impalpable.
ἁναφής, ἁχείροτος. intactilis, qui tangi nequit. Զոր չէ մարթ շօշափել կամ զննել ձեռօք. անձեռնարկելի. անհպելի. անմատչելի.
Ձեռք ոմանք զանշօշափելիսն շօշափեցին. այսինքն զանմատոյց, կամ զսրբազան իրս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
unbounded, unlimited, infinite.
ἁόριστος, ἁτέκμαρτος. infinitus, indefinitus. Ոյր չիք ոլորտ, կամ եզր. անեզր. անպարագիր. անբահման. անբաւ. անհաս.
unpitying, imcompassionate, inhuman, barbarous, cruel, brutal. cf. Անողորմաբար.
ἁνελεήμων, ἁνελεής, ἁνηλεής. immisericors, durus, crudelis. Ոյր չիք ողորմ կամ ողորմութիւն ի սրտի. անգութ. անգորով. անագորոյն. անկարեկից. անմարդի. խիստ. անաչառ. անխնայ. սաստիկ, (անձն, եւ գործ). մերհամէթսիզ, գալպի փեք.
Անողորմ հարուածք, կամ վրէժք, թշուառութիւնք, հատուցմունք, ողորմութիւնք, չարչարանք, տառապանք. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։ Նար. ՟Ը։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ատ.։)
Անողորմ վրիպանք, կամ գործ. (Պիտ.։)
cruelly, barbarously, atrociously;
— չարչարել, to tyrannize.
ԱՆՈՂՈՐՄ. ԱՆՈՂՈՐՄԱԲԱՐ. ἁνηλεῶς. immisericorditer, crudeliter. Առանց ողորմութեան, կամ ողորմելոյ, կամ ներելոյ. անխնայաբար.
Անողորմաբար խողխողել, կամ քարկոծել, զքարի հարկանել. (Պիտ.։ Նար. ՟Թ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
insanable, incurable.
Անողջանալի վէրք, կամ խոցուած, ապականութիւն, մեղք, տանջանք. (Նար. ՟Դ. լ. ՟Հ՟Թ։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։ Բրս. ՟խ. մկ.։)
without force, feeble.
ἅτονος. infirmus, ἁσθενής, invalidus. Ուր կամ ոյր չիք ոյժ. տկար. անզօր. անգործ. անձեռնհաս. եւ Անվաւեր. (գրի եւ ԱՆՅՈՅԺ, ԱՆՈՒԺ). գուվվէթսիզ, կեչմէզ.
without branches;
that does not rise or stir.
ԱՆՈՍՏ որ եւ ԱՆՈՇՏ. իբր Անընդոստ. որ ոչ ի վեր ոստնու, կամ ոչ ի վեր վազէ. անշարժ. խիստ. դիմակաց. անմեղկելի. որպէս յն. ἁνήλατος. contumax, inobediens, non emollitus.
footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.
ἅπους. pedibus carens. Ոյր ոչ գոյ ոտն, կամ ոչ գոն ոտք. անկար ի քայլել. այագսըզ.
to walk on the tip-toe;
to walk on the tip of one's toes.
Իջցէ (կամ եկն) իբրեւ զցօղ՝ անոտնաձայն լռութեամբ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)
inseparable, indivisible.
ԱՆՈՐԻՇ ԱՆՈՒՆ. ἁόριστον ὅνομα. indefinitum nomen. Ըստ քերականց է Անորոշակի հարցականն, կամ վերբերականն.
ԱՆՈՐԻՇ ԲԱՅ. ἁόριστον ῤήμα. indefinitum verbum. ըստ հայումս, ἁπαρέμφατος. infinitivus. Աներեւոյթն անդէմ, եւ անամանակ. այլ առ յոյնս է եւ յայտարար անցեալ ժամանակի անորոշակի՝ դիմաւոր կամ անդէմ.
indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.
ἁδιορίστως, ἁορίστως. indistincte, indefinite, ἁδιαφόρως. indifferenter. Առանց որոշելոյ. անորիշ. անխտիր. հասարակաբար. անյայտաբար. եւ Անխորհրդաբար կամ անպատճառ.
Խայթոց մահու մեղք, ո՛չ եթէ այս կամ այն, այլ անորոշաբար, յայտ է եթէ ամենայն մեղք. (Բրս. հց. ՟Ծ։)
Անորոշաբար շարադասին, կամ վկայեալ. (Լմբ. հանգ.։)
indecision, indetermination.
