sign, mark;
meaning, signification;
permission given with a sign.
Ոչ կարեն հասու լինել րոպէիցն ստայօդ ակնարկութեամբ իւրեանց. (Վեցօր. ՟Զ։)
furrow;
— ձգել, to make a furrow, to plough.
Զակօս նորա արբեցուցեր։ Ակօսք նորա լացի՞ն առհասարակ։ Ձգիցէ՞ ակօս ի դաշտի քում. (Սղ. ՟Կ՟Դ. 11։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 38։ ՟Լ՟Թ. 10։)
oh! ha!
Ահիւ եւ տագնապաւ հասցէ ի վերայ ձեր. (Իմ. ՟Զ. 5։)
fear, dread, fright, terror;
— արկանել, to frighten, to terrify, to intimidate;
— յահի լինել՝ զահի հարկանիլ, to fear, to be seized with alarm;
առ ահի, for fear, lest;
ահ ընդ ահ, with fear, with a timid air.
Ահիւ եւ տագնապաւ հասցէ ի վերայ ձեր. (Իմ. ՟Զ. 5։)
behold!
Զահա հասեալսն ի չափ խրատէ. (Նախ. ժող.։)
cf. Ահիպարանոց.
Ահա՛պա առաքինիք, եհաս ժամ կատարման մերոյ. (Եղիշ. ՟Ը. (ա՛յլ ձ. հա՛պա)։)
behold here, there or yonder.
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
cf. Ահաւադիկ.
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
cf. Ահաւադիկ.
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
formidable aspect.
Դնէ դրունս ահաւորատեսս հաստահեղոյսս. (Արծր. ՟Ե. 7։)
cf. Ահաբեկ;
cf. Ահաբեկութիւն;
— առնեմ, cf. Ահաբեկեմ.
Ահագին ահափետ օրհասք մահու հասուցանէին. (Յհ. կթ.։)
Ահափետ արարեալ՝ զօրհասն գուշակեն։ Ահափետ արարեալ դադարեցուցանէ զխրոխտացեալսն ի վերայ եկեղեցւոյ. (Ագաթ.։ Արծր. ՟Ե. 2։)
ineffable, unspeakable.
ἅρρητος, ἁμύθητος, ἁνέκφρατος , ἁνεκλάλητος. ineffabilis, infinitus. Զոր չէ մարթ բանիւ ճառել՝ վասն մեծութեան, անհասութեան, գաղտնութեան. անպատմելի. անպատում. անթարգմանելի. անբաւ. գաղտնի. խորին. վասֆ օլունմազ. տիլէ վասֆէ կելմէզ.
without rays, without light.
ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹ ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹԱՁԵՒ ἁφεγγής. որ եւ ԱՆՃԱՃԱՆՉ, ԱՆՆՇՈՅԼ. Ոչ փայլուն. եւ ուր չհասանեն ճառագայթք արեւու.
cf. Անճառ.
Անճառելւոյ հասեալ շնորհի. (Անյաղթ բարձր.։)
Անճառելեաւ իմն եւ անհասանելի օրինակաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Անճառելեացն հասանել պարգեւաց։ Անճառելեաց հանդիպանայր կենաց. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
ineffability;
unspeakableness.
Անճառութիւն խորհրդոյս։ Քումդ անճառութեան։ Անճառութեամբ անհասականաւ։ Յանճառութենէ առաւելութեան. (Նար.։)
gigantic, enormous, monstrous;
grotesque, extravagant, absurd, ridiculous, unseemly.
Անհեթեթ ըստ հասակի. վիթխարի, յաղթանդամ. անարի. մեծ յոյժ. ստուար. եւ ահաւոր. հանդալ. տզման. հեյպեթլի.
Անճոռնի հասակաւ, կամ անճոռնի մարդիկ։ Հսկայիցն անճոռնեաց. (Պիտ.։ Վրդն. պտմ.։)
cf. Անմահաբեր.
Զանմահարար ողկոյզն հասուցեր. (Նար. կուս.։)
excusable, pardonable
Թէ ոչ գիտէր, անմեղադրելի էր։ Անմեղադրելի է ի պատուհասէն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
not to be accosted, inaccessible;
untouched.
ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessabilis, inaccessus. եւ այլն. Յոր ոչ լինի մերձենալ. անմատչելի. անմատոյց. եւ Անհասանելի. որուն մօտենալ չըլլար. եանաշըլմազ.
infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.
Զմոլորեալն յանմոլար հաստատութիւնն ածել. (Ձիլ. ել։)
ԱՆՄՈԼԱՐ ԱՍՏԵՂՔ. Հաստատուն աստեղք հաստատութեան, հակադրեալ մոլորակաց.
