brightness, lustre, refulgence, brilliancy, splendour.
spleen-sick, troubled with the spleen, splenetic;
spleen, melancholy.
Ջերմն, կամ փայծաղնացաւն։ Հանապազ հետ այս ջերմանդ փայծաղնացաւութիւն լինի. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Փայտահար.
hatchet, axe;
hoe, mattock, spade, pick-axe.
ἁξίνη, πέλεκυς securis. որ եւ ՓԱՅՏԱՀԱՏ. Տապար. կացին. փետատ.
Արդէն փայտատ առ արմին ծառոյ դնի։ Կոտորեսցէ զոստս անտառին փայտատով. (Եփր. աւետար. եւ Եփր. համաբ.։)
to pet, to take great care of, to nurse tenderly, to fondle, to caress, to make much of;
to fawn upon, to cajole, to flatter.
Զփիղիպպոս այնուհետեւ որբ մնացեալ փայփայէր ոստիկանութեամբ ոմն յազգէ թագաւորութեանն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.
ՓԱՆԱՔԻ σμικρός pusillus, exilis (լծ. եւ լտ. վանուս, վանիտուս. եւ թ. ֆանի ). որ եւ ՓԱՆԱՔ. Չնչին. նուաստ. անարգ. աղքատ. տկար. տրուպ. գձուձ. սինլքոր. դուզնաքեայ. յետին. փոքր.
weak-minded or poor-minded, of slender parts.
Փանաքիմաց բայիւք մերովք։ Փանաքիմաց խօսիցս։ Ըստ մերումս փանաքիմաց մտածութեանց։ Այսքան ետ բան՝ փանաքիմաց մտաց մեր՝ հոգին Աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Երզն. ՟Ժ. խոր։ Մագ. ՟Ծ։ Լմբ. պտրգ.։)
weakness, slenderness, smallness, meanness.
Փանաքի գոլն. նուաստութիւն. յետնութիւն. տկարութիւն. փոքրկութիւն.
cf. Փանդիռն.
ՓԱՆԴԻՌ կամ ՓԱՆՏԻՌ, ՓԱՆԴԻՌՆ. κιθάρα cithara ὅργανον organum. (այս բառք են ի թարգմանութիւնս. ) Իբրու Նուագարան բախողական պէսպէս. որպէս երգեհոն, քնար, եւ սանդուռ, թամպուռ. կայ եւ յն. նովին ձայնիւ փանտո՛ւռա. πανδούρα, -ρις pandura. որպէս Քնար երեքաղետն.
cf. Փապար.
Ահա դնեմ զքեզ ի փապ վիմիդ։ Ցուցեր զյետոյս քո խորհրդին՝ թաքուցելոյն ի փապ վիմին։ Զարհուրեալ Մովսէսի (ի նշողից՝) ի փապն ապաստանէր։ Պահեալ կան ի փապ վիմին. (Ագաթ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։ Երզն. լս.։)
to laud, to praise, to glorify.
δοξολογέω laudibus celebro, glorifico. Փառաւորել բանիւ. բանս փառաւորութեան վերառաքել. փառատրել. օրհնել. գովել. բարեբանել. մեծացուցանել. (ասի զԱստուծոյ, եւս եւ յետ նորա զաստուածնէ. )
Եթէ ախորժեսցուք ուղղակի փառաբանել, կարեւոր է ասել, թէ ո՛չ յետոյ Աստուծոյ լինելն հայր, այլ էր միշտ հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
equally glorious, having the same glory as another, sharing another's glory.
Զհոգին սուրբ՝ որ էջ ի վերայ փառակցին իւրոյ։ Ո՛վ փառակից իմ հոգի. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։ Լմբ. ստիպ.։)
very glorious, majestic.
Բառ յետնոց՝ կամ ռամկական իբր Այն որ հեղու ի դուրս զփառս իւր. կամ Ահեղ փառօք.
greedy of glory, vain, very ambitious.
