hard-hearted, flinty-hearted, obdurate, callous, unfeeling, insensible.
· Calfa
βαρυκάρδιος gravatum cor habens. Ըստ յն. ոճոյ, իբր Խստասիրտ. յամառ.
cf. Խստասրտութիւն.
· Calfa
Այս է ծանրասրտութիւնն, ցանկութիւնք իբրեւ զբեռն ծանրանան ի վերայ մտացն, եւ ոչ թողուն զնա ընթանալ յաստուածայինսն։
sleepy, drowsy, somnolent;
ի — քուն տալ զանձն, to sleep profoundly.
· Calfa
(Արբեցողք) այգուցն յարուցեալք ծանրարթունք իբրեւ զխելագարս դանդաչիցեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
to grow heavy or dull.
· Calfa
Մի՛ դու գործովք ծանրեալ զնաւս ընկղմեսցես. իբր ծանրացուցեալ. (Փիլ. յովն.։)
իբր աւելի քան զչափն ծանրէ, ընկղմի (նաւն). (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Ծանօթ.
· Calfa
Նոյն ընդ Ծանօթ՝ ըստ ամենայն առման. γνώριμος եւ այլն. իբր. Ընտանի. ծանուցանել. յայտնի. գիտելի. եւ Գիտակ. գիտակական.
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
· Calfa
Եւ γνωρίζομαι, διαγνωρίζομαι agnoscor, notesco, innotesco. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչիլ. յայտնի լինել, ի ծանօթութիւն գալ. եւ Ընտանենալ.
γνωρίζω agnosco, novi. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչել. տեղեկանալ. գիտակ լինել.
known, evident, manifest.
· Calfa
γνώριμον notum. նոյն ընդ Ծանօթ. ծանօթական, իբր ծանուցեալ. յայտնի.
servile, vulgar, low, trivial
· Calfa
Նի ծառայաբարոյ առ շնորհն աստուածային երեւել, այլ իբրեւ զազատս վարիլ յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
to rise, to mount in tree-shaped masses;
— հերաց, to stand erect or on end;
to bristle up.
· Calfa
Բարձրանալ իբրեւ զծառ. դիզանալ. բարդիլ. կուտտկիլ. ծաւալիլ. ծայրանալ ի վեր կոյս. ուղղորդ կանգնիլ. վեր ելլալ, բարձրանալ.
thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.
· Calfa
dilatation, expansion, development, diffusion;
diesis, sharp;
dilated, spread, diffused;
— առնուլ, to be dilated, diffused, expanded, spread, extended, propagated.
· Calfa
Որպէս եւ հայր՝ յորմէ որդի, հոգին ծաւալ ճառագայթի. իբր ծաւալումն՝ ծաղիկ հայրենի. (Տաղ.։)
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
· Calfa
իսկ կր. իբր ձ. ἁναπεταννύω, ἑκτείνω, -ομαι extendo, -or χέω διαχύω, χέομαι effundo, diffundo, -or, spargo. Պարզել, սփռել, իլ. ճապաղել. ձկտել. տարածել՝ որպէս թէ զծալսն բանալով. հոսել. զեղուլ.
small fragments, crushed matter, trash;
— վշոյ, tow-cardiugs, fescue.
· Calfa
Եղիցի զօրութիւն նորա իբրեւ զծեծեած վշոյ. (Ես. ՟Ա. 31։)
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
· Calfa
ԾԵՐԱԿՈՅՏ. ա. ըստ հյ. իբր Ծերակուտական. Որ եւ ՍԵՆԿՂԻՏԻԿՈՍ. ատենական. կամ ծերոց. (փոխանակ ասելոյ ըստ յն. գոյական հոլովմամբ, ծերակուտի. ի ծերակուտէ, ծերակուտիւ)
cf. Ծերուկ.
· Calfa
Յոր խնամեալ իբրեւ ի ծերունի. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Եւ իբր Ծերունական. ծերունեան.
plaster, stucco;
cement, mortar;
lute.
· Calfa
ἁλοιφή, ἁλειφή litura, oblimimentum χρίσμα unctio, unguentatio. (լծ. թ. սըվա ). Արմատ Ծեփելոյ. իբր Ծեփումն, եւ նիւթ ծեփելի կամ ծեփեալ. (որպէս բուռ, նաւթ, կաւ, մոմ, եւ այլն) որ եւ ըստ յն. ասի օծումն.
Նորոգեսցէ զմարմին նորա իբրեւ զծեփ որմոյ. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 25։)
to talk jestingly, to play on words.
· Calfa
Ծեքել կամ թեքել զբանն. թիւրել զխօսս իբր ընդ կատակս. խօսքը ծռմռկել, մսախարկութիւն ընել.
rain-bow, iris;
halo.
· Calfa
ἷρις iris (իբր Ծիր ածեալ, ածօղ. եւ այն՝ որպէս ծիրանազարդ) որ եւ կոչի ԳՕՏԻ ԱՐԱՄԱԶԴԱՑ. եւ ըստ սուրբ գրոց՝ ԱՂԱՂՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ. Կամար սքանչելի եւ բազմագունի երեւեալ յօդս յընդհանրմանէ ճառագայթից արեգական ի ցօղագին ամպս. Ծիրանի գօտի, կանանչ կարմիր գօտի, երկան գօտի, անանակ ՝ (որպէս թէ աղեղնակ).
