premeditating, deliberating beforehand;
premeditated;
— լինել, to premeditate;
to provide.
· Calfa
Յառաջախոհ լինի մարդ՝ որդւոյ, եւ հօտի՝ հովիւն։ Մեղու՝ իմաստուն, եւ մրջիւն՝ յառաջախոհ։ Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ ընդ յառաջախոհս՝ խորհօղքն. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Յատուկ.
· Calfa
Ամենայն ուրեք հասարակն յատկականացն նախադասին. (Ոսկիփոր.։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
· Calfa
to be joined, united, mixed together.
· Calfa
Յորժամ մաքուր կարգն դասի, ակումբն ի գլուխ յարախառնի. (Շ. բարձր.։)
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
· Calfa
Լապտերս զկուսութեանն շնորհս կոչէ, եւ զսրբութեանն յարակցութիւն. եւ իւղ զմարդասիրութիւնն եւ զողորմութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
· Calfa
Միաւորեալ ընդ վերնոցն զներքինս, եւ մի յարդարէ դասս՝ զոր յերկինս եւ զոր յերկրի. (Կիւրղ. ղկ.։)
syntax;
orthography.
· Calfa
ՅԱՐՄԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարագրութիւն. շարադրութիւն. որպէս յն. սի՛նդաքսիս. σύνταξις . որ եւ Բաղդասութիւն. եւ Յարմար դասաւորութիւն բանի եւ այլոց իրաց. ըստ յն. յարմար գրութիւն.
symmetry, proportion.
· Calfa
ՅԱՐՄԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարագրութիւն. շարադրութիւն. որպէս յն. սի՛նդաքսիս. σύνταξις . որ եւ Բաղդասութիւն. եւ Յարմար դասաւորութիւն բանի եւ այլոց իրաց. ըստ յն. յարմար գրութիւն.
cf. Յաւէժ.
· Calfa
Քեզ յաւէժաբար հնչմամբ ընդ հոգեղինացն դասս վերերգեսցուք. (Շար.։)
change, variation;
modulation.
· Calfa
Բարեկարգ յարմարութիւն շարժեալ վեր ի վայր՝ ի տարազարդ դասեալ լինէր յեղանակումն. (Պիտ.։)
to change, to convert, to transmute;
to repeat, to re-iterate, to rehearse, to inculcate;
to translate;
— ի մտի, to turn over, to revolve in one's mind, to think over again, to reconsider;
to ruminate, to ponder, to muse on;
ստէպ —, վեր ի վայր —, to repeat eternally the same thing, to return often on the same subject, to twaddle, to harp always on the same string, to be ever talking about.
· Calfa
Նախ յեղյեղեցին զյոյն գիրն ի հայերէն այբուբենս (այսինքն վերածին ի շարադասութիւն ըստ կանոնի տառադարձութեան), եւ ապա զթերին նորա լցուցին աստուածաշնորհ պարգեւօքն. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Գ։ եւ Հ. կիլիկ.։)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
· Calfa
Ի բարիս ունին զյեղումն՝ օրինօք դաստիարակեալ. (Իգն.։)
bushy, full of bushes, thick-tangled, brakish, briery.
· Calfa
Ընդ լեռնակողմն անջրդի ապառաժ մացառախիտ։ Իբրեւ զանդաստան մացառախիտ։ Խոպանացեալ սպառսպուռ՝ փշաբեր եւ մացառախիտ. (Յհ. կթ.։)
clean, spotless, very pure;
virtuous, pious.
· Calfa
Մաքրազգեստիցն լուսատեսակ դասք. (Խոր. վրդվռ.։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
· Calfa
Ամենեքեան ի մարդասիրութիւն անդր աստուծոյ հայեցեալք՝ մեծայոյսք լինիցիք. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
· Calfa
Զմեծապարգեւին աստուծոյ մեծ օգնականութիւն։ Մեծապարգեւիդ մարդասիրութիւնդ. (Փիլ. բագն.։ Խոսր.։ Մաշտ.։)
separation;
retirement.
· Calfa
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
fault;
sin;
— դնել, cf. Մեղադրեմ;
— ինչ առնել ումեք, to wrong or do evil to;
քո է —ն, it is all owing to you, it is your fault, you are wrong;
ոչ իմ է —ն, I am not to blame, it is not my fault;
իւրք — ինչ ոչ արար ինձ, he did not offend me in any way;
— ինչ ոչ գոյր նոցա, they would be without fault;
այս կայ — եւ մեզ, this is also partly our fault.
· Calfa
Որպէս Մալեալ, կամ մայօղ. (թ. մէլյէն ). դասի ընդ իգականս խաշանց.
like a corpse.
· Calfa
Մեռօրէն պակեան յահէն դասք պահապանացն։ Ւիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Շ. տաղ.։)
metropolitan.
· Calfa
Երրորդ դասք եկեղեցւոյ մետրապօլիտք, որք ըարգմանին մայրաքաղաքացիք. (Մխ. դտ.։)
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
· Calfa
Ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհեաց մեզ մարդասէրն աստուած ի մխիթարութիւն եւ ի սփոփանս տկարութեան մերում. (Ժմ.։)
husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.