Անորոշ կամ անյայտն գոլ.
Անհուն ասին (անհատքն) վասն անորոշութեան (կամ անորիշութեան). (Անյաղթ պորփ.։)
Զանորոշութիւնն եւ զմիակամութւնն իւր զհօր յայտ առնէ. (Նանայ.։)
in the shape of a wheel.
τροχοειδής. rotae seu orbis speciemhabens, rotundus. Որ ունի զձեւ կամ զնմանութիւն ինչ անուոյ.
Բոլորակ անուին գիգղա (կամ գեղգեղ) կոչի ի հեբրայեցւոց լեզուն. արդ յանուաձեւէն եւ ի շուրջ պարուրելոյն զթլփատութիւնն գաղգաղա կոչէ. եւ անտի եւ անուն տեղւոյն։ Բոլորակն անուաձեւ իբրեւ զգլուխ երեւէր. (Կիւրղ. յես. եւ Կիւրղ. թագ.։)
that bears the name of another.
Ասի եւ զտեղւոյ, որ կրէ զանուն աստուծոյ կամ մարդոյ.
Կրօղ զանուն աստուծոյ յինքեան՝ ի քարոզել կամ ի պատմել զփառս նորա.
Ունօղ անուան իրիք պիտակաբար, կամ արդեամբք.
denomination;
nomenclature.
προσηγορία, ὁνομασία. appellatio. Կոչումն կամ դրութիւն անուանն. անուն. մականուն.
հրեշտակական, կամ սերովբէից անուանակոչութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Եւ Յանուանէ կոչելն, կամ ձայնելն.
Ստէպ զանունն տալ վայրապար կամ երդմամբ.
to name, to call, to denominate, to term.
renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.
ὁνομαστός, περιώνυμος, ἑπίκλητος. famosus, nominatissimus, inclytus, celebris, celeberrimus. որ եւ ԱՆՈՒԱՆԱՒՈՐ. Ունակ երեւելի անուան կամ համբաւոյ. մեծանուն. փառաւոր. հռչակաւոր. հոյակապ. նամավեր, նամտար. ատլը շանլը, մեշհուր. տե՛ս (Ծն. ՟Զ. 4։ Թուոց. ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Զ. 9։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 5։ Երեմ. ՟Գ. 19։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 13։)
Թագաւորաց, կամ սկայիցն անուանեաց. (Ոսկ. ես.։)
Անուանիք դառնային։ Անուանի յիշատակ, կամ կատարաումն, մահ. (Փարպ.։)
crooked;
indirect.
Ոչ ուղիղ. թիւր. ծուռ. ձախողակ. շեղեալ. եւ ըստ երկրաչափից՝ Սուր կամ բութ (անկիւն).
Անուղիղ դատաստան, կամ բարք, կամ նեղութիւն. (Մխ. դտ.։ Պտմ. աղեքս.։ Իսիւք.։)
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.
Անուն է մասն բանի հոլովական, մարմին կամ իր նշանակելով. (Թր. քեր.։)
Արար ասէ դաւիթ անուն, փոխանակ ասելոյ թէ արար իւր փառս, կամ յաճախութիւն նուիրելեաց. (Կիւրղ. թագ.։)
Անուն քաջութեան, կամ քաջ անուն ժառանգալ. (Եղիշ.։)
ԱՆՈՒՆ. իբր Անուամբ, կամ անուանեալ, կամ փոխանակ ասելոյ՝ Որոյ անունն էր այս.
ԱՅՍ ԱՆՈՒՆ, կամ ԱՅՆ ԱՆՈՒՆ, անուան. ὀ δεῖνος, ἠ δεῖνα, τὸ δεῖνος. ille, iste, talis;
illa, ista;
illud, istud, tale. Այս ոք, այն ոք, եւ այս ինչ, այն ինչ, կամ այս նիշ, այն նիշ. փեղմոնի, եղմոնի. իքը, ինքը. ֆալան, ֆիլան.
Սոկրատէս, եւ այս անուն, եւ այն անուն առաքինիք։ (Զծնունդս) ծնողացն, զայսր անուան կամ զայնր անուան. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԱՆՈՒԱՄԲ. ՅԱՆՈՒՆ. իբր Իշխանութեամբ, զօրութեամբ. կամ դիտաւորութեամբ եւ այլն.
