haily, like hail.
χαλαζήεις, χαλαζώδης grandinosus, grandinis speciem habens. Որ է ի կարկտէ, կամ նման կարկտի.
to be stiff or rigid with cold.
ԿԱՐԿՏՉԵԼ. Տեղալ կարկտի. կարկտել. մանաւանդ Դողալ ի ցրտոյ՝ որյերեսաց կարկտի, կամ բաբախել ատամանց ընդ միմեանս.
laconicism, brevity, conciseness;
epichirema.
short-lived, ephemeral.
Անզաւակք, կամ կարճակեացք. (Նախ. իմ.։)
bitten or stung by a scorpion.
(ի Կրիճբառեն) Ի կարճէ հարեալ. կարիճէն զարնուած, կամ խածած։ (Բժշկարան. ստէպ։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
ὁλιγόψυχος, μικρόψυχος pusillanimus. որ եւ ԿԱՐՃՈԳԻ, կամ ՓՈՔՐՈԳԻ. Որոյ կարճ է միտ. իբր ո՛չ երկայնամիտ, նեղսիրտ, անհամբեր.
Կարճամտացն եւ հակառակասիրացն թուի ի բաց բառնալ զանձնիշխանական կամս։ Այսոքիկ կարճամտացն ո՛չ ըստ կանխի բանիցն իմացեալ լինին։ Մի՛ արդեօք կարճամիտք զուգակշիռ եւ հաւասարապէս զհայրութեան եւ աստուածութեան իմասցին զասացուածն ի մէջ մեր եւ քրիստոսի. (Նանայ.։)
cf. Կարճամտութիւն.
Կամ վասն մարդկային ահի, կամ յաղագս անտեղի կարճամտութեան. (Առ որս. ՟Թ։)
short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.
Կարճառօտ պատմել, կամ կարգել զպտմութիւնն, կամ ասել, կամ շարադրել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Եւս. քր. ՟Ա. Վրք. հց. ՟Դ։ Ստեփ. սեւան.։ Լծ. կոչ.։ Շ. վիպ.։)
Կարճառօտիւ յիշատակել, կամ հարցանել. (Խոր. ՟Ա. 14։ Սարկ. լս.։)
cf. Կարճառօտ.
Կարճառօտ պատմել, կամ կարգել զպտմութիւնն, կամ ասել, կամ շարադրել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Եւս. քր. ՟Ա. Վրք. հց. ՟Դ։ Ստեփ. սեւան.։ Լծ. կոչ.։ Շ. վիպ.։)
Կարճառօտիւ յիշատակել, կամ հարցանել. (Խոր. ՟Ա. 14։ Սարկ. լս.։)
near-sightedness or short-sightedness, myopy.
Տկարութիւն տեսութեան աչաց (մարմնոյ կամ հոգւոյ).
to shorten, to cut short, to abridge, to abbreviate;
to lessen, to make short, to render shorter;
to mutilate, to lop;
to retrench, to curtail;
to leave out, to suppress;
to hold back, to withhold;
to hinder, to prevent, to impede, to debar;
to interrupt;
to stop;
to exhaust, to tire or wear out;
— ի կենաց, to put to death, to kill;
— զանձն ի կենաց, to kill oneself, to make away with oneself, to commit suicide;
— զբարբառ ուրուք, to interrupt, to break in upon.
Կարճել զաւուրս։ Կարճիլ աւուրց, կամ ժամանակի. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 22։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 29։)
Կարճել կամ կարճիլ ի կենաց. սպանանել. մեռանիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9։ եւ ՟Թ. 28։)
Կարճել զոք ի մեղաց, կամ յերկրպագութենէ պաշտամանց։ Կարճիլի մեղաց, յանօրէնութեանց, ի զեղխ յարձակմանէ, ի չարաչարն օցտելոյ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Մծբ. ՟Ժ՟Զ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Ագաթ.։ Պիտ.։)
Կարճել զվնասն, կամ զանձինս ի կերակրոց, կամ զանչափութիւն հացի եւ գինւոյ. (Եզնիկ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
pusillanimity;
impatience.
Մի կարճմտութեամբն մերով մատնեսցուք զկատարելութիւն մեր։ Բամբասես եւ դատես սակս նախանձու, եւ կամ վասն այլ ինչ իրիք կարճմտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Թ։)
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.
