to make amulets or charms, to enchant, to cast a spell over, to bewitch, to charm, to fascinate.
Դիւաբնակն բագնաց, յորս յուռթեալք հեթանոսական յիմարութեամբքն (զոհէին զզաւակս). (Անան. եկեղ։)
cf. Յուռթուլունք.
Բժժանօք ինչ յուռթից խորամանկել։ Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց։ Խափանիչ յուռթից, քակտիչ հմայեկաց. (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Յուսահատ.
Իբրու կտրեալ ի յուսոյ իւրմէ. անյոյս երեւեալ. սրտակտուր՝ հանդերձ յուսով. սրտաբեկ.
"cf. Յուսահատ լինիմ."
Եւ Յուսակտուր լինել. սրտաբեկիլ. վարանիլ. վհատիլ. լքանիլ. լուծանիլ. տխրիլ. ի սուգ նստիլ.
to cause to hope, to inspire with hope, to promise, to flatter.
Մի՛ յուսացուսցէ զձեզ Եզեկիա ի Տէր։ Յոր եւ յուսացուցեր զիս։ Իզուր յուսացուցեր զժողովուրդդ զայդ ի նանրութիւնս.եւ այլն։
clear, clean, pure, limpid;
pure, sincere, candid;
manifest, evident, distinct;
clearly, cleanly, purely;
distinctly, evidently, manifestly.
Իբրեւ զջուրն յստակ։ Զջուր յստակ ըմպէիք։ Իմաստութիւն շրթանց իմոց յստակ իմասցի. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 18։ Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 15։ ՟Լ՟Գ. 33։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Մերձեցաւ ոսկր առ ոսկր առ իւրաքանչիւր յօդս. (Եզեկ. ՟Է. 7։)
Ոչ եթէ ընդ վայր ինչ կարդաց զնա լոկ Բան (յն. լօ՛ղօս), այլ՝ յօդ յաւել. ասէ, Բանն (յն. օ՛ լօ՛ղօս), զի յայլմէ մեկնեսցէ զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. (ուր վրիպակաւ գրի. եդ եւ յաւել)։)
compound.
Միաւորեալ միացոյց Աստուածն զպարզութիւն աստուածային բնութեան իւրոյ ընդ յօդականութիւն տարրական բնութեանս մերոյ. (Անան. եկեղ։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
Յօդաւորի առ աստուածայինսն, եւ կարգեցելոյ։ Ամենեցունց գերազարդի, եւ ըստ կարգի յօդաւոր՝ շաղկապականի կցորդութեան. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
Ի չորից հիւթոցն յօդեալ են։ Նախ զչորս հիւթսն մեկնեալս արարեալ, եւ ապա նոքօք յօդեաց զամենայն. (Եզնիկ.։)
Յօդեաց զպատճառ պատանեկին եւ զնետին ձգելոյ. (Եփր. թագ.։)
Ոչ լուաք ինչ ի ձէնջ յայնժամ. արդ իմն յօդէք, արդ իմն կցկցէք, յորժամ իրքս եկին հասին ի վերայ. (Ոսկ. ես.) (թ. ույտուրմագ, եափամագ, տիւզմէք, էքլէմէք. որպէս ՟Ա. եւ ՟Բ. նշ)։
articulation, joint, knot;
composition, construction;
article, paragraph.
Հաստատեսցի ջերմութեամբ յօդուած ամենայնի։ Զյօդուած տապանին։ Պա՞րզ ինչ բնութիւն իցէ, եթէ յօդուածով։ Աշխարհս ի յօդուածոց եւ ի պէսպէս բնութեանց եւ ի խառնուածոց հաստատեալ է. (Վեցօր. ՟Գ։ Նար. գանձ եկեղ.։ Եզնիկ.։)
Բեկմամբ բարձիցն եւ յօդուածին՝ զիմըս պնդեա՛ յողդողդ մարմին. (Յիսուս որդի.։)
eager, desirous.
