cf. Խնամակալ.
· Calfa
Ի խորին կիտին առաւել էր խնամարկու քան ի ցամաքի։ Զնեղութիւնս տառապելոց բառնալ իբրեւ զխնամարկուս. (Անան. ի յովնան.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
cf. Խնամակալութիւն.
· Calfa
Այգու ճանաչի մեր առ մեզ տէրութիւն եւ խնամարկութիւն. (Փարպ.։)
Հոգացեալ խնամարկութեամբ վասն մարդկան բանականաց. (Շ. բարձր.։)
Ցուցանէ առաւել խնամարկութիւն սոցա քան զսոդոմայ. (Երզն. մտթ.։)
matrimonial mediator, go between, match-maker;
— լինել, to arrange a wedding between.
· Calfa
Որ խօսի զխնամութիւն ընդ այլում. կամեցօղ խնամութիւն առնել.
Ակքան խնամեխօս եղեւ նա փայտի. (Արշ։)
Այր մի մեծատուն գնաց խնամեխօս որդւոյ իւրում։ Խնամէխօս երթալ. (Ոսկիփոր։)
cf. Խնամարկեմ.
· Calfa
Խնամէր եւ տեսանէր զպէտս նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Խնամել արարածս. (Յճխ. ՟Ե։ Շար.։)
Ամնեցուն հաւասարեպէս խնամէ. (Սահմ. ՟Ը։)
Կամէր խնամել ամպարշտացն հրէից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
Թէ փոքունցն խնամէ ասէ, քանիօ՛ն մեծամեծացդ. (Երզն. մտթ.։)
φροντίζω, ἑπιμελέομαι curo. Խնամով խորհել եւ պոգալ. յանձանձել. դարմանել. խնամ ածել՝ ունել՝ տանել. եւ Խնամով պահել.
to hecome related, allied, to be united by marriage.
· Calfa
Խնամի լինել. առնել զխնամութիւն. տալ կամ առնուլ զդուստր.
Խնամացեալ ընդ ումումն քաջի։ Լուեալ էր զխնամեալն շապհոյ ՟Ըստ հնդկաց թագաւորին. (Խոր. ՟Բ. 55. 86։)
Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն՝ արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)
relation, kindred, connexion;
— առնել, to ally, to unite, to match;
— լինել, cf. Խնամենամ.
· Calfa
Եւ ինքնխնամիանտիգոնեայ արիստաբուլեան. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Եւ դարձեալ հաշտեալ խնամիք եղեն. (Պտմ. վր.։)
careful, diligent, attentive;
full of regard, of solicitude, benevolent, charitable.
· Calfa
ἕνοος benevolus ἑπιμελής, κηδεμών curans, diligens φιλόστοργος propensus ad amorem, pius. Որ խնամ ունիմեծապէս. բարեսէր. բարեգութ. մեծ գութ ու խնամք ունեցօղ, շատ գթած, գթոտ։
Ըստ խնամոտ մտաց հայր կարդացեալ եբրայեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 21. 28։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ժ՟Ե. եւ Հռ.։)
Ամենայնի խնամոտ եւ առատ հարկաւորութեամբ ոչ երբէք զսահման ձեր պիտոյիցն անցանել. (Բրս. հց.։)
affinity, alliance, relationship;
հոգեւոր —, sponsorship;
արկանել —, — առնել ընդ, cf. Խնամենամ.
· Calfa
Մի՛ առնիցես զխնամութիւն ընդ նոսա։ Խնամութիւն արար ընդ փարաւոնի արքայի. (Ծն. ՟Լ՟Դ. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 1։ Օր. ՟Է. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Գ. 1։)
Բառնայ զմրձաւորաց խնամու թիւն։ Եւ ոչ խնամութեամբ իւիք ազգակցիլ. (Խոր. ՟Գ. 7։ Յհ. կթ.։)
Երկաքանչիւր ազգաց եւ տոհմից լինի առ միմեանս շաղկապութիւն գթոյ ի ձեռն խնամութեան. (Զքր. կթ.։)
Երեւ խառնումն խնամութեան երկուցն ցեղից (յուդայի եւ ղեւեայ). (Ճ. ՟Ժ.։)
Զայնպիսի սատանայական խնամութիւնսն ի բաց ընկեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
ἑπιγαμβρία, ἑπιγαμία, κηδεία affinitas. բայիւ ἑπιγαμβρεύω affinitatem ineo. Խնամի լինելն. ազգակցութիւն ընդ հեռաւորս՝ տալով կամ առնելով զդուստր.