ԱՆՄՈԼԱՐ ԳՈՒՆԴ, կամ ՇՐՋԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Անշարժ պարունակն վերնագոյն երկնի. եւ միօրինակ անվրէպ շրջան հաստատութեան.
the entrance to which is shut;
without entrance;
impenetrable, inaccessible.
Անհաս եւ անմուտ մնաց (դրախտն). (Համամ առակ.։)
obscureness, occultness, secretness.
Մարդկան տկար են բարքն եւ անհաստատք, որպէս իրքն բազում անյայտութեամբք լի են։ Եւ ոչ հաւատ ի վերայ անյայտութեան բերեալ՝ հաւատ ասասցի. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Անյայտնութիւն.
Մարդկան տկար են բարքն եւ անհաստատք, որպէս իրքն բազում անյայտութեամբք լի են։ Եւ ոչ հաւատ ի վերայ անյայտութեան բերեալ՝ հաւատ ասասցի. (Աթ. ՟Դ։)
immutable, unchangeable, constant.
ἅτρεπτος. immutabilis, invariatus, constans. Անյեղլի. անյեղյեղ, անյեղյեղուկ. անյեղաշրջելի. անյեղափոխ. որ չընդունի զյեղումն կամ զայլայլութիւն. անփոփոխ. անայլայլելի. անշրջելի. անյողդողդ. հաստատուն. տէյիշմէզ, թէզայիւր պուլմազ.
Անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ. (Պիտ.։)
cf. Անյեղ.
Անյեղյեղ կայ մնայ։ Անյեղյեղ հաստատուն կայցէ մնայցէ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
unshakeable, firm, immovable.
ԱՆՅՈՂԴՈՂԴ ԱՆՅՈՂԴՈՂԴԵԼԻ. Որ ոչն յողդողդի. անսասան. հաստատուն. անշարժ. դէփրէնմէզ, գավի, մամուր.
desperate, despaired of;
unhopeful.
Ամենեւին անհասանելին անյուսալի է եւ անձեռնարկելի։ Քաղաքաց, ազանց՝ անյուսալի փոփոխմամբք. (Ածաբ. ծն.։)
to despair.
Անյուսացելոց հեծեալ հասանէ։ Ուրախութեամբ դարձուցանէ զանյուսացեալսն։ Ոչ անյուսացայց ի զօրագլուխն հաւատոյ. (Մագ. ՟Ձ՟Ա։)
unpardonable;
intolerable.
Աններելի պատուհաս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։) (Շար.։)
without support.
ἁνερμάτιστος fulcro carens, non habens saburram Որ ոչ ունի զնեցուկ. անհաստատ. եւ Անխիճ (նաւ). տայագսըզ. սաֆրասըզ.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն։ Իբր զնաւ աննեցուկ յեղեալ կործանեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 115։)
that cannot be offered, not sacred, profane.
ἁνίερος. profanus. Աննուէր՝ որպէս անսրբազան. անսուրբ. պիղծ. հասարակ. խառն. ոչ արժանի նուիրելոյ աստուծոյ.
immovable, fixed, stable, firm;
not commutable;
real, not personal.
ἁκίνητος, ἁνήλατος, ἁσάλευτος. immobilis, immotus, immutabilis. Որ ոչ շարժի ի տեղւոջէն կամ ի վիճակէն. անսասան. անդրդուելի. կայուն. հաստատուն. անփոփոխ. անվրդով. դէփրէնմէզ. հարեքէթսիզ. cf. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 16։ ՟Ի՟Է. 15։ Օր. ՟Զ. 8։ ՟Ժ՟Ա. 18։ Յով. ՟Խ՟Ա. 15։ Գծ. ՟Ի՟Է. 41։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 48։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 58։)
Աշխարհն հաստատուն լիցի, եւ անշարժ ի նմանէն. այսինքն մի՛ օտարասցի յիւրմէ. (Բուզ. ՟Բ. 34։)
անշարժաբար. ἁκινήτως, ἁκατασείστως. immobiliter, immoto animo. Առանց շարժելոյ. հաստատութեամբ. անխռովաբար. առանց այլայլութեան.
Ի նմա բնակեալք անշարժ։ Անշարժ հաստատեալք ի հաւատս. (Փարպ.։)
Առ արդարեւ բարձրեալն բոլորիւք զօրութեամբք անշարժաբար բարւոք կայիւք հաստատեալ. (Դիոն. երկն. ՟Է։)
immovably, firmly.
ԱՆՇԱՐԺ ԱՆՇԱՐԺԱԲԱՐ. ἁκινήτως, ἁκατασείστως. immobiliter, immoto animo. Առանց շարժելոյ. հաստատութեամբ. անխռովաբար. առանց այլայլութեան.