Արժանընկալ են վէրք բարեկամի քան զյօժարասէր համբոյրս թշնամւոյն. (Եւագր. ՟Ի։)
a joint of meat;
dismembered part, segment.
Զխոյն յօշեսցես, եւ դիցես ի վերայ յօշուածոյն։ Զամենայն յօշուած գեղեցիկ։ Զորթն զոր կտրեցին, եւ անցին ընդ մէջ յօշուածոց նորա. (Ել. ՟Ի՟Թ. 17։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 4։ Երեմ. ՟Լ՟Դ. 18։)
vine slips or cuttings, vine-branch.
Զի՞նչ լինիցի փայտ որթուն ... զի ամ ի յամէ զյօտ նորա ծախէ հուր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ե. 4. (ա՛յլ ձ. զ՝օտ, կամ զհօտ)։)
step-father;
cf. Հօրու.
Զօտար հայրն (զՍուրմակ), եւ զեկամուտ յօրայն (զԲրքիշոյ եւ զՇմուէլ ասորիս). (Խոր. ՟Գ. 68։)
sheaf of corn;
rick, stack.
Որպէս եզին յօրանոյ բերանակապ շուրջ եկեալն ի կալն. (Նիւս. կուս.։)
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
Յօրինել երգս. (Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 32։ Շար.։)
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
Յօրինուածովք եղեւնափայտից։ Պատեալ ոսկւով իջելով ի վերայ յօրինուածոյն (կամ յօրինուածին)։ Զձեւ եւ զյօրինուած. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 9. 35։ Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 10։)
good order;
discipline;
care.
εὑταξία . Բարեկարգութիւն. եւ Տնտեսութիւն. հոգողութիւն. խնամակալութիւն.
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
Նա՛ ես տեսի։ Նա երանի ժողովրդեան։ Նա երանի այնոցիկ է՝ որ լսեն զբանն աստուծոյ, եւ առնեն։ Նա՛ նոցա՛ ճանապարհն չէ ուղիղ. (Յոբ. ՟Ե. 3։ Սղ. ճխե. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 28։ Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 17։)
show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.
Որ շքեղաճոխ նազանօք զօրացար ի վերայ պատկերացն դրօշելոց. (Անան. եկեղ։)
maid-servant, female domestic, waiting-maid, or waiting-woman.
Ռեբեկա, եւ նաժիշտք իւր։ Դուստրն փարաւոնի, եւ նաժիշտք նորա։ Առաքեաց զնաժիշտ մի։ Տայ կերակուր ընտանեաց, եւ գործ նաժշտաց.եւ այլն։
"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
Ոչ գիտէր, թէ ո՛վ իցէ յայնժամ եկեղեցւոյն հռոմայ նախագահ. (Ճ. ՟Գ.։)
to preside over.
Ներտաղական ասի, յորժամ շեշտն նախագահէ զնուազն քան զերեկն. քանզի արեկ է շինօղ քան զշինուածն. (Երզն. քեր.։)
presidency;
precedency, primacy, primateship.
Ոչ զերկրորդականն ունի գահ, այլ զաւագութեան թեկն ածէ, տալ նմա զնախագահութիւն։ Դարձուցանէ ի նա զնախագահութիւն. (Խոր. ՟Բ. 10. 18։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
Երեկոյ մարդոյ է օր մահու, իսկ առաւօտ է աներեկոյ օր ընդհանուր յարութեան. զոր նախագաղափարաւ (նախ յանձին) եցոյց քրիստոս. (Մխ. ապար.։)
chief, principal.
more ancient;
cf. Յառաջագոյն.
Ի յերկս բանի մեկնութեան նախագունիցն. (Սարգ. յիշատ.։)
writing beforehand;
prescription, usucaption.
Նախագրութեամբ մարգարէիցն եկն։ Աւետարանչացն նախագրութեանց. (Գէ. ես.։ Սկեւռ. յար.։)
entrance-door, portal;
vestibule;
commencement.
