Definitions containing the research դաս : 1148 results

Վայր, աց, ից

s.

place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՅՐ. ἁγρός ager, -rus, regio. Տեղի արտաքոյ բնակութեան. դաշտ. անդաստան՝ ուր լինի վար եւ հունձ. եւ Երկիր անգործ ի բացի. անապատ։


Վայրաբերեմ, եցի

va.

cf. Իջուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակացն դասք յերկնից ի յերկիր վայրաբերեալ ի սպաս որդւոյն աստուծոյ։ Սանդուխք լուսոյ կազմեալ, յերկնից յերկիր վարաբերեալ. (Շար.։ Մագ. ոտ. խչ.։)


Վայրանկեալ

adj.

fallen, demoralized.

· Calfa

NBHL (1)

Յերկիր վայրանկեալ դողմամբ դասք առաքելոցն. (Շ. տաղ.։)


Վայրենութիւն, ութեան

s.

savage nature, inhumanity, fierceness, ferocity, cruelty, brutality.

· Calfa

NBHL (1)

Զաստուած գտի վայրենութեանս ջատագով. ընդ Բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրից անպատուեցայց. (Առ որս. ՟Ը։)


Վանատուր, տրի

s.

inn-keeper, host, hospitable person;
— դիք, Jupiter hospitalis.

· Calfa

NBHL (1)

Զբարեկամս եւ զվանատուրս նոցա (գողոց եւ մարդասպանաց). (Մանդ. ՟Ի։)


Վանատրութիւն, ութեան

s.

hospitability.

· Calfa

NBHL (1)

Սերմանեսջի՛ր դու զգործս ձեռաց ի մարդասիրութիւն. (զի այն օտարաց վանատրութիւն իցէ. Եւագր. ՟Ժ։)


Սանդարամետ, ից, աց

cf. Սանդարամետք;
cf. Սանդարամետային.

· Calfa

NBHL (1)

Զարհուրեալ դողային դասք սանդարամետիցն. (Շար.։)


Սառն, ռին, ռանց

s. adj.

ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց անդաստան լիճն եղեւ, ծաղիկն հրով պայծառացաւ, խնձորն սառամբ պարարտացաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Վարդապետ, աց

s.

vartabed, doctor;
lecturer, professor;
master, preceptor;
school-master;
archimandrite;
— օրինաց, doctor of laws, cf. Օրէնսուսոյց;
— աստուածաբանութեան, doctor in divinity;
— բժշկութեան, doctor in physic;
cf. Թեկն;
cf. Օրէնսգէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ իւրաքանչիւր դասուց զընտիրս ի ճարտարաց կարգել վարդապետս. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Վարդապետեմ, եցի

va.

to indoctrinate, to lecture, to dogmatize;
to teach, to instruct in, to catechise.

· Calfa


Վարդենի, նւոյ, նեաց

s.

rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՐԴԵՆԻՔ. ῤοδωνία rosarium. իբր Վարդաստան կամ բուրաստան վարդից. կիւլիստան.


Վարժեմ, եցի

va.

to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁσκέω exerceo παιδεύω instituo, erudio, doceo, educo διαχειρόω , διαχειρίζω manuduco, rego, tracto. Վարժ եւ փորձ եւ կիրթ կացուցանել. մարզել. կրթել. հարհանգել. խրատել. դաստիարակել. փորձել. ընդելացուցանել. սանձել. վարժեցնել .... որպէս եւ պրս. վերզիտէն, է վարժիլ, սովորիլ.


Վարժողական, ի, աց

adj.

instructive, didactic.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս զերիվարս վարժողական կրթականութեամբ դաստիարակել. (Նար. խչ.։)


Սոսկամ, ացայ

vn.

to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.

· Calfa


Շղաշ, ից

cf. Շղարշ.

· Calfa

NBHL (4)

Հողաթափն սրբոյն հռիփսիմեայ, եւ շղաշն՝ որ է դաստառակ. (Պտմ. առ Լեհ.։)

Հողաթափ մի սրբոյն հռիփսիմեայ՝ ներկեալ արեամբ. եւ շղարշն (կամ զշարշն), որ է դաստառակ. (Վրդն. պտմ.։)

Նաեւ շղարշն, որ է դաստառակ սրբոյնլ հռիփսիմեայ։ Առեալ նշխարս ինչ, զհողաթափս, եւ զշղարշսն զարենացայտս. (Ուռպ.։ Ճ. ՟Բ.։)

ՇՂԱՇ ՇՂԱՐՇ եւ ՇՂԱՇԱՏԵՌ. βύσσος byssus որպէս բեհեզ. Շար. վառ. տեռ. սինդոն. դաստառակ. գլխաշուք եւ ձորձ կամ արկանելի կանանց՝ կտաւի կամ բեհեզեայ. լաչակ .... (իսկ շալ, շէլիլ, ցփսի)


Շղաշատեռ

cf. Շղարշ.

