to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.
Իսկ ՊԱՏՃԱՌԵԼ, իլ, որպէս Ներգործել, առթել, եւ յառաջ գալ ի պատճառէ իմեքէ, ոճ է յետնոց. զորպէս,
tale-teller;
cf. Պատմիչ.
Որ նորայն էին պատմաբանքն՝ աւետարանագիրքն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Պատմեմ.
Յետոյ կրեցին՝ զոր ինչ առաջին եւ երկրորդ գիրքն պատմաբանեն. (Նախ. ՟գ. մակ.։)
to write history.
Նաւեաց (Պղատոն ի Սիկիլիա), զի պատմագրեսցէ զհուրն որ ի յետնէ ելանէ. իմա՛, զի տեսցէ. որպէս դնի ի լտ. քանզի նոյն բայ յն. նշանակէ եւ տեսանել. (որպէս թարգմանի եւ ի Գաղ. ՟Ա. 18)։
historiography, history.
Հի՞մ եւ զգործեցեալսն ի Քրիստոսէ պատմագրութեամբ մեզ ետուն աւետարանագիր սուրբ հարքն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to narrate, to relate, to recount, to recite, to tell, to report, to expose, to debit an account, to say by retail;
to publish, to manifest, to announce;
երկինք պատմեն զփառս աստուծոյ, the heavens proclaim the glory of God.
Պատմեն գիրք թագաւորութեանն։ Աստի սկիզբն արասցուք բանցիդ՝ պատմել խոստացելոց։ Պատմեցէ՜ք ինձ։ Պատմեաց ծառայն Իսահակայ զամենայն զխօսսն։ Պատմեաց տակառապետն զերազն իւր Յովսէփայ։ Պատմեցէ՜ք ի հեթանոսս զգործս նորա։ Պատմեցից զամենայն սքանչելիս քո։ Երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ։ Ետես զնա, եւ պատմեաց զնմանէ։ Վասն պատերազմացն պատմէին հեթանոսքն։ Ո՞ պատմեաց քեզ՝ թէ մերկ ես։ Ել պատմեաց երկուց եղբարց իւրոց արտաքոյ։ Պատմեցաւ Աբրաամու։ Պատմեսցեն զիրաւունս քո Յակոբայ։ Պատմէին բանքս այսոքիկ.եւ այլն։
narrator, historian;
— լինել, to relate, to tell, to announce.
Փութացարո՜ւք հետեւեալ՝ պատմող լինել Պետրոսի եւ Յովհաննու սիրելւոյ. (Շար.։)
stole, long vest, garment, tunic, cassock;
գեղեցիկ —ք, fine clothes;
թխատեսակ —, dress coat;
— հանդարձից or փոխանակաւ, a suit of new clothes.
Արար նմա պատմուճան ծաղկեայ։ Որդւոցն ահարոնի արասցե՜ս պատմուճանս, եւ կամարս։ Զգեցոյց նոցա զպատմուճանսն, եւ ած ընդ մէջ նոցա զկամարսն։ Պատառեալ զպատմուճան իւր։ Ի վերայ պատմուճանի իմոյ վիճակս արկանէին։ Իսկ զպատմուճանն՝ քանզի էր առանց կարանի, ասեն ցմիմեանս, մի՜ պատառեսցուք զայդ։ Երկիւղիւդ՝ ատել եւ զպատմուճանն՝ որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ։ Պատմուճանն ազնիւ որդւոյ իւրոյ երիցու։ Սրբեցարո՜ւք եւ փոխեցէ՜ք զպատմուճանս ձեր։ Ամենեցուն ետ կրկին պատմուճանս։ Հինգ պատմուճանս փոխանակաւ.եւ այլն։
properly, suitably, decorously, decently, with propriety.
cf. Պատշաճ.
Պատշաճաւոր իմաստութեամբ ետ պատասխանի։ Զպատշաճաւոր բանն ասաց։ Ապացոյց ինչ պատշաճաւոր։ Պատշաճաւոր է ասելն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։ Վրք. հց. ՟Ծ՟Դ։ Սկեւռ. ես.։ Վրդն. ծն.։)
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
Զգետնեաց գիւրաւ (քրիստոս զսատանայ) ըստ իւրում պատշաճութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
cf. Պատշգամ.
Համարեալ էին նոցա գետնանկողինքն իբրեւ զնկարեալ պատշկամս. (Եղիշ. ՟Է։)
eager for honours, greedy of glory, ambitious, desirous of praise or distinction;
vain-glorious, vain;
generous, bounteous, obliging, officious.
