food, nourishment, victuals.
· Calfa
Եւ զգաւառն յուտեստի պատրաստութիւն համբարաց թողոյր բերդին։ Մինչդեռ թագաւորն արշակ ի կողմանսն ստորին գաւառացն յանգեղ տան էր յուտեստ». կարծի լինել տեղի արքունի ռոճկաց՝ իբր յատուկ անուն։
flesh-day, meat-day;
— ուտել, to eat meat;
ոչ ամենայն օր —, եւ ոչ երկիցս զատիկ, Christmas come but once a year.
· Calfa
(իբր ռմկ) Օր ուտելոյ՝ ազատ ի պահոց։ (Տօմար.։ Տօնաց.։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
· Calfa
հյց. խնդ. ἁρνέομαι, ἁρνοῦμαι, ἁπαρνέομαι nego, abnego, repudio ἁπέπω (ապասել) ἁποποιέομαι abdico, amoveo, rejicio. (լծ. յն. արնէ՛օմէ, արնո՛ւմե. եւ հյ. հեռանալ, կամ իբր ո՞ւր այն ասել՝ կամաւ անգիտանալով). որ եւ ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ժխտել զճշմարիտն. բացասել ընդդէմ ճանաչման. մերժել. հրաժարել, չընդունել. չճանաչել. օտարանալ ի բանից կամ խոստմանց, ի բարեկամաց, եւ յաստուծոյ.
cf. Ուրացութիւն;
յ— լինել, կալ, cf. Ուրանամ;
յ— լինել յերախտեաց, to be unmindful of favours received, to pay a favour with ingratitude, to be ungrateful, unthankful;
յուրաստ լինիմ, to deny, to disown.
· Calfa
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
· Calfa
եւ շ. ՈՒՐԵՄՆ. մ. եւ շ. ποῦ alicubi, aliquo, aliquando եւ fere, ferme, circa, circiter. Ուրեք. երբէք. երբեմն. եւ Շուրջ. իբր. գրեթէ. գոգցես.
Քան զարգիացւոց իշխանութիւնն յետոյ՝ մօտ ուրեմն՝ ամօք երեք հարիւրովք. (իբր՝ գոգցես) (Եւս. քր. ՟Ա։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
· Calfa
ՈՒՐԵՔ. ա. իբր մասնական անուն, Իմն. ինչ. ուրեմն.
other;
cf. Որիշ.
· Calfa
իբր Որիշ. χωρίς seorsim. Ուրոյն. մեկուսի. ի բացեայ, յորիշ վայր. յորոշեալ տեղի.
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
· Calfa
Ոչ աղտեղիլ յուրուական ինչ պղծութենէ։ Զբազմագլխեան անդամս ուրուականս գաղտնեաց ամօթոյս. (իբր խօլական. որպէս թէ խէյալական) (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Հ՟Ա։)
leprous, infected with elephantiasis.
· Calfa
Աղօթք ուրկի». յն. աղքատի. ((իբրու մուրկի) Սղ. ՟Ճ՟Ա. 1։)
ophite, serpentine marble.
· Calfa
Բառ յն. օֆի՛դիս, (այսինքն օձային, օձատեսիլ) ὁφίτης ophita, lapis in modum serpentis maculosus. Քար պատուական, որոյ բիծն կամ գոյնն է խայտ իբր զօձի. որպէս եւ կազմեալն յայնպիսի քարէ.
oxymel, honey, vinegar and water.
· Calfa
Բառ յն. օքսիմէլի. ὁξύμελι . իբր քացախամեղր, մեղրաքացախ. potio e melle et aceto. Օշարակ թթու եւ քաղցր, ի շլորոյ, ի նռանէ եւ այլն. արկեալ իբրեւ համեմ ի կերակուրս եւ յեփոց ձկանց.
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
· Calfa
ՉԷ՛ կամ ՉԷ՛ ԵՒ ՉԷ. իբրեւ բայ. cf. Չիք, եւ Եմ.
people which is not a people, foolish nation, rabble, mob.
· Calfa
Ոչ ազգ. որպէս դնի ի յն. իբրու ազգ անպիտան կամ շնչին, անարժան գտեալ ա՛զգ կոչման անգամ.
s. gr. mark of quotation, inverted commas.
