superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
ἑπιστασία, προστασία praefectura, administratio, moderatio, regimen. Ոստիկանութիւն. առաջնորդութիւն. հոգաբարձութիւն. նախագահութիւն. պետութիւն. տնտեսութիւն. եւ Հովանավորութիւն.
cf. Վերակնեմ.
Այլ յուսով վերակնարկեմ քեզ, որ պետրոսի ձգեցեր յօգնութիւն զձեռն. (Գանձ.։)
to look on high, to lift up one's eyes.
Այլ յուսով վերակնարկեմ քեզ, որ պետրոսի ձգեցեր յօգնութիւն զձեռն. (Գանձ.։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
ՎԵՐԱԿՈՉԵԼ. ἁνακαλέω revoco. Յետս կոչել. դարձուցանել.
name, appellation.
Ի ձեռն երկաքանչիւրոցն անուանացն վերակոչութեան (սիմոն պետրոս). (Նանայ.։)
aloud, loudly.
Յետ այսր ասէ եպիսկոպոսն վերաձայն։ Եւ երգեն վերաձայն սկիզբն պատարագին. (Մաշտ.։)
to repeat, to treat again;
to state above.
Յետ այսորիկ վերաճառէ սարկաւագն առ ժողովուրդն. աստուածային եւ երկնաւոր շնորհք , եւ այլն. (Պտրգ. աթ.։)
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
Պահելով զպատուիրանն՝ յանապականութեան եւ յանմահութեան վիճակն մարմին վերամբառնայ։ Վասն որոյ եւ յայդպիսի պատիւ վերամբարձար։ Գետնաստորս սակաւ մի վերամբարձեալս ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին։ Զխաղաղացեալ ոգին եւ յոյժ վերամբարձեալ՝ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Լծ. ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
Ի խորանս պետականս վերամբարձ ճոխանային. (Յհ. կթ.։)
elevation, height, excellence, sublimity.
Յամենայն գետնանախանձութենէ վասն վերամբարձութեան արտաքս որոշեալ. (Դիոն. երկն.։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Փակեմ զդուռն ի վերայս. ամենայն յետ ի ներքս մտանելոյս. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Ի յաւանին վարդգիսի՝ որ ի վերայ քասաղ գետոյ. (Խոր. ՟Բ. 16։)
cf. Վերաշնչումն.
Ընկեցին զին ի տուն՝ սուղ ինչ վերաշնչումն ունելով, կարծեցեալ յետ սուր ինչ մեռանել. (Ճ. ՟Ա.։)
respiration, breathing;
— հողմոց, blowing of the wind.
Ընկեցին զին ի տուն՝ սուղ ինչ վերաշնչումն ունելով, կարծեցեալ յետ սուր ինչ մեռանել. (Ճ. ՟Ա.։)
to praise aloud, openly, to extol, to cry up, to celebrate.
Վերապատմել տիեզերաց զաւետարանն փրկութեան։ Ելին քարոզք ընդ տիեզերս անստուերաբար բարբառով բանի վերապատմել զաստուածութիւն համագոյ. (Զքր. կթ. ննջ.։ Զքր. կթ. կուս.։ Ժող. շիրակ.։)
to revere, to honour, to respect.
Զգրիգորիս սուրբ հայրապետն եկա՛յք վերապատուեսցուք։ Վերապատուեն զքահանայապետն սուրբ։ Վերապատուեմք զքոյին աստուածամայր զհանգստեան տօնս։ Զոր ի հռովմայ գահիցն վերապատուեցեր. (Շար.։)
Գթասցի՛ս ի մեզ ... ի կարապետիդ քո ձեռն, զոր վերապատուեմք այսօր. (Տաղ.։)
to send on high.
Առ քահանայապետն վերառաքել զփափագօղս. (Դիոն. եկեղ.։)
director;
bishop.