Զպատուասէրն լեզու սրբոյ ոսկեբերանին եւ զմեծ ի քահանայապետին բարեհամբաւեսցուք. (Պրոկղ. յոսկեբ.։)
cf. Պատուասիրաբար.
Այսպէս եւ պօղոս առնէր՝ պատուասիրապէս աւետարանելով, ոչ ուր անուանեցաւ քրիստոս. (ՃՃ.։)
Պատուասիրապէս յինքն ածէր յանձան ձէր զներքինապետն. (Յհ. կթ.։)
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
Առ հայրն իւր պատուասիրեալ զբոլորիցս բարետրութիւն. ամենայն տունկ ոչ արմատացեալ ձեռամբ հօր իմոյ՝ քակտեսցին. (Նար. մծբ.։)
Պատուասիրէին (սամարացիք) յաղագս աբրահամու, եւ նախահայր զնա անուանէին՝ որ ի քաղդէացւոցնէր։ Պատուասիրի այնուհետեւ ոչ կարծել սնոտի եւ ի նանիր զսքանչելիսն։ Զի մի ոք ասասցէ՝ եթէ պատուասիրելով առնէր զայս, երեւեցուցանէ՝ թէ խնամ ունելով նոցա գործ է զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 34։ ՟Բ. 10։)
constructed of, or made with beams, ceiled;
walled;
balustrated.
Եւ ամենայն դրունք եւ ամենայն անջրպետք չորեքկուսի պատուարաւորք, եւ ի դրանէ ի դուռն երեքկին. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 5։)
honourable, respectable;
honorary;
honest;
noble, magnate, dignitary;
—ք, nobility.
Հանդերձ հազարապետօքն եւ արամբք պատուաւորօք (կամ պատուականօք) քաղաքին. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 23։)
Ա՛ռ զպատուաւորս քո ... եւ անցցես յայակոյս գետոյս. (Ասող. ՟Դ. 4։)
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
Մինչեւ յե՞րբ ոչ կամիք լսել պատուիրանաց իմոց եւ օրինակաց։ Մի անցանիցէ զպատուիրանօքս։ Հասից ի պատուիրանս նորա։ Զպատուիրանօք նորա ոչ անցից։ դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Պատուիրան նոր տամ ձեզ։ Ըստ պատուիրանաց եւ վարդապետութեան մարդկան, եւ այլն։ Առաջին պատուիրան՝ եւ պատուիրանացն տէրունագոյն՝ պատուել զաստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
Պատուիրեաց տէր աստուած ադամայ։ Որպէս պատուիրեաց աստուած նոյի։ Դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Գիտէի՝ եթէ պատուիրեսցէ որդւոյ իւոց եւ տան իւոյ յետ իւր՝ պահել զճանապարհս տեառն։ Պատուիրեաց աբիմելէք ամենայնժողովրդեան իւրում։ Պատմեաց Դաւթի զամենայն ինչ՝ զոր պատուիրեաց նմա յովաբ։ Արքայ պատուիրեաց ամենայն յուդայ։ Պատուիրեաց նոցա, զի մի՛ ինչ բարձցեն ի պանապարհ, կամ զի մի՛ ումեք ասիցեն։ Պատուիրեաց նմա՝ մի՛ ումէք ասել։ Պատուիրեցին՝ ամենեւին մի՛ խօսիլ.եւ այլն։
to punish, to chastise, to correct;
to avenge;
to scold, to chide, to reproach, to reprimand;
to threaten.
ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ. որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ. ἑπιπλήττω, ἑπιτιμάω, ἑγκαλέω castigo increpo, objurgo, coarguo reprehendo. Սաստիւ եւ սպառնալեօք դատափետել. սաստիկ յանդիմանել. սաստել.
Ոչ ուժգնագոյնս զնոսա պատուհասեաց։ Պատուհասելով զնոսա ասէր՝ թէ յիւրսն եկն, եւ իւրքն զնա ոչ ընկալան։ Չպատուհասել զյանցաւորն՝ մեծ վնաս է վարդապետին եւ աշակերտին. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
Հանգուցեալ. դարձուցանել յանդորր. զետեղել յանքոյթ վիճակ.
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Կամ ՈՒնիլ զտեղի. զետեղիլ. ժողովիլ, հանգչիլ.
cf. Պատսպարան.