· Calfa
Նշանագիծ իբրեւ զգլուխ բոլորագիր չայ տառի, որպէս կերտօղ զչայ. զոր վարեն գրիչք ի սկիզբն տողի կամ ի լուսանցս՝ ի նշանակ բնաբանի, կամ կոչելոյ զվկայութիւնս գրոց եւ հարց. որպէս եւ ի վերայ տառից եդելոց ի լուսանցս՝ առ ի կոչելի ներքս ի տողն, եւ ի վերայ տառից ինչ տողի՝ առ ի ցուցանել զաւելորդն գոլ նոցին կամ զպակասիլն յայլում օրինակի, եւ այլն։ Են եւ որ դնեն կրկին չակերտ կամ ստորակէտ, եւ կամ երիս միջակէտս, եւ այլն։ Այս բառ ի յիշատակարանս գրչաց յետին դարուց եւեթ գտանի։
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
· Calfa
Նենգեալ՝ վասն բազում չարաբարոյս ցուցանելոյ՝ անդստին յիւրոց բարեկամաց կոշկոճեալ մեռանէր». (Որպէս եւ Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ վասն չարաբարոյ երեւելոյ, կամ չար բարոյս յանձին բերելոյ։ Այլ հոմաձայն է եւ յն. իբր չարաբարոյ, կամ չարաբարութիւն։
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
· Calfa
ՉԱՐԱԲԱՐՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. ըստ ՟ա. նշ. κακοήθως malitiose.
fierce as a wild beast;
mordacious, biting.
· Calfa
(Ցանկութիւն) չարագազան եւ ժանտատեսակ իբրեւ զգորտն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
· Calfa
Սուրբն պիղծ թուի չարագործաց։ Կին չարագործ։ Մի՛ խնդար ընդ չարագործս։ Ծառայի չարագործի լլկանք եւ տանջանք։ Ի վրէժխնդրութիւն չարագործացն, եւ ի գովութիւն բարեգործացն։ Մի ոմն ի կախելոց չարագործացն։ Կապանօք չափ իբրեւ զչարագործ.եւ այլն։
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
· Calfa
Եղէ իբրեւ զայր մի աղճատեալ. եւ իբրեւ զայր մի չարալլուկ ի գինւոյ». յն. ըմբռնեալ իսպառ. συνεχόμενος. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 9։)
ferocious, cruel, inhuman;
cruelly.
· Calfa
Կամ իբր մ. Վարելով դժնդակ չարչարանօք. չարաչար.
ill-counselling, perverting, leading astray.
· Calfa
իբր ն. Որ տայ զչար խրատ. չար խրատտու.
Եւ իբր կր. Չարաչար խրատեալ՝ կրթեալ. անուղղայ.
cf. Չարակնեայ.
· Calfa
Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի, նախանձի, մախայ։ Չարակն բանսարկուն ոչ կարացեալ տանել զտեսութիւն գերունակ փառաց նախաստեղծին. (Գր. հր.։)
vn. va. to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
· Calfa
Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
· Calfa
Գելարանօք՝ անուօք եւ առասանօք չարահնար տանջեալ». (Շար.) իմա՛ իբր ածական անհոլով, եւ կամ մակբայ՝ չարարուեստաբար։
destroying worm, evil beast;
adj. fig. mischievous, full of pranks, shrewd, artful, cunning.
· Calfa
worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.
· Calfa
cf. Խորամանկ.
· Calfa
cf. Խորամանկ. κακούργος . Չարամանկ զիմաստունն (ասեն յաչաղկոտք), եւ զմեծ վայելուչն իբրեւ զամպարհաւաճ բամբասեն. (Բրս. մախ.։)
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
· Calfa
Ցանկութիւնն եւ սրտմտութիւնն, չարաշունքն եւ մահունքն». (Փիլ. լին. ՟Դ.) իբր չարաշնչութիւնք սպառնալեաց։ 4
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
· Calfa
Իշխանութիւն առեալ չարասէր սպասաւորացն։ Դու խաւարային ես եւ չարասէր։ Չարասէր մոգպետն։ Առաւել զարմանային չարասէրքն։ Չարասէրն սատանայ իբրեւ զօրավար ի մէջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
very sharp, thorn-like, acuminated.
