Definitions containing the research զօրէն : 380 results

Խազ, ից

adj.

s. mus. note;
line, letter;
notch of an arrow;
նուագել զխազս, to solfa;
նուագումն խազից, solfeggio;
immoderately addicted to;
immature, unripe.

· Calfa

NBHL (1)

Որք զօրէն լակոնաց վիմացն, եւ լինիցին իբրեւ զխաղսն անդամաբեկք. այլ ի մեր. ձձ. գրի անդ,


Խաժամուժ

adj.

low, vulgar, plebeian;
— or — ամբոխ՝ մարդիկ, the mob, the rabble, the populace.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ այն խաժամուժ ամբոխն, որ ոդ գիտեն զօրէնս. (Յհ. ՟Ե. 48։)


Խախտեմ, եցի

va.

to remove, to displace, to dislodge;
to move, to change;
to shake, to cause to totter;
to ruin;
to refute, to confute;
to emigrate;
— զոսկերս, to dislocate, to disjoint, to put out of joint;
— բանիւք, to tease, to annoy, to torment with idle gossip.

· Calfa

NBHL (1)

Ելոյծ զօրէնսն, եւ խախտեաց զկրօնսն։ Դարձեալ զմիւս բան առաքելոյ, զոր ուղիղ ասացեալ է, խախտեն. (Եզնիկ.։)


Խահամոք

cf. Խահակեր.

· Calfa

NBHL (1)

Աղ՝ խորտիկ. զորս խահամոքքն համեմեն զոպայիւ։ Կամակ եւ ախորժելի արարեալ զօրէն խահամոքի։ Խահամոքաց եւ կամ հացագործաց աւելագործութիւնք. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)


Խաղաղարար, աց

adj. s.

peace-making, pacifying, conciliating;
peace-maker, pacifier, reconciler.

· Calfa

NBHL (1)

Զառ յինքենէ՝ երկնաւորաց եւ երկրաւորաց խաղաղարարէն աւանդեալ նոցա զօրէն խաղաղութեան՝ տալ ամենեցուն. (Սկեւռ. յար։)


Խայթոց, աց

s.

sting;
point;
prick;
—ք, cf. Խայթուած.

· Calfa

NBHL (1)

Կռածագկտցաւն, որ զօրէն ունի խայթոցաց կարճի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)


Խաշար

adj. s.

cf. Խոշոր;
young tree, shoot, sucker;
stake, pile.

· Calfa


Խաչապաշտ, ից

s.

worshipper of christ crucified, christian.

· Calfa

NBHL (1)

Կամին զօրէնս խաչապաշտացն՝ խափանել։ Ամենայն ազգք խաչապաշտից. (Ուռհ.։)


Խարխալեմ, եցի

va. fig.

to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հիմանէ խարխալեալ աւերէ զօրէնս մեր. (Եղիշ. ծն.։)


Ճահ

adj. s. adv.

fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
v. imp. ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.

· Calfa

NBHL (1)

Քանզի (ի) ճահ էր եւ ի դէպ՝ տալ զօրէնսն։ Մարդիկ իսկ եթէ ասասցեն զայս, ի ճահ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. 38։)


Ճարճատիմ, եցայ

vn.

to crack, to crackle, to crepitate.

· Calfa


Ճարտարեմ, եցի

va.

to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ աւելի քան զօրէնս ճարտարեր։ Արտաքոյ կարեաց ճարտարիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Եբր. ՟Դ։)


Ճմլեմ, եցի

va.

cf. Ճմլեցուցանեմ.

· Calfa


Կղկղումն, ման

s.

defecation, purification.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղկացաւ եւ գոյացաւ մահկանացուն ըստ կղկղման. քանզի զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. եւ բալա թարգմանի կղկղումն. (Փիլ. այլաբ.։) (Ըստ եբր. պալա, է կլանել, ընկնուլ. իսկ յն. բալէօ՛օ, հնացուցանել. յորս հային եւ բանք Լմբ. եւ Վրդն. ի նախընթաց բառսդ)։


Կնքեմ, եցի

va.

to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.

· Calfa

NBHL (1)

Կնքեցին զօրէնս, զի մի՛ ոք ուսանիցի. (Ես. ՟Ը. 16։)


Կշռոց, աց

s.

weighing-machine.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդվզեալք յետս կոյս զօրէն կշռոցաց հակատրելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 24։)


Կոթող, աց

s.

obelisk.

· Calfa

NBHL (1)

Զտապանին աւանդեաց զչափս՝ առ սեակաւ սակաւ քաղե զօրէն կոթողի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)


Կոխեմ, եցի

va. fig.

to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.

· Calfa

NBHL (1)

Կոխել զպատուիրանն, կամ զօրէնս. (Պրպմ. լ։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Թ։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)


Կոկեմ, եցի

va.

to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.

· Calfa


Կոկոզանամ, ացայ

vn.

to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.

· Calfa

NBHL (1)

Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)


Կոկոզիմ, եցայ

vn.

cf. Կոկոզանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)


Կող, ից

s. fig. adv.

side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.

· Calfa


Ճռուեմ, եցի

vn.

cf. Ճռուողեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)


Ճռուողեմ, եցի

vn.

to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)


Ճօճիմ, եցայ

vn.

to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.

· Calfa

NBHL (1)

Հասկիցն կերպարանք, (կամ ոճք ցորենոյ) ի քաղցր օդոյն ճօճի ճեմի զօրէն ծովային ալեաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Մազդեզական, ի, աց

adj.

Mazdean, Persian.