Լայնաբար իբր Կենակցութիւն. ընտանութիւն. սովորութիւն. συνήθεια consuetudo.
cf. Խնայեմ.
· Calfa
Մի՛ խնայեցար խրատել զտղայ։ գնեա՛ զմահապարտն, եւ մի՛ խնայեար. (Առակ. ՟Ի՟Գ. 11։)
Կանգնեա՛, եւ մի՛ խնայեար. (Եւս. ՟Ծ՟Դ. 2։)
to spare, to be sparing of;
to pardon, to respect, to exempt, to privilege;
to save, to spare, to husband, to be thrifty, to administer or manage well, to be sparing of expence, to economize;
— ի կերակրոյն, to stint one's self;
— ի ժամանակն, to economize time;
— ի շրթունս, to bridle one's tongue;
— ի բարկութիւն, to abstain from wrath.
· Calfa
Ի բամբասանաց խնայեցէ՛ք զլեզու. (Իմ. ՟Ա. 11։)
Խնայեցի ես ի քեզ։ Մի՛ խնայեսցէ ակն քո ի նա։ Խնայեսջի՛ք ի պատանեակն իմ աբեսողոմ։ Որ յիւր որդին ոչխնայեաց։ Ես ո՞չ խնայեցից ի նինուէ քաղաք մեծ։ Ոչ եւս խնայեցից ի վերայ բնակչաց երկրիդ։ Պէ խնայես ի շրթունս, իմստուն լինիս։ Որ խնայէ բան խիստ հանել, իմաստուն է։ Որ խնայէ ի գաւազան, ատեայ զորդի իւր։ Որ խնայէ ի տուրս, եւ այլն։ Խնայելն (յինչս՝) կորուսանել է, եւ չխնայելն՝շահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Ո՛վ մոլեգնութեան, ընչից խնայել, եւ հարազատաց ոչ խնայել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
Խնայել յոգիս, կամ յանձինս, յազգայինս, ի ստացուածս, ի բարկութիւն. (Եղիշ.։ մանդ։ Խոր.։ Սկեւռ. աղ.։ ստուածաբ. Ժղ.։)
Խնայեցու՛ք եւ զընդասցուք ի հոգիս մեր. (Սեբեր. ՟Դ։)
Որ խնայէ զցորեան, լքցէ զնա օտարաց. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)
Խնայեաց զանձն նորա ի մահուանէ։ Զշարժել շրթանց իմոց ո խնայեցից. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 18. եւ ՟Ժ՟Զ. 6։)
(որպէս թէ խուն այսինքն նուազ առնել) φείδομαι parco, ignosco. Խնայ առնել. անխայել. զնդալ. Ճշդել. Խնամով զգուշանալ. գթալ, ներել. կասիլ. պահել. չթողուլ.
ԽՆԱՅԵԼ. ն. Խնամով պահել, ճշդել. φείδομαι parce utor, abstineo, tempero.
Զի խնայեսցէ զմեզ ի կարծեաց բազմաստուածոցն. (Վեցօր. ՟Թ։)
Խոկմամբ մահու խնայէ զինքն ի բարկութենէ. (Նախ. ժող.։)
Ոչ խնայել զանձն, եւ ոչ զանգիտել ի մահուանէ. (Խոսր.։)
Խնայէ զանձն իւր ի մեղանչել. (Կոչ. ՟Բ։)
Զսնուցանել զաւակսն ոչ խնայէին. (Լմբ. իմ.։)
Եւ զմայր ոչ խնայեաց ի նմանէ, այլ արար զնա մահակից. (Վրդն. յանթառամն.։)
Նաւ՝ որ խնայի ի խռովութենէ, հանդարտութեամբ գնայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Որչափ յաճախեսցուք ունել զձեզ առ մեզ խնայեալ լինիք ի չարեաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
to cause to be sparing, to create thrift or economy.
· Calfa
Տալ խնայել. չթողուլ առնել.
Պատուէին թագաւորքնզոմանս ի մերոց անտի ... եւ յաշխատութիւն զոհիցն (ձգել զնոսա՝) խնայեցուցանէին զհեթանոսս. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 1։)
regard, compassion, pity;
pardon;
thriftness, saving, economy, parsimony, frugality.
