having four sides, extremities or parts.
· Calfa
Ընդ չորեքծագեան ծայրս տիեզերաց սփռեալ։ Զաւետարանին հոսէ գնացս ընդ չորեքծագեան տիեզերս. (Անան. եկեղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բաժանեաց եւ քրիստոս զերկոտասան առաքեալսն չորեքծագեան աւետարանին ընդ ոլորտս տիեզերաց։ Ետես զչորեքծագեան աւետարանն, զի յընդհանուր աշխարհս հոլովեալ անխափան ընթանայր։ Զքր. (կթ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
quadruple, fourfold;
հատուցից —, I will repay fourfold;
quadruply, four times as much;
թիւք —ք, biquadratic numbers.
· Calfa
Զոր ճշմարտեն աւետարանքն հաստատուն թուովն չորեքկին. (Արշ.։)
four-booked (Gospel).
· Calfa
Բաղկացեալ չորիւք տառիւք, այս ինքն մատենիւք. չորեքմատեան կամ քառամատեան. որպիսի են չորեքին աւետարանք կամ աւետարանիչք.
Մի՛ ստունգանէք չորեքտառեան աւետարանականաւանդ փողոցն։ Չորեքտառեան առատաբուղխ վարդապետութեան ճաշակ. (Թէոդոր. մայրագ. եւ Թէոդոր. կուս.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
· Calfa
Ի նորոց կտակարանաց չորս աւետարանք միայն. (Կոչ. ՟Դ։)
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
· Calfa
Գիտեն եթէ այսմ իսկ պահակ եմք, զի պատասխանի մարթասցեն տալ աւետարանին. (Եփր. փիլիպ.։)
exacting, requiring, demanding, reclaiming;
pretender, claimant.
· Calfa
Պահանջիչն աւետարանի. յն. վրէժխնդիր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 42։)
frost, ice;
sleet;
cold, icy, glacial, freezing;
հալիլ, լուծանիլ —ին, to thaw, to melt, to liquefy;
— ձուլել, to freeze, to ice.
· Calfa
Լուսաւորիչն սուրբ զջերմն ճառագայթ աւետարանին լուսոյ վառեալ ի պաղս հիւսիսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
to employ, to use, to make use of, to avail oneself of, to adopt.
· Calfa
Բազումք ի մանկանց եկեղեցւոյ պաշտին նոքօք։ Յաւետարանն՝ որ կոչի հեբրայեցւոց՝ միայն պաշտին նոքա (եբիոնիտք)։ Վկայէ հեգիսիպոս՝ այն որ պաշտեցաք մեք բանիւ նորա ի բազում տեղիս։ Զի ի նմա (այսինքն յայն գիրս իւր) պաշտի նա ի վկայութիւն ի յայտնութենէ անտի Յովհաննու. (Եւս. պտմ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
· Calfa
Զաւետարանական իշխանութիւնն ի գործ առեալ, եւ բանիւ սահմանականաւ կապեալ զիշխանն. (Յհ. կթ.։)
to sin psalms, to praise.
· Calfa
Վասն այսորիկ սաղմոսերգեալ լինի յաւուր եօթներորդի, աւետարանեցէք օրստօրէ զփրկութիւն նորա. (Ոսկիփոր.։)
waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.
· Calfa
Ի յառեղէն առեալ շարժումն կուրծն սայլին. եւ այն չորս կուրծն սայլին՝ աւետարանն էր քրիստոսին. (Նար. տաղ սայլի.։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
· Calfa
Պարզամտացն աւետարանեսցուք զյարութեանն Ճառս. (Նանայ.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Զանձն պարտ առնէ, թէ ես եմ. (յն. ինքն զայսորիկ ասէ առնել)։ Ոչ յորժամ ասիցէ, թէ ծածկեցար զայս յիմաստնոց, զաստուած ինչ պարտ առնէ ... ոչ զնա ինչ պարտ առնէ, այլ զնոսա որք մնին պատճառք լինէին։ Ո՞ր է, որ պարտ առնիցէ զաւետարանիչն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. 13։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
cord, band, rope, chain;
— նաւու, rigging.