· Calfa

NBHL (4)

Հողաթափն սրբոյն հռիփսիմեայ, եւ շղաշն՝ որ է դաստառակ. (Պտմ. առ Լեհ.։)

Հողաթափ մի սրբոյն հռիփսիմեայ՝ ներկեալ արեամբ. եւ շղարշն (կամ զշարշն), որ է դաստառակ. (Վրդն. պտմ.։)

ՇՂԱՇ ՇՂԱՐՇ եւ ՇՂԱՇԱՏԵՌ. βύσσος byssus որպէս բեհեզ. Շար. վառ. տեռ. սինդոն. դաստառակ. գլխաշուք եւ ձորձ կամ արկանելի կանանց՝ կտաւի կամ բեհեզեայ. լաչակ .... (իսկ շալ, շէլիլ, ցփսի)

Նաեւ շղարշն, որ է դաստառակ սրբոյնլ հռիփսիմեայ։ Առեալ նշխարս ինչ, զհողաթափս, եւ զշղարշսն զարենացայտս. (Ուռպ.։ Ճ. ՟Բ.։)


Շղարշ, ից

s.

very transparent veil, gauze;
crape.

· Calfa

NBHL (4)

ՇՂԱՇ ՇՂԱՐՇ եւ ՇՂԱՇԱՏԵՌ. βύσσος byssus որպէս բեհեզ. Շար. վառ. տեռ. սինդոն. դաստառակ. գլխաշուք եւ ձորձ կամ արկանելի կանանց՝ կտաւի կամ բեհեզեայ. լաչակ .... (իսկ շալ, շէլիլ, ցփսի)

Հողաթափն սրբոյն հռիփսիմեայ, եւ շղաշն՝ որ է դաստառակ. (Պտմ. առ Լեհ.։)

Հողաթափ մի սրբոյն հռիփսիմեայ՝ ներկեալ արեամբ. եւ շղարշն (կամ զշարշն), որ է դաստառակ. (Վրդն. պտմ.։)

Նաեւ շղարշն, որ է դաստառակ սրբոյնլ հռիփսիմեայ։ Առեալ նշխարս ինչ, զհողաթափս, եւ զշղարշսն զարենացայտս. (Ուռպ.։ Ճ. ՟Բ.։)


Շնական, ի, աց

adj.

canine;
doggish, cynical;
— քաղց, cf. Շնքաղց.

· Calfa

NBHL (1)

κυνικός cynicus, caninus κυνοί canes. Սեպհական շանց. եւ Նմանեալն շանց ըստ իմիք. շնակերպ. մակդիր դասու եւ աղանդոյ փիլիսոփայից աշակերտելոց անտիսթենեայ՝ վասն պէսպէս պատճառաց. որ եւ յն. բառիւ ԿԻՒՆԻԿԵԱՆ.


Շնորհ, ի, աց

cf. Շնորհք.

· Calfa

NBHL (1)

Շնորհլ ձրի տուրքն է։ տուրք ձրիք՝ շնորհք կոչին։ Շնորհօք, այսինքն ձրի մարդասիրութեան հարկ արարեալ. (Խոսր.։)


Տանուտէր, տեառն, տերանց

s. ast.

master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.

· Calfa

NBHL (1)

οἱκοδεσπότης paterfamilias, herus. Տէր տանն. գլուխ ընտանեաց եւ գերդաստանի. տանտէր.


Դատափետ

adj.

summoned;
ill-treated;
— առնել, to condemn, to blame, to reprobate, to ill-treat, to offend in words, cf. Դատափետեմ, cf. Հարստահարեմ, cf. Նեղեմ, cf. Ատեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Դատափետ եղեն դպիրքն առ պիղատոս, դատաստանաւ բառնալ ի խաչ բողոքեն. (Շ. տաղ. (ա՛յլ ձ. դատապետ. ա՛յլ, դասապետ։))


Դարագլուխ, գլխոյ

s.

completion of a century.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ քաջութիւնս արարին ի դաս իւրաքանչիւր. յն. յազգս իւրեանց. (Ա. Մակ. Բ. 51։)


Դարանամուտ, մտից

cf. Դարանակալ.

· Calfa

NBHL (1)

Դարանամուտ լինել յետուստ քաղաքին, կամ յանդաստանին, յայգեստանին, եւ հեղեղատին, եւ այլն. (Յես. ՟Ը. 4։ Դտ. ՟Թ. 32։ ՟Ի՟Ա. 20։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 22։ Փիլ. լին. ՟Դ. 228։)


Դարանապետ

s.

chief of footpads.