· Calfa
Մշակ՝ առանց ծովու վաճառական, ծառոց տնկիչ, բժիշկ հողմոց, ժամուց դաստիարակ. (Պիտառ.։)
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
· Calfa
Դասակարգեա՛ ի դաս մատենագրի յանճառ երկնից արքայուդեանդ. (Շար.։)
done by hand.
· Calfa
Մատո՛ տէր զմատն մարդասիրութեան քում ի մատեանս այս մատնագործ՝ մեղսամակարդ մատանց մերոց (Մաշտ.։)
cutting off or amputating another's finger.
· Calfa
Ժողովեալ զդասս մանկանց՝ դիւաց եւ քրմաց եւ մատնահատաց (կամ մատնահարաց). (Կաղանկտ.։)
prophetically.
· Calfa
Զմի ճանապարհ վարեցին քրիստոս եւ յովհաննէս. այլ քրիստոս տիրաբար եւ աստուածապէս եւ մարդասիրաբար. իսկ յովհաննէս ծառապէս, մարգարէօրէն, եւ բարեկամաբար. (Եղիշ. մկրտ.։)
cf. Մարդախոշոշ.
· Calfa
ՄԱՐԴԱԽՈՂԽՈՂ ՄԱՐԴԱԽՈՇՈՇ. ἁνθρωποκτόνος homicida, sicarius. Որ խողխողէ կամ խոշոշէ զմարդիկ. մարդասպան. արիւնահեղ. արեանարբու.
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
· Calfa
ՄԱՐԴԱԽՈՂԽՈՂ ՄԱՐԴԱԽՈՇՈՇ. ἁνθρωποκτόνος homicida, sicarius. Որ խողխողէ կամ խոշոշէ զմարդիկ. մարդասպան. արիւնահեղ. արեանարբու.
murderous, exterminating;
— առնել, to kill, to put to the sword.
· Calfa
ἁνθρωποφόνος homicida. Կոտորիչ մարդկան. մարդասպան, եւ մարդածախ. մարդ ջարդօղ.
near the habitation of men;
ի —ի կեալ, to inhabit -.
· Calfa
Մարդասէր է եւ մարդընտել, եւ ի մարդամօտի եւեթ կամի կեալ աղաւնի. (Ագաթ.։)
edifying, exemplary, virtuous;
affable, kind.
· Calfa
Լե՛ր մարդասէր, խաղաղարար, մարդաշահ. (Նար. խր.։)
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
· Calfa
Ի մարդատեցէ ել մարդասիրութիւն։ Վասն այնորիկ է մարդատեաց, զի աստուածամարտ է. (Բրս. վաշխ. եւ Բրս. չար.։)
Սզբնաչար դեւքն, եւ մարդատեացք։ Որ յոյժդ ես մարդատեաց՝ զլանալով զաստուծոյ մարդասիրութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
misanthropy, hatred of mankind.
· Calfa
Առաքինին զմիայնութիւնն սիրէ, ո՛չ վասն մարդատեցութեան, քանզի մարդասէր է։ Մարդատեցութեան՝ որ ըստ մարդկան է. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
means;
possible;
v. imp. — է, it is possible, it may he so;
it is fitting or proper.
· Calfa
Գոլն, եւ մարթն, եւ հարկաւորն։ Ամենայն նախադասութիւն կա՛մ գոլ է, կամ մարթ, կամ հարկաւոր։ Ընդհանուրն ի վերայ մարթին նիւթոյ ոչ երբէք ճշմարտի։ Բայց մասնական բացասութիւն այժմ ի վերայ մարթին հակադարձի։ Հարկաւորն քան զմարթն. (եւ այլն։ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to plough, to till, to cultivate.
· Calfa
Փշոցն մեղաց հերկեցի զանդաստան սրտիս. (Նար. ՟Ե։)
to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.
· Calfa
Հիացան զօրք երկնից ընդ քո յանձն առնուլ զծառայի կերպ։ Զարհուրեալ հիացայ ընդ քո ընդ անհաս մարդասիրութիւնդ. (Շար.։)
to found, to establish, to lay the foundation, to build.
· Calfa
Յառաքելականաց դասուց հիմնեցաւ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
incorporation, embodiment.
· Calfa
σωματοποιΐα corporatio. Մի մարմին լինելն. դասակցութիւն.
corporal, corporeal.
· Calfa
Ի մարմնեղէնս տաղաւարի։ Մարմնեղէն հրեշտակք՝ դասք սրբոց ճգնաւորաց։ (Յընթեռնուլն զերգ երգոց) արտաքոյ ամենայն խորհրդոյ մարմնեղինաց պարտիմք լինել. (Նար. ՟Ե. եւ Նար. յովէդ. եւ Նար. երգ.։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
· Calfa
Մարտակից զինուորական դասուն սուրբն ներսէս. (Շար.։)
fond of kissing;
kisser;
fond of peace, pacific.