Զգագաթն հերաց. Վասն որոյ Լմբ. իմանայ, կարճելով ի բաց. Վրդն, իմանայ զուղեղն, կամ կարշովին՝ իբր արմատով (Իսկ Հին բռ. դնէ կարճնով, ի. իբր Կաշի, շւոյ. գայիշ. եւ այլք այլազգ։)
short-footed;
terrier
Ենովս արար նշանագիրս կարճոտունս (կամ կարճոստունս) եւ բազմատարս. (Վանակ. տարեմտ.։ Երզն. քեր.։)
brevity, shortness, conciseness
Կարճութիւն ժամանակի, կամ աւուրց. (Խոր. ՟Գ. 1. 51։ Յհ. իմ. ատ.։)
shortening, abridging;
retrenchment.
Կարճումն կերակրոց, կամ ի կերակրոց։ Կարճումն մեղաց, կամ ախտից. (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։ Եւագր. ՟Թ։ Կանոն.։ Լծ. ածաբ.։)
short-nosed.
Այր կաղ, կամ կոյր, կամ կարճունչ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 17։)
red, reddish;
— ներկել, to dye red.
πυρράζων rubescens. Ունօղ կամ ունելով զգոյն կարմիր. կարմրացեալ, եւ առաւել կամ յոյժ կարմիր.
Տեսիլ արածին սպիտակ իցէ, կամ կարմրագոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 43։)
to redden, to become red;
— յամօթոյ, to blush, to redden with shame;
— ի սրտմտութենէ, to flush, to colour up, to redden with vexation.
որպէս ոք վասն ամօթոյ կարմրագունի՛, կամ վասն ահի դեղնի. (Դամասկ.։)
cf. Կարմրազգեստ.
ԿԱՐՄՐԱԶԳԵԱՑ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏԵԱԼ. Որ զգեցեալ է զկարմիր, կամ ունի զգոյն կարմիր.
clothed in red
ԿԱՐՄՐԱԶԳԵԱՑ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏԵԱԼ. Որ զգեցեալ է զկարմիր, կամ ունի զգոյն կարմիր.
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
πυρρόομαι, πυρράζω, πυρρίζω ardeo, rubeo, rubesco, rutilo, rufeo, flaveo. Զգենուլ կամ ստանալ զգոյն կարմիր. շիկանալ. շառագունիլ. կարմրիլ, կարմրնալ.
Սպիտակ, կամ կարմրացեալ։ Կակաչս կամ կարմրացեալս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
glaring with red.
կարմրութեամբ կամ ի գոյն փայլեալ.
blood-stone, hematite.
ԿԱՐՄՐԱՔԱՐ որ եւ ԱՐԻՒՆՔԱՐ ասի. αἰματιτής λίθος haematites. Քար կարմիր ի գոյն արեան, որպէս դեղ, կամ ներկ գծագրութեան.
nervous, muscular, vigorous, robust, strong, sturdy.
որ ասի ԿԱՐՇԸՆԲՈՒՌՆ, կամ ԿԱՇՄԲՈՒՌՆ. Ջղուտ. պնդակազմ. զօրեղ. ուժեղակ. տոկուն. կարծր. կորովի.
Զարեան առնելով յաճախութիւնս՝ բնաւորեցաւ զօրաւորս գործել եւ կարշնեղս։ Ուժեղագոյնս գործէ եւ կարշնողս։ Կարշնեղ զօրութիւնն կամակարաբար կտարի։ Զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի իւր կարշնեղ կամակորութեամբ. (Պիտ.։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
ԿԱՐՈՂ կամ ԿԱՐՕՂ. δυνατός, ἱσχύων potens, valens, validus, fortis . Որ կարէ. ունօղ զկար առնելոյ ինչ. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. զօրաւոր. եւ Ճոխ. կրցօղ, կարողութիւն կամ ճար ունեցօղ, ուժը տեղը. եւ ունեւոր.
կարօղ ամենայնի, կամ յամենայնի։ Կարօղ զօրութեամբ. (Նար.։)
powerfully, according to ones power, strength or ability.
Կարողապէս խորտակել, կամ կոխել, սուզանել. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Շար.։ Լմբ. սղ.։)
power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.