· Calfa
Զաւետարանն սուրբ կապէր պատէր երկաթի սարեօք, եւ իւրով մատանեաւ կնքեալ։ Արձակեաց յոտիցն երկաթոց, եւ անրոց պարանոցէն շղթայիցն սարեացն. (Բուզ. ՟Դ. 16։ ՟Ե. 7։)
sower.
· Calfa
Եւ սերմանա սերմանահան քաջ զսերմանիս աւետարանին լուսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.
· Calfa
Զամենայն աւետարանական պիտառութիւնսն ճառագրեաց, զոր ինչ յաղագս աստուծոյ բանին անօրինական կիրառութիւն պիտառէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)
word, oracle, prediction;
testimony, witness;
use, employ;
want, necessity;
work;
writing, useful treatise.
· Calfa
Զամենայն աւետարանական պիտառութիւնսն ճառագրեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Ըստ պիտառութեանն յովհաննու աւետարանագրի՝ յասելն, թէ էր ժամ վեցերորդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Պտղաբերիմ.
· Calfa
Պօղոս ի բերանոյ իւրմէ պտղաբերէր զպարգեւս հոգւոյն՝ յայտնութեամբ աւետարանին. (Համամ առակ.։)
wood, thicket, grove, bush;
work, writing;
chapter, paragraph or article;
— թղթոյ, ream of paper;
— կտաւոց, չուխայից, entire piece of linen or woollen cloth, bale, pack;
—ք ուսման, lesson;
acts;
—ք առաքելոց, the Acts of the Apostles.
· Calfa
Յայտնի իսկ է յաւետարանէ, եւ ի պրակացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
Յայտնի իսկ է յաւետարանէ, եւ ի պրակացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
apocryphal books on the Apostles.
· Calfa
Իսկ զպրակս աւաթայսն (կամ զպրակսաւաթայսն), եւ զաւետարանն, որ կոչին քարոզութիւնք, ոչ գիտացաք։ Պրաքս տւաթեայքն, (կամ պրաքսաւաթեայքն՝ որ կոչի թէ պօղոսի են, կարծիք երկմտութեան են վասն նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 4։)
Իսկ զպրակս աւաթայսն (կամ զպրակսաւաթայսն), եւ զաւետարանն, որ կոչին քարոզութիւնք, ոչ գիտացաք։ Պրաքս տւաթեայքն, (կամ պրաքսաւաթեայքն՝ որ կոչի թէ պօղոսի են, կարծիք երկմտութեան են վասն նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 4։)
vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
· Calfa
Պետրոս եւ յակոբոս եւ յոհաննէս ստուգաբանէին զաւետարանն. (Պիտառ.։)
running or flowing violently, impetuous, rapid;
— գետ, rapid river;
—իւք գալ, to hasten, to run with the utmost haste.
· Calfa
Եղեն սրընթացք իբրեւ զեղջերուս ի քարոզութիւն աւետարանին. (Գէ. ես.։)
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
· Calfa
Վաղահաս եղերուք դուք յաւետարանին, եւ արդ յետս կամիք կալ առ ի նմանէն. (Եփր. գաղ.) (որ նմանութեամբ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
· Calfa
Մանկունքն լռեալ վասն քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զմկրտիչն. (Եփր. աւետարան.։)
martyr.
· Calfa
Որք յետ կատարման մեծ վկայուհեաց աւետարանեալք ի լուսաւորչէն. (Գանձ. որպէս եւ ՃՃ. եւ Հ. ստէպ։)
trouble, affliction, suffering, calamity.
· Calfa
Բազում եւ ազգի ազգի վշտակեցութիւն ըստ աւետարանին կրէր. (Կորիւն.։)
cf. Վսեմ.
· Calfa
Յաթոռն վսեմական զետեղումն։ Սրբոյ եկեղեցւոյ վսեմական սահմանք օրինադրեցին։ Յետ վսեմական վերծանութեան սրբոյ աւետարանին. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Վրէժ.
· Calfa
Աստուծոյ վրէժխնդրութիւնն յայտնեսցի։ Սուրբ աւետարանին թողուին զվրէժխնդրութիւնն. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Սիրալիր.