· Calfa
Որ սիրէ զհամբոյր՝ այսինքն զընտանութիւն սիրոյ. բարեսէր. մարդասէր. բարեմոյն. մտերիմ սիրով.
father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.
· Calfa
Արար զիս հայր փարաւոնի։ Հա՛յր եղիսէէ։ Տե՛ս հա՛յր իմ, ահա տտուն լօդկի քո։ Լե՛ր ինձ ի հայր, եւ ի քահանայ։ Թէպէտեւ բիւր դաստիարակս ունիցիք ի քրիստոս, այլ ո՛չ եթէ բազում հարս։ Ըստ խնամոտ մտաց հայր կարդացեալ եբրայեցւոց։ Հայր քաղաքին։ Նա է հայր այնոցիկ՝ որ բնակեալ են ի վրանս խաշնարածաց։ Նա է հայր՝ որ եցոյց զերգս եւ զքնարս.եւ այլն։
patriarchal, pontifical.
· Calfa
Հայրապետական աթոռ, դաս, իշխանութիւն, խրատ, եւ այլն. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Դ Նար. ՟Ղ՟Թ։ Լմբ. պտրգ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
always lying, mendacious.
· Calfa
Ի դասելոյ նորին սանատրկոյ, եւ այլոց ոմանց հանապազասուտ արանց աղուանից սպանին զերանելին. (Խոր. ՟Գ. 3։)
assessment, rating;
club, clubbing, contribution, share, portion;
— հաւատոյ, symbol, creed;
—աւ, in clubbing together;
—աւ կոչունս առնել, to club for a dinner.
· Calfa
Զվայելուչ կարգ հանգանակի առ միմեանս մատուցեալ՝ ի վայելելն խնդասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
to repose, to take repose, to be at ease;
to rest, to cease from work, to relax, to refresh oneself;
to end, to stop, to stand still, to halt, to be settled;
to lodge, to sojourn;
to cease, to end;
to die, to depart this life;
to be buried;
to rest in heaven;
— ի վաստակոց, to take rest from work, to pause from labour;
— ի խաղաղութեան, to rest in peace;
հանգիր ի սրտամտութէնէ, let your anger cease;
եմուտ անդ —, he went in to ease himself.
· Calfa
Ի քաղաք տեառն ... գնասցես յուսով, եւ հանգիցես ընդ հրեշտակաց դասս։ Ի հանգիստ քո տէր՝ ուր ամենայն սուրբք քո հանգչին. (Շար.։ Տե՛ս եւ ի վեր անդր՝ ՀԱՆԳՈՒՑԱՆԵԼ։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
· Calfa
Էջ ի դասս առաքելոցն, եւ յիշեցոյց՝ զոր ի քրիստոսէ ոչ հանդարտեցին լսել. (Յհ. իմ. ատ.։)
feast, public rejoicing;
procession, solemnity, religious ceremony;
pomp, show, display, gala, exhibition, parade, state;
scene, spectacle, show;
arena;
proof, argument, demonstration;
declaration, witness, testimony, evidence;
trial, experience, essay;
exercise, practice;
audit, examination, inspection, investigation;
deed, fact, act;
effects;
fight, assault, combat;
care, diligence;
bravery, great deeds;
account;
review (journal);
—դիսիւ, pompously, solemnly;
համաշխարհական —, exhibition;
— թաղման, burial, funeral obsequies;
— զօրաց, review, muster;
— յաղթանակի, triumphal rejoicings;
— թատրոնական, theatre, spectacle, play;
— առաքինութեան, brilliant action;
— լաւութեանց, shining qualities;
ի — մարտից, among combats;
— առնել, to pass in review, to make a diligent investigation, to examine;
to make a show or display of, to show off, to display, to expose to view, to put or set forth;
to turn to account, to improve;
to exercise, to practise;
— առնել զօրաց, ի —դիսի անցուցանել զզօրս, to review, to muster, to pass in review;
— համարոյ առնել, to examine, to register, to make a numbering or enumeration of;
— առնել քաջութեան, to prove, to signalize one's valour, to signalize oneself by prowess, gallantry, bravery;
— առնել զօրութեան, to use or exert one's power;
— առնել պերճութեան, գիտութեան, to make a show of one's science;
— առնել ի մաստութեան իւրոյ, to display one's wisdom;
— առնել հանճարոյ, to heighten, to set off, to enhance, to give zest to one's parts or talent, to show one's wit, to play the sprightly, ingenious or witty;
ի — ածել, to exhibit, to expose to view, to display, to show off;
to represent, to play, to act;
ի — անցանել, to compete, to rival, to vie with;
to appear;
ի — մտանել, to enter the lists;
to be ranked among;
ի — մատուցանել, to put to the trial, to the test, to prove;
զ— առնուլ, to examine, to prove, to know by experience.
· Calfa
Դասապետք դասուց հանդիսի ժողովոյս։ Վասն հանդիսի ժողովոյն ի մեծ տօնին. (Լմբ. համբ.։ Իգն.։)