· Calfa

NBHL (1)

Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ դարանապետքն ընդ զօրագլուխսն։ Ի դարանապետաց եւ ի դասապետաց։ Երկրորդ իշխանքն դարապետք (կամ դարանապետք) եւ դասապետք լինելով. (Փիլ.։)


Դարմանիչ, չի, չաց

adj.

careful of;
who nourishes.

· Calfa


Դեղատուութիւն, ութեան

s.

cf. Դեղատութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ապաշխարեցին ի մարդասպանութենէ, եւ ի դեղատուութենէ. (Յայտ. ՟Թ. 21։)


Դերեւանամ, ացայ

vn.

cf. Իդերեւ ելանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի դերեւացեալն ամայի անդաստանաց։ Զդերեւացեալն անդաստանի յաջորդել անբերութիւն։ Զաշխարհս ամայի եւ դերեւացեալ։ Բոլորք ի վարժիցն երկարասիրութենէ յարմարապէս պայծառանան, եւ անվարժութեամբն դերեւանան. (Պիտ.։)


Դերեւացուցանեմ, ուցի

va.

"cf. Դերեւ առնեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)


Դերեւեցուցանեմ, ուցի

va.

"cf. Դերեւ առնեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)


Դէմ, դիմի

cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.

· Calfa

NBHL (2)

Դիմաց երկրի։ Յեդեմեան դիմաց։ Ի դիմաց ծովու։ Կարգեսցես ի դիմի ընդդէմ դիւացն դասու։ Ի դէմս իմն մեկնութեան։ Դիմաց քարտենի կամ սոփեստի։ Զդէմս բանիցս։ Առ դէմս աղօթից։ Ի դէմս առեալ զխորհուրդն տպաւորեցոյց. (Նար.։)

Ի դէմս մեզ ածէ զիւրաքանչիւրոցն զսխալանս, եւ զիւր տնօրէնութեանն զմարդասիրութիւնն։ Զանեզրական գթութիւնն կամ զխոստմունսն աստուծոյ ի դէմս ածէ։ Մի՛ զանբանիցն կենդանութիւն ինձ ի դէմս բերեր. (Սարգ.։)


Խղճմտութիւն, ութեան

s.

cf. Խիղճ.

· Calfa

NBHL (1)

Սա զընթրիսս ելից պղծութեամբ, եւ զսեղանս անսուրբ խղճմտութեամբ. յն. անորբութեամբ տրտմի։ Խղճմտութիւն եւ զղջումն յատ յանցանաց։ Խղճմտութեամբ յանցաւորին ճանապարհն ոչ է թիւր, այլ ինքն թիւրի յուղիղ ճանապարհէ։ Միտք որ օրինօք եւ խրատու դաստիարակեալ է, ի մեղանչելն՝ խղճմտութեամբ ստգտանի. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ. առակ.։)


Խմբագործեմ, եցի

va.

to assemble;
to contain, to enclose.

· Calfa

NBHL (1)

Իմանալի խմբագողծ դասակցութեանց հոգեղինաց. (Մաշտ.։)


Խմբակից

adj.

of the same troop or regiment, comrade, companion.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի նմին խմբէ. դասակից.


Խմբաւորութիւն, ութեան

s.

assembly, congregation.

· Calfa

NBHL (1)

հաւաքումն. գումր. ժողով. դասք. բազմութիւն.


Խնայեմ, եցի

vn.

to spare, to be sparing of;
to pardon, to respect, to exempt, to privilege;
to save, to spare, to husband, to be thrifty, to administer or manage well, to be sparing of expence, to economize;
— ի կերակրոյն, to stint one's self;
— ի ժամանակն, to economize time;
— ի շրթունս, to bridle one's tongue;
— ի բարկութիւն, to abstain from wrath.

· Calfa

NBHL (1)

Խնայեցու՛ք եւ զընդասցուք ի հոգիս մեր. (Սեբեր. ՟Դ։)


Խնայութիւն, ութեան

s.

regard, compassion, pity;
pardon;
thriftness, saving, economy, parsimony, frugality.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՆԱՅՈՒԹԻՒՆ ԽՆԱՅՈՒՄՆ. φειδώ parsimonia, venia. Խնայելն. Խնայ. մարդասիրութիւն. Գութ. ներողութիւն.


Խնայումն, ման

s.

cf. Խնայութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՆԱՅՈՒԹԻՒՆ ԽՆԱՅՈՒՄՆ. φειδώ parsimonia, venia. Խնայելն. Խնայ. մարդասիրութիւն. Գութ. ներողութիւն.


Խնդակից

adj.

rejoioing together;
— լինել, to rejoice with any one, to compliment, to congratulate, to felicitate.

· Calfa

NBHL (1)

Լսօղքն խնդասեն, եւ խնդակից լիցին. (Փիլ. լին.։)


Խնդամ, ացի

vn.

to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.

