boaster, braggart;
— լինել, to boast, to exaggerate;
to swagger.
Զզօշաքաղսն, եւ որք կամիցին ցուցանել զանձինս, հետաքնինք, բանավաճառք. (Մխ. դտ.։)
plagiary;
compiler;
curious.
(Կախարդք) բանաքաղ լինին յաւետարանէն Քրիստոսի, եւ ի ներքս խառնեն գրով. (Նոննոս.։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
antichrist.
Յետ քրիստոսի անտիքրիստոսն, այսինքն է նեռնն, հակառակ քրիստոսի. (յն. մի բառ). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
Անտուն, եւ անքաղաք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
to pass;
to flow, to run;
to pass away, to end, to cease;
to passover, to omit;
— զանցանել, to exceed;
to surpass, to excel, cf. Գերազանցեմ, cf. Յառաջատեմ;
զբանիւ՝ ըստ հրամանն, to infringe, to transgress, to violate, to break;
— ընդ մէջ, to cross;
to pierce, to penetrate;
— վերստին, to repass;
—ի տեղի այլոյ, to succeed;
— ընդոստ, to leap;
— արագ, to hasten;
— զաւուրբք, to grow old, cf. Ծերանամ, cf. Պառաւեմ, cf. Զառամանամ;
— ճրագի, to be extinguished;
— ժամանակի, to elapse;
— անցից, to happen;
— յաշխարհէ, to die, to expire;
հասանել —, to cross, to traverse;
— ըստ չափ՝ ըստ սահման, to surpass, to exceed, to go beyond the limit;
հապճեպ զբազում իւիք, to pass rapidly over many things;
սակաւ ինչ — բանիւ, to speak briefly.
Անցանել աստի առ ձեզ, այտի առ մեզ. ի հարաւ. ի մակեդոնիա. մինչեւ ի. առ նոսա. առ դովաւ, առ նովաւ, առ նոքօք, առ մեօք. յայնկոյս յայն կողմն. ընդ ծով, ընդ ջուրս, ընդ գետ, ընդ հեղեղատ, ընդ պարիսպս, ընդ քաղաքս. ընդ արտորայս, ընդ որ, ընդ բաբելոն, ընդ մէջ, եւ այլն։ Անցցէ խաղաղութեամբ զճանապարհս ոտից իւրոց։ Անցցէ ընդ մարմինս նորա նետ։ Եւ ընդ քո իսկ անձն անցցէ սուր։ Անցանէ մինչեւ ցորոշումն շնչոյ. եւ այլն։
Անցցէ իբրեւ սարդիոստայն։ Անցցեն կեանք մեր իբրեւ զհետս ամպոյ։ Անց այն ամենայն իբրեւ զստուեր։ Թագաւորութիւն քո անցեալ է ի քէն։ Անցեալ է վայելչութիւն աշխարհիս այսորիկ։ Նոքա անցանեն, եւ դու կաս եւ մնաս յաւիտեան։ Անցին հունձք, անց ամառն։ Առանց անցանելոյ ունի զքահանայութիւնն։ Ամք քո ոչ անցանեն։ Բանք իմ մի՛ անցցեն, եւ այլն։
passage.
Կամուրջ արկեալ ի վերայ յորձանաց գետոյ՝ անցարան գոլ ամենայն ուղեւորաց. (Շ. բարձր.։)
cf. Անցութիւն.
Մի՛ ոք իշխեսցէ յետ իմ անցման հեռացուցանել. (Ուրպ։)
"to pass, to cause to pass;
to transmit;
to dissipate, to drive away;
to consume, to employ;
to transport;
to carry back;
to pierce;
to twine;
to enchase;
to omit, to pass over;
to surpass, to excel;
— զմեղս, to pardon sins;
— զաւուրս՝ զժամանակ կենաց, to pass away the time, to live;
— զճրագ՝ զհուր, to extinguish or put out the candle or fire;
— ընդ սուր՝ ի սայր սուսերի, to put to the sword;
— դրամ փոխանակալ or ի ձեռն դրամափոխութեան, to remit money, to send letters of change;
— զզաւակն, to miscarry in child-birth;
— զանցուցանել, to excel, to surpass, cf. Անցանեմ զանցանել;
— ընդ թիւ, to count, to enumerate;
— զցասումն, to appease anger;
— զքննութիւն իւր, to pass one's examination;
չարիս — ընդ, to hurt some one."
Անցուցանել առ քեւ, կամ առ նոքօք. յանկոյս կուր գետոյն. ի մահուանէ ի կեանս. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Անյաղթ բարձր.։)
unclosed, open.