ἕφορος inspector, praeses. Վերադիտող. տեսուչ. եպիսկոպոս. դիտապետ. վերակացու. ոստիկան. պարետ. տնտես. տնօրէն.
direction.
Դիտապետութիւն. վերակացութիւն. պաշտօն.
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
Բազմացաւ ջուրն, եւ վերացոյց զտապանն։ Վերացուցեալ զգաւազանն՝ եհար զջուր գետոյն։ Վերացոյց սաւուղ զգեղարդն ի վերայ յովնաթանու։ Ի վերացուցանել տեառն զեղիա շարժմամբ յերկինս։ Վերացոյց զպսակն ի գլխյ իմմէ։ Վերացուցանիցե՞ս զվիշապն կարթիւ։ Եթէ վերացուցի ձեռն ի վերայ որբոյն։ Որ վերացոյց աջով իւրով զմովսէս։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
Անքնին դատաստանն աստուծոյ եւ նահասանելի խորքն ի նոյն ամ վերափոխէր զերանելի հայրապետն սուր. (Ժող. հռոմկլ.։)
Assumption;
demise, decease, death.
Վերափոխումն յաշխարհէ յայսմանէ յաշխարհն կենդանեաց։ Յետոյ վերջին կէտըն հասեալ, վերափոխման հրաւէր եկեալ. (Յհ. կթ.։ Լմբ. ի շ.։)
apparent, superficial;
superficially.
(Ըստ յետնոց ասի Վերերեւութաբար.)
cf. Վերընկալ.
Զկնի քո ո՞վ իցէ արժանի յաջորդելոյ զաթոռ քո՝ վերընդունակ լինել քահանայապետութեան եւ վարդապետութեան եկեղեցւոյ սրբոյ։ Դրա զկնի իմ եղիցիս քահանայութեանս եւ աթոռոյս վերընդունակ. (ՃՃ.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
Վերընկալ լաստիւ էին աստուծոյ (նաւակաւ պետրոսի), որով գրաւեալ զձկունսն, եւ ահիւ պակուցեալ. (Շ. տաղ.։)
analysis.
Որք ի գետոց եւ ի նաւաբաշխից շնչեալ լինին (հողմք), եւ որք ի պատառմանէ ամպոց ի վերլուծութեան թանձրութենէ յինքեանս յաւելուն. (Արիստ.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
Զեկուցանէ երկրորդ վերնագիրն այնուհետեւ զանունն։ Ոյր անուն ծանուցեալ ի վերնագրէն։ Ոյց զեկուցանէր ըստ վերնագրին։ Ունէր վերնագիր. (Պիտ.։)
Վերնայնոցն զհետ երթալ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Աւետիս տալ վերնայնոցն. (Եփր. համաբ.։)
up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
Ընկալան զգիրն, որ ի վերոյ ունէր զաւետիս կեանց, եւ ի ներքոյ զդառնութիւն մահու. (Եղիշ. ՟Գ։)
born after;
posthumous.
Յետածին. ի վերջէ ծնեալ. զկնի եղեալ՝ յաջորդեալ.
Հուսկ վերջածին է եւ կրսերագոյն։ Հաւատացեալ քրիստոնեայք՝ անախտ աւազանիս ծննդեամբ եղբարք են վերջածինք քրիստոսի։ Զդաւիթ ի վերջածին գառանց թագաւոր իսրայէլի վերակոչէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 157։ Վրդն. աւետար.։ Տօնակ.։)
the remaining back, receding, desistance.
Յետս կալն. յետնութիւն. կասումն.
backside;
stern.
ի վերջակողմն. ՟Ե. Յետակողմն. յետս կոյս. ի թիկունս կոյս.
remaining back;
outliving, surviving.
ὔστερος, ἑκγόνοι posterior, posteri. Յետամնաց. յետ այլոց կենդանի մնացեալ. հետագայ. յետինք. յաջորդք.