Ոչ դիմաց ետու զգուշութիւն, եւ ոչ թիկանց պատսպարութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Աղկիմոս որ չէր յազգէ քահանայապետութեանն՝ ի շուրջանակի պատսպարութենէ յաջորդէր զքահանայապետութիւն. իմա. օգնութիւն գտեալ աստի եւ անտի. ըստ յն. περιδρομή , շրջնթացութիւն. ասդին անդին ինկնալով։
promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
Ոչխարք պատրաստաբար կարին, եւ ճնճղուկք մեքենայիւք որսորդաց դիւրաւ ըմբռնին. (Եփր. աւետար.։)
cf. Պատրաստ.
Առէ՛ք պատրաստական քարինս երկոտտսան։ իբրեւ զառաւօտ պատրաստական գտցուք զնա։ ուխտ յաւիտենական եդ ինձ պատրաստական յամենայն ժամանակի պահել։ Զպատրաստական հացն յերկնից ետուր նոցա. (Յես. ՟Դ. 3։ Ովս. ՟Ղ. 3։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 5։ Իմ. ՟Ծ՟Զ. 20։)
to deceive, to cheat, to seduce, to dupe, to defraud, to circumvent, to surprise;
to abuse.
իսկ աստուած զօրութիւն ետ, որ պատրեալն էր՝ կոխել եւ մանրել զպատրողն. (Իսիւք.։)
cf. Պատրիարք.
Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
Պատրիարգք, որք թարգմանի հայրապետք, որք ունի զաթոռ չորից աւետարանչացն. (Մխ. դտ.։)
Պատրիարգ, որ է հայրապետն. (Սանահն.։)
պատրիարգք անտիոքայ, Պետրոս, լուդիոս, իգնատիէ, իրոն Եւն։ Պատրիարգք աղեքսանդրի, Պետրոս, մարկոս, ակին, մելոս եւ այլն. (Մխ. այրիվ.։)
cf. Պատրիարգարան.
ՊԱՏՐԻԱՐԳԱՆՈՑ ՊԱՏՐԻԱՐԳԱՐԱՆ. πατριαρχεῖον patriarchae domus, aedes vel sedes patriarchalis. Հայրապետանոց. տուն պատրեարգի.
patriarchate, patriarch's residence or see.
ՊԱՏՐԻԱՐԳԱՆՈՑ ՊԱՏՐԻԱՐԳԱՐԱՆ. πατριαρχεῖον patriarchae domus, aedes vel sedes patriarchalis. Հայրապետանոց. տուն պատրեարգի.
patriarchate, patriarchship, patriarchy.
πατριαρχία patriarchatus. պատրիարգն գոլ, եւ իշխանութիւն պատրիարի. հայրապետութիւն.
wick;
match;
— վիրաց, lint, lineament, scraped lint.
եթէ ոչ արկանես իւղ, ճրագն շիջանի. եւ եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խոտացեալ անճառագայթ լինի եւ աղօտանայ. (Եփր. աւետար.։)
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
Մի իբրեւ պատրուկ չարութեան ունել զազատութիւն. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 16։)
Մերկ եւ առանց պատրուարկի բանիւ յանդիման կացուցանել. (Պետ.։)
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
Ամպ ինչ լուսաւոր անջրպետեաց ի մէջ ժողովրդեանն եւ մարմնոյն (մովսեսի), շուրջանակի պատրուակեալ զնովաւ՝ առ ի յոչ իմանալ զթաղումն նորա. (Շ. յուդ. ՟Թ։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
ՊԱՐԱԳԱՅ, այք. Ըստ փիլիսոփայից եւ քերականց՝ Հանգամանաք. հետեւանք. յարակից.
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Երեւելին յառաքեալս պետրոս ասաց առ իսրաէլ, եթէ տէր զնա եւ քրիստոս աստուած արար. միթէ մե՞ք պարագրեցաք զձայնս զայս. (Աթ. ՟Ը։)
Թէոդիտէ զնա՝ հետեւակ չորքոտանի, եղջերաբոյս, կճղակաւոր, բչողական. որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեան արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
Զարծուին պարագրէ՝ հետեւակ չորքոտանի ... որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեանն՝ արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
to circulate, to take a turn.
Պարայածեալ պատեալ շրջափակեալ պաշարեալ պահէին զդրունս տանց։ Հետամութք լեալք միմեանց, եւ զմիմեանց պարայածեալք (թշնամութեամբ). (Յհ. կթ.։)
to return, to retire.