· Calfa
ԽՆԱՅՈՒԹԻՒՆ ԽՆԱՅՈՒՄՆ. φειδώ parsimonia, venia. Խնայելն. Խնայ. մարդասիրութիւն. Գութ. ներողութիւն.
Բազում խնայութեամբ դարմանես զմեզ. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Առնէ ի վերայ նոցա աստուած խնայութիւն արարչին ամենեցուն՝ պահել զարարածս անվնաս յիւրաքանչիւր բնութեանն. (Եղիշ. խաչել.։)
Արգելուին զհարկաւոր պէտս ճաշակացն, եւ այսպէս ոչ գոյր նմա ի նոցանէ եւ ոչ սակաւ ինչ մասն խնայողութեան. (Յհ. կթ.։)
Խնայողութեամբ խնամոց ազգին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 34։)
Աւագաց եւ մեծատանց քաղցրութիւն, եւ խնայութիւն առ աղքատս. (Վրդն. յանթառամն.։)
Ոչ գոյր սակաւ մի խնայումն նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։)
Արանցն եղիցի խնայումն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
Նախ առ հոգիսն հայցելով խնայումն, եւապա մարմնոցն. (Վրդն. թուոց.։)
Յողորմութենէ քրիստոսի խնայումն մարմնաւոր կենաց լնիցի. (Կանոն.։)
Զմայրն ի սէր եւ ի գութ փոր (այսինքն աղիք) իւր շարժէ, եւ աստուած առ ի մեր խնայումն՝ ախտակցութիւն. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Խնայութիւն.
· Calfa
Բազում խնայութեամբ դարմանես զմեզ. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Առնէ ի վերայ նոցա աստուած խնայութիւն արարչին ամենեցուն՝ պահել զարարածս անվնաս յիւրաքանչիւր բնութեանն. (Եղիշ. խաչել.։)
Արգելուին զհարկաւոր պէտս ճաշակացն, եւ այսպէս ոչ գոյր նմա ի նոցանէ եւ ոչ սակաւ ինչ մասն խնայողութեան. (Յհ. կթ.։)
Խնայողութեամբ խնամոց ազգին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 34։)
Աւագաց եւ մեծատանց քաղցրութիւն, եւ խնայութիւն առ աղքատս. (Վրդն. յանթառամն.։)
Ոչ գոյր սակաւ մի խնայումն նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։)
Արանցն եղիցի խնայումն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
Նախ առ հոգիսն հայցելով խնայումն, եւապա մարմնոցն. (Վրդն. թուոց.։)
Յողորմութենէ քրիստոսի խնայումն մարմնաւոր կենաց լնիցի. (Կանոն.։)
ԽՆԱՅՈՒԹԻՒՆ ԽՆԱՅՈՒՄՆ. φειδώ parsimonia, venia. Խնայելն. Խնայ. մարդասիրութիւն. Գութ. ներողութիւն.
Զմայրն ի սէր եւ ի գութ փոր (այսինքն աղիք) իւր շարժէ, եւ աստուած առ ի մեր խնայումն՝ ախտակցութիւն. (Վանակ. յոբ.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
· Calfa
իսկ ծնցես, ն. Ծնցիս. ն. ծնեաւ, ծնիցեալ. τίκτω pario γεννάω, γένναμαι, γίνομαι gigino, genero, gignor, nascor, fio, factus sum. Արտադրել կենդանւոյ զնման իւր. ի լոյս ընծայել. ծագել. յառաջ բերել, եւ գալ. եղանիլ. լինել. ծնանիլ, ծնիլ. (եբր. եալատ. իբր ելանել, ելուզանել. ուստի՝ վէլէտ, էվլատ, եւ այլն)
ԾՆԱՆԵԼ. Նմանութեամբ կամ լայնաբար.
Տխրութեամբ ծնցես որդիս։ Յղացաւ, եւ ծնաւ զկային։ Եւ յաւել ծնանել զեղբայր նորա զհաբէլ։ Սէթ ծնաւ զենովս։ Ծնեաւ ուստերս եւ դուստերս։ Ծնան իւրեանց որդիս։ Օրն, յորում ես ծնայ (ի մօրէ)։ Մարդ աշխատութեամբ ծնանի։ Զամենայն արու՝ որ ծնանիցի եբրայեցւոց, ի գետ ընկեսջիք։ Ոչխար կամ այծ՝ յորժամ ծնանիցին.եւ այլն։
Արա՛ աղօթս, զի ծնանեսցի կինս ... եւ ապա ծնաւ զմանուկն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)
ԾՆԱՆԵԼ. Գերագոյն օրինակաւ նշանակէ զանեղական ծագումն բանին ի հօրէ.
