redeeming, salutary;
wholesome.
Շահեսցուք զհպելն առ Աստուած, եւ զմիաւորութիւն զփրկական։ Յաղագս փրկական յայտնութեանն տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի։ Զխաչն փրկական։ Փրկական շնորհօք։ Անմերձ ի փրկական խորհուրդի։ Որ զփրկական տնօրէնութիւն։ Որ զփրկական տնօրէնութիւն։ Որ զփրկական աւետարանի գուշակելով զխորհուրդ։ Որ ի խորհուրդս փրկականս։ զարիւնդ քո փրկական։ Նշան կոչէ զփրկական զխաչս։ Ի փրկական հաւատն։ Ի փրկական խորհրդոյն։ Փրկական լուսնաւորութեանն։ Բան փրկական։ Ըմպել զարիւնն փրկական։ Աթ. (՟Գ. ՟Դ։ Ագաթ.։ Յճխ.։ Շար.։ Շ. բարձր.։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։ Պիտ.։ Նար.։ Սարգ.։)
cf. Փրկական.
Սուրբ լուսաւորութեան օրս՝ ընծայ տօնական եւ փրկաւէտ ընդձեռեալ մատուցանէ։ Յետս կացաք յօրնաց քոց փրկաւետաց։ Քրիստոնէական փրկաւէտ կոչմանս։ Քրիստոսիւ Յիսուսիւ փրկաւէտ զօրութիւնք կատարեցան։ Փրկաւէտ կենարար բանին. (զքր։ կթ։ Սարկ. աղ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Շ. բարձր.։ Շար.։)
salutiferous, causing health, salutary.
Զփրկութենագործ զմարմին եւ զարիւն տեառն թոշակ յետին առ ի նմանէն իւր ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)
Saviour's, Redeemer's.
Ուսուցանէ մեզ եւ փրկչական բանն։ Ի փրկչական վարդապետութիւնն Քրիստոսի. (Բրս. ապաշխ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
foaming-mouthed, slobbering, slavering, drivelling;
— երիվար, foaming courser or steed.
Գետնաթաւալ եւ փրփրերախ դիւին խոնարհեալ երկիր պագանեն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
bad, useless, vile, abject, despicable;
carious, rotten.
Փծուն. փի՛ծ աղտեղի. եւ կամ Փեցի՝ պակասաւոր։ Ըստ յն. ἁφυής ineptus եւ այլն. Անբուն. անյարմար. անաջող. ի մեզ՝ որպէս տրուպ. անպիտաւ. յետնեալ. կամակար.
Ե՛ս այդոցիկ ո՛չ փցուն գրիչ, գրեմ որում գրեցայ, եւ վարդապետեմ զոր ուսայն. (Ածաբ. մկրտ.։)
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
Ք. Ի վերջին տառ ի բնիկ մեսրոպեան նշանագիրս մեր. (զի օ՝ յետ ժամանակաց յաւելաւ ի յունէ փոխանակ համազօր հնչմանս աւ. զորմէ տե՛ս ի տառն Ւ, եւ Օ) այլ քանզի առ յոյնս վերջին տառ է ω մեծ օ՛ ասացեալ, նմին իրի ուր Յայտ. ՟Ա. 8. եւ 10. յունարէն ասի.
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
Քակէր զանձն յերկրաւոր իրաց, եւ չոգաւ զհետ երկնաւոր իրաց. (Երզն. մտթ.։)
cf. Քակտումն;
unravelling, solution, enodation.
Ի քակումն մահու։ Ընկերութեան քակումն։ Առաջի արկանէին առ ի քակումն Քրիստոսի։ Բազմութիւն քահանայապետից զքակումն հրէական կարդացն ցուցանէ։ Եւ բնաւին տանց քակումն. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. 28։ Երզն. մտթ.։ Մխ. դտ.։)
to consecrate;
to ordain priest.
sacerdotal, priestly;
—ք, priests.
Վարդապետօք, քահանայականօք, կուսանօք։ Առաքեալք եւ մարգարէք եւ վարդապետք՝ ամենայն քահանայականօք. (Նար. երգ.։)
like a priest, sacerdotally.
Ո՛չ քահանայապէս ըստ ահարոնեան տկար օրինին մատետր։ Զուարթնոցն բան իմն ընծայեցեր մարդկօրէն փրկական քահանայապէս եւ քաւչապետաբար մաղթել. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ։)
to ordain priest.
