without wings.
Թեւաւորին եւ անթեւին հասարակ ունէր զհրաման։ Առաքեալքն անթեւք. (Եղիշ. յես. եւ Եղիշ. դտ.։)
uncircumcision;
prepuce.
that cannot arrive;
not arrived, slow, tardy.
Որ ոչն ժամանէ. եւ անձեռնհաս. չի հասնօղ, ուշ մնացօղ, չատիկօղ. եէթիշմէզ.
not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.
Նշանակէ քարինք զտղայքն, որ անժամանակք էին (այս ինքն դեռահասակ). (Ոսկիփոր.։)
impatient;
incontinent, intemperate.
Մարմնով փոքրահասակ, եւ անժուժկալ լեզուաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։) եւ (Կլիմաք.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
Զանիմաստ պատուհաս մահու յանձինս կրեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 12։)
Ի ճշմարտութիւնն հաւատացեալք, զի անհաս է եւ անիմաստ (թերեւս՝ անիմաց). (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
folly, senselessness, absurdity.
Զախորժելի բաղձանս կերակրոցն յանյագութիւն գալ հասանել, եւ յանիմաստասիրութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
not fordable;
unfathomable, immense.
Անհաս եւ անհուն սիրոյն. (Անան. եկեղ։)
that does not approach, come near, touch;
inaccessible;
distant, far.
Անհուպ եթերին։ Ողջունեալ զանհուպն շրթանց։ Անհուպ մատուցման դժնեայ դժրողաց։ Անհպիցն եւ անհասանելեացն ընտանեցուցեր. (Նար.։)
loss of voice;
aphony.
Պատուհասեցեր զծերունին անձայնութեամբ։ Այնպէս անկան, իբր զի անձայնութեամբ արգելուլ. (Ոսկ. յաւետիս. եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Յոր ἁνεπιχείρητος, ἅληπτος. qui nequit assequi, qui non prehenditur. չէ մարթ ձեռն արկանել կամ հասուցանել. ոչ ածելի զբռամբ. անըմբռնելի. անհպելի, անհնարին. ել վուրուլմազ. տօգանըլմազ. դութուլմազ.
Ամենեւին անհասանելին՝ անյուսալի է, եւ անձեռնարկելի. (Ածաբ. ծն.։)
Ո՛չ է պարտ անհաս եւ անձեռնարկելի իրաց պատմօղ լինել։ Պարգեւս անձեռնարկելիս խոստանայր. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
narrow;
desirable.
Կամ կարօտով լի. սրտառուչ. մեծափափաք. հասրէթլի. ահիզար էտէրէք.
cf. Անձկայրեաց.
Անձկով կարօտեալ. կարօտով անձկացեալ. ըղձափափաք. արզուլու. հասրէթլի.
to be narrow;
cf. Անձկամ.
ԱՆՁԿԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՁԿԱԼ. ποθέω, ἑπιποθέω. desidero, concupisco. Անձուկ ունել կամ կրել. կարօտանալ. ցանկանալ. փափաքել. հասրէթ չէքմէք, արզուլամագ, միւրատ էթմէք.
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
Մանաւանդ՝ նեղութիւն սրտի յերեսաց նեղութեանց հասելոց. տագնապ. տառապանք. եիւրէք տառլըզը, սըգլէթ.
Նեղութիւն եւ անձկութիւն հասցէ նմա. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 24.) յն. որ է հարկ, եւ վիշտ վտանգի։
Անձուկ սրտի, կարօտ, փափաք, տենչ. անձկալն. արզու, հասրէթ, միւրատ.
person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.
Իբրեւ ետես զԳողիադ զի նախատէր զԻսրայէլ, հար ձեռն յանձին սպանանել զայլազգին։ Անուամբն Աբրահամու ձեռն յանձին հարեալ պարծէին ... Եթէ ոք ձեռն յանձին հարեալ իցէ՝ թէ ես Քրիստոսի եմ, գոնեայ իբրեւ զինքն համարեսցի զքեզ։ Որ ոք ձեռն յանձին հարեալ իցէ հաստատուն կալ, զգոյշ լիցի, եւ այլն. (Եփր. թագ. եւ Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
Անանձն թուին իրքն՝ որ յուսովն են. եւ հաւատքն անձն շնորհեն նոցա. մանաւանդ եթէ՝ ոչ շնորհեն, այլ՝ ինքն իսկ է անձն նոցա. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը. (այն է, յուսացելոց իրաց հաստատութիւն. ըստ յն. իբր՝ սդասիս։))
Իշխան արար զնա (զԱդամ՝ կենդանեաց) դնել զանուանս, որպէս եւ ինքն (Աստուած) հաստեաց զանձինս (նոցա). (Եփր. ծն.։)
Մեծի թագաւորի, որում հասարակ զգուշութիւն յանձն է։ Հարց՝ տղայ մանկանց, եւ շահապաց՝ որբոց հոգաբարձութիւն, եւ արանց՝ կանանց խնամածութիւն՝ յանձն է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Անձնիշխան.