Տէր ասաց ցիս, որդի իմ ես դու, եւ ես այսօր ծնայ զքեզ։ Յառաջ քան զարուսեակ ծնայ զքեզ.եւ այլն։
յառաջ քան զամենայն եւ զբնաւ յաւիտեանս ծնաւ անծինն զծնունդ իւր հանգունակ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Աստուած է՝ որ ծնաւ, եւ աստուած է՝ զոր ծնաւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
թողեր զաստուած, որ ծնաւ զքեզ։ Որդիս ծնայ, եւ բարձրացուցի։ Ծնաւ զմեզ բանիւն ճշմարտութեան։ Վերստին ծնաւ զմեզ ի յոյսն կենդանի։ Եթէ ոք ոչ ծնիցի վերստին։ Ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է, եւ ծնեալն ի հոգւոյ հոգի է.եւ այլն։
Ծնար հայրաբար. սնուցեր դայեկապէս. (Նար. ՟Ե։)
Աւազանին լուսով վերստին ծնանէին ի հոգին սուրբ. (Յհ. կթ.։)
Ժամանակ վերստին ծննդեան. ծնիցու՛ք վերստին. (Ածաբ. յայտն.։)
Ո՞վ է՝ որ ծնաւ զշաղս ցօղոյ. զեղեամն ո՞ծնաւ յերկինս։ Երկիր ծնանիցի արդիւնս շահեկանս։ Ոչ գիտես, զի՞նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Պշուցեալ հայիցի ընդ երեսս իւր, որ ծնանիցին ի հայելւոջ. եւ այլն։
Յամպարշտութենէ անօրէնութիւն ծնանի. (Աթ. ՟Ը։)
Յանհնազանդութենէ ամենայն դժնդակութիւնք ծնանին. (Յճխ. ՟Ժ։)
Գիրք յաճախս ծնանին երկնաւոր պտուղս։ Մայր հոգեւոր (եկեղեցի) ծնանի եւ աստուածս ոմանս եղականս. (Նար.։)
Ծնեալն ի կուսէդ այսօր վերստին յարութեամբ ծնաւ ի կոյս գերեզմանէն. (Շար.։)
Ծնանիմք յարութեամբն ի գերեզմանաց. (Վրդն. ծն.։)
Զգարնանոյս ծնանի ժամանակ. (Պիտ.։)
Զոր օրինակ առատաբուղխ բղխումն զխորս անդնդոց ծնանիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Զո՞րպիսի անճառ ուրախութիւնս մեզ ոչ ծնանի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Զնոյն ծնան ձեռք նորա. (Մծբ. ՟Դ։)
Ոչ կարէին շրթունք զաքարիայ ծնանել բան. (Եփր. համաբ.։)
to fast, to keep a fast.
· Calfa
Զամենայն չորեքշաբաթ ծոմանալ եւ պահել ի մսոյ, եւ ամենայն ինչ որ ելանէ ի մսոյ. (Զքր. կթ.։)
Յովէլ զգուշացուցանէ ծոմանալ, սրբեցէք պահս. (Տօնակ.։)
Պօղիանօսք ծոմանան ի շաբաթու, եւ ի կիւրակէի նմանապէս. (Ոսկիփոր.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
· Calfa
ԾՈՎԱԳՆԱՑ ԾՈՎԱԳՆԱՑԻԿ. Ընդ գնացօղ. նաւարկօղ. իբր յն. θαλασσοπόρα, θαλασσόπλοος.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Հրաժարեալ ի կայսրէն՝ ծովագնաց լինէր. այսինքն նաւարկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծովագնաց լինիս, եւ յաճախես ի մեծութիւն. (Լմբ. ժող.։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
cf. Ծովագնաց.
· Calfa
ԾՈՎԱԳՆԱՑ ԾՈՎԱԳՆԱՑԻԿ. Ընդ գնացօղ. նաւարկօղ. իբր յն. θαλασσοπόρα, θαλασσόπλοος.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Հրաժարեալ ի կայսրէն՝ ծովագնաց լինէր. այսինքն նաւարկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծովագնաց լինիս, եւ յաճախես ի մեծութիւն. (Լմբ. ժող.։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
sea-voyage;
navigation.