· Calfa
Անօրէնք իբրեւ փուշք չարափուշք՝ զի այրին ի հրոյ. (Եփր. թագ.։)
fellow-sufferer;
compassionate.
· Calfa
Յաղագս այնոցիկ՝ որք մեռանինն, իբրեւ ընդ զրկեալս չարչարակից լինիմ. (Բրս. յուդիտ.։)
Ուտէր իբրեւ զմարդ ճշմարիտ. զի զգեցեալ էր զչարչարակիցս մեր իբրեւ զմեզ». յն. զնմանակիրն մեր. (Կոչ. ՟Դ։)
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
· Calfa
Իջուցանիցեմ զծերութիւն հօր մերոյ չարչարանօք հանդերձ ի դժոխս։ Տեսանելով տեսի զչարչարանս ժողովրդեան իմոյ։ Ժամանեցին ինձ յաւուրս չարչարանաց (յն. չարեաց)։ Որ զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Օրինա՛կ առէք եղբարք՝ չարչարանաց եւ երկայնմտութեան զմարգարէսն։ Տանջանք չարչարանաց։ Գերութեան չարչարանք։ Ոչ են արժանի չարչարանք ժամանակիս հանդերձելոց փառացն։ Որպէս առաւելան չարչարանքն քրիստոսի ի մեզ։ Զի ես զչարչարանս քրիստոսի ի մարմին իմում կրեմ (յն. զսպիս)։ Չարչարեսցեն զնոսա ամիսս հինգ. եւ չարչարանք նոցա իբրեւ զխայթոցս կարճի. եւ այլն։
to torment, to harass, to molest, to pain, to ill-treat, to ill-use.
· Calfa
Չարչարեցի՛ր իբրեւ զբարւոք զինուոր, եւ նահատակեա՛ օրինօք, որպէս զի պսակեսցիս։ Ասէր ցանձն իւր, չարչարեցի՛ր, եւ մեռցիս. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Գ։)
of a just measure, symmetrical;
moderate, regulated, of steady habits, temperate, sober.
· Calfa
Եւ իբրու Չափաւոր ինչ. դուզնաքեայ.
a tame animal.
· Calfa
Ամփոփեն իբրեւ զչգազանս, եւ զառաջին թաթսն ոչ նոյնպէս. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
nothing, not any thing, nought;
առ ի —է, for want of;
ի —է ի գոյ ածել, ի —ից հաստել, to create out of nothing.
· Calfa
Կոչէ զչգոյն իբրեւ զգոյ. (Հռ. ՟Դ. 17։)
not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.
· Calfa
Մերթ՝ ըստ հոմաձայնութեան յունին, իբր Եւ ոչ իսկ. ոչ եւս. այնուհետեւ ոչ.
cf. Չգոյ, cf. Չիք;
չէ ինչ, no matter, that is nothing.
· Calfa
Պատմեալ զչէոցն իբր զեղելոց. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Եթէ աբրահամ մեռեալ է (իբրեւ չքացեալ), եւ սահակ եւ յակոբ, ապա ուրեմն իցէ աստուած չէոցն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
neuter, indifferent;
neuter.
· Calfa
Չէզոքացն՝ իբրեւ զիշակէս. (Ասող. ՟Գ. 21։)
the non-existent, the void;
cf. Չգոյութիւն.
· Calfa
Որ զառ ի մէնջ չէութիւնն գրեալ՝ իբր զէութիւն գործոց տեսանէ. (Նար. ՟Զ։)
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
· Calfa
Երեւեցուցանել զիքն իբրեւ ըզ չիք, եւ զչիքն իբրեւ զիք. (Պերիարմ.։)
cf. Չիղջ.
· Calfa
Չղջկան (կամ չղջիկան. լս. մաշկաթեւ) կոչէ զկուռսն՝ կա՛մ վասն յոյժ տկարութեանն, կամ վասն խաւարասէր մոլորութեան։ Որք միանգամ ի միտս ընդունին իբրեւ կուռս զվատթար իմացմունս, չղջկանաց լինին բոյնք՝ անմաքուր դիւաց. (Գէ. ես.։)