Ոչինչ զմեզ անձնատէր տեսանել, այլ հասարակաց զարարածս ծառա՛յս գոլ քո. (Պիսիդ.։)
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
Զանհաս տնօրէնութեան մայր, եւ զանձնաւոր տաճար Աստուծոյ Բանին. (Շար.։)
personality;
hypostasis;
person.
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
ԱՆՁՈՒԿ, ձկոյ, կով կամ կաւ. ἑπιποθία, ἑπιπόθησις. desiderium. Անձկութիւն սրտի կարօտելոյ. նեղութիւն ոգւոյ առ կարօտանաց. կարօտ. փափաքումն. իղձ. տենչ սաստիկ. ցանկութիւն. հասրէթ, ինթիզար, արզու.
unmarried person, maid, bachelor;
that is about to be married, that is in a marriageable state;
վիճակ ամուրեաց, celibacy.
Ամուրեաց քահանայիցդ՝ որ ըստ աշխարհի. զի որում ի մանկական հասակին հասանէ վախճան ամուսնոյն, եւ այլն. (Շ. ընդհանր.։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
Դի՛ք ի վերայ դոցա հարկս եւ հասս, զի մի եւ այլ կամակարեալ բռնասցին. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 20։)
vaulted, arched;
— գործել՝ յօրինել, to arch, to vault.
Կամարաձեւ ջուրն, եւ հաստատութիւն. (Վրդն. ծն.։)
to bridge over;
to join or communicate with by a bridge.
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
firm, solid, stable, stationary;
chant, plain-song.
στάσιμος stativus, stabilis, constans, firmus. Կայուն. հաստատուն. եւ որ ինչ լինի յոտին կալով. տեղը կեցօղ, կեցած.
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
որ եւ ԿԱՅԵԱՆ. Ի սուրբ գիրս վարի անխտիր որպէս Կայք, եւ կայարան. հաստատուն կալն, հաստատութիւն, կարգ, դեգերանք. եւ Տեղի հաստատուն. στάσις statio θέσις situs δίαιτα mora եւ այլն. կենալն, եւ կենալու տեղ.
Յայլ գիրս հասարակօրէն՝ որպէս Կայարան, օթեւան. վայր. բնակարան. դիրք. դադարք, տեղի. կողմն.
to be composed;
cf. Կամ.
ἴσταμαι sto, consisto. Կայս ունել. անշարժ առնուլ. կալ. զետեղիլ. հաստատիլ. դադարել.
cf. Կայուն.
Որ ունի կայան հաստատուն. կայուն. անշարժ.
cf. Կայան;
station, rail-way station;
terminus;
wharf;
landing place;
— կառաց, coach-stand;
— ելից, մտից, departure;
arrival.
Տեղիք կայարանացն են ի ներքոյ հաստատութեան. որպէս ռամկականն կայանք մոլար կարծեաց հազարամեայց։
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
Իբրեւ զկայծակն իմն փայլակնահար զաշխարհն արարեալ։ Իբրեւ զկայծակն ի վերայ հասեալ. (Յհ. կթ.։)
to be established, consolidated, rooted.
βεβαίομαι stabilior. Կայուն լինել. ամենայնիւ հաստատիլ. (հակառակն քայքայելոյ, եւ դրդուելոյ)
mast;
sail;
weaver's beam;
— դրօչու, flag-staff;
կանգնել զ—ն, to raise a —;
խոնարհեցուցանել զ—ն, to unmast;
to dismast.
Ի թոյլ կայմս նաւի հասեալ հողմ՝ չյարդարիցէ եւ չուզղիցէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
stability, firmness.
Հաստատութիւն եւ կայումն ըստ առաքինութեան վարուցն հաստիցի։ Ցո՛յց զկատարեալ կայումն. (Նիւս. երգ.։)
Շարժեցաւ աթոռ հաստատութեան նոցա, եւ այլ ոչ էառ զկայումն. (Լաստ. ՟Ժ։)
cf. Կայութիւն.