· Calfa
Գնալն ընդ ծով. նաւարկութիւն.
Արտաշիսի ծովագնացութեամբ ընդ բերեալ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ երբէք ծովագնացութեամբ մակաշրջել փայտիւք. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Անխոնջ լինիս ի ճանապարհորդութիւն, ի ծովագնացութիւն. (Լմբ. առակ.։)
to turn into a sea, to fall into;
to inundate, to immerse, to cover with water.
· Calfa
Ջուր ի հովիտսն ժողովի, եւ ծովանայ. (Սարգ. յկ. թ. եւ Տօնակ.։)
Ամենայն հեթանոսք ծովացեալ բռնակալութեամբ՝ այժմ իբրեւ զկաթիլ մի ի դոկլէ. (Արշ.։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
· Calfa
ԾՈՒԼԱՆԱՄ որ եւ ԾՈՒԼԱՄ, ԾՈՒՂԱՄ. ὁκνείω, ῤᾳθυμέω , μέλλω, ἁμελέω piger, deses sum;
desideo, remisso sum animo, cunctor, negligo. Ծոյլ գտանիլ. հեղգալ. պղերգանալ. յուլանալ. դանդաղիլ. թուլանալ. մեղկիլ. ծուլնալ, թուլնալ.
Ծուլանան առ բարի գործսն։ Առեալ զվերակացութիւն՝ յղփասցի եւ ծուլասցի. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ։)
Որ ծուլանալ ի բարիս առնէ. (Խոսր.։)
to grow or become round;
to surround, to enclose.
· Calfa
Մերձեալ խոնաւութեան (ի լուսինն կոյս), եւ ի նա չհասեալ, բակ առեալ ծրանայ շուրջ զնովաւ. (Եզնիկ.։)
lactiferous, yielding milk.
· Calfa
Որ բերէ յիւրմէ զկաթն. կաթնաբուխ.
Կաթնաբեր աղբիւրք ստեանցն տարաժամ ցամաքէին. (Ոսկ. մտթ.։)
fed with milk;
— լինել, to suck, to be suckled.
· Calfa
Կաթամբ բուծեալ. կաթնասուն. ոտնդիաց.
Կաթնաբոյծ հասակաց. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
ԿԱԹՆԱԲՈՅԾ ԼԻՆԵԼ. Կաթամբ բուծանիլ, սնանիլ. դիել զկաթն.
Զիա՞րդ տղայ երեւալ՝ կաթնաբոյծ եղանիւր. (Յհ. իմ. երեւ.։ Գր. տղ. առ տուտ.։)
flowing with milk, milky.
· Calfa
Որ բղխէ յիւրմէ զկաթն. կաթնաբեր.
Կաթնաբուխ անդամօքս այսոքիւք սնար. այսինքն ստեամբք. (Ճ. ՟Ա.։)
Կաթնաբուխ ունել ստինս. (Խոսրովիկ.։)
sucking the breast.
· Calfa
Կաթնածուծ եւ ջամբակեր. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Սպիտակ են կաթնածուծ տղայոց ատամունք. (Վրդն. ծն.։)
Կաթնածուծ եղեալ ի հոգեւոր ստեանց. (Տօնակ.։)
sucking;
suckling.
· Calfa
γαλακτοφάγος lacte victitans, lac comedens. որ եւ ԿԱԹՆԿԵՐ. Ուտօղ զկաթն. սանդիաց. կաթնարբու. կաթնածուծ. կաթնաբոյծ. կաթ կամ ծիծ ուտօղ.
Կաթնակեր մանուկ, կամ որթ. (Եզնիկ.։ Լմբ. եկեղ.։ Գանձ.։)
Որ կաթնակեր է։ Ի կաթնակեր լինելոյն. (Վրդն. ծն.։ Լմբ. սղ.։)
Առ ի խրատելոյ զտակաւին մատաղագոյն եւ զկաթնակեր բարս առն արդարոյ. (Նախ. թագ.։ (որ ի Մեկն. թագ. վրիպակաւ գրի, զկաթնաբարս։))
Եւ իբր Կաթնակից, սննդակից. հէմշիր.
Կացոյց ի տեղի նորա զփառնաւազ սպարապետն իւր՝ կաթնակեր եւ համահասակ. (Պտմ. վր.։)
cf. Կաթնատու.