δοξομανής qui insano gloriae amore tenetur. Մոլեալն եւ զակատեալ զհետ փառաց. փառախնդիր. փառասէր. զրափառ եւ սնափառական.
to thirst for glory.
Մոլիլ զհետ փառաց. եւ Սնափառիլ, կամ սնապարծիլ.
to praise, to laud, to glorify.
Զի ոչ իմովս ինչ սնոտիապատուաստ փառատրիս երգով։ Երրորդութեանն փառատրելի անուամբն։ Էութիւն փառատրելի։ Աւետարանեցաւ, ուստի փառատրեցաւ։ Միշտ փառատրեսցիս դու սովին օրհնութեամբ. (Նար.։)
glorified, glorious.
Սրբազան եւ աստուածարեալ եւ փառաւորեալ հայրապետիդ հայոց. (Զենոբ.։)
glorification;
glory, magnificence, pomp, splendour;
փառաւորութեամբ, cf. Փառաւորապէս.
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
gloriously, with glory, pompously, splendidly;
ճշմարիտ, անարատ or անստգիւտ, անեղծ, անկապուտ, շքեղ, յաւերժական —, true, spotless, solid, real, great, imperishable glory;
սուտ, փախստական, սնոտի, կորստական —, false, fleeting, vain, perishable glory;
սիրել զփառս, to love glory;
փառս ստանալ, to acquire fame or glory;
փառաց ի փառս բարձրանալ, to be raised or exalted to the highest pitch of glory;
ընթանալ ի փառս, to be in a fair way the glory;
անկապուտ փառս անձին համարել, to put one's chief glory in;
ուղիղ փառս ունել, to be of an orthodox belief or profession, to have a catholic sense;
տալ փառս աստուծոյ, to glorify God, to give or render glory to God, to thank God;
վասն փառաց մեռանել, to die for glory;
անկանել փառօք, to fall gloriously;
յաւերժացուցանել զփառս իւր, to make one's glory eternal;
կնիք տալ փառաց, to put the seal to one's fame;
տենչալ փառաց, զակատիլ զհետ փառաց, to aim at glory, to pursue glory;
աղարտել զփառս իւր, to tarnish one's glory, to stain one's reputation;
աղօտացուցանել, նսեմացուցանել զփառս իւր, obscure, darken or efface one's glory;
անկանել ի փառաց, to abase, degrade or dishonour oneself;
առանց փառաց, inglorious;
փառաւորեալ փառօք, covered with glory, with laurels, renowned, famous;
շքեղապանծ փառօք, with extraordinary splendour;
փառս քեզ համարեսջիր, make it your aim and glory to;
տեսէք, մի գուցէ քակտեսջիք ի փառացդ, take care not to lose your renown;
անմահական փառս յաւելցէ քեզ այս, this will bring you immortal glory;
նսեմացեալ անհետանայր գոգցես եւ — նորա զոյգ ընդ բաղդին, his glory seemed to be eclipsed with his fortune;
ի փառս աստուծոյ, to the glory of God;
— հօր, the Gloria Patri;
— տեառն, — աստուծոյ, glory to God ! God be praised! thank God !
— քեզ, տէր, glory to Thee, o God;
— ի բարձունս աստուծոյ, glory to God in the highest;
որում միայնոյ վայելեն —, to Whom alone glory belongs.
argumentation, reasoning, pleading;
advocacy, bar.
Խորհուրդ ընդ ամիրապետին դնէր հնարիմաց փաստաբանութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Հրաւիրեցաւ ի հարսանիսն, եւ ոչ փաստաբանութեանց (տեղի ետ, կամ փաստաբանեաց) զգայնոց լծակցութիւնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
blamable;
causal.
Պետրոս ճանաչօղ տեառն ե՛ւ յուրաստ փաստբանական. (այսինքն եւ յուրանալ անդ պատճառանօք, կամ ի մեղադրելի ուրացութեան). (Ճ. ՟Ա.։)
to dissipate, to disperse, to scatter, to remove, to drive away, to destroy, to take away;
to be dissipated, dispelled, removed, to vanish;
— զհոգս, to charm away, to beguile care.