Հաստատութիւն եւ կայումն ըստ առաքինութեան վարուցն հաստիցի։ Ցո՛յց զկատարեալ կայումն. (Նիւս. երգ.։)
Շարժեցաւ աթոռ հաստատութեան նոցա, եւ այլ ոչ էառ զկայումն. (Լաստ. ՟Ժ։)
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
στάσιμος, ἐστώς stabilis, stans, constans βέβαιος firmus. Ունօղ զկայ հաստատ. հաստատուն. անյողդողդ. անշարժ. անփոփոխ. տեղը կեցօղ մնացօղ, հաստատ.
cf. Կանաչազարդ.
Կանաչազգեստ հասակ գարնայնոյն. (Ագաթ.։)
cf. Կանաչազգեաց.
Կանաչազգեստ հասակ գարնայնոյն. (Ագաթ.։)
hemp;
tow.
ԿԱՆԱՓ որ եւ ԿԱՆԵՓ. Նոյն անուն է եւ յայլ լեզուս. κάνναβις, κάνναβος cannabis, -ba, -bum;
stuppa. Բոյս կամ եղէգն խոշոր կտաւոյ. հաստ կտաւ. խծուծ.
standing, upright, straight, erect;
— հասակ, beautifully shaped, erect stature.
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
ԿԱՆԳՆԵԼ. որպէս Կառուցանել, հաստատել. շինել. շէն պահել. զարդարել. նորոգել.
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
πῆχυς եւս եւ κύβιτον cubitus, -um . Անուն չափոյ, եւ ձող չափողական, ըստ հասարակ առման՝ Չափ միջոցի յարմկանէ ցծայր միջամատին, որչափ է եւ յուսոց ցարմուկն. այսինքն երկու թզաչափ. բայց սրբազան կանգունն էր կրկինն հասարակ կանգնոյ, այսինքն որչափ է ամբողջ բազուկն. ա՛յլ է եւ հսկայից կանգունն, եւ արքունին, եւ երկրաչափականն, եւ ազգայինն, եւ գաւառականն. զոր օրինակ Գ. Թագ. Է. 15. բարձրութիւն պղնձի սեան ասի լինել ԺԸ. կանգուն. որ ԼԵ դնի ի Բ. Մնաց. Գ. 15. եւ Երեմ. ԾԲ. 21. իսկ Փիլ. ել. Բ. 1. վեց թզաչափ դնէ զկանգունն, որպէս եւ զթիզն քիլ կոչէ. կանկուն .... եբր. ամմա.
ԿԱՆԳՈՒՆ 2 ա.մ. ὁρθός, ἑγερθείς rectus, erectus ἐστός, ἐστικός, ἁναστάς stans, surgens. եւ ընդ բայի. արմատ Կանգնելոյ. կայուն. որ կայյոտին. ուղղորդ. ուղիղ. ուղղաբերձ. հաստատուն. եւ Անթերի. կանկնած, կանկ առած, եւ կայնած, շիտակ, հաստատ.
cannabine. drill, duck.
Ի կանեփոյ գործեալ. ձորձ ի հաստ կտաւոյ.
priority, anteriority;
anticipation.
Իբր կանխահասութիւն.
rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.
Հոմերոս կանոնս դնելով եւ օրէնս՝ ուսոյց։ Յարմարական կանոնաւ զօրէն ամուսնութեան փութացան կազմել։ Զաշխարհավար կանոն անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ։ այս կանոնաւ փորձեցան տնտեսավարել զաշխարհ։ Զոր եւ վեհն իսկ ի սկսմանէ աշխարհի օրինադրեաց կանոն. (Պիտ.։)
bribed, corrupted, suborned;
venal;
—ս առնել, to bribe with gifts or with money.
Պատուհասակոծ առնէր զդպիրսն իբրեւ զկաշառաբեկս. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 15։)
cf. Կաշառաբեկ;
— առնել, to procure through bribery corruption;
to corrupt, to render venal;
— լինել, to allow oneself to be corrupted by presents, to be venal.
Կաշառակուրծս կաշառաբեկս առնէր առ հասարակ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
bond, conjunction, connexion;
coherence, relation, concatenation.
Կենացս կապակցութիւնք՝ հոգւոյն շաղկապելով ընդ մարմնոյն, ի սմա (յուղեղն) բաշխին, եւ հաստատեն զմահկանացու սեռս. (Պղատ. տիմ.։)