Զհետ մեռելոյն ... վերջամնացք նորա. (Սիրաք. վջ։)
Յետ մահու յիշատակ թողում առ վերջամնացսն։ Իբրեւ զոչինչ է համարեալ առ վերջամնացսն. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ժղ.։)
cf. Վերջոտնիմ.
ՎԵՐՋԱՆԱՀԱՆՋ ԼԻՆԵԼ. Յետս նահանջիլ.
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
ὐστερίζω, ἑφυστερίζω post remaneo, desum. Յետնիլ. յետս կալ. յետս մնալ. նահանջիլ. կասիլ. պակասել. նուազիլ. ետ՝ ետեւ մնալ.
Մարմնականն յառաջանայցէ ի նմա, եւ միւսն վերջանայցէ։ Մի՛ յառաջ անցցէ ախտիցն, այլ վերջասցի ի սոցանէ։ Վերջասցի եւ անկցի յետս կոյս. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ե։ Փիլ. այլաբ.։)
Յընթացս յառաջելն յովհաննու, եւ վերջանալն պետրոսի. (Սկեւռ. յար.։)
Յառաջանայր հայրապետն քաջալերելով, եւ մարտակիցքն ոչ վերջանային ի հանդիսաւոր մարտին գործակցութենէ. (Պիտ.։)
ՎԵՐՋԱՆԱԼ. Հրաժարել. խորշիլ. խուսափել. օտարանալ. ետ քաշուիլ.
to withhold, to retain, to keep back, to detain;
to deprive of.
ὐστεραίνω detineo, revoco. Յետնեցուցանել. յետս նահանջել. կասեցուցանել. վրիպեցուցանել. ետ քաշել.
Այս վերջացուցանէ զիս ի պատահմանէ պատուոյ։ Վերջացուցին զժողովուրդն (ի մտից երկրին աւետեաց). (Լմբ. առ լեւոն. եւ առակ։)
bordered, trimmed, fringed;
last, final;
border, hem, selvage;
fringe, trimming;
pinking, ribbon, galloon;
զարդարել ի —ս, to fringe, to border, to bind with ribbon, to pink.
Ի նմանութիւն արտախոյրն պսակի ի վերջաւորն փողփողելոյ։ Վերջաւորս փողփողեալս նշանակապ եւ պալարակապ մետաքսիւք. (Ագաթ.։)
the last;
ի —նսն, lastly, in the last place, after all.
մ. ՎԵՐՋԵԱՆՔ, Ի ՎԵՐԵԱՆՍՆ. Անագան ժամ. եւ Յետոյ. վերջոյ. ետքերը, ետքը.
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
ἕσχατος ultimus, extremus, summus ὔστερος posterior. (հակադրեալն բառիս Առաջի). Յետին ըստ կարգի ժամանակին. ի վերջէ դասեալն. ապագայ. հետագայ. վերջի, ետքի.
ՎԵՐՋԻՆ. Յետին, որպէս տեղեաւ եւ աստիճանաւ. ծայրագոյն.
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
ՎԵՐՋՈՏՆԻԼ (գրի եւ ՎԵՐՋՈՏԻԼ, ՎԵՐՋՆՈՏԻԼ). Ի վերջ կամ յետս ընկրկիլ ոտիւք կամ ոտից. կարի յետին լինել. յետնիլ, վերջանալ. կասիլ. յետս մնալ.
Ի նոյն բլուր՝ ուստի էջ, վերջոտնեալ ելանէ։ Պետրոս կասկածանօք թուի ինձ վերջոտնել։ Պետրոս ըստ պատկառանացն եւ երկիւղի ուրացութեան վերջոտնեալ լինէր (յընթանալն ի գերեզմանն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Նանայ.։ Սկեւռ. յար.։)
Ոչ վերջնոտեալ կալայ զյետին տեղին։ Բայց աշոտ վերջնոտեալ հանդերձ վահանաւ՝ եկն եհաս խաղաղութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 15։)
six.
