cf. Պատրուակեմ.
ընդ թզենաւ պարտակեցան, եւ տերեւով ծածկեցան։ Սպան զայրն, եւ ասէր ի միտս իւր, զի՞նչ արարից զմարմին սորա՝ զի պարտակեսցի. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Գ.։ եւ Հ. դեկտ. ՟Ժ.։)
debtor;
culprit;
— լինել, to owe, to be indebted.
Ժողովէին առ նա ամենայն վշտատեսք եւ ամենայն պարտապանք։ Եղիցի պարտապանն իբրեւ զպարտատէրն։ զգրաւ պարտապանի դարձուցանիցէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 2։ Ես. ՟Ի՟Դ. 2։ Եզեկ. ՟Ծ՟Ը. 7։)
obligation, bounden duty, bound.
մինչեւ առցէ ի նմանէ եւս զդահեկանացն պարտականութիւն խոստման. (Յհ. կթ.։)
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
Եթէ սխալէ ինչ թիւն, մի՛ պարտասիր. քանզի ոչ եթէ եկեղեցի սխալէ, այլ հրեայքն թողին զիւրեանց թիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
Ընթանան եւ փոքունք ախտք՝ է երբէք զի ի պարտաւորութեանց զօրութիւնս. (Մեկն. ղեւտ.։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Պարտէր նմա հարիւր կամ հինգ հարիւր դահեկան ։ Հատո՛ ինձ զոր պարտիս։ Քանի՛ ինչ պարտիս ՟Ան իմում։ Թողումք ամենայնի որ պարտիցին մեզ։ Եթէ յանցուցեալ ինչիցէ կամ պարտիցի, զայն ինձ համարեա՛ց։ Զի մի՛ ասիցեմ, եթէ եւ դու զանձն քո ինձ պարտիս. (Եւն։)
lapis lazuli.
ի Բժշկարանի մեկնին՝ լազվարդին քարն. որ ի Հին բռ. դնի, ջշտաքար։
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Պարտէր նմա հարիւր կամ հինգ հարիւր դահեկան ։ Հատո՛ ինձ զոր պարտիս։ Քանի՛ ինչ պարտիս ՟Ան իմում։ Թողումք ամենայնի որ պարտիցին մեզ։ Եթէ յանցուցեալ ինչիցէ կամ պարտիցի, զայն ինձ համարեա՛ց։ Զի մի՛ ասիցեմ, եթէ եւ դու զանձն քո ինձ պարտիս. (Եւն։)
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
Զնա սերովբէիցն պարփակէ հրեղէն սուրն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զոր ոչ տանին երկինք եւ երկիր, ի գիրկս ծերունւոյն պարփակի. (Մեկն. ղկ.։)
chief, commander;
— վարժից, master;
— հարց, patriarch;
— մարց, abbess;
— գաւառաց, prefect, governor.
Գլուխ եկեղեցւոյ եւ վէմ՝ հիմն անշարժելի, պետ ընտրեալ դասուն. (Շ. տաղ.։)
to be chief or head, commander, to command, to reign over, to bear sway over.
cf. Պետրոսեան.
Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.
Յորժամ առ պետրոսեանսն եկն, ասէ ցնոսա. շոշափեցէ՛ք զիս եւ տեսէք. (Ածազգ. ՟Ա։)
richly ornamented, gorgeous, sumptuous, rich.
Շինեալ եկեղեցի պերճապաճոյճ նեղութեամբ (թերեւս՝ պճնեղութեամբ), եւ նկարակերտ յօրինուածով։ Եդեալ շուք թագաւորութեան՝ պերճապաճոյճ վարուց հանդիսիւ. (Յհ. կթ.։)
as, like;
— գունակ, as;
— զայս օրինակ, thus, in this manner or way;
almost, nearly.
diverse, varied, different;
of divers colours, variegated;
precious, excellent.
Ձիք պէսպէս պիսակք։ Զգեցուցի զքեզ պէսպէսս։ Զպէսպէս հանդերձս իւրեանց մերկասցին. (Զաք. ՟Ղ. 3։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։ ՟Ի՟Զ. 16։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
Գուցէ յաթոռն նստիցի ի պէտս ի սենեկին. (Դատ. ՟Գ. 24։)
Պետք են բացայիշատակք համառօտ քաջադիպութեամբ ի դէմս ինչ վերաբերեալ. եւ ասացեալ է այսպէս, յորոց եկաց կենցաղոյս օգտակարագոյնն ... Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք ... Արդ զանազանութիւն այս է պիտոյից. եւ այլն։
cf. Պին.
Այն որ ըստ ծովուն ի պիննոսին եւ պիննասպասեկին հասարակութիւն միաբանութիւն յայտ է։ Ի վերայ պիննայն եւ պիննասպասեկին ասեցեալք. (Փիլ. լիւս.։)
Պիննեակն որսայ, եւ պիննասպասեկին տայ, եւ երկոքեանն ուտեն. (Լծ. փիլ.։)
cf. Պինասպասեակ.