· Calfa
Սակս ծառայական միջնորմ օրինին, եւ տիրական համակցորդ եւ սիրապատար աւետարանին. (Նար. մծբ.) (կայ եւ ձ. տիրապատար)։
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
· Calfa
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ եղեւ սկիզբն թագաւորութեան նորա բաբելովն։ Դու զօրութիւն իմ եւ սկիզբն որդւոց իմոց։ Ամիսս այս եղիցի ձեզ սկիզբն ամսոց։ Սկիզբն աւետարանի։ Ես եմ սկիզբն եւ կատարած, առաջին եւ վերջին։ Ի սկզբանէ աշխարհի.եւ այլն։
Եւ արդ տես ի սկզբանս իսկ աւետարանին, որչափ այսր եւ անդր հարկանէ զմիտսն։ Ահաւասիկ երեք ճառք, եւ զսկզբանս բանս ոչ եւս կարացաք լուծանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
nutrition, nourishment, alimentation;
nutriment, aliment, food, maintenance, subsistence;
feeding;
nurture, instruction, education;
տեղի սննդեան որբոց, orphan-house.
· Calfa
Յիշեցէք զհոգեւոր սնունդ իմ, որ զձեզ աւետարանաւն ծնայ։ Բարձեր զանհասն բնութեամբ ի գիրկս քո սննդեամբ. (Ճ. ՟Ա.։ Շար.։ 3)
holy, sacred;
pure, clean, exempt, spotless, stainless, immaculate;
divine, godly, innocent;
saint;
*patron;
holily;
—ն սրբոց, the Holy of Holies;
— առնել, to sanctify, to purify;
— առնել զաստուած, to glorify God;
— առնել զանձն, to offer, consecrate or devote oneself.
· Calfa
Որպէս եւ տէրն ի սրբում աւետարանին ասէ. (Նար. երգ.։)
service, office, function, employment;
want, requisite;
furniture, ornaments, trimmings, apparel, moveables, luggage, clothes, goods, service of plate, vessels, utensils;
dinner-service;
meats, victuals, repast, dinner, treat, feast;
pomp, train, equipage;
care, earnestness, solicitude;
—ք եկեղեցւոյ, church ornaments, decorations, plate, chalice;
ի — հայրենեաց, in the public service;
— ունել, տանել, հարկանել, ի —ու կալ, to serve, to take service, to minister;
— ունել կրակի, to worship fire;
— տանել կռոց, to worship idols;
լինել ի —ու պաշտաման ուրուք, to serve, to be in service;
հարկանել, տալ ումեք զյետին —, to pay the last honours;
— տանել ախտից, to obey the passions;
աստուածական մատուցանել անձին —, to be one's own idol;
— առնել, to attend well, to care, to keep, to guard, to watch, to spy, to lie in wait for;
to eat, to dine;
— ուտել or կերակրիլ, to regale, to entertain, to give an entertainment;
— ա րկանել, դնել, to prepare the requisites for the Mass;
զբաղեալ էր ի բազում —ու, he was oppressed by a multitude of things, he was very busy.
· Calfa
Զի ընդ քո ունիցի ինձ սպաս ի կապանս աւետարանին։ Որչափ ինչ միանգամ յեփեսոս սպաս կալաւ ինձ. (Փիլիմ. 13։ ՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 18։)
leg-armour, greaves.
· Calfa
Ագանի յոտս իւր զսռնապանս աւետարանին. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։)
to be instructed, teached, to learn, to study.
· Calfa
Այնպիսիքն ի բաց սասանեցուցանել զհեծեալն վարդապետին։ Վարդապետեցի՛ր զաւետարանական քաղաքականութիւնս. (Բրս. յուդիտ. եւ Բրս. մկրտ.։)
additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.
· Calfa
Զաւետարանին սպասաւորս մի՛ վարկպարազի համարեսցուք. (Յճխ. ՟Թ։)
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
· Calfa
Որ եթող զեղբարս եւ այլն , ոչ սոսկ, այլ վասն իմ եւ վասն աւետարանին։ Զոր եկեալ տէրն գտցէ՝ ոչ արարեալ սոսկ, այլ արարեալ այնպէս. (Բրս. հց. եւ Բրս. սահմ. կր.։)
· Calfa
զորոյ աւետարանի զաստուածական գիրս ի ձեռս սովորակի առեալ։ Սովորակի իձեռս առեալ զաստուածային գիրս. (Կիւրղ. առ կոստանդ. յորմէ եւ Սարգ. յռջբ.։)
bearing or carrying a blade of straw or a small branch.