Զկրակ ոխակալութեան շիջո՛, եւ ահա զգետն հրեղէն փարատեցեր. (Նար. խրատ.։)
luxury.
Զվրջողականսն.. . զբազմաստեղնեան ճիւղսն զրահետականս, զանպատկառ փարաքմունսն. զգժտութիւնս, զդժդմնութիւնսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
lodging or sleeping place, inn, hotel, hostelry.
Որ թագաւորական օթանոցին էր ներքինապետ։ Ոչ ոք տուն, կամ օթանոցս մեզ պատրաստեաց։ Սկսան ամենեքին մտանել ի քուն յանցնիւր օթանոցն. (Սոկր.։ Խոր. ՟Բ. 89 կամ 92։ Արծր. ՟Դ. 2։)
hospitable;
host, innkeeper.
Որ ունի օթեվանս առ ընդունել զանցաւորս. վանատուր. պանդոկապետ.
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Զուրք բազումք հոսին ի լերանց, եւ խառնեալ օժանդակեն զգետն մեծ տիգրիս. (Խոր. առ արծր։)
aid, succour, assistance, support, protection.
Եւ ոչարտաքուստ ուստեք այսոցիկ ի ներքս ածել խորհեցան օժանդակութիւնս իմաստից։ Գարնանային ուխքն գետացեալ՝ գան յուժընդակութիւն գետոյն մեծի՝ որ կոչի տիգրիս. (Խոր. ՟Ա. 1. եւ Խոր. առ արծր.։)
unction;
anointing-oil.
Շնորհեցից քեզ օծն. զի որքան նետս եւ սուրս ընդունիցիս, ոչ մերձենայ ի քեզ, եւ հանեալ շիշ իւղոյ սրբոյ, եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։)
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
Եթէ քահանայապետն օծեալ՝ մեղանչիցէ։ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն յօծելոց սակի։ Առնել ողորմութիւն ընդ օծելոյ նորա ընդ դաւթի։ Յօծեալս իմ մի՛ մեղանչէք։ Օծեալն տեառն։ Փրկել զօծեալս քո։ Այսպէս ասէ տէր աստուած զօծեալն իւր զկիւրոս.եւ այլն։
ՕԾԵԱԼՆ, կամ ՕԾԵԱԼՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ՝ կամ ՕԾԵԱԼ ՏԷՐ. Սեպհական անուն Բանին մարմնացելոյ՝ ճշմարիտ քահանայապետին եւ թագաւորին թագաւորաց. յն. Քրիստոս կամ խռիսդօ՛ս. Χριστός Christus. եբր. մաշիախ կամ մէսիա.
cf. Օծելութիւն;
anointing, consecration;
վերջին օծումն, extreme unction.
Իւղն օծութեան՝ զոր արկանէր գրիգոր ի վերա մարդկանն։ Ի լեառն պարարտ օծութեան։ Տէրն՝ պետութեան անուն է, եւ քրիստոսն՝ օծութեան. (Ագաթ.։ Գանձ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
snake-shaped, snaky;
full of turnings & windings, going or running winding about, zigzag, crankling;
zigzag, crankle.
Ձեւ բնաւոր օձին ըստ հինգ թագաւորազն՝ կրկնելովն, կապէ զնոսա յեսու զհնգետասեան օձաձեւսն։ Թիւ թագաւորացն օձաձեւ էր, զձեւն կոխեաց։ Եթէ կամի (ոք), օձաձեւ լինի. եւ եթէ կամի, աստուածաձեւ։ Ինքն զինքն օձաձեւ արար. (Եղիշ. յես.։)
ophioctene, scolopendra, millepede.
Որպէս զխէչս, եւ քառաձետս, եւ զօձասանդրս։ Մողէզ, կամ օձասանդր, կամ ականջամուտ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։ Կանոն.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Գայլն օցտեաց զիմ դարմանաւորն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Զի մի՛ օցտեսցի վարպետութիւն սեռին եւ տեսակին ի միմեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Այլ ոք այլուր օձտեցաք եւ ցրեցաք կրօնաւորքս, եւ զհետ կամաց մերոց չարաց գնացաք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Ոճիր.