Են եւ ի ձկանց, որ սէր եւ բարեկամութիւն ունին, եւ զորցասեալսն ի միասին ճարակեն. որպէս պինայքն եւ պիննասպասայք (Վրդն. ծն.։)
Ի պիննոսին եւ պիննասպասեկին հասարակութիւն միաբանութեան։ Ի վերայ պիննային եւ պիննասպասեկին ասացեալք. (Փիլ. լիւս.։)
Պիննեակն որսայ, եւ պիննասպասեկին տայ. (Լծ. փիլ.։ 1)
cf. Պիտանամ ;
to use, to employ, to make use of.
Զհմտանալն՝ ամենայն իսկ կենցաղոյս իրք հարկաւորաբար խնդրեն ի մարդկանէ. բայց մանաւանդ պատերազմականս՝ պիտանայ (կամ պիտանայ) ամենավայելուչ խելամտութեամբ առնուլ զտեղեկութիւն. (Պիտ.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
χρήσιμος utilis εὕθετος bene constitutus, aptus. Որ կարէ լինել պիտանի. պիտանի. օգտակար. շահեկան. դիպող. եւ կարեւոր. պետք ըլլալու, բանի էկօղ, աղէկ.
Որ ոչ իմիք իցէ պիտանացու։ Չէր ինչ իմիք պիտանացու։ Փայտ որթուն միթէ պիտանացու ի՞նչ իցէ ի գործ։ Ապա թէ աղն անհամեսցի, ոչ յերկիր եւ ոչ յաղբ է պիտանացու. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 38։ ՟Ժ՟Գ. 1. 10։ Եզեկ. ՟Ժ՟Բ. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 35։)
to render useful, to make profitable.
Հայեաց ի քեզ. այս քեզ բայ պայծառապէս բարեկրեցելումն եւ ամենայն կենաց քոց կատարումն բերէ, պիտանացուցանելով. (Բրս. հայեաց.) յն. χρησιμῶς παραστήσεται.
useful, profitable, advantageous, necessary;
good, excellent.
Որ երբեմն անտանի էր քեզ, բայց արդ քեզ եւ ինձ պիտանի (զի ոնեսիմոս անունն նշանակէ պիտանի եւ օգտակար). (Փիլիմ. 11։ Սուր՝ գեղեցկացաւ) (յն. լաւ եղեւ) ի փայլիւն. պիտանի եղեւ (յն. լաւ եղեւ) ի սպանումն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 15։)
to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.
Որպէս թէ պէտս անօղ. կամ առեալ ի պէտս շահեկանս. այն է Հրամանահան. պատգամատու. վկայ հաւատարիմ, կամ օգտակար եւ շահավաճառ. իբր յն. χρησμοδός qui oracula edit. կամ χρεώδης, χρήσιμος utilis եւ χρηματίστης negotiator եւ այլն.
Զոր ձայնիւ մարգարէին պիտառեալ ասէ, այս է հանգիստ իմ. (Նանայ եկեղ.։)
one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
Մի զամենայն ինչ խառն առաջի արկեալ մեկնեսցես, բայց միայն զայն՝ որ ի կարգ անդր պիտիցի. (եւագր. ՟Գ։)
cf. Մաղաս.
cf. Բիւրեղ.
Պլօր կանթեղն ընկէց ի մէջ եկեղեցւոյն եւ մանրեաց։ Մանրեցաւ պլօր կանթեղն. (Ուռհ։)
pastry-cook.
Տեսցուք որչափ կոտորածք ի բարեկեցութեանն տենչանացն գործին. որչափ յամճաբերացն եւ խոհակերացն եւ ի սեղանայօրինացն, ի պղակունտրագործացն եւ ի ծաղարարաց. (Ոսկ. մ. Գ. 17։)
full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.
Որ զհետ մարմնոյ պղծալիցն ցանկութեանց (յն. պղծութեանց) իցեն երթեալ։ Ամենայն պղծալից պաշտամամբքն քովք (յն. գայթագղութեամբք). (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 10։ Եզեկ. ՟Է. 11։)
of unclean lips.
Ունող զպիղծ կամ զանմաքուր շրթունս. (որպէս մեկին գնի ի յն).
coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.
Կամ Ի պղնձոյ ելեալ, յառաջ եկեալ, առթեալ.
air-bubble or water-bubble, globule, froath, foam.
Մեկնեաց զջուրսն ի ջուրց, եւ ձգեաց զպղպջակ հաստատութեան. (Ճ. ՟Գ.։)
bubble-shaped.
Պղպջակաձեւ ջուրն ի փայլիւն հրոյ կերպարանէր. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Թ.։)
Պղպջակաձեւ զջուրն ի վեր մղելով՝ յեռանդն հրոյ բարկութեան հողմոյ սաստիկ հնչմամբ. (Ճ. ՟Բ. որ ի Հ. դեկտ. ՟Ը.)
to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.