· Calfa

NBHL (2)

Խնդաց այրն, եւ երկիր եպագ աստուծոյ։ Ոչ խնդայ ընդ մահ կենդանեաց։ Խնդային ընդ խոտորումն չարութեան։ Ոյք խնդային ընդ չար իմ։ Որ խնդացին ըստ կործանումն քո։ Լալ ընդ լացօղս, եւ խնդեալ ընդ ուղղութիւնս։ Յոյժ զուարթութեամբ խնդային։ Եթէ արիանամք, խնդաս. (Յճխ. ՟Բ։ Եղիշ. ՟Բ։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)

Նա ծիծաղեաց եւ զուարճացաւ. ասէ ցնա ծերն, զի՞ է զի ես անարգեմ զքեզ, եւ դու խնդաս. ասէ մանուկն եւ ո՞չ է արժան, զի ժպտեցայց. (Վրք. հց. ՟Ը։)


Խնդամտութիւն, ութեան

s.

gaiety, good hu mour, wantonness.

· Calfa

NBHL (1)

εὑθυμία alacritas, hilaritas φιλοφρόνησις, χαριεντισμός comitas, urbanitas. Խնդամիտն գոլ. խնդամտիլն. խնդութիւն մտաց. ուրախութիւն սրտի. խրախութիւն. հրճուանք. զուարթութիւն. եւ Մարդասիրութիւն. քաղցրաբանութիւն. բան շնորհալի եւ զուարթարար.


Ծնկասէր

adj.

modest, bashful, retiring, timid, shy.

· Calfa

NBHL (1)

Որ սիրէ առ տնին նստել ի ծունկս, կամ կապիլ ի տուն պարկեշտութեամբ. ընդասուն. տնասէր.


Ծնկեմ, եցի

va.

to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.

· Calfa

NBHL (1)

Յազգի ազգի հոգս զառածեալ ծնգիցին։ Չարաց ի արմատականսն ծնգել։ Որ յայնպիսի ցաւս ծնգիցին։ Ո՞ ծնգի. որ խանտայցէ. ընդ այլոց բարիսն, թէ որ ուրախակից լեալ խնդասցէ։ Եւ մեք ի նմին ջերման ծնկիմք։ Զի՞ այնչափ ծնգիցիմք ընդ չկայսս եւ չմնալիս։ Հալեալ ծնկեալ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. եփես. եւ այլն։)


Ծնունդ, ծննդեան, ծննոդոց

s.

childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.

· Calfa

NBHL (1)

Ե՛րթ յերկիր ծննդեան քոյ։ Տօն ծննդոց էր փարաւոնի։ Ի ծննդենէ իմմէ մինչեւ ցայժմ։ Օր մահուան իւրոյ քան զօր ծննդեան իւրոյ։ Գիրք ծննդեան յիսուսի քրիստոսի։ Բազումք ի ծննդեան նորա խնդասցեն, եւ այլն։


Կաթեցուցանեմ, ուցի

va.

to let fall drop by drop;
to distil.

· Calfa

NBHL (1)

Սուղ ինչ ի դմա զմարդասիրութեան կաթեցուցանել գութ. (Պիտ.։)


Կաթողիկոս, աց

s.

an oriental ecclesiastical dignity, patriarch of a people;
— Հայոց, Catholicos, Patriarch of the Armenian Church.

· Calfa

NBHL (1)

Ութերորդ դասք գլխաւորք եպիսկոպոսաց կաթողիկոսք. իններորդ դաս վերագոյն քան զամենեսեան՝ պապիոս. (Մխ. գոշ դտ.։)


Ընդելասէր

adj.

familiar, tame, domestic.

· Calfa

NBHL (1)

Դիւրընդել. մարդասէր. ընկերասէր.


Ընթերցող

cf. Ընթերցիչ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁναγινώσκων legens ἁναγνώστης lector Որ ընթեռնու. ընթերցասէր. գրագէտ. դասասաց. վերծանօղ. եւ Անագանոս՝ ունօղ զպաշտօն կարդալոյ եւ մեկնելոյ յեկեղեցւոջ զսուրբ գիրս. կարդացօղ, կարդացօղ մարդ, գիրք կարդացօղ ու մեկնօղ կամ թարգմանօղ.


Ընձիւղումն, ման

s.

budding, sprout.

· Calfa

NBHL (1)

Զգովութիւն բարեբարոյս (կամ բարեբոյս) բեղնոյ ընծիւղման նորա, որ ի պարարտ անդաստանի հոգւոջն երեւէր. (Յհ. կթ.։)


Ընտանասուն

cf. Ընտասուն.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդասուն. ընտանի սննդեամբ. ընդել սնեալ. յն. ընդելագոյն.


Ընտրեալ

adj.

select, elect;
virtuous, honest, upright.

· Calfa

NBHL (1)

Ընտրեալն առաքելականացն դասուց Պօղոս։ Ո՞վ ոք յընտրելոց. (Նար.։)