ՅԱՆՈՒԱՆԷ. որ եւ ՅԱԿԱՆԷ ՅԱՆՈՒԱՆԷ. ὁνομαστί. nominatim. Տալով կամ յիշելով զանունն։ անուամբ եւ դիմօք հանդերձ. գիտելով զանձն ըստ երեսաց եւ ըստ անուանն. որոշակի. յայտնապէս. յատկաբար. մի ըստ միոջէ. անունովը, տեղն ի տեղը. իսմի ճիսմի իլէ.
Յանուանէ հարցանել, կամ կարդալ զոք, կամ գրել, կամ յիշատակել զնոսա. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Նար. եւ այլն։)
sweet, odoriferous, delicate;
— առնել, to perfume, to scent.
εὑώδης, εὕοσμος. odoris suavis, boni odoris, fragrans, bene olens. Անոյշ հոտով. ունօղ կամ բուրօղ զհոտ անուշութեան. կիւզել գօգուլու, խօշպույ.
Իւղ, կամ պտուղ անուշահոտ. (Ագաթ.։)
Անուշահոտ ընթրիք, կամ քաղցրութիւն, կամ ճաշակ. (Փարպ.։)
Անուշահոտ նիւթք, կամ շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)
Խնկօք, կամ ծաղկօք անուշահոտիւք, կամ անուշահոտօք. (ՃՃ.։)
sweetness of smell, perfume.
εὑωδία, τὸ εὑωδές. suaveolentia, fragrantia. Անուշութիւն հոտոյ. հոտ անոյշ. եւ ունելն կամ բուրելն զհոտ անուշից. եւ իրք անուշահոտք (իրօք կամ նմանութեամբ).
mirth, gaiety, joy.
Անուշանալն կամ ախորժելն մտաց եւ սրտի. հաճութիւն. հեշտութիւն.
that makes sweet;
confectioner.
Եւ Կազմիչ անուշակաց, կամ քաղցրաւենեաց. հէլվաճը. շէքէրճի.
sweetness;
delicacy, exquisite flavour;
affability, cheerfulness.
γλυκύτης. dulcedo. Անոյշ որակ. քաղցրութիւն. համեղութիւն, (իրօք, կամ նմանութեամբ). չէզզէթ, հալավէթ.
Խունկ, կամ փայտ, կամ հոտ անուշութեան. (Եզեկ. ՟Է. 28։ Դան. ՟Բ. 46։ Բար. ՟Է. 8։ Սիր. ՟Ի՟Դ. 20։)
cf. Անուս.
Զորս անուսումքն եւ յողդողդքն կամակորեն. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 16։)
Անուսումն բնութեամբ, կամ ոչ փութացեալք ուսանել։ Ընդ անուսմանն երեւոյթս դժուարեալ։ Մեղուք անուսումն՝ բնութեամբ զխորիսխն գործեն. (Փիլ.։)
Աստուած ուրեմն է հոգին, թէեւ անուսմունքն ոչ կամիցին։ Ըստ ձեր անուսումն բանիդ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անուսութիւն.
ԱՆՈՒՍՈՒՄՆՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՆՈՒՍԸՄՆՈՒԹԻՒՆ. ἁμαθία, ἁμάθεια. inscitia, imperitia, ruditas. Անուսումն գոլ. տգիտութիւն. ախմարութիւն. տխմարութիւն. անխրատութիւն. ուսում չգիտնալը, անկրթութիւն. նատանլըգ. գապալըգ. աճեմիչիք.
cf. Անուրեք.
Ոյր չիք ուստն, կամ ուրն. ոչ փակեալ ընդ սահմանաւ կամ ընդ տեղեաւ. անուրեք. անուր.
uneatable, unfit for food.
Զի ամբողջ անուտ ելով, ի ժամու մերկանամ զռշտութիւն. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է.) (յսպէս ընթեռնումք զգրեալն. Անբողջան ուտելով. որ իբր յակամայս եդաւ որպէս մ. ԱՄԲՈՂՋԱՆ)։
iron collar (of a pillory);
collar;
ring.
κλοιός, κρίκος. vinculum, collare. Մանեակ կամ օղ ի փայտէ եւ յերկաթոյ՝ ի նուաճել զպարանոց մարդոյ կամ անասնոյ, որպէս եւ անցուցեալն ընդ քիթս. եւ Գործի տանջանաց. աղխ. եւ Ճարմանդ։ Իսկ նմանութեամբ՝ Լուծ ծառայութեան, ծանրութիւն, եւ այլն. հալգա. թասմա.