· Calfa

NBHL (1)

Պաշտել զօրէնս մազդեզական մոխրապաշտութեանն. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Մազդեզն, զանց

s. adj. Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչ ունի զօրէնս մազդեզանց, նա խուլ է եւ կոյր. (Եղիշ. ՟Բ։)

Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։


Մալեմ, եցի

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

· Calfa


Մահանամ, ացայ

vn.

to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ զդատաստանս զայս կրեն մահանալովն, այլ ոչ զօրէն անասնոց յոդէութիւն դառնան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Մանկագոյն

adj.

youngest, younger, minor, under age.

· Calfa

NBHL (1)

Մանկագոյն քան զդրախտն՝ գինըմպութիւն. քան զօրէնս երիցագոյն՝ պահք։ Ոչ մանկագոյն գիւտս հարցն է գանձս այս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)


Մանուշակ

cf. Մանիշակ.

· Calfa

NBHL (1)

Տէգք մուրուաց նորա զօրէն մանուշակի ծաղկեալք ի վերայ գունագող այտից. (Արծր. ՟Ե. 11։)


Հոսումն, ման

s.

flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զօրէնս հասարակաց բնաւորականս հոսմանց. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)


Հրաման, աց

s.

command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.

· Calfa

NBHL (1)

Զհրամանն աստուծոյ եւ զօրէնս նորա։ Զհրամանացն աստուծոյ եւ զօրինաց նորա։ Գնալ ըստ հրամանաց նորա։ Ըստ հրամանի թագաւորին։ Բռնաւորաց հրամանաւ։ Տղայակոտոր հրամանին։ Ել հրաման յօգոստոս կայսերէ։ Յինէն ել հրամանս այս։ Ես եդի զհրամանս զայս։ Հրաման ինչ ի տեառնէ ոչ ունիմ։ Ոչ հնազանդեցան հրամանի քում.եւ այլն։


Հրէապէս

adv.

cf. Հրէաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Պահել զօրէնս, կամ տրտմիլ հրէապէս. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 17։ Բրս. պհ.։)


Հրէութիւն, ութեան

s.

judaism.

· Calfa

NBHL (1)

Թողուլ զօրէնս հրէութեան. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Հինգհարիւրեակ

adj.

of — years;
—եակ բոլոր, Dionysian or Victorian period, years.

· Calfa

NBHL (1)

Վերադիրն ինն է յառաջին լրմանն՝ ի մուտ հինգ հարիւրեակ բոլորդ զօրէն անւոյ անեզր բոլորեալ. (Տօմար.։)


Հմակեր, աց

adj.

eating raw flesh, crudivorous, omophagous;
ferocious.

· Calfa


Հնազանդօրէն

adv.

obediently, submissively.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ օրինի հնազանդութեան. զօրէն հնազանդից.


Հնացուցանեմ, ուցի

va.

to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.

· Calfa

NBHL (1)

Խափանեաց եւ հնացոյց զօրէնսն մովսիսի. (Մխ. դտ.։)


Հնչեցուցանեմ, ուցի

va.

to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.

· Calfa


Հոգեմատեան

adj.

written by inspiration of the Holy Ghost.

· Calfa


Հողմօրէն

adv.

like the wind.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ օրինակի կամ զօրէն հողմոյ.


Ձեղուն, ուանց

s.

ceiling;
— նաւաց, deck of a ship;
— գահուց, canopy;
— կառաց, roof of a coach;
— բերանոյ, palate;
— գլխոյ, skull, cranium.

· Calfa

NBHL (1)

Երկին զօրէն ձեղուան։ Իմաստագործ ձեղուանցն բարձրութեամբ լայնացեալ. (Նիւս. կազմ.։ Պիսիդ.։)


Մտադրութիւն, ութեան

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմ վայրի ե՛ղբարք մտադրութեամբ վաստակեսցուք, զօրէն առաքինի մշակաց ի խոր հերկեսցուք. (Եղիշ. մատն. տն.։)


Յայտնապէս

adv.

evidently, manifestly, clearly, obviously, palpably, visibly;
notoriously, publicly, openly, overtly;
intelligibly, explicitly;
without disguise, frankly, freely, boldly.

· Calfa

NBHL (2)

Յայտնապէս ի քաղաք մտանել։ Աստուած մեր յայտնապէս եկեսցէ։ Խնդրեցից վրէժ յայտնապէս։ Ետես ի տեսլեան յայտնապէս։ Յայտնապէս ասէ։ Գրեսցե՛ս ի վերայ քարանցն զամենայն զօրէնս զայսոսիկ յայտնապէս յոյժ։ Գրեա՛ զտեսիլդ զայդ յայտնապէս ի տախտակս.եւ այլն։

Յայտնապէս պա՛րտ է վայելել յօգնութիւն Աստուծոյ, ոյք կատարեն զօրէնս նորա. (Իսիւք.։)


Յանգ, աց

cf. Յանկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ կարի տկարութեանս մերում զօրէնս քո յանգ հանեալ. (Մաշտ.։ Ճշ.։)


Յորձան, աց

s. mar.

current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.

· Calfa


Յորձնեռանդն

adj.

boiling, foaming;
agitated, furious, turbulent.

· Calfa


Յուզական, ի, աց

adj.

agitating, grievous, vexatious;
— շուն, brach, questing-dog or setting-dog.

· Calfa

NBHL (1)

Խնդրելն է յուզելն եւ գտանելն՝ զօրէն յուզականացն ասացեալ շանց, որք գիտենն, այսինքն ի շաւղացն եւ ի հոտոցն գտանեն զորջս գազանաց. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Նախածին

adj. s.

created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.

· Calfa

NBHL (1)

Զանազանեալ նախածինն, եւ առաջնածինն. առաջնածին՝ արուն, իմաստունն (իբրեւ հայր). իսկ վատթարն, իբր թէ ընդհանուր նախածին ընտանացեալ ընդ ախտաւորս հիւթանիւթսն, որք զօրէն մօր ծնանին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 160։)