfa

NBHL (1)

ἁστρονομία. astronomia. Ուումն եւ գիտութիւն աստեղաց՝ բաշխելով զդիրս նոցա, եւ ստէպ զննելով զանմոլարս եւ զմոլորակս՝ բաժանելիս յիրերաց, եւ դիտելիս ըստ յատկութեան շարժմանց նոց. որ է մասն ուսումնականին, այս ինքն մաթէմաթիգայի. եւ մասն է նորա տոմարականն. աստղաբաշխութիւն.


Առասպել, աց

s.

fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Յարմարական յօդուած պատմութեան ի դիմաց կենդանեաց եւ տնկոց, որ եւ Առակք ասին. եւ Բանաստեղծական կեղծիք ի վերայ դից. որ եւ դիցաբանութիւնք. եւ Վիպասանութիւնք նուագեալք առ հինս.


Առատամիտ

adj.

liberal, noble, generous, magnanimous;
ingenious, intelligent.

· Calfa

NBHL (1)

Տայցէք մասն ողորմութեան աղքատաց յօժարական եւ առատամիտ կամօք. (Շ. ընդհանր.։)


Բաղաձայնութիւն, ութեան

s.

consonance.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէն երաժշտական գործւոյ յարմարել առ մի եւ նոյն բաղաձայնութիւն եւ հնչակցութիւն կամաց առ բանս, եւ բանից առ գործս։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. տեսական.։)


Բամբակ, ի

s.

coton;
— ազնիւ, wadding

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ակն արական է, կարող էաք եւ ունիմք սովում առնել զբամբակ (կամ զբամբակ) արական. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Արժանի, նւոյ, նեաց

adj. adv.

worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զորոյ զպախարականս ոչ կամեմ ըստ արժանոյն արտադրել. (Պիտ.։)


Աղօթական, ի, աց

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

· Calfa

NBHL (1)

յն. παρακλητικός որ է՝ մխիթարական՝ միանգամայն եւ աղաչողական։


Աճելութիւն, ութեան

s.

cf. Աճումն.

· Calfa

NBHL (1)

Առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ։ Անպակաս աճելութիւն լրման թերութեան։ Զպակասն աճելութեան յարմարական դրութեանդ աղերսեմ շնորհել. (Նար. ՟Զ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. յիշ.։)


Ամուսնութիւն, ութեան

s.

marriage, nuptials, wedding;
matrimony, wedlock;
առնուլ յ—, to take in marriage;
եղծանել ըղպսակն ամուսնութեան, to annul or do away a marriage;
գալ յ—, to marry.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարական կարգիւ դասու գան յամուսնութիւն. (Պիտ.։)