cf. Սփրիդ.
Զառաջին նշանին մոռանային զսակառիսն, որպէս յետոյ զսփիւրիդսն։ Բարձին զնշխարս կոտորոցն եօթն սփիւրիդս լի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24. 28։)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Սփռեաց, եւ ետ աղքատաց։ Սփռեաց ամպ՝ հովանի առնել նոցա ի տուէ։ Սփռեցից ի վերայ նորա զվարմ իմ։ Սփռիցի հարաւ ի ներքոյ երկնից. եւ այլն։
Զաւետիս հոգւոյն սրբոյ ընկալեալ՝ սփռեաց՝ զայս. յն. եհեղ։
to admire, to be admired, astonished, amazed, surprised, to wonder at, to marvel, to be wonderstruck, entranced, in extacy.
Որ յաստուծոյ սքանչանայ պատուով։ Զհետ սրբոցն սքանչանայ (տպ. սքանչանի)։ Պատուի եւ ռեբեկա, սքանչանայ եւ լկա, գովի եւ գեբովրա։ Սողոմոն որպէս իմաստուն սքանչանի։ Եզեկիէլ որպէս տեսանօղ անճառելեացն սքանչանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. եւ Ոսկ. ի կոյսն.։)
thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.
Ե՞ն յաշխարհի արք սուրբք եւ սքանչելագործք։ Սրբոյն գրիգորի սքանչելագործի։ Սրբոյն նիկողայոսի սքանչելագործ հայրապետի. (եւ այլն. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։ Հ։ Տօնաց.։)
Սքանչելագործ վայելչութիւն, կամ վարդապետութիւն, վճարմունք (գործոց). (Վեցօր. ՟Գ։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
prodigious, stupendous, wonderful, marvelous, divine.
Սքանչելահրաշ տաճարին պաշտօնեայք։ Գետահերձ մաշկեակն սքանչելահրաշ փայլեալ արուեստիւ. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
cf. Սքանչելատեսիկ.
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
<av>adj.av> θαυμαστός, θαυμάσιος, mirabilis, admirabilis, τεθαυμασμένος, mirabilis factus, παράδοξος, inopinatus, insolens. Արժանի սքանչանալոյ. զարմանալի յոյժ. հիանալի. սխրալի. հրաշափառ. նորահրաշ. արմննալու, խելքէ վեր. Թտաճճիւպ ետեճեք.
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Կարծէր ինչ գործել արժանի սքանչման. (Եփր. աւետար։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Վ. Ի յատուկ անուանս մեր յաճախեալ է. որպէս Վարդան, Վասակ, Վաղարշ, եւ այլն. ուր յոյնք դնեն ου կամ . β իսկ ուր առ յոյնս իցէ β նախնիք մեր դնէին բ, այլ ի յետին դարս՝ ոյք կամեցանն հնչել ըստ յունց, եդին վ. զոր օրինակ Բասիլիոս կամ Բարսեղ, եւ Վասիլ. Բասիլիսկոս կամ Վասիլիսկոս. Բեկտոր կամ Վիկտոր, եւ այլն։ Վարդան, վասակ, եւ այլն, յոյնք գրեն՝ ուարտանիս, ուասսագի՛ս, կամ β տառիւ. ուստի եւ լատինք անխտիր դրոշմեն՝ վարտանէս կամ պարտանէս, վասսա՛չէս կամ պասսա՛չէս, եւ այլն։
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Վազեսցեն առաւել քան զինծս երիվարք նոցա։ Վազեսցէ կաղն իբրեւ զեղջերու։ Ի վեր վազեաց, եւ սկսաւ գնալ։ Վազեաց ձուկն մի ի գետոյ անտի։ Փութացաւ եւ վազեաց յիշոյն. (Ամբ. ՟Ա. 8։ Ես. ՟Լ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Գ. 8։ Տոբ. ՟Զ. 2։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 23։)
Ըստ սահման կշռութեան կամաց քոց արտաքս վազեցի։ Խոստովան լեր զոտիցդ հետոց իբրեւ զպատուիրանաւն աստուծոյ վազողաց. (Նար. ՟Ի. ՟Խ՟Զ։)
ՎԱԶԵԼ ՍՐՏԻ. πάλλομαι, σπαίρω palpito. Թնդալ. տրոփել. դռըփ դռըփ նետել.
cf. Վատթար.
Վատթար ինչ. յետնեալ.
cf. Վախճանաւոր.
τελευταῖος finalis, ultimus. որպէս Վերջին. յետին.
cf. Վակասաւոր.
Կրօղ զանձամբ զվակաս. որպէս քահանայապետ, քահանայ.
Յովհաննէս որդի քահանայապետին Զաքարիայ ... վակասակիր քահանայութեան, խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)
Հայր իմ եւ տէր, սնուցիչ եւ վարդապետ, այլ ոչ քահանայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
ah! o! alas!.
Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական։ Վա՛հ, որ ընդ երկինս խորհէիր, արդ ի դժոխս իջեր. վա՛հ որ ըմբռնեալդ ես կարծօղդ։ Իսկ հեգնականն ուա՛հ, որ նախատական է. ուա՛հ արդ նի՛ստ ի գետնի։ Ուա՛հ (կամ վա՛հ) ահա Ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ. (Երզն. քեր.։)
to be armed or furnished with a buckler.
Վառելով վահանաւորեալ՝ անվտանգ ի նետիցն մնացեալ գաղտնի։ Վարդապետն ի վարդիկն վահանաւորեալ վաղվաղեաց. (Մագ. ՟Գ. ՟Դ։)
sooner;
prior, before;
քան զբանն — եղեւ գործն, no sooner said than done.
Յառաջեաց ընթացաւ վաղագոյն քան զՊետրոս։ Վաղագոյն պատսպարեցայց ձեզ։ Եթէ վաղագոյն գայցէ. (Յհ. ՟Ի. 4։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 19. 23։)
to conjecture, to surmise.
Ոչ վաղակարծելով ինչ խօսիմ. բե՛ր ի նմին իսկ ի տեսութենէն հաւանեսցուք. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
Վաղահաս եղերուք դուք յաւետարանին, եւ արդ յետս կամիք կալ առ ի նմանէն. (Եփր. գաղ.) (որ նմանութեամբ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
Վաղահաս՝ ըստ բ նշ. կամ նմանութեամբ. πρόδρομος (որ է նախընթաց, կարապետ). praecursor, praevius πρώιμος matutinus (իբրու վաղ առաւօտեան). այլ ըստ հյ. πρύομος maturus, maturatus. որ եւ ԿԱՆԽԱՀԱՍ.
cf. Վաղամեռուկ.
Եղիցին կարճակեացք եւ վաղամեռք։ Եւ այլ ոչ եղեւ անդ վաղամեռ եւ անփետ. (Եփր. թագ.։)
cf. Վաղամեռուկ.
Եղիցին կարճակեացք եւ վաղամեռք։ Եւ այլ ոչ եղեւ անդ վաղամեռ եւ անփետ. (Եփր. թագ.։)
cf. Վաղայագու.
ՎԱՂԱՅԱԳ ՎԱՂԱՅԱԳՈՒ. Որ փութով յագի՝ յափրանայ կամ ձանձրանայ. շուտ կշտացօղ՝ ետ կեցօղ.
satiating quickly.
ՎԱՂԱՅԱԳ ՎԱՂԱՅԱԳՈՒ. Որ փութով յագի՝ յափրանայ կամ ձանձրանայ. շուտ կշտացօղ՝ ետ կեցօղ.
cf. Վախճան.
Ի վաղնջենէ հետէ կորուսեալք, տգիտութեամբ մեղացն պաշարեալք. (Ագաթ.։)
long since.
Ի վաղնջենէ հետէ կորուսեալք, տգիտութեամբ մեղացն պաշարեալք. (Ագաթ.։)
morning;
—, ի —, in the morning, early.
Գրեթէ յորմէ հետէ յաղագս օրինացն սկսաք ասել ի վաղորդայնէ՝ միջորեայ իսկ եղեւ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
pompilus, nautilus, a species of remora.
Բառ յն. πομπίλος pompilus. (որպէս թէ յուղարկաւոր, ուղեցոյց). Ազգ ձկան, որ ստէպ կարապետ լինի նաւուց՝ որպէս թէ ճանապարհ ցուցանելով.
St. John's wort, hypericum.
ὐπέρικον hypericum. իտ. ipirico, perforata, erba di S. Giovanni. Խոտ ռետնահոտ՝ կարմրահոյղ իբր արիւնակաթ. հիբէրիքուն ... (Գաղիան.)
to commit fornication, to abandon oneself to prostitution, to lewdness, to be prostituted;
to commit adultery;
to worship idols, to idolize.
Պոռնկեցան զհետ աստուծոյ նոցա։ Անաձն ոռ երթիցէ զհետ վհկաց կամ գիտաց՝ պոռնկել զկնի նոցա։ Արարեր քեզ կուռս կարկատունս եւ պոռնկեցար ընդ նոսա։ Պոռնկեցան յեգիպտոս։ Պոռնկեցան յաստուցոյ իւրեանց.եւ այլն։
bull, pope's letter.
ՊՈՒԼ. Բառ լտ. bulla. որ գրի եւ Վուլ, բուլ. այն է կոնդակ քահանայապետին հռովմայ.
pot, small pot, saucepan.
eye, bud, germ, shoot.
Ասացին ոմանք, թէ լաւ հօտելն՝ յետ կթելոյն է ... զի շուտ հանէ զպպլուկն, եւ ի պատահարաց ամբողջ մնոց. (Վստկ.։)
male wild fig-tree.
Ի թզենեացն՝ են որ բերեն պտուղ, եւ որք զնոյն ոչ ընկալեալ զստուեր զարուի պռեմնիցին, դոյնպէս լինի. (Եփր. աւետար.։)
Doctor, Master.