Անպարտելի կամ ամենահնար կարողութիւն։ Աջովդ կարողութեան. (եւ այլն. Նար.։)
Զայս կամաւորապէս կրել կարողութիւն է միայն քրիստոսի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Վստահացեալք ապա յիրացն կարողութիւն նոյնգունակ եւ զիրացն առնեն կամակորութեամբ վճարումն. (Պիտ.։)
shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.
ԿԱՐՈՒԱԿ σκυτεύς, σκυτοτόμος coriarius, sutor. գրի եւ ԿԱՐԱՒԱԿ. Կօշկակար. կարօղ կամ կարկատօղ կոշկաց, եւ այլոց իրաց.
Դարբին, եւ կամ հիւմն, կամ կարաւակ. (Վեցօր. ՟Թ։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
ἑνδεής, χρείαν ἕχων, δείμενος , ἑλαττόμενος, στερεόμενος indigens, indigus, egens, inops, carens, privatus եւ այլն. (իբր Կարոտ, կարուտ) Ունօղ զկարիս, կամ զպէտս, զհարկաւորութիւն պիտոյից եւ ձեռնատուութեան. Չքաւոր, եւ փափաքօղ անձկանօք. կարօտեալ. Զկրեալ. յետնեալ.
Զմերկն ծածկեսցես, եւ կերակրովք եւ ըմպելեօք զկարօտն լցուցանես. այսինքն զկարօտեալն կերակրոց, կամ զկարօտութիւն նորա. (Խոսր.։)
cf. Կարօտիմ.
Կարօտացաւ անձն իմ ի փրկութիւնս քո. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 81. յն. նուազիլ, կամ նուաղիլ։)
cf. Կարօտութիւն.
Հաց, կամ ջուր կարօտանաց. (Եզեկ. ՟Դ. 16։ Ես. ՟Զ. 20։)
in want of, unprovided, bare of, out of, without, poor, needy, necessitous, indigent.
Օրինադրէ մարդկամ զողորմութիւն առ կարօտեալս. (Շ. մտթ.։)
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
ԿԱՐՕՏԻՄ ἑνδέομαι, ἑπιδέομαι, ἁπορέω egeo, indigeo, deficio. որ եւ ԿԱՐՕՏԱՆԱԼ. Կարօտ լնել կամ գտանիլ. կարիս եւ պէտս ունել. եւ Չքաւորիլ. նուազիլ. յետնիլ. կարօտ ըլլալ, կարօտնալ.
Ոչ իւիք կարօտեցար (կամ կարօտացար). (Օր. ՟Բ. 7։)
Կարօտէր ուտել (զխաղող), կամ տեսանել զնա. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Դու որդեակ կարօտիս, եւ կամիս իմանալ զլինելոյն գործ. (անդ. ՟Ժ՟Թ։)
indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.
remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
(որ ի հյ. կարծի եւ գ) ԿԱՑ ՄՆԱՑ. կամ ԿԱՑ ԵՒ ՄՆԱՑ. ἑσχατίζων extremus, residuus. Յետս կոյս կացեալ մնացեալն. յետնեալն ի գունդս զօրաց. յետամնաց. ետեւ մնացօղը.
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
Կացուրդ յովհանու կարապետի։ Կացուրդ սրոց քառասնիցն։ Կացուրդ ղազարու յարութեան, կամ գալստեան տեառն, կամ համբարձման։ Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ՝ որ դաւթեան կացուրդ, կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ առած, (անցաք մեզ ընդ հուր եւ ընդ ջուր, եւ այլն). (Գանձ.։ Տաղ.։ (ա՛յլ է եւ կցուրդ։))
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
ἴστημι, καθίστημι statuo, constituo ἁποκαθίστημι restituo. առնել՝ զի կացցէ յոտին կամ հաստատուն. դնել. զետեղել, հաստատել. կանգնել. կարգել. առնել. կատարել. կեցընել, դնել, ընել.
Կացուցանել զոք ի վերայ տան իւրոյ, կամ գործակալս ի վերայ երկրի, կամ իշխանս զօրուն, կամ ի վերայ նոցա գործաւարս, դատաւորս. կամ Դէտ կամ սպարապետ կամ թագաւոր կացուցանել.