ՊԱՐԱՆԵԼ ՊԱՐԱՆԻԼ. ἁναλύω, -ομαι resolvo, -or, revoco, revertor. Իբրու տարանաւ յետս քարշել. կոչել. Եղնա ոգին՝ անդրէն ոչ դառնայ, եւ պարանել շունչն գրաւեալ. (Իմ. ՟Ծ՟Զ. 14։)
to scratch oneself, to stretch, to yawn on awaking.
այնուհետեւ պարապատեալ զիւրայնովքն՝ զմեզ արասցէ ... զգենուալ զանապականութիւն. (Պրպմ.։)
Սկսանի այնուհետեւ մերթ յորանջել՝ յողն երթալ, մերթ ձգտել՝ պարապատել. (Վեցօր. ՟Ե։ 1)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
ՊԱՐԱՊԵՄ եցի. չ. ՊԱՐԱՊԻՄ եցայ. ձ. σχολάζω, σχολήν ἅγω, ἁσχολούμαι vaco, sive otior, vacat mihi. Բցռ. խնդրով՝ է Պարապառնուլ. դատարկանալ. յետս կալ.
ՊԱՐԱՊԵԼ. σχολάζω, προσασχολοῦμαι vaco, seu occupor, totus incumbo εὑκαιρέω opportunitatem nanciscor. (որ հայի եւ ի ՟Անչ). Առաւել ար. խնդրելով վարի՝ որպէս Պարապ բերել. դեգերիլ. զհետ լինել իմիք. պատկառ կալ.
Պարապեցին մոլորական վարդապետութեան։ Ոչ զինուորականին պարապեաց վարժից, եւ ոչ իմաստասիրական ինչ կրթութեանց. (Պիտ.։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
Զարշակունեացն տոհմ որեարս ի վարժս վարդապետութեան պարապեցուցանէր. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
inactivity, idleness, disoccupation;
occupation, application, exercise, study;
leisure, opportunity, ease.
Բազում աղօթից պետք լինիցին, բազում ժուժկալութեան, բազում պարապութեան, զի կարիսցեմք հասանել խոստացելոց բարութեանցն։ Ի սակաւ ժամու մեծամեծ չարիս գործէ բարկութիւնն. չկարոտանայ բազում պարապութեան. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.
Ո՛րքան փոյթ բերէր յանձին՝ միայն աւետարանական քարոզութեանն պարապմանց. (Նանայ.։)
ՊԱՐԱՊՈՒՄՆ, պմունք. σχόλιον, -ια scholion, -ia, glossa, notula, adnotatio. Դեգերանք ի վարդապետական բանս. մեկնութիւն. բացատրութիւն մասնաւոր. ծանուցում, գիտնալիք.
cf. Պարագլուխ.
Առաջին ի պարու. պարագլուխ. պարապետ. գլխաւոր.
Ի բոլորն պարառաջ ճանաչիւր (աբրահամ որպէս քաղդեասցի աստեղագետ)։ Զմի ի նոցանէ կացուցանեն պետական եւ պարառաջ պայազանց։ Պարառաջ էր պարածանաց քում տողանի տէրութեան։ Պարառաջ բոլոր կրոնից անձնացելոց (սուրբ հայրն անտոն). (Մագ. ՟Է. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ. ձ։)
to define;
to relegate, to exile, to banish.
Յովհաննես աւետարանիչ պարասահմանել ի պարմոս կղզւոջ. (Ոսկիփոր.։)
fattening.
Առ ժամայն զնա որովայնի պարարմամբ պատրուակեմ, եւ յետ այսր ի մտաւորական ճգնութիւն փոփոխիմ. (Կլիմաք.։)
chorus-singer;
chorister;
dancing, appertaining to dancing;
surrounded, encircled.
fleet;
cf. Նաւատորմ.
Զտորմիղ նաւամարտիկնաւացն յունաց վանեալ վկանդէր։ Նաւամարտիկ տորմիղ նաւացն նաւարկեաց ի փասին գետ։ Արգիացւոց տորմիղ նաւացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Տուգանք.
Տոյժն տուգանաց։ Ո՛վ տուգանացս։ Համբերել նայապէս զրպարտողացն տուգանաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
cf. Տուժեմ.
Նաեւ զմեզ այժմ տուգանէ այնպէս սատանայ (որպէս զյովբ)։ Կռփէր, բանդէր, տուգանէր, հարկս պահանջէր։ Տուգանելով զզգայարանս. (Շ. յկ. ՟Կ՟Գ. եւ Շ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։ Վրդն. ղեւտ.։)