Կացոյց զիս ի նախադուռն դրանն ներքնոյ. (Եզեկ. ՟Ը. 3։)
Կա՛ց առ նախադրունս եկեղեցւոյն։ Ելանէ ի տեղի նախադրացն. (Ճ. ՟Գ.։)
Օրս (բարեկենդանի) նախադուռն է պահոց։ Ոչ ոք ի նախադրունսն պղծեալ՝ արժանաւորի մտանել ի սրբութիւնսն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.
Զոր շնորհն աստուծոյ ընտրեաց նախ ի քահանայութիւն, նա է նախաթոռ յեկեղեցւոջ. (Կանոն.։)
provident, careful.
Տեսի ի նմա միանգամայն յաղագս եկեղեցւոյ նախախնամականս զքո մտացդ. (Բրս. թղթ.։)
to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.
προνοέω, προμηθέομαι provideo, prospicio, procuro διοικέω rego, administro, guberno. Կանխել ի խնամել. կանխաւ հոգ տանել մեծաւ խնամով. խնամարկել. անտեսել. տնօրինել. ուղղել. ղեկավարել. յառաջատես լինելով հոգալ.
prenotion;
prescience.
Նախընթաց ծանօթութիւն՝ տեղեկութիւն. եւ Մերձաւորութիւն ի մէջ ծանօթից.
predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.
pre-establishment.
Իսկ ընթերցուածքն շարամանեալ խորհրդով համաձայնին նախակարգութեանցս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Կանխաձայն.
spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.
Ծաղր անվայելուչ, ձայն աղմկեալ, բարկութիւն նախաձեռն. (Մեկն. ղեւտ.։)
to undertake;
to presume;
to preelect;
to promote, to raise, to exalt;
to consecrate or ordain.
Տեսեալ զյառաջադիմութիւն պատանեկին՝ նախաձեռնեն զնա ի կայսերս պատիւ. (Վրք. սեղբ. եւ կոստ.։)
to predict, to foretell, to prophesy.
հոգեկիրքս զհանդերձեալ աստուածորդւոյն զսքանչելագործութիւնս նախաճառեալ աստուածաբանեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
prediction, prophecy.
Ապառնեացն մարգարէականս նախաճառութիւնս։ Զնորայն նախաճառութեանց սորայս կատարելագործութիւնս զճշմարտութիւն հաւատարմացոյց. (Դիոն. եկեղ.։)
to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.
Ի գազանաբարոյութիւն նախանձեալք, եւ ի համազգիսն հումք եւ մարդատեացք. (Մեկն. ղեւտ.։)
to raise envy, to cause envy, to excite or awake jealousy;
— ի բարի նախանձս, to incite to emulation;
— զաստուած, to excite the jealousy or anger of the Almighty.
παραζηλόω, ζηλόω ad aemulationem provoco, aemulari facio եւ aemulor. Տալ նախանձիլ. գրգռել վառել ի նախանձ (բարի կամ չար). նախանձ արկանել. նախանձաբեկ առնել.
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Բա՛րեկամ, տու՛ր նախապատուիս քո տեղի. (Լմբ. առակ.։)
to respect, to honour most, to pay the highest honour to.
Յաղագս մեծատանց պատուիրէ, զի մի՛ նախապատուեսցին քան զաղքատսն յեկեղեցիս. (Նախ. յկ.։)
predicted, announced beforehand.
Զգրովք հարցն եկեալ՝ ըստ նախապատում նոցայն հանդիսի ծանօթս կացուցից։ Ըստ նախապատումն իմոյն բանի. (Յհ. կթ.։)
Այլ իմն ձայն բանիդ աստուծոյ անուանեմ նախապատում եկաւորութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Նախասացիկ.
Զսա եւ հնձան եւս յորջորջէ յառածս նախասաց նուագի. (Անան. եկեղ։)
predicted, foretold.
Զսա եւ հնձան եւս յորջորջէ յառածս նախասաց նուագի. (Անան. եկեղ։)