Կացուցանել զբանս իւր, կամ զոր ինչ խօսեցաւ, կամ զպատուէր հօրն իւրեանց. եւ այլն։
Կացուցանել զկամս արարչին։ Կատարեալս կացուցանել։ Պատկառելիս կացուցանել։ Մերկ եւ թափուր կացուցանել։ Ազատ կամ թշնամի կամ գլուխ կացուցանել։ Տեղեկատոյն կամ քաղցրագոյն կացուցանել։ Վկայ կացուցանել։ Յանդիման կամ մերձ կամյոտն կամ յոտին կացուցանել. եւ այլն։
concerning to general assemblies, or to solemn festivals, solemn, festive, pompous;
demonstrative (style).
ԿԱՑՐԴԱԿԱՆ. ἑπιδεικτικός demonstrativus. Ըստ ճարտասանից՝ ճառ ներբողական կամ պարսաւական ի հանդիսի, ճարտար փաստիւք. անտենախօսութիւն. վասն որոյ ըստ յն. ասի Ցուցական կամ Ապացուցական.
to change into lute or mud.
ԿԱՒԱՆԱԼ. πηλοῦμαι lutesco. Լինել որպէս կաւ կամ շաղախ. եւ Շաղախիլ.
Ոչ նահանջի բան մեր ծպտեալ եւ ծրարեալ, կամ ի ծամելիս կաւացեալ (թերեւս բամբասանօք). (Մագ. ՟Կ՟Թ։)
canal;
bank, dike.
ԿԱՒԱՌՆ կամ ԿԱՒԱՌ. ὁχετός , canalis. ռմկ. եւս, կաւառ. որ ասի ՈՒՐԴ. տե՛ս եւ ԿՈՐԻՔ. Անցք ջրոց. առուակ ըստ ժամուն բանալի կամ փակելի կաւով.
Կաւառն. (ուրդ, կամ էջ. Հին բռ.։)
ruffian, pander, pimp, go-between;
կին —, procuress, bawd, go-between.
արաբ. գավվատ. interfeminium. իտ. ruffiano, -na. Միջնորդ ի մէջ հոմանեաց կամ բոզից. բանբեր ի մէջ սեղեխաց կամ պոռնկաց. գէշ ճամբու միջնորդ. քաղէն, քաղէնէք. (ուստի՝ քէղէվէնք, իբր բոզարած).
argil mixed with silver.
նիւթ կաւեղէն արծաթափայլ, որպէս ապակի, բիւրեղ, կամ ազգ ինչ հանքաց նման նոցին.
cf. Կաւեայ.
Տուն, կամ մարմին կաւեղէն. (Յոբ. ՟Դ. 19։ ՟Ժ՟Գ. 12։)
mace-bearer, beadle, verger.
Որ ունի եւ վարէ զգործի կափիչ, կամ կոփիչ, որպէս ուռն, լախտ. եւ այլն.
snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.
Տեղի՝ ուր լինի կափուցանել ուլամբ կամ փակիլ, խփիլ, որպէս հաղբ. ծողակ. որոգայթ. թակարդ. եւ Արգելոց. փակարան. (լծ. թ. գափան, գափանճա. լտ. գա՛փիօ, ըմբռնել).
closing theeyes;
glueing, pasting;
creaking;
gnashing or grinding the teeth.
Պատարագ նոցա որպէս կափունք (կամ կափուլք) շանց, մկրտութիւնք նոցա որպէս թլփատութիւն. թերեւս գրելի է, կառափունք։ (Կանոն։)
to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.
Զլսելիդ կափուցանել կամելով. (Խոսրովիկ.։)
ball-room or dancing-room.
Զայսոսիկ բազում դրամաւ (կամ դրամօք) ի կաքաւարանն վարեաց իբր ի ձիընթացս մարտիկ ոք. (Փիլ. լիւս.։)
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
ὁρχέομαι tripudio, salto παίζω, παιδίζω , πομπεύω ludo, pompam ago, insolesco. Խաղալ ոստոստմամբ իբրեւ զկաքաւ հաւն. կայթել. պարել. խայտալ. պար ցայթկել, նախըլ խաղալ. (Ժող. ՟Գ. 4։ ՟Բ. Թագ. 6. 16. 21. 22։ Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Ժ՟Դ. 6։ Իսկ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13. յն. թմբրկահարել։ եւ ՟Բ. Մակ. ՟զ 7. յն. հանդէս առնել, կամ խենեշանալ եւ այլն։)