Անփակ բերանով զվտակ վարդապետութեան ի սիրտ սերմանեալ. (Ագաթ.։)
Անփակ փափագմամբ միշտ համբուրեցեալ։ Իբր զմտաց անփակ սրութիւն ընդ ամենայն արարածս հետեւեալ լցին. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
Անփակ գրով զաստուած ասեն, թէ քահանայապետին մատանոյն աստուած անուն էր գրած, այնիւ կնքեաց (զգերեզման յիսուսի), եւ հաստատեաց՝ թէ աստուած է. (Վանակ. հց.։)
inglorious state, abject condition, vileness, baseness.
Ելեալ աղքատութիւն եւ անփառութիւն, մեծութիւն եւ փառք զհետ մատնեն։ Ի փառասիրութենէ թեւակոխեն յանփառութիւն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
immutable, invariable.
Եւ ոչ փոխան անփոխանին՝ ետու ըզսէր անցաւորին. (Յիսուս որդի.։)
negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.
Անփոյթ առնել զհանգիստ, զայս, զմեզ, զանձին կորուստ, զբազմածախ ինչս, զմի ոք յոչխարացն. (Յհ. իմ. ատ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Նար. խչ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
Տղայական հասակն անփորձ է բարւոյ եւ չարի. (Վրդն. աւետար.։)
Եւ երեւիս որպէս զյոբն՝ անփորձդ (այսինքն չեւ փորձեալ ի դիւէ), եւ յետ փորձանացն՝ արդար. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անփոյթութիւն.
Հետեալ լինի զեղխութեան պղերգուիւն, անփութութիւն. (Արիստ. առաք.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
Վասն անփութութեան. (Եփր. աւետար.։)
without a city or country.
Ինքեանք անտունք եւ անքաղաքք յերկրի, եւ այլոց տունս եւ քաղաքս խոստանային յերկինս. (Եղիշ. յառաք։ տե՛ս եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
inscrutable, impenetrable, hidden, secret.
որ եւ գրի ԱՆՔՆՆԻՆ. ἁνεξιχνίαστος. investigabiis, inscrutabilis. Անքննելի. որ ոչ քննի. անհետազօտելի. գաղտնի յոյժ.
Աւետարանել զանքնին մերծութիւնն քրիստոսի. (Եփես. ՟Գ. 8։)
inscrutability;
want of examination.
τὸ ἁνεξιχνίαστον. invetigabile esse, inscrutinabilitas. Անքննելի եւ անհետազօտելի գոլն. անհաս խորութիւն եւ գաղտնիք.
safe, secure.
Զվարագուրացն անջրպետարան իբր զպատրուակ անքոյթ տեսութեան։ Թնդեալ շտեմարան անքոյթն ստուերի ստորին անդնդոց. (Նար. խչ.։)
awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.
Ուր հանգեաւ ոտք նորա յետ անքուն աշխատութեանն՝ որ յերկրի. (Լմբ. պտրգ.։)
to rarefy;
to become thin;
to be diminished;
to waste;
to become fine or subtile.
school.
σχολή, παιδευτήρειον, παιδαγωγεῖον. schola որ եւ ԱՇԱԿԵՐՏԱՐԱՆ. Վարդապետարան. դպրոց. դպրատուն. մէքթէպ. մէտրէսէ.
Այսպիսի՛ եղիցուք առ վարդապետութիւնն տեառն, որպէս եւ մանուկն յաշակերտանոցն (յն. յուսմունս). (Բրս. հց.։)
that loves his scholar or disciple.
Աշակերտասէր վարդապետ. (Կորիւն.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to hare in tuition, to teach, to instruct.
μαθητέω. doceo, instituo. Առնուլ կամ ձգել յաշակերտութիւն, յուսումն, եւ ի վարդապետութիւն իւր. ուսուցանել. կրթել. Կր. Աշակերտ լինել. հետեւօղ լինել. աշկերտ ընել, ըլլալ. շայիրտ ետինմէք. էօյրէթմէք.
իբր հսրկ. ըստ յն. ոճոյ. որ եւ ասի Վարդապետիլ. վարժիլ. ուսանել. սորվիլ. էօյրէնմէք.
pupillage;
apprenticeship.
παιδεία, παίδευσις. discipulatus, disciplina, institutio. Աշակերտիլն. ուսումն. հետեւողութիւն. աշկերտութիւն. շակիրտլիք. շակիրտանէ.
Առաւելագոյն զաշակերտութիւնն նորագիւտ վարդապետութեանն խմբէին ուսուցանել. (Կորիւն.։)
cf. Աշխատութիւն.
Չի՛ք նմա այնուհետեւ այլ աշխատանք. (Լմբ. սղ.։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
Մինչեւ յե՞րբ աշխատ առնէք զանձն իմ։ Ոչ աշխատ արարի զքեզ իսրայէլ։ Զի՞ եւս աշխատ առնես զվարդապետդ։ Մի՛ ինչ աշխատ առներ զդա. (Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 2։ Ես. ՟Խ՟Գ. 22։ Մրկ. ՟Ե. 35։ Ղկ. ՟Ը. 49։)
to work, to take trouble, to toil, to labour.