Կամեցաւ ծիծաղել վասն անրոյն (կամ անուրոյն) զոր ունէր. (Ճ. Ա.։)
Մի՛ անուր յաւելուր կարկամեալ թիկանցս. (Նար. ԺԷ։)
Ո՛չ չափ անչափին, տեղի անուրին, կամ երբ անբաւին. (Գանձ.։)
not confined to one place, unbounded, infinite;
houseless, homeless.
Յանուրեք յանփախուստ օդն հայելով ուրանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.). τὸν μηδαμόθεν φευκτόν. իմա՛ ըստ յն. յոչ ուրեք փախչելի, կամ յոչ ուստեք փախչելի. (զի օդն պատեալ է ամենայն ուստեք) կամ ըստ լտ. յորմէ ոչ իւիք ոք կարէր փախչել։
destitute, abandoned by all, helpless.
Անոք ուրեք յանօգնականաց (կամ անուրեք յօգնականաց) էր. յն. յամայութեան օգնականաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)
impassible.
Եւ Ազատ ի չարչարանաց կամ ի նեղութենէ. անվիշտ.
cf. Անչարչար.
ἁπαθής. impatibilis որ եւ ԱՆՉԱՐՉԱՐ. Անընդունակ չարչարանաց, եւ կրից, կամ ախտից. անայլայլելի. անախտ. անկրական.
Որ անչարչարելիդ, մարմնով եկիր կամաւ ի չարչարանս. (Շար.)
impassibility.
Ի բնութենէ իւրմէ՝ որ է անչարչարութիւն, փոփոխումն ընդունել ոչ կամի։ Աստուածային բնութեամբն ունի զանչարչարութիւն եւ զանմահութիւն. (Շ. թղթ.։)
Զանչարչարութիւն մարմնոյն՝ որ յետ կամաւորն մահուան. (Լմբ. սղ.։)
immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.
ἅμετρος, ἁμέτρητος, ἁπέραντος. immensus, infinitus, immodicus, μεθ’ ὐπερβολής, tantus, excellens. Ոյր չիք չափ. որ ոչն չափի. անքանակ. անսահման. անբաւ. կա գերազանց քան զչափ եւ զսահման. եւ Անցեալ ըստ չափ. մեծ եւ առատ. կամ Բազում եւ սաստիկ յոյժ յոյժ։ Զաստուծոյ եւ զաստուածայնոց միայն ասի տիրապէս, իսկ զայլ իրաց պիտակաբար. չափ չունեցօղ, եւ չափէ դուրս, չափազանց. էօլչիւսիւզ, հատսըզ.
Անչափից եւ անբաւից պատութիւն։ Անչափ ջերմութիւն կամ ցրտութիւն. (Փիլ.։)
Անչափ խոնարհութիւն, կամ անմտութիւն. (Ոսկ.։)
Անչափ խնդալ, կամ մեղանչել, կամ յաճախել։ Անչափ ծովացեալ. (Խոսր.։ Սանահն.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ.։)
cf. Անպարագիր.
Ոչ չափեալ գրով կամ գծագրութեամբ. անպարագիծ.
immensity;
enormity;
superfluity, superabundance, exuberance;
immoderation, intemperance.
Անչափութիւն հաւատոց, կամ ստամբակութեանց, կամ խարանաց։ Որպէս փոշի անչափութեամբ. (Ղեւոնդ.։ Փարպ.։ Փիլ.։ Նար. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։)
ἁμετρία. excessus mensurae, imodicitas, intemperies. Ելանելն ըստ չափ օրինաւոր. տարապայման առաւելութիւն կամ նուազութիւն. չափ չպահելը.
faultless, perfect, accomplished, complete;
unfailing;
indefectible, inexhaustible;
perfectly;
without fail;
incessantly.
Անպակաս ուրախութիւնք, կամ լոյս, իմաստութիւն, պտուղ։ Անպակաս լրութիւն։ Անպակաս մնայ ի լրութեան. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Խ՟Է։)
Անպակաս յառաւելութեանց, կամ ի ստուգութենէ, կամ ի լրութենէ։ Անպակաս գրութեամբ երեւին. (Նար. ՟Թ. ՟Ժ՟Ե. ՟Հ՟Է. ՟Հ՟Թ։)
Անպակաս ձայնիւ, կամ աղօթիւք. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Անպակաս.