Հաներ ի ցով զերեսիվարս քո՝ պղտորել զջուրս բազումս։ Առ սմբակ պղտորէիր զջուրսն։ Զջուրսն յմտակի ըմպէիք, եւ զմնացեալն առ ոտն պղտորէիք։ Զջուրսն պղտորեալ ի կճռակաց ձերոց ըմպէին. (Ամբ. ՟Գ.. 15։ Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 2։ ՟Լ՟Դ. 18. 19։)
cf. Պղտորումն.
Զամենայն աշխարհական հոյլս մթերից պղտորութեան մաքրիցէ ի սրտէ. (Ճ. ՟Գ.։ Փրկեա ի ցնորից եկամուտ պղտորութեանց. Նար. ՟Ղ՟Ա։)
to pull out or to pieces hairs, feathers, flowers and similar;
cf. Փեճեկեմ.
highly adorned, well dressed.
Հարսն սիրելի եւ գեղեցկատիպ՝ պճնապաճոյճ զգեստիւ զարդարեալ՝ զբնութիւնս մեր անուանելով. (Անան. եկեղ։)
brilliantly adorned.
Ի զէնս ոսկիակուռս պճնապայծառս։ Շինէ ապա զպճնապայծառ եկեղեցին բագրանու. (Յհ. կթ.։)
to bedizen oneself with coquetry and too great attention to effect, with studied neatness.
Ընդ անզարդութեան երկաթոյս սեւութեան գունոյս, պղինձ պճնելի՝ ցոյցք առաքինութեան՝ հրաշեկ լիբանանու , իմա պղինձ փայլուն. որ եւ Ծխեալ ասի. ըստ յն. լիբանանապղինձ, կամ կնդրկապղինձ։
strongly tied or bound, firm, steady.
Զեզեկիէլ եդին ի շղթայս պնդակապս. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
Երկիր ի բազմակոխութենէ անտի պնդեալ, եւ դժուարավաստակ։ Նշանակէ ոսկրն (ոչ բեկեալ՝) զպնդող եւ զծածուկ աստուածութիւնն ի մարմինն. (Բրսղ. մրկ.։)
Պնդեցին զնա, թէ պատրաստ տար զյուս՝ որ չբեկի. (Ոսկիփոր.։)
of the same kind or sort, equal, conformable.
Մերս եկեղեցի՝ երկնայնւոյն եկեղեցւոյ համատեսակ. (Լմբ. պտրգ. յորմէ եւ Նչ. եզեկ.։)
of the same family, related.
Համատոհմիկս ոմանս, եւ ազգակիցս։ Մտերիմ բարեկամացն, եւ համատոհմիկ ազգայնոցն։ Առ ծառայակիցս եւ համատոհմիկս. (Նիւս. կազմ.։ Պիտ.։ Սարկ. քհ.։)
to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.
Համարեցաւ զնա հեղի՝ արբեալ։ Համարեցաւ զիս իբրեւ թշնամի։ Համարիցիս զիս քեզ ոսոխ։ Համարի զիս հանգոյն կաւոյ։ Համարիմ զանձն իմ հող եւ մոխիր։ Համարիմ զանձն իմ երեւելի։ Լաւ համարել։ Իրաւունս, կամ արժանի համարել։ Մի՛ համարիր դոցա զայս մեղս։ Երանի՛ առն որում ոչ համարեսցի տէր զմեղս նորա։ Մի՛ համարիք, եթէ եկի լուծանել։ Մի՛ համարիցիք ասել յանձինս։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Իբրեւ զօտարոտիս համարեալ եմք նմա։ Մի՛ համարեսցի նմա այն։ Յարիւն համարեսցի մարդոյն այնմիկ։ Ընդ անդս երկրի համարեսցին։ Ոչ էր համարեալ արծաթ, թէ իցէ ինչ.եւ այլն։
Բազում անգամ լաւ համարիմք մեռանել՝ քան ի բարեկամաց ստգիւտ լինել. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Որպէս իսահակ ոչ մեռաւ, բայց աստուած ընկալաւ (զնա որպէս) զենեալ ի ձեռն խոյին. այսպէս եւ բանին աստուծոյ համարեալ է մահ, եւ ոչ ըստ բնութեան. մեռեալ աստուածացեալ մարմնովն՝ միացեալ բանին աստուծոյ համարեալ է մահ. զի կենացն մահ ոչ յաղթէ. (Մեկն. ղկ.։)
frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.
Անտի համարձակ եկաք, եւ աստի գաղտ արձակէ զմեզ. (Շ. մտթ.։)
more openly;
—, —ս, cf. Համարձակ.
Սա եւ զիս առնէ համարձակագոյն քարոզ. (Ածաբ. պենտեկ.։)
seeing clearly, penetrating, perspicacious.
Համարձակահայեաց լինելով մեք ի նոսա. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
arithmetical.
Այս է դուռն վեցհազարեկին, որ կոչի արհեստ համարողական. է մտացածին հաշիւ սնոտի եւ խաբէական։
of equal glory or honour.
Կոչէ զբարեկամս եւ զդրացիս իւր, զհամափառ եւ զզուգահաւասար հոգիս. (Մեկն. ղկ.։)
store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.