Ձեռին իմն երեւեալ ըստ օրինի քահանայապետին, եւ ըստ խորհրդոյն քահանայացուցանել զնա։ Ի մարմնական շահավաճառութեան պէտս քահանայացաք, եւ քահանայացուցաք. (Նիւս. ՛խսքանչ։ Լմբ. պտրգ.։)
to hold priest's office.
Քահանայելն (ոչ քահանայից՝) աններելի է. (Եփր. աւետար.։)
priesthood;
hierarchy.
ἰερατεία, ἰεροσύνη sacerdotium. Քահանայութիւն՝ պաշտօն եւ գործ քահանայի. երիցութիւն. եւ Քահանայապետութիւն. (եբր. քէհհօնա, քահէն ).
Եղիցի նոցա այն՝ ինձ ի քահանայութիւն յաւիտենական։ Պահեսջիք զքահանայութեան ձերոյ։ Զպատմուճանս քահանայութեան։ Յանձն արարին նմա զքահանայութիւնն (այսինքն զքահանայապետութիւն)։ Ի փոփոխել քահանայութեանն՝ հարկ էր եւ օրինացն փոփոխումն լինել.եւ այլն։
ՔԱՀԱՆԱՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Քահանայապետութիւն կամ դասակարգութիւն հրեշտակաց.
Ո՛վ քահանայապետ սուրբ (գրիգոր), վերնոյն եւ հրեշտակական քահանայութեանն կարդակից։ Միջին եւ վերջին քահանայութիւն անմարմնոցն. (Երզն. լս. եւ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
priestess.
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ. ՟Զ։)
Կին մի քրիստոնեայ բարեանուն խնդրեաց զմարմին սրբոյն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Է.։)
Ի բեմբի աւետարանն՝ զաստուածխօսութիւնն Քրիստոսի առ սուրբս ցուցանէ. (Տօնակ.։)
(որ առ յետինս գրի Բնութենակից). որ եւ ԲՆԱԿԻՑ, ՀԱՄԱԲՆԱԿԻՑ. Կցորդ նոյն բնութեան. իսկ յաստուածայինս՝ Համագոյակից. էակից.
Զփառակից եւ զբնութիւնակից որդին ետ փոխան մեր ի մահ խաչի. (Խոսր.։)
Արբի զյորձանս բոցեղէն գետոց. (Բենիկ.։)
Բօթալի աւետիք. (Ճ. ՟Ա.։)
Բօթալից աւետիք. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
Գետք հանդարտահետք ... գարնանագուշակք. (Նար. առաք.։)
Մարգարիտն բազում գնոց արժանի վասն դժուարագիւտութեանն. (Եփր. աւետար.։ Եփր. ի մարգարիտն.։)
Երկնատեղաց բոց, կամ ծծումբ. կամ մանանայ, հաց. (Նար. ՟Հ՟Ա։ Կիր. ՟ը. խհ.։ Տօնակ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։ Ճ. ՟Թ.։)
Մածեալ յերկիր. գետնամածեալ.
Զիւր հաւատացեալսն փրկեաց ի զազրալից կերակրոցն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Է.։)
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
Ընդդէմ է բարւոյն՝ չար։ Հարկեցայց զընդդէմսն ասել։ Զի մի՛ բարիքն փոխեսցին առ ընդդէմս։ Յընդդիմացն յորժամ մի ինչ ի դուրս ելցէ, զհետ մտանէ միւսն. (Փիլ.։)
Եւ անդէն աւետարանական բանիցն ընդդէմ բերեն, թէ ի գիշերի համբարձէ՛ք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Դու ցրես զնետս չարութեանն՝ ընդդէմ կառուցեալ անուան սուրբ արձան. (Նար. խչ.։)
Զհետ երթեալ ի կարգի ընդելուզման՝ զվայելուչսն պատուիրեաց։ Ընդելուզումն եւ կարգ յարմարման։ Կազմութիւնն ըստ ընդելուզման դրապանակին ամենաբարիոք ասացեալ է. քանզի բանն առանց գործելոյ անկատար եւ կաղ է. (Փիլ.։)
Այո՛ թո՛ղ անդր ասէ զայդ, նա Պետրոս իսկ ասաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
ԹՈՂ ԹԷ. իբր շ. μήτιγε; καὶ ὄτε, ἕαν δὲ quanto magis? եւ այլն. Ապա քանի՞ եւս. ո՞ւր մնայ այնուհետեւ. մանաւանդ. ո՞ւր կը մնայ.