Որ ոչ երբէք կամ ոչ իւիք պակասի. անսպառ. յաւէժական.
cf. Անպահակ.
ԱՆՊԱՀԱՊԱՆ որ եւ ԱՆՊԱՀՊԱՆ. ἁφύλακτος. incustoditus. Ուր չիք պահապան կամ պահպանութիւն. ոչ բարւոք պահեալ. անպատսպարան, եւ անզգոյշ.
negligently, without observation.
ԱՆՊԱՀՊԱՆԱԲԱՐ ԱՆՊԱՀՊԱՆԱՊԷՍ. ἁφυλάκτως. incustodite, temerarie. Առանց պահպանութեան, կամ անձնապահ լինելոյ. անզգուշութեամբ. անհոգութեամբ. յանդգնաբար.
Անպահպանաբար յամենայն հայհոյութիւն ընթանալ, կամ հայհոյել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
cf. Անպահպանաբար.
ԱՆՊԱՀՊԱՆԱԲԱՐ ԱՆՊԱՀՊԱՆԱՊԷՍ. ἁφυλάκτως. incustodite, temerarie Առանց պահպանութեան, կամ անձնապահ լինելոյ. անզգուշութեամբ. անհոգութեամբ. յանդգնաբար.
Անպահպանաբար յամենայն հայհոյութիւն ընթանալ, կամ հայհոյել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
unadorned, simple, plain, unpolished.
εὑτελής, ἁκαλλώπιστος, ἅσκευος. simplex, incultus, supellectilis expers. Օտար ի պաճուճանաց կամ ի զարդուց, ի յօրինուածոց եւ ի հանդերձանաց սպասուց. անշուք. անարուեստ. աղքատին. պարզ. անզարդ, անսեթեւեթ. եւ Անկեղծ. քէսիմսիզ, սատէ, պայազը, հիլլեսիզ.
Անպաճոյճ հանդերձք, կամ յատակք, կամ հաց, ընթրիք, ըմպելիք. (Եզն. միանձ։)
without ornament, simply, plainly.
ἀπλῶς. simpliciter, ἁπλάστως, sine fuco. Առանց պաճուճանաց, կամ սեթեւեթից. անշքաբար, եւ Անկեղծաբար.
that loves not war, peaceable.
ἁπόλεμος. bello carens. ատ ի պատերազմէ, կամ ի փորձութենէ.
not deceitful, sincere;
that cannot be deceived.
Իբր ἅδολος. doli expers. Ոչ պատիր. անսուտ. ճշմարիտ. ուղիղ. ուր չիք պատրանք կամ ստութիւն. ալտաթմազ, հիլլէսիզ.
Անպարտելի քաջութեամբ, եւ անպատիր զգաստութեամբ։ Առ կամսն անպատիր. (Նար. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. մծբ.։)
dishonoured, dishonourable, abject, base, vile;
dishonourably, vilely;
— դրամ, false money.
ἅτιμος, ἁτιμότερος. inhonoratus, vilis, ignominiosus. Որ չունի զպատիւ. ոչ պատուեալ, կամ ոչ պատուելի. անշուք. անարգ. ի թիպարսըզ, աչլագ.
Նիւթովք անպատուօք (կամ ովք) կամ պատուեցելովք. (Շ. հրեշտ.։ Դիոն. երկն. ՟Բ։)
Զկնի որկորից զուգապատուացն, մանաւանդ թէ անպատուոց (կամ անպատուաց), նմանապէս եւ ի բաց ընկեցելոցն. (Առ որս. ՟Ը։)
effrontery, impudence, shamelessness;
irreverence, disrespect.
Փոքր համարեցաւ կամ զանպատկառութիւն ի հօրէն, եւ եղեւ ի յանէծս. (Եփր. գող.։)
without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.
Չունօղ զպատճառ արարչական, կամ վախճանական, կամ ապացուցական, եւ կամ իրաւացի. սէպէպսիզ, վէսիլէսիզ.
cf. Անպատում.
Անպատմելի աստուածութիւն, կամ լոյս, կամ յեղանակ ծննդեան, երանութիւն, պատիւ. պարգեւասիրութիւն, կարողութիւն. թշուառութիւն. (Աթ. ՟Դ։ Շար.։ Կիւրղ. գանձ.։ Նար.։) (Պիտ.։)