Ի նմա բնակեալք անշարժ։ Անշարժ հաստատեալք ի հաւատս. (Փարպ.։)
Առ արդարեւ բարձրեալն բոլորիւք զօրութեամբք անշարժաբար բարւոք կայիւք հաստատեալ. (Դիոն. երկն. ՟Է։)
immobility, immovableness, stability, firmness.
ἁκινησία. immobilitas. Անշարժ գոլ. հաստատութիւն անդրդուելի. անփոփոխութիւն.
Վէմն հաստատութեան անշարժութիւն է. (Ագաթ.։)
Ի վերայ հասին մտացն անշարժութեան. (Եղիշ. ՟Գ։)
incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.
Իբր Անսուտ. որպէս եւ յն. ἁψευδής, ἅψευστος, ἁψεύστερος, -ον. infallibilis, certus, certte, sine mendacio. Հաւաստի. աներկբայ. ստոյգ. ճշմարիտ. անհրաժեշտ. անվրէպ. եւ Անքոյթ. հաստատուն. եւ Անստգիւտ. շիւպհէսիզ, թահգիգ, սահիհ.
Անշուշտ (յն. անալէկոծ) յամենայն ժամ հաստատել զկեանս նոցա։ Հաստատեալ անշուշտ յն. անարատաբար) մերոյ իշխանութեամբ. (Եսթ. ՟Ժ՟Գ. 2. եւ 4։)
unchangeable;
that cannot be overturned.
Անխաղաց. անփոփոխ. անյեղլի. հաստատուն. տէօնմէզ. թէպտիլ օլմազ.
Հանգուցանէ յետ եօթնշրջական (կամ եօթն շրջագայ) կենցաղոյս յանշրջելին եւ ի հաստատունն. (Ճ. ՟Թ.։)
without confusion;
unperplexed, not embarrassed;
tranquil.
Այս հաստատութիւնս անշփոթ մնասցէ. (Մխ. դտ.։)
unbounded, unlimited, infinite.
ἁόριστος, ἁτέκμαρτος. infinitus, indefinitus. Ոյր չիք ոլորտ, կամ եզր. անեզր. անպարագիր. անբահման. անբաւ. անհաս.
without force, feeble.
ἅτονος. infirmus, ἁσθενής, invalidus. Ուր կամ ոյր չիք ոյժ. տկար. անզօր. անգործ. անձեռնհաս. եւ Անվաւեր. (գրի եւ ԱՆՅՈՅԺ, ԱՆՈՒԺ). գուվվէթսիզ, կեչմէզ.
Անոյժ եւ անհաստատ լիցի ձեռնադրութիւն. (Կանոն.։)
inseparable, indivisible.
Անորոշաբար. առանց որոշելոյ. խառն. առ հասարակ. եւ անընտրողաբար.
Եթէ հասարակ եւ անորիշ խառն ընդունէր զչարացն պարս. (Պիտ.։)
indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.
ἁδιορίστως, ἁορίστως. indistincte, indefinite, ἁδιαφόρως. indifferenter. Առանց որոշելոյ. անորիշ. անխտիր. հասարակաբար. անյայտաբար. եւ Անխորհրդաբար կամ անպատճառ.
that has wheels, wheely.
Ունօղ յինքեան զանիւ. հաստատեալ ի վերայ անուոց.
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.
that does not contain, that has not;
poor, needy.
Ունել զանվայրափակ եւ զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)
impassibility.
Բարձրացեալ ի սէրն, եւ ի հոգեւոր տեսութիւն, եւ յանչարչարութիւն։ Ի գիտութիւնն հասեալ, եւ յանչարչարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.
Յանչափն ձգտիլ՝ իմոյն ոչ հասի. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.
որպէս Անեղ, հասարակ երից անձանց.
unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.
Ձայնն ահագնալուր ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)
Ոչ իբրեւ զգող ի վերայ հասանէ մեզ, եւ ոչ յանպատրաստից տանի։ Յանպատրաստից ի ձեռս անկանիցիք. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Ա։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Յանպատրաստից ի վերայ հասեալ. (Լաստ. ՟Դ։)
Եկն եհաս յանպատրաստիցն ի վերայ քաղաքին։ Յանպատրաստիցս, որպէս ասացաք. (Ճ. ՟Ա.։)
want of preparation;
unfurnished state.
Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)
incomprehensible.
ἁπερινόητος. qui mente comprehendi nequit. Զոր անմարթ է պարագրելով իմանալ. անբովանդակելի. տիրապէս անիմանալի. անհասանելի.