Ուսմամբք աշխատեալք։ Վասն ասպետի մի՛ աշխատիք։ Յորդորայոյզ աշխատողացն. (Փարպ.։)
that inhabits the world or a country;
cosmopolitan.
Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)
geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.
Զսոյն աշխարհագիր մատեանքն յառաջագոյն քարոզեցին. (Պետր. սիւն.։)
geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.
Վասն նորա աշխարհագրութեանն դու յերկինս գրեացր։ Աշխարհագրութեան աւետարանն, յորում ծնաւ քրիստոս, խորհուրդ է յերկինս գրելոյ զմարդիկ. (Լծ. ածաբ.։ Կամրջ.։)
that fills the universe.
Վասն աշխարհալից նահապետացն (ծննդովք իւրեանց). (Արծր. ՟Ա. 1։)
conqueror;
monarch, emperor, prince.
Իւրոցն ետ քաջալերս իւրով յաղթութեամբն յաղթել աշխարհակալ յաղթողին. (Սկեւռ. յեսայ.։)
Աշխարհակալ սպարապետութեամբ իւրով. (Մովս. կաղնկտ.։)
τοπάρχης. loci praefectus, toparcha. Կուսակալ, կողմնապետ. իշխան մասնաւոր աշխարհի. փաշա.
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
Յաշխարհականիս աւուր, յետ որոյ ոչ է ի ձեռն մահու փրկութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)
that saves, redeems the world.
Աշխարհակեցոյց աւետարան. (Ագաթ.։)
that sustains the world.
Աշխարհակիր կեանք, կամ մեծութիւն, զբօսանք, ցանկութիւն. (Սիսիան.։ Ճ. ՟Ա.։ Կորիւն.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
father of the world.
Յետ սաստիցն անցելոց՝ զայրն արդար (զնոյ) աշխարհահայր երկրակալ՝ յաւիտենագիր ուխտիւն կացուցեալ. (Ագաթ.։)
cf. Աշխարհամար.
Գրեցաւ, որպէս ետ հրաման աշխարհահամար դպրացն։ Կացուցանէր աշխարհահամար դպիրսն։ Եկին մատուցին աշխարհահամար դպիրքն. (Եսթ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 42։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)
that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.
Յետ կործանման աշխարհաշէն աշտարակին, եւ խառնաբնդոր լեզուացն. (Կաղանկտ.։)
love of the world.
Մի՛ աշխարհասիրութեամբն հրաժարէք ի կոչմանէն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
political;
secular.
Կարգ սահմանի աշխարհավար ճանապարհին դի՛ւր է։ Հնազանդութիւն յաշխարհավար օրէնս՝ որոց եւ իշխեն. (Լմբ. սղ.։ Շ. ՟ա. պետ. լ։)
cf. Աշխարհաստեղծ.
Էջ ասէ, զի յետս կացուսցէ զմարդիկ յաշխարհարարէ անտի. (Կոչ. ՟Զ. ձ։)
publican;
tavern keeper.
որ գրի եւ ԱՇԽԱՐԱՒԱՆԴԻԿ. κάπηλος. caupo. Պանդոկապետ. գուսանապետ.
secular;
lay, vulgar, popular;
— լեզու, vulgar tongue.
Չար քան զյանցաւոր աշխարհիկ դատապարտիմք։ Աշխարհիկքն ետուն զբաժինս իւրեանց։ Մարդ աշխարհիկ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)
secularly;
vulgarly;
generally, universally.
Միաբան խորհեցան աշխարհօրէն խորհուրդ, եթէ ո՛ւմ պարտ իցէ զհայրապետութեանն կաթողիկոսութիւնն ունել։ Միաբան համօրէն աշխարհօրէն ժողովէին առ ներսէս կաթողիկոսն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 17. 51։)
tower;
donjon;
watch-tower.
Կանգնէին մանգղիոնս ... նետաձիգ աշտարակս, եւ աշտարակս պարսաւորաց. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 51) յն. մեքենայս՝ ի ձգել նետս եւ պարսս։
cf. Աշտեայ.
Ամենայն աշտեայք զօրաւորաց (կամ նետք սպառազինաց). (Երգ. ՟Դ. 4։ Նիւս. երգ.։)
vigilance, circumspection;
frankness;
spirit.
Պարծանօք եւ աչալրջութեամբ կաս առ նմա։ Աչալրջութեամբ կացցուք առաջի ահաւոր բեմին. (Սարգ. յկ. ՟դ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
space between the two eyes.
(Դաւիթ) հարեալ այնուհետեւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր. (Պիտ.։)