Թո՛ղ զբակդ փոքրիկ, լինի երբեմն եւ բուն ծիածան լուսնի մեծ, այլ նիազ գունովք, իբր աղաղն սպիտակորակ. որպէս եւ ծիարան արեւու եթէ լիցի զմիջօրէիւ ի վերայ գլխոց մերոց, է որպէս բակ մեծ շուրջ զնովաւ բոլորչի։
smile, simper;
laugh, laughter;
derision, sneering;
— բարձրաձայն, burst of laughter;
cf. Ծաղր.
· Calfa
Ռամկօրէն եւեթ վարի, իբր Ծաղր, եւ ըստ գրոց լինի արմատ հաճջորդ բառիցդ։
laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.
· Calfa
ծով՝ հանդարտ եւ հեզ շարժմամբ ծիծաղական զինքն ամենեցուն ցուցանէ։ (Դաշտք ծաղկաւետք) զինքեանս խնդամտաբար եւ ծիծաղական անցաւորացն ցուցանեն զանազան եւ երփն երփն գունաւորութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ.) (որպէս եւ ծաղիկն է իբր ծաղիկ, ծիծաղիկ)։
to smile, to laugh;
to laugh at, to scoff, to deride, to mock;
to look pleasant, to smile, to laugh;
ընդ քիմս —, to laugh constrainedly;
— ընդ միտս, to laugh in one's sleeve;
մեղմ —, to titter;
— յանդէպս, to giggle;
բարձրաձայն —, to burst out laughing, to laugh out;
— յոյժ յոյժ, յանչափս, to burst, to split ones sides with laughing, to choke with laughter;
չիք ինչ —ղելոյ, there is nothing to laugh at;
եւ —ղեցան յոյժ, and they burst out laughing;
անդ ծիծաղէր լիութիւն եւ գեղեցկութիւն, the whole country laughed with fertility & beauty.
· Calfa
ԾԻԾԱՂԻՄ. իբր Այպանել, ծաղր առնել (խնդ. պարառ. կամ ի վերայ).
s. ornith. swallow;
վայրի —, marten, martlet;
ձագ —ռան, young -;
ճչէ —, the — twitters;
cf. Ծաղիկ;
մի — ոչ բերէ գարուն, one — does not make spring;
one bee makes no swarm.
· Calfa
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
· Calfa
Գետոց հաւաքումն եղեալ՝ հեզաբար առ սահմանօք նոցա, ծնիւք լերամբք, եւ եզերօք նոցա, ծնիւք լերամբք, եւ եզերօք դեշտին. (Խոր. ՟Ա. 11. իբր ի ստորոտէ կամ ի հիմանց լերանց։)
Ի ԾՆԷ. իբր մ. ἑκ γενετῆς a nativitate. Ի բնէ. անդստին ի ծննդենէ.
purple-hued, purple, purplish, carnation.
· Calfa
որ եւ ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. Կարմիր իբրեւ զծիրանիս, եւ կանաչագոյն փայլուն.
Ծիրանագոյն իբրեւ զանագ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ծիրանագոյն.
· Calfa
cf. ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. իբր վարդագոյն կարմիր, եւկանաչագոյն, կամ կապուտակ փայլուն.
s. zool. purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
· Calfa
ԾԻՐԱՆԻ. իբր ա. πορφύρεος, -ους, ἁλουργός, -οῦν marinae purpurae colore tinctus, purpureus, -um, violaceus. ծիրանական. ծիրանեգոյն. կարմրերանգ, բոցագոյն, վարդագոյն. եւ Մանուշակագոյն. եւ Ծովագոյն. եւ երփն երփն.
ԾԻՐԱՆԻ. իբր գ. որ եւ ԾՈՎՈՒ ԾԻՐԱՆԻ. Ներկ խեցեմորթի ծովուն կամ ի կոկորդի կոնքեղի գտելոյ ի ծովն տիւրոսի կամ ծուրայ, եւ նիւթ կամ հանդերձ արքունի նովիմբ ներկեալ.
Կապուտակ. եւ ծիրանի, եւ կարմիր կրկին։ Ի բեհեզոյ մանելոյ, եւ ի կապուտակէ, եւ ի ծիրանւոյ, եւ ի կարմրոյ մանելոյ։ Կապուտակաւն եւ ծիրանեաւն, եւ կարմրովն։ Զկապուտակ, զծովու ծիրանիս։ Բեհեզս եւ ծիրանիս։ Վարսք գլխոյ քոյ իբրեւ զծիրանի (ոսկեգոյն)։ ծիրանիս զգեցցի։ Զգեցուցին նմա ծիրանիս. եւ այլն։
piece, patch;
flake;
in rags, in tatters.
· Calfa
Կամ գուցէ նոյն ընդ Ծուէն, իբր արմատ նորա. քուրջ. ... եւ րստ ա՛յլ ձ. ծիւղք, իբր խռիւ. լէօր լէօք. եւ ամենայն նիւթ անպիտան՝ իբր յանարգութիւն կրակի։
parish priest, curate.
· Calfa
ԾԽԱԿԵՐ որ եւ ԾԽԱՏԷՐ ասի. Երէց կամ աւագերէց մասնաւոր թաղի ժողովրդեան, ժողովրդապետ. որ եւ ասի իբր լտ. ձայնիւ՝ ՊԱՌՈԽ. parochus.
s. med. strangles, quinsy.
· Calfa
τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
· Calfa
Ցիռք ի դաշտս ծծեցին զօդս իբրեւ զվիշապ. (Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Կտցաւն իբր դժնիկ փչովք խոնաւութիւն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
declivity, incline, slope;
steepness, a steep & profonnd declivity;
adv. adj. առ —, — առ —, precipitous;
in a sloping manner, downwards.
· Calfa
ԼԵՓ ԱՌ ԼԵՓ. որ եւ ԱՌ Ի ՇԵՂ. իբր Զառ ի վայր. Դարահոս. դարուվար.
heaped up, running over, full to overflowing;
complete, perfect.
· Calfa
Եղիցուք իբրեւ զքրիստոս, ըստ կար մերոյ մաքրութեան, եւ լիապատար (կամ՝իապարար) սիրով. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Լիզանեմ.
· Calfa
Լիզեսցեն զհող իբրեւ օձք, որ սողին ընդ երկիր. (Միք. ՟Է. 17։)
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Լիզանեմ.
· Calfa
Լիզեսցեն զհող իբրեւ օձք, որ սողին ընդ երկիր. (Միք. ՟Է. 17։)
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
genesis, genealogy.
· Calfa
Բան յաղագս լինելութեան, այսինքն արարչագործութեան, կամ ստեղծման, ծննդոց, սերնդոց. ազգաբանութիւն. իբր յն. γενεαλογία generis recensio.
future, coming, inevitable;
the future, time to come.
· Calfa
Այս սովորութիւն իմն է մարգարէիցն, իբրեւ զեղելոց՝ զլինելոցն պատմեն (այսինքն զլինելեաց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
· Calfa
v. aux. to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!
· Calfa
Լինիցիք իբրեւ զաստուած։ Անիծեալ լիջիր։ Առ քեզ լիցի դաղձ նորա։ Վասն լինելոյ դոցա մարմին։ Բարի լիցի ինձ վասն քո։ Անթիւ լիցի ի բազմութիւն։ Որ ինչ ցայսմ ոչ եղեւ ինձ, ա՞րդ լինիցի. (Եւայլն։)
Եւ եղեալ լինէր զաւակ իբրեւ զաւազ առ ափնծովուն. (Եփր. ել.։)
ԼԻՆԵԼ. իբր Ստեղծանիլ, կամ լինելութիւն.
ԼԻՆԵԼ. իբր Ծնանիլ, սերիլ. ծագիլ.
stuffing;
any thing used to fill up a vacancy;
knuckle-bones;
dice;
— խաղալ, to play at knuckle-bones.
· Calfa
Իբրեւ զմանկաւոյ խաղ համարին, եւ իբրեւզանիւս, եւ իբրեւ զլիցս, եւ զգունդս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
adj. s. bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
· Calfa
Լծակից իմ, այսինքն հալածական եւ ծեր իբրեւ զիս. (Եփր. փիլիպ.։)
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
· Calfa
միաբանելն՝ իբրու երիվարաց ոմանց լծակցութիւնք ի միասին. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
that shakes off the yoke, disobedient, refractory, froward, rebellious;
— լինել, to shake off the yoke, to obtain liberty;
to be refractory.
· Calfa
to join, to conjoin;
ի մի —, to unite in one;
— զզգաստութիւն պարկեշտութեան ընդ գեղոյ, to unite chastity with beauty;
to conjugate a verb.
· Calfa
ԼԾՈՐԴԵՄ ԼԾՈՐԴԻՄ, եցայ. Նոյն ընդ Լծել՝ ըստ ամենայն առման. իբր Կցորդել.
proportionally;
in pairs.
· Calfa
իբրեւ լծորդ իւիք օրինակաւ. միաբան. զոյգ զոյգ. զուգապէս.
to become soft, or tender;
moist.
· Calfa
(լծ. յն. լաաղնե՛ւօ). λαγνεύω libidinosus et salax sum անամօթիլ աչօք՝ համաբուրիւ, եւ այլովք նշանակօք. լրբիլ. քծանիլ իբրեւ զլակոտ. լկտիլ.
impudent, immodest, shameless, lecherous, lewd, libertine, licentious, insolent, unblushing, brazen-faced;
lascivious, wanton, lustful, obscene;
— կաքաւել, to dance indecently.
· Calfa
Ցանկասէր եւ լկտի։ Շնացօղք եւ լկտիք։ Փոխանակ լկտի տեսոյն ունի ի սրտի իւրում եւ առաջի աչաց զերկիւղ դատաստանացն։ Ցանկալով հայեցի ոք լկտի աչօք։ Չարաբար խօսին իբր զլըկտոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 14. 15։)