Գրեաց վասն ժամանակեանզատկին։ Ի փոքր ժամանակեանն։ Յետ սակաւ միոյ ժամանակեան։ Ժամանակեան՝ որում ինքն գիշեր պահեաց զիս. (Եւս. պտմ.։)
Յետ ժամանակեան միոյ։ Ժամանակեան միոյ էր։ Ո՞չ էր լաւ ժամանակեան միոյ, քան զտանջանս գբոյ։ Մովսէս քանզի աստուած էր ժամանակեան միոյ, եւ կտակարանք ժամանակեան տուան ի ձեռս նորա։ Են սերմանիք՝ որ յետ ժամանակեան լինին հնձեալք։ Այս են՝ որ յետ փոքր ժամանակեան հնձեալ լինի. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն. եւ Եփր. ել.։)
ինքնարար սեղանով սահմանեաց (հայր) լինել զպատարագն (քրիստոսի). (Եփր. աւետար.։)
Ի ՍՊԱՌ. ԻՍՊԱՌ. εἱς τέλος, εἱς πέρας in finem, omnino. Մնչեւ իսպառումն. մինչ ի կատարած. ցվախճան. յաւէտ. բոլորովին. ամենայն սարօք կամ մասամբք. բնաւին. ինչուան ետքը, բոլոր բոլորովին.
Որում իրազգած իսկ ամիրապետին գտեալ. (Յհ. կթ.։)
Եւ πολυπραγμονέω, ἑπιεργάζομαι curiose inquiro. հետաքննել. հետազօտել
պատուհանս ի կողմանէ ոչ եթող, այլ ի վերուստ ի ձաղուանէն լուսանցսն մանրամազ փոշետեսակութիւն (շողոյ)։ Աղուեսուց ի յորջսն զծխահանսն եւ զլուսանցսն. (Մագ. լ. ՟Ծ։)
ԼՈՒՍԱՆՑՔ, ցից. կամ ԼՈՒՍԱՆՑ, ի. գ. Առաւել ռմկ. բառ միջին եւ յետին դարուց. (զոր եւ մեք վարեցաք յընթացս գործոյս) Եզերք մատենին անգիր մնացեալք ի չորից կողմանց. margo (-ginis)
Խոյս ի չարէն ետու առ ի լցումն տէրունեան հրամանին. (Յհ. կթ.։)
Օտակարիցն լցումն. (Պետ.։)
Ախորժակաց հոգւոյն զհետ երթայ ամենայարդար պատրաստութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Ամենայարմար ստուգեալ։ Ամենայարմար իմաստութեամբ աւետարանեաց. (Ոսկ. հռ.։)
Նուաստ ամենեւին. տրուպ. յետնեալ. ցած, խիստ վարի. ալլագ. հագըր.
ԱՄԷՆԻՇԽԱՆ որ եւ ԱՄԵՆԻՇԽԱՆ. πάνταρχος, παντάρχης. omnibus imperans, omnium dominus Տէր եւ իշխան բոլորից Աստուած. եւ մարդ կարգեալ յԱստուծոյ իշխան ի վերայ բազմաց. ամենապետ.
Ոյր չիք անկողին. գետնախշտի. գետնի վրայ պառկած. տէօշէկսիզ.
Տեսի զոմանս յանաւեր ուղիս յԱստուծոյ ոչ երկուցեալս. իսկ ի հաջել շան՝ յետս ընկրկեցան երագեալք. (Կլիմաք.։)
Գրեաց զանդրիանդաց գիրս (յհ. Ոսկ. վասն կործանման կայսերական արձանաց). (Հ. կիլիկ.։) (զորս յետինք ԱՆԴՐԻԱՆԴԵԱՅՍ կոչեցին)։
Մի գետ Քրիստոս ելեալ յԵդեմայ՝ յանծայր ծովէ ծագեալ հայրական փառօք ոռոգել զդրախտս Եկեղեցւոյ. (Լծ. կոչ.։ եւ Կամրջ.։)
Եթէ յայնչափ ժամանակաց (յետ ազդ առնելոյ) եկեալ առ իւր արարածսն՝ անընկալ եղեւ, ո՞րչափ անազդելոցն եւ անհամբաւելոցն. (Ագաթ։)
Նահապետ լինելով ո՛չ մահկանացու ազգին, այլ՝ անմահկանացուին. (Սարգ. ի վերջն։)
ԱՆՅԱՅՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Անյայտ առնել. անհետ առնել. չերեւցնել. պէլիրսիզ էթմէք, եօզ էթմէք.
Անողորմածութեան նորա այնուհետեւ հիւրասիրութիւն նորա յոյժ ամբաստան լիցի. (Ոսկ. ղկ.։)