Բառ յն. ի յետին դարս. πρωτοφροντίστης . որպէս թէ Առաջին խոհական խնամակալ, եւ վարժապետ, վարդապէտ, ուսումնասէր. իմաստասէր, եւ ճգնաւոր։ Զայս անուն սեպհականեաց անձին ստեփանոս ուռպելեան. Որպէս տեսանել ի գրուածս նորա. Գտանի գրեալ եւ այսպէս.
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
Ընկեցեալ զերկրաւոր պսակն՝ զհետ ընթանայր երկնաւորին. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Պսակն փառաց։ Պսակն կենաց՝ զոր խոստացաւ սիրելեաց իւրոց տէր. (Յկ. ՟Ա. 12։ ՟Ա. Պետ.։ Յայտն. եւ այլն։)
crowned;
laureate;
prince, king.
Եւ զհայրապետաց.
ըստ նմին օրինակի եւ իմ պսակաւորն եւ հայրապետն սուրբն գրիգոր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
pinch;
— մի պնչադեղոյ, a pinch of snuff.
Որպէս նետ արձակի ի պտղանէ. (Լմբ. իմ.։)
cf. Պտղաբերիմ.
Պօղոս ի բերանոյ իւրմէ պտղաբերէր զպարգեւս հոգւոյն՝ յայտնութեամբ աւետարանին. (Համամ առակ.։)
fructification;
fertility;
offering, oblation.
Պտղաբերութիւն կոչի արածանի (եփրատ գետի). (Փիլ. այլաբ.։)
to render fruitful, to fecundate, to fertilize.
Ծաղկեցո եւ պտղաւետեա զսա ի տան քո իբրեւ զգաւազանն ահարոնի. (Մաշտ.։)
Ամենալից բուրաստանն, որ զդիտացեալս ի պտղոյ կենաց ծառոյն պտղաւետեալ իմաստնացոյց. (Պրոկղ. յոսկ.։)
Տունկք եւ սերմանք պտղաւետին վայելչական։ Ծառ բարձրուղէշ եւ պտղաւէտեալ. (Երզն. ոտ. երկն.։ եւ Երզն. լս.։)
abundance of fruits;
fertility.
Պանծայր ձիթենի յարազուարճութիւն եւ ի պտղաւետութիւն. (Մխ. առակ.։)
cf. Պտղաւէտեմ.
ἑγκαρπόω, ἑκκαρπόω, -ομαι fructuosum reddo, fructum colligo. Պտղաւոր առնել. պտղաւետել. բարգաւաճ կացուցանել.
cf. Պտսկեմ.
Մագլցէր զերեսս դատաւորին, որպէս եւ սովորութիւն է տղայոց՝ այսպիսի անակնածութեամբ պտըսկել։ Մինչեւ ի ստնդիայ տղայսն՝ որք ի գիրկս մարցն պտըսկէին, ասելով թերակատար եւ թոթովախօս լեզուով. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Է.։ եւ Հ. փետր. ՟Դ.։)
apocryphal books on the Apostles.
Իսկ զպրակս աւաթայսն (կամ զպրակսաւաթայսն), եւ զաւետարանն, որ կոչին քարոզութիւնք, ոչ գիտացաք։ Պրաքս տւաթեայքն, (կամ պրաքսաւաթեայքն՝ որ կոչի թէ պօղոսի են, կարծիք երկմտութեան են վասն նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 4։)
Իսկ զպրակս աւաթայսն (կամ զպրակսաւաթայսն), եւ զաւետարանն, որ կոչին քարոզութիւնք, ոչ գիտացաք։ Պրաքս տւաթեայքն, (կամ պրաքսաւաթեայքն՝ որ կոչի թէ պօղոսի են, կարծիք երկմտութեան են վասն նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 4։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Ի լերինն՝ յորժամ մատեաւ կռուել ընդ նմա, եհար զգետնի, եւ պրկեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
rush, bulrush;
papyrus.
պտրիխք են ի դուզնաքեայ նիւթոյ, յորոց կարի գձուձ գետնաստորս՝ ի գաւառին պրտուոյն. (Փիլ. տեսական.։)
Ոչ պրտու պրտուի պիտանացու լինի յընդդիմակացութիւն. իսկ քրիստոս զօրաւոր գոլով՝ պրտուով զվիշապն խափանեաց. (Եփր. աւետար. կամ Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
woven of rushes with pitch.
Մովսէս պրտուամած տապանաւ ընկեցաւ ի գետ. (Լծ. կոչ.։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Արար պրտուեայ խուզ ի վերայ նորա։ Պրտուեղէն էր ունկողին իւր ի վերայ գետնոյ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է.։)
follower of St. Paul;
—ք, St. Paul's companions.
Եւ հետեւող սրբոյն Պօղոսի.
carrying a lamp or a torch. lamp-bearer, torch-bearer.
Զկարապետն տուընջեան՝ զառաւօտն յովհաննէս՝ սպանմամբ ելոյց, զգեղեցկապէս ջահակիրն, զճրագն հաւատոց. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)