· Calfa
ԿԱԹՆԱՁԻՐ ԿԱԹՆԱՄԱՏՈՅՑ. Որ ձրի տայ կամ մատուցանէ զկաթն զաւակի իւրում. կաթնաջամբ. կաթնատու.
Նմին կաթնաձիր մայր ցուցեալ ծանուցար։ Մայր կաթնամատոյց բնաւից ստեղծողին. (Նար. կուս.։)
cf. Կաթնատու.
· Calfa
ԿԱԹՆԱՁԻՐ ԿԱԹՆԱՄԱՏՈՅՑ. Որ ձրի տայ կամ մատուցանէ զկաթն զաւակի իւրում. կաթնաջամբ. կաթնատու.
Նմին կաթնաձիր մայր ցուցեալ ծանուցար։ Մայր կաթնամատոյց բնաւից ստեղծողին. (Նար. կուս.։)
cf. Կաթնատու.
· Calfa
ԿԱԹՆԱՋԱՄԲ ԼԻՆԵԼՆ. իբր յն. կաթնասնունութիւն. γαλακτοτροφία lactatus, lacte nutritio.
Որ ջամբէ զկաթն. կաթնամատոյց. կաթնասնոյց.
Մայր կաթնաջամբ անկարօտ բնութեանն անեզին. (Տօնակ.։)
Զկաթնաջամբ լինելն, զաճելն հասակաւ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
to be changed into milk.
· Calfa
γαλακτόομαι lactesco, in lacte vertor. Կաթն լինել. ի կաթն փոխիլ. կաթ դառնալ.
Սկիզբն մարդկութեանս ջուր է ... ապա մեկնեալ ի ջերմութենէ սրտին՝ կաթնանայ. որ տուեալ լինի մանկանց ի կերակուր. (Բրսղ. մրկ.։)
feeding on milk.
· Calfa
γαλακτοτροφία . Սնանիլն կաթամբ. կաթնասուն կամ կաթնաջամբ լինել. կաթնաբուծիլն։ (Կանոն.։)
milk-fed;
suckling.
· Calfa
Մանուկ կաթնասուն, եւ կերակրէ զդամանողն. (Գր. սքանչ. ի կոյսն.։)
Կաթնասուն կերակրեցար աստուած բոլորից. (Գանձ.։)
Կթնասուն եղեր։ Կաթնասուն եղեւ որպէս զմարդ. (Շար.։ Շ. ընդհ.։)
Կաթնասուն ստեամբք դիեցոյց. (Նար. կուս.։)
Դիեցուցեր կաթնատուն. (Շար.։ Սկեւռ. աղ.։)
without successour, — succession;
unchangeable.
· Calfa
Ոյր չգուցէ յաջորդ, կամ փոխանակ. անփոփոխ. անպակասելի. անանց. մշտատեւ.
Անյաջորդ իշխանութիւն. կամ բնակութիւն, մեծութիւն, կեանք. (Իգն. Նար. ՟Հ՟Ե։ Մխ. դտ.։ Իսկ յասելն,)
Յանյաջորդն ծերութեան զուարճանալով ի մանկութիւն։ Զանյաջորդն նուազութեան սեղանաւորէ լիութեան սեղան. (Սկեւռ. ի լմբ.) իմա՛. անյաջորդելի ի ծերութենէ, ի նուազութենէ։
bottom-less;
very deep.
· Calfa
Ոյր յատակ չիք կամ չերեւի առ խորութեան. եւ Այն՝ որոյ ներքոյք կամ նստոյք այսինքն երաստանք վնասեալ եւ պակասեալ են. տիպսիզ.
Յատակք նորա առ քարինսն մնացին, եւ կոչեցաւ պերինթոս անյատակ. (Նոննոս.։)
that cannot rise.
· Calfa
Մի՛ ասասցէ կինն ցայրն, անյարիր, ապաժաման եւ վատ եւ քնած, չես այր, չես մարդ. յն. լոկ, անայր կամ անմարդ։
Անյարիր. անյարմար է քունն բանականի։ (՟Ղ՟Բ. ոչ ի դէպ.)
shelterless, without roof, houseless.
· Calfa
ἅστεγος. non tectus, sine tecto. Ոյր չգուցէ յարկ բնակութեան. անտուն. բացօթեագ. տուն տեղ չունեցօղ.
Յաւուրս սառնամանեացն անյարկ անցուցանէր. (Ճ. ՟Բ.։)
incongruous, unsuitable, unbecoming, not appropriate;
unskilful, insufficient, incapable.