Ծնայ նմա որդիս վեց։ Վեց ստեղունք արձակեալք ի կողմանց նորա։ Եւ յետ վեց աւուոր.եւ այլն։
six hundred.
Նոյ էր ամաց վեցհարիւրոց։ Վեցհարիւր հազար այր հետեւակ։ Վեց հարիւր կառս ընտիրս։ Իբրեւ վեց հարիւրոց արանց.եւ այլն։
colossal, gigantic, of great stature, of enormous magnitude;
— արձան, colossus;
— այր, giant.
Ծովական ալիք յետս նահանջի, անկարացեալ զվիթխարեաւն զանցանել լերամբ. (Սկեւռ. ի լմբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)
course, current, flux, flow, stream;
abortion, miscarriage.
Յոյժ գիջութեամբք հոսանուտ վիժանք։ Գետոց վիժանք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
Առաւել ի վիճաբանութենէն՝ ամբարտաւանութեան երեւումն։ Վիճաբանութիւն տան (այսինքն ընտանեաց) աստուածային գործոցն շփոթումն բերէ։ Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն (այսինքն դիմախօսութեամբ) զհարազատ սիրոյն ցուցանել զօրինակ. (Բրս. հց.։ Շ. ՟ա. պետ. ՟Խ՟Է։ Պիտ.։)
feudatory, farmer;
successor.
Զսուրբ մանուկն զյուսիկ զհայրապետն՝ զաթոռակալն եւ զվիճակակալն վիճակին թադէոսի. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
Մատաթեայ զառաքելութիւն վիճակեաց, եւ ագաբեայ եւ տիմոթեայ զմարգարէութիւն։ Վիճակեցին զքաղաքն, եւ անկաւ վիճակն կուռնելիոսի։ Զպատմուճանն վիճակեցին՝ ու՛մ եւ ելցէ։ Վիճակեալ երկոցունց (թագաւորաց՝ պրս. եւ յն) զմեծ զաշխարհս հայոց բաժանեալ ծառայեցուցին։ Տեսանես զհանդերձսն մերկացեալ, զպատմուճանն վիճակեալ. (Լմբ. ստիպ.։ Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Ի՟Բ.։ Երզն. մտթ.։ Փարպ.։ Եղիշ. խաչել.։)
Զերանականն վիճակեսցեն հանգիստն, եւ միշտ ընդ աստուծոյ եղիցին։ Որք զքահանայապետութիւնն են վիճակեալք. (Դիոն.։)
to give or distribute by lot, to allot, to assign in lots, to appoint;
to indicate as heir, to put in possession of an inheritance, or of a benefice;
to give a title to orders.
Ոչ վայրապար վիճակեցաք, քանզի աստուած է՝ որ վիճակեցոյց։ Զոր սուրբ գտեալ աստուծոյ՝ ի լսել զխորհուրդս իւր վիճակեցոյց։ Զլաւն՝ իւրեանց վիճակեցուցանէին։ Պա՛րտ է ձեզ զգրիգոր վիճակեցուցանել առանց յապաղելոյ ի քահանայապետութիւն։ Զեպիսկոպոսունս վիճակեցուցանէր ի գլխաւորութիւն ժողովրդոցն տեառն. (Ոսկ. եփես.։ Իսիւք.։ Փիլ. լիւս.։ Ագաթ.։)
hidden in a rock, in a cavern, in ambush, waiting for among the rocks.
Ի գետնամուտ եւ ի վիմադարան գազանաց. (Նար. մծբ.։)
producing stones;
produced by stone.
Լեառն վիմածին, աղբիւր յորդառատ։ Այսօր զաւակ յովակիմայ ետուր զլեառն վիմածին. (Շար.։)
to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.
Գետս այս պաղէր ձեամբ, մինչ յատականալ նմա եւ վիմանալ. (Պտմ. աղեքս.։)