· Calfa
Անդ աղաւնի շղաբեր ունելով զաւետիս ցածութեան բարկութեանն աւետարանէր։ Շղաբեր աղաւնին զողորմութիւն բարձրելոյն նշանակեաց լինել ի վերայ երկրի. (Եղիշ. մկրտ.։ Զքր. կթ. արմաւ.։)
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
· Calfa
Շնորհալից աւետարանիչն. (Սեբեր.։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
· Calfa
Զաւետարանական ընթացսն եւ զվերակացութիւն եկեղեցւոյ սրբոյ շնորհօքն աստուծոյ առանց պակասութեան տանէր. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
education, instruction, discipline;
pedagogy.
· Calfa
Պիտոյ է միշտ դաստիարակութիւն աւետարանին. (Յճխ. ՟Բ։)
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
· Calfa
Զի մի՛ խափան ինչ լինիցիմք աւետարանին. յն. ընդ հատումն, կամ արգել ՟Ա. (Կոր. ՟Թ. 12։)
cf. Խափանուած.
· Calfa
Ո՛չ յանկեան ուրեք խափանմամբ փողէ, այլ ընդ ծագս տիեզերաց անարգել ճայթմամբ աւետարանէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
care, attention, solicitude;
nursing, attendance, duty, task;
mindfulness, diligence, assiduity;
—ով, carefully, mindfully, attentively;
— ածել՝ ունել՝ տանել, to take care of, to be mindful of, to look after;
to nurse, to tend, to attend;
to provide, to procure;
զամենայն փոյթ եւ զ— ունել զումեքէ, to take every care of;
to take great pains with;
տարածել ի վերայ ուրուք քլխնամս իւր՝ զգութ խնամոց, to surround with loving cares or kind offices, to be particularly attentive to, to wait assiduously upon;
հաստատեալ ի խնամս չարին, prone to evil.
· Calfa
Յորժամ խնամ տանի աւետարանիչս կարգին եւ ժամանակին. (Երզն. մտթ.։)
to run, to run to;
to apply;
to slide;
to gallop;
to walk;
to go, to depart, to pass;
արշաւասոյր —, to run full speed, to rattle along full speed;
երամովին՝ խուռն —, to run in company, in crowds, in a throng, to rush, to crowd, to flock;
— զհետ ուրուք, to follow, to run after;
— զհետ շաւղաց՝ հետոց ուրուք, to follow the tracks, to tread in the steps;
— զճանապարհս իւր, to follow one's career;
այսր անդր —, to dip into, to run over a book;
ընթանալով ասել, to say in few words, to touch lightly;
ի ճանապարհս պատուիրանաց —, to observe or obey the commandments;
բարւոք ընթանան իրք, affairs are thriving, business is prosperous;
cf. Զէն.
· Calfa
sly, circurnspect, considerate, guarded, wary;
sure, safe, secure;
զգուշ լինել կալ, cf. Զգուշանամ;
ի զգուշի առնել, cf. Զգուշացուցանեմ;
— վայր, place of safety.
· Calfa
Զգո՛յշ լեր նորա իմաստութեանն։ Եւ դու զգո՛յշ լեր, թէ զիա՛րդ հանճարեղաբար ...։ Զգո՛յշ լեր եւ աստ, զի՞նչ ասէ աւետարանիչն. (Ոսկ. յհ.։)
to spoil, to ruin;
to abuse, to deceive, to delude, to seduce, to beguile;
to rob, to steal, to ravish;
զեղծեմ զգատաւորս (ընչիւք), to corrupt judges.
· Calfa
Զի մի՛ զեղծիցիմ (կամ զեղծցիմ) ինչ իշխանութեամբս իմով յաւետարանի անդ. յն. չարաչար վարիցիմ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 18։)