Թշնամանօղն ի պէմսպէս ոճիրս գրգըռէ զընկերն։ Կայէն ո՛չ յետ բազում սպանողաց, այլ նախ եգիտ զօճիրն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 1։)
would to God ! Please God ! God grant it !
cf. Աւսարդ.
Յետ երիտասարդին՝ օսարդն է. (Ոսկիփոր.։)
foreign yoke.
Յետ նորա վարազդատ ի նմին թագաւորութեանն տոհմէ. որ ապա օտարակալութիւն. (Եզնիկ երէց.։)
foreign, alien;
stranger, foreigner.
Անցանիցես ընդ գետն օտարական. (Առակ. ՟Թ. 18։)
to become a stranger, to adopt foreign manners & customs;
to estrange oneself, to go away, to leave;
to be alienated, estranged, disunited, disaffected.
Օտարացան, եւ յետս կացին։ Օտարացու՛ք ի միջոյ բաբելոնի։ Օտարանային բազումք ի մէնջ։ Օտարանայր ի նմանէ։ Իբրեւ ետես յոսէփ զեղբայրսն իւր, ծանեաւ, եւ օտարանայր ի նոցանէ.եւ այլն։
exotic, foreign;
օտարաշխարհիկ երթանալ, to become a pilgrim.
Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Օտարաշխարհացի.
Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)
fond of strangers, hospitable.
Օտարասէրք լինել ընդ միմեանս առանց տրտնջելոյ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 9։)
meddling with anothers things, bearing envy, envious.
ἁλλοτριοεπίσκοπος alienarum rerum inspector. որ եւ ՕՏԱՐԱԴԷՏ. Դիտօղ եւ տեսօղ զօտարին իրս՝ աւելորդ հետաքրքրութեամբ, կամ աշարձակութեամբ, կամ յաչաղանօք.
Իբրեւ զչարագործ, կամ իբրեւ զօտարատեսուչ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 15։) ( Սարգիս իմանայ զկախարդս եւ զվհուկս. Իսկ ի Հին բռ. դնի որպէս աղանդաւոր եպիսկոպոս։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
Կամ Օտար եւ սուտ աստուածք. օտարոտիս։ Բարկացուցին զիս օտարոտւովք, կամ սնոտւովք օտարոտւովք։ Սիրէր զօտարոտիս, եւ երթայր զհետ նոցա։ Օտարոտի իմն դից թուի պատմիչ լինելոյ. եւ այլն։
condition of a strange;
alienation, estrangement, separation;
unlikeness, difference;
strangeness, extravagancy;
elimination, proscription;
absence, pilgrimage;
abroad, foreign lands.
Խնդրել ի մարդկանէ փսուս՝ ցոյց է անհաւատութեան, եւ աստուածպաշտութեան օտարութիւն։ Չարութիւն են, եւ օտարութիւն ասբտուծոյ։ Ցամենայն ախտաւոր ցանկութեանց օտարութիւն։ Զքրիստոսի փոխան զինելն օտարութիւն ի նմանէ համարեցաք. (Բրս. հց.։ Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ Լմբ. պտրգ.։)
following, holding or teaching new or strange doctrine.
Ուսուցիչ օտար վարդապետութեան. Պատուէր տացես ոմանց չլինել օտարուսմունս. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 3.) յն. բայիւ, ἐτεροδιδασκαλέω.
cf. Օտարասիրութիւն.
Եւ էր տեսանել զբնութիւն առ ոտն կոխեալ, եւ զոտարսիրութիւնն պատուեալ. զորդիսն արհամարհեաց, եւ զօտարսիրութեան զհետ չոգաւ։ Զոտարսիրութենէն՝ ելից զպատուիրանն ... Պատկառէին յօտարսիրութենէն՝ զոր եցոյց նոցա. (Ոսկ. պետր. եղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Նոյնպէս եւ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. ՟ա. պ.։ Սարկ.։)