sensible, perceptible, palpable;
—ք, the senses;
intellectual faculties;
ընդ զգալիս պշնուլ, to abandon one's self to passions;
really, truly.
Ամենայն որ մարմին է, զգալի է. եւ որ անմարմին է, իմանալի է. եւ զգալի այն ասի՝ որ ընդ զգայարանացս ի ներքոյ անկանի, կամ ընդ ամենեքումբք, կամ ընդ ոմամբք, կամ ընդ միոյ. (Շ. թղթ.։)
ԶԳԱԼԻ. որպէս Զգացօղ, զգայուն. կամ զգայարան.
to be infected;
to fly into a passion;
to clothe, or to dress one's self.
φέρω, φορέω fero, gesto περικείμαι , ἑμπαρπάω եւ այլն. vestior, accingor, afficior եւ այլն. որ եւ ՀԱԳԱԾԻՄ. որպէս նմանութեամբ Առիգածիլ, սփածանիլ. զգենուլ, կամ արկանել զիւրեւ, պատել. մածանիլ. շաղախիլ. ունել. կրել. համակիլ. որականալ. տարրանալ. հագուիլ, ունենալ.
Զզգածեալսն ամբարտաւանութեամբ խոնարհեցոյց. յն. բերեալս, կամ զգեցեալս. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 12։)
to feel, to be sensible of, to hear, to have a glimpse of, to learn, to know;
to scent;
— յառաջագոյն, to foresee;
անձին —, — խելաց, մտաց, to come to one's senses, to recover ones wits.
Ուստի ԱՆՁԻՆ ԶԳԱԼ, կամ ԶԳԱԼ ԽԵԼԱՑ, է Ուշաբերիլ, յինքն գալ. խելքը գլուխը՝ կամ ինքնիրեն գալ.
αἱσθάνω, αἱσθάνομαι (որ է իբր Ազդիլ). sentio γινώσκω, ἑπιγινώσκω novi μεταλαμβάνω concipio եւ այլն. որպէս թէ զիւրեւ կամ յինքն գալ. գրի եւ ՍԳԱԼ, իբր ըսգալ. Ըմբռնել զերեւելիս մարմնեղէն գործարանօք. ճանաչել. իրազեկ լինել. ըմբռնել. իմանալ ազդմամբ իմն. զգալ, իմանալ, հասկընալ.
Զգալ վիրացն, կամ ցաւոցն. (Լմբ. սղ.։)
sensitive;
sensible;
sensual;
discreet, vigilant;
-*, the sensible things;
the beasts, brutes;
the senses.
Զգայական շնչովն կամ շնչոյս. եւ այլն. (Նար.։)
sensuality.
Սէր զգայական կամ զգալի իրաց.
Հոգւոյ կամօք յաղթահարեալ զմարմնոյս զգայասիրութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
the five senses or wits, senses, sensorium, seat of sense;
a. sensible;
— երկարիտակ or հայելեաց, the eyes;
— հանճարոյ, մտաց, իմաստից, intellect, mind, understanding;
— սրտի, the heart.
αἱσθητήριον sensorium, sensus Գործարան զգայութեան. զգայութիւն հնգեակ .... եւ Գործի ըմբռնելոյ, ճանաչելոյ, այսինքն միտքն կամ սիրտն.
sensation;
sense;
reason, understanding;
ի — գալ, to recover, to recover one's senses;
ընդ զգայութեամբ անկանել, to come under the senses;
to stand to reason;
— առնել, տալ, բերել ի-, to inform, to advise;
— առնուլ, ի զգայութեան լինիլ, to perceive, to be sensible of;
—ք, the senses.
ԶԳԱՅՈՒԹԻՒՆ ԱՌՆՈՒԼ, կամ Ի ԶԳԱՅՈՒԹԵԱՆ ԼԻՆԵԼ. այսինքն Զգալ.
Զօրացուցանեն զզգայութիւն խելացն. այսինքն զուշ մտացն, կամ զուղեղն. (Փարպ.։)
Ի զգայութիւն գալ ոչ կամիք. (Կլիմաք.։)
sensitive, that has the faculty of feeling;
lively, brisk;
witty, intelligent, judicious;
—ք, the senses.
Զի մի՛ ակամայ, այլ զգայուն խորհրդով՝ կամաւոր բարուք գործիցէ զլաւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Գայլք զգայունք ... Զգայուն աղաւնի. յն. իմացական, կամ իմանալի. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
Որ ինչ ի զգայնոց շօշափի կամ զննի կամ ազդի, այն մարմնաւոր է. եւ որ զգայնոց ոչ ազդի, անմարմին. (Եզնիկ.։)
belch, eructation, rising (of the stomach).
Ժահահոտ զգայռիւքն (ա՛յլ ձ. ի ժանդահոտ զգայռից, կամ ժահահոտ զգեռից) նեխութեանն զմերձաւորսն զազրացուցանէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. կամ ՟Ժ՟Է։ եւ Ճ. ՟Դ.։)
to eruct, to belch;
to vomit, to throw up;
to blow, to fetch one's breath;
— or զգառիմ ազտեղութեամբ պղծութեան, to soil, to dirty, to daub one's self, to cast one's self in the mire.
Առ մեօք Սիմոն կախարդ զգայռեաւ (կամ զգայռեցաւ). (Կանոն.։)
cf. Զգայռեմ.
Առ մեօք Սիմոն կախարդ զգայռեաւ (կամ զգայռեցաւ). (Կանոն.։)
belch, zructation;
vomiting;
eruption;
— արձակել, to eruct, to belch.
Ամաչել ասել զչարաչար զգայռութիւնսն (կամ գայռութիւնսն) զառ ի վեր փսխածսն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
cf. Զգայռութիւն.
Ամաչել ասել զչարաչար զգայռութիւնսն (կամ գայռութիւնսն) զառ ի վեր փսխածսն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
vigilant, discreet;
clever, alert;
sober, moderate;
wise, prudent;
honest;
— առնել, to warn, to admonish, to apprize of, to give notice, cf. Զգաստացուցանեմ;
— լինել, to perceive, cf. Զգամ.
Ո՛վ կանայք զգաստք՝ Աստուածասէրք։ Ազդեաց զգաստիցն։ Արտաքնոցն զգաստքն (իմաստունքն, կամ իմաստուն կարծեցեալ բանքն). (Շար.։)
to awake, to come to ones senses;
to repent, to reflect;
to restrain one's self;
to correct, to disabuse, to undeceive one's self, to recover one's wits.
Փախի՛ր ի խօսից կանանց, եթէ կամիս զգաստանալ. (Նեղոս.։)
Նա եւ այլովք առաքինութեամբք կամիմք զգաստանալ. (Խոսր.։)
sober, honest, moderate;
philosopher.
Անձն զգաստասէր (կամ ժուժկալի եւ զգաստասիրի) յանապատն խնդրէ փութալ։ Փութայ զերծանել զգեստասէրն ի փորձոյ կանանց։ Յարուցանէ (զտեսօղս) զգեստասէրն ի փառաբանութիւն Աստուծոյ. (Նեղոս.։)
to awake, to lead back, to recall, to correct, to undeceive, to disabnse, to put out of conceit, to teach wisdom.
Զգաստացուսցեն զմանկամարդսն. (Տիտ. ՟Բ. 4։)
to clothe, to dress one's self, to put on one's back, to put on, to wear, to put on clothes;
— հանդերձ սգոյ, to put on mourning;
— հանդերձս ուրախութեան, to put on garments of gladness;
մի զգեցցի այր զգեստ կանացի, man shall not put on the garments of woman;
բարւոք զգենու, he dresses well, with taste;
մարմին —, to incarnate, to take on himself human nature;
— զարգարութիւն, to clothe one's self with justice;
to do good works;
փառս եւ պատիւ —, to clothe one's self with glory and honour;
զօրութիւն —, to clothe one's self with strength, to gather strength;
— զպատկեր ուրուք, to assume the appearance of another person, to resemble;
զգենում բանին զմարմին, cf. Մարմնանամ, cf. Մարդանամ.
Զգենուլ զամօթ, կամ զանէծս, զարդարութիւն, զօրութիւն եւ փառս եւ պատիւ, ցնծութիւն.եւ այլն։
dress, robe, garment, clothes;
— յօրինել ումեք, to dress, to make a dress for one;
— ամենօրեայ, every day clothes;
— հարսանեաց, wedding garb;
— այրութեան, widows weeds;
սեաւ —ք, dress coat;
պաշտօնական —, regimentals;
հասարակաց —ուք, in plain or private clothes;
— աւազանին, baptismal grace;
ծառայական —, towel, napkin;
— ստին, boot, shoe;
մերկ ի —ուց, undressed, disrobed, naked;
դարան —ուց, clothes-press.
ԶԳԵՍՏ ἕνδυμα, ἕνδυσις , ἰμάτιον, ἁμφίασις indumentum, vestis, amictus στολή stola եւ այլն. գրի եւ ՍԳԵՍՏ. (լծ. եւ յն. Սքեմ, ըսքեմ σχῆμα habitus ). Որ ինչ եւ զգեցեալ լինի, կամ արկեալ զանձամբ. զգենլիք, ագանելիք, արկանելիք. հանդերձ. ձորձ. պատմուճան. հագուստ, լաթ, շոր.
Զզգեստ անձանց նոցա, կամ մերկոց։ Զստորոտ զգեստու։ Ի գրապանս զգեստու նորա։ Ի զգեստէ քումմէ։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Զգեստ կանացի.եւ այլն։
clothed, dressed;
as a dress, that serves to clothe one's self with;
surrounded, covered with a dress.
Իբրու զգեստ պարուրիչ. որպէս զպարեգօտ կամ զպատմուճան.
dressing or robing one's self;
մարմնոյ զգեցմամբ, clothing himself in flesh.
Զգենուլն. կրելն ի վերայ իւր կամ յինքեան.
to clothe, to dress, to put a dress on any one;
to furnish with clothes, to adorn;
եթէ զխոտն ի վայրի Աստուած այնպէս զգեցուցանէ, if God so clothe the grass of the field.
Զգեցոյց զնոսա։ Զգեցոյց Յակոբայ։ Զգեցուսցես Ահարոնի զպատմուճանն սուրբ։ Որ զգեցուցանէր ձեզ (կամ զձեզ) կարմիրս։ Եթէ արարի՞ անտես զմերկն կորուսեալ, եւ ոչ զգեցուցի.եւ այլն։
Զգեցուցից զփրկութիւն, կամ զամօթ. (Սղ. ՟Ճ՟Լ՟Ա. 16. 18։)
sometimes, from time to time;
never, at no time;
—, ոչ —, մի —, never, no, not, for ever;
ոչ — իկեսցէ, — ոչ եկեսցէ, he will never come;
մի —, — մի զլանար, do not refuse him;
է՝ էր —, երբէք երբեք, from time to time, now and then, ever and annon;
— ուրեք, sometimes.
Թերեւս երբէք յաջողեսցի ինձ կամօքն աստուծոյ գալ առ ձեզ. (Հռ ՟Ա. 10։)
Բազում անգամ անկանի ի հուր, եւ երբէք ի ջուր. (Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 14.) իմա՛ ըստ յն. նոյնպէս ստէպ. կամ բազում անգամ.
chant, song, canticle;
air;
hymn;
recitative;
ballad;
canto;
language, voice;
— համառօտ, canzonet;
—ս առնուլ, to sing;
յ— արկանել, to sing or compose a song;
to make songs on, to lampoon;
յ— անկանիլ, to be the subject of a song;
— անհեդեդ, bad song;
նուագարան երգոց, musical instrument;
— երգոց, the song of songs, the song of Solomon.
Օրհնէին զերգս եւ զսաղմոսս դաւթի». այսինքն յերգս կամ երգովք եւ այլն. (Նեեմ. ՟Ժ՟Բ. 36։)
ՅԵՐԳ ԱՐԿԱՆԵԼ. Վարել զբանս կամ զլեզու ի կարգ երգոց.
Եւ զնա արկցեն յերգ, եւ ասասցեն, վա՛յ եւ այլն. (Ամբ. ՟Բ. 6.) յն. առաջարկութիւն ի պատմութիւն կամ ի ճառ նորա։
ballad-maker, singer;
singing.
Երգօղ բանից, կամ յօրինօղ երգոց. երաժիշտ.
that sings together or with another;
— լինիմ cf. Երգակցիմ.
singing book;
place of songs;
musical instrument;
— տարրաբանական, chemical harmonicon.
Գործի եւ ընդունարան երգոց. այսինքն նուագարան, եւ մատեան երգոց, կամ երգք. եւս եւ որպէս Տեղի երգոց եւ պարուց.
to sing;
to praise;
to play;
— թռչնոց, to warble, to chirp;
— քնարաւ, to play on the lyre.
Կամ ψάλλω Սաղմոսել կամ Երգել քնարաւ. հարկանել զքնար. նուագել սաղմոսարանաւ.
Այր մի՝ որ գիտիցէ երգել քնարաւ։ Երգէին տաւղօք եւ քնարօք եւ ծնծղայիւք։ Երգէին քնարօքն զգոհութիւնս։ Երգեսցէ քնարաւ։ Երգէր ձեռամբ իւրով, կամ ձեռօք իւրովք. (՟Ա. Թագ.։ ՟Ա. Մնաց. եւ այլն։)
singer, songster, songstress.
ᾅδων, ᾅδουσα, ᾧδος cantor, cantatrix Երգիչ. երգակ, այր կամ կին. երգօղ, բան կանչօղ .... ի սուրբ գիրս ՝ որպէս Սաղմոսերգու, օրհնիչ, եւ այլն. իսկ յայլ գիրս նաեւ որպէս Ողբերգակ.
singing.
Կամ երգեցողութեան, կամ պաշտամանց. (Թղթ. ման. առ գր.։)
to bite, to tear, to jeer, to cavil, to nettle, to irritate.
ԵՐԳԻԾԱՆԵՄ ῤηγνύω, ῤήσσω, ἑκρήγνω rumpo, scindo որ եւ ԵՐԳԻԾՈՒՑԱՆԵՄ. Հերձանալ. պատառոտել, իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Երդմնազանց. — լինել, cf. Երդմնահարիմ.
ἑπίορκος pejerator Երդմնակուռ, կամ մոլեալ յերդմունս. ստէպ երդուօղ կամ տարապարտ. որ եւ ստէպ լինի երդմնազանց.
ԵՐԴՄՆԱՀԱՐ ԼԻՆԵԼ. ԵՐԴՄՆԱՀԱՐԵԼ. ἑπιορκέω pejero Յումպէտս կամ սուտ երդնուլ.
cf. Երդմնազանցութիւն.
ἑπιορκία pejeratio, perjurium, dejurium Տարապարտ երդումն. եւ Ստերդմնութիւն կամ երդմնազանցութիւն.
to swear, to take an oath.
Իսկ Երդմնելի, կամ Երդնելի. cf. Երդնլի։
cf. Երդմնելի.
Ո՛չ եթէ երդնլեացն զօրութիւն». ա՛յլ ձ. երդմնելեացն, կամ երդնելեացն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Դ. 31։)
to swear, to take an oath;
to curse, to detest;
սուտ —, to swear falsely, to perjure one's self, to take a false oath;
— յանձն իւր, to swear to one's self.
Երդուեալ ի դիս, կամ աստուածովքն. (ՃՃ.։)
cf. Երեկ.
Փոխանակ գրելոյ Երրեակ, կամ Եռեակ.
three years;
of three years;
—, զ—, յ—, in or during three years, every three years.
ԵՐԵԱՄ կամ ԵՐԵՄԻ որ եւ ԵՐԵՄԵԱՆ, եւ ԵՐԵՄԵՆԻ. այսինքն Երեքամեայ.
ԵՐԵԱՄ 2 (զերեամ, յերեամ.) Զերիս ամս, կամ ընդ երիս ամս. (որպէս դնի ի յն.)
Երրորդ տմ. եւ երեք ամք, կամ երեքամեայ ժամանակ.
evening;
ընդ երեկոյս, towards -;
բարի —, good —, good night.
ἐσπέρα, ὁψία vespera, vesper Երեկ՝ իբրեւ անուն. որ եւ ԵՐԵԿՈՐԻ. վերջին մասն տուընջեան, եւ սկիզբն գիշերոյ. ժամ մտից կամ խոնարհելոյ արեւու. իրիկուն.
Իսկ փոխանակ հոլովոյս Յերեկոյէ՝ ասի ի մեզ Յերեկորեայ կամ յերեկորէ. իրիկուընէ. որպէս եւ փոխանակ ասելոյ Երեկոյի՝ ասի նաեւ Երեկորւոյ։
of the evening;
երեկոյին, towards evening.
Խաւար, կամ զոհ երեկոյին. (Առակ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 4. եւ 5։)
cf. Երեկոյի.
Խաւար, կամ զոհ երեկոյին. (Առակ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 4. եւ 5։)
of the evening;
westerly;
evening;
յ—, from the evening;
the evening;
—ց ծով, the Atlantic Ocean.
ՅԵՐԵԿՈՐԵԱՅ. մ. δείλη, ὁψέ, ἐσπέρας, ἁπό կամ ἁφ’ ἐσπέρας vespere, vespera Յերեկորէն. իրիկուընէ.
cf. Երեկորնական.
Ծովն որ անուանեալ կոչի երեկորեայց (կամ երեկորեանց), քանզի սահմանեալ մտիցն արեւու է. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Ցերեկութիւն.
Ժամանակ ցերեկի ողջոյն. կամ հանապազորդութիւն տուընջեան.
night's lodging;
երեկօթս առնել՝ առնուլ, to take a nights lodging;
to remain, to pass the night in some place.
Երեկելն կամ երեկանանալ օթելով ուրեք. ուստի եւ
ԵՐԵԿՕԹՍ ԱՌՆՈՒԼ կամ ԱՌՆԵԼ, է Ագանիլ. իջեվանիլ. օթագայիլ. իրիկունը մնալ ինջած տեղը
triennial
ԵՐԵՄԵԱՆ ԵՐԵՄԵՆԻ. τριετής, τριετίζων, -ζούσα triennis, tres annos natus Երեքամեայ. եռամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարուան.
cf. Երեմեան.
ԵՐԵՄԵԱՆ ԵՐԵՄԵՆԻ. τριετής, τριετίζων, -ζούσα triennis, tres annos natus Երեքամեայ. եռամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարուան.
cf. Երաշխաւոր.
ԵՐԵՇԽԱՒՈՐ կամ ԵՐԵՇԽԵՒՈՐ, ՐԵԼ. ՐՈՒԹԻՒՆ. cf. Երաշխաւոր. րել. րութիւն։ Հ=Յ. ստէպ։
visage, face, look, countenance, mien, air;
forehead;
exterior, surface;
person;
eyes, sight;
body;
reputation, honour, respect;
meaning, sense, explanation;
mask;
— կօշկաց, vamp;
վերին —ք յարկաց, roof;
— եւ աստառ, outside and lining;
— դրոց, page;
—ք մի հողոյ, stratum, layer, bed;
ոչ —ք ինչ երեւելիք էին, they were not remarkable or important personages;
եւ քո —ք երթիցեն առաջի նորա, and thou shalt be in their midst or among them;
ըստ ժամանակի եւ —աց, according to the period and people;
զ—օք ջուրց, at the water's level;
upon the face of the deep;
զ—ն քարի տացէ, so much the worse for him;
to his harm or damage;
հոտոյ ընդ —ս հարկանիլ, to perceive the odour, bad smell, stink;
տալ զ—ս խնդրել զտէր, to turn his face towards, to seek God, to be converted;
զ—ս հաստատել, դնել, to turn towards, to go to, cf. Դիմեմ;
դնել զ—ս իւր առնել ինչ, to turn the mind or attention towards, to form or conceive an idea;
—ս առնել, to have regard for, to respect, cf. Ակնածեմ;
յ—ս բերել, գալ, to manifest, to show, to display, to make known, to discover;
to appear, to present one's self;
յ—ս անկանիլ, to appear;
անկանել ի վերայ —աց, to fall prone, to prostrate one's self;
խոնարհիլ անկանիլ —աց, to sulk, to be in ill humour;
ելանել յ—աց ուրուք, to go out of the presence of;
յանդիման լինել միմեանց —օք, to see one another, to meet;
թաքչել յ—աց ուրուք, to hide or conceal one's self, to keep out of sight of some one;
հատանիլ քնոյ յ—աց, to have the sleep broken or troubled, to be unable to sleep more;
ակն առնուլ —աց ուրուք, to honour, to respect a person;
ի խոնարհ կախիլ —աց, to knit one's brows, to be melancholy, to frown, to look displeased, sullen or vexed;
զ—ս ծռել, to make wry faces;
առնուլ զ—ս ուրուք, to assume the appearance of some one, to sustain a part or character, to bear a part;
յ—աց, for, on account of;
յ—աց նորա, for his sake;
յ—աց հօր քոյ, from your father, in your fathers name;
առաջի —աց Տեառն, in presence or before the face of God;
յերեսս, to one's face;
in the face of, cf. Առաջի, cf. Յանդիման;
—, —, առ —, face to face;
man to man;
ինձ — արա, I entreat you! listen to me! do me the favour! առ —ս, ի վերին, externally, apparently;
բացաւ —օք, with the face uncovered;
unmasked (man), unveiled (woman);
barefaced, impudent;
frankly, openly;
ընդ — ամենայն —ս երկրի, over or throughout the whole earth;
հաց —աց, cf. Առաջաւորութիւն;
օծանել զ—ս անոյշ իւղով, cf. Իւղ;
որով —օք, with what an air ! with what audaciousness! ազնիւ —օք, of a handsome countenance;
երեսս առնում, cf. Անձնաւորեմ.
area, superficies, surface.
Երիւք ըստ անձնաւորութեան, եւ կամ ըստ դիմաց (յն. դէմս) ումեք սիրելի իցէ կոչել, եւ եթէ երեսս. (Ածաբ. յայտն.։)
Երեսք եւ կուրութիւն ասին զակամբ. (Արիստ. հակակ.։ Նիւս. բն.։)
Ուստի ԵՐԵՍՍ կամ ԵՐԵՍ ԱՌՆԵԼ. Ակնածել. խադր նայիլ.
ԵՐԵՍ ԱՌ ԵՐԵՍ կամ ԵՐԵՍ ԵՐԵՍ. իբր Դէմ յանդիման.
Եւ թէ վտանգ յայտնի էր, կամ մարտն երես առ երես. (Լմբ. սղ.։)
ԶԵՐԵՍՍ ՀԱՍՏԱՏԵԼ կամ ԴՆԵԼ. այսինքն Դէմ եդեալ՝ ուղղիլ ի ճանապարհ։ (Ղկ. ՟թ. 51։)
ՅԵՐԵՍՍ ԲԵՐԵԼ կամ ԳԱԼ. այսինքն Ի յայտ բերել կամ գալ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟ա։ Երզն. քեր. եւ մտթ։
Որ կամի գայթագղել, գայթագղիցէ, եւ զերեսն քարի տացէ. (Վրք. հց. ձ։)
Երես ի գետին անկեալ կամ առաջի քո. (Մարաթ.։)
Երես ի վայր կամ ի յանկման. (Ներս. մոկ.։)
Իբրեւ ոչ ասէ, թէ անձն կամ շունչ իցէ դժոխոց, այլ՝ երեսս առեալ՝ կամի առնել զբանն յայտնագոյն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Երեսեմ.
Երեսօք կամ դէմ յանդիման երեւիլ.
Երեսասցի. յանդիմանեսցի, կամ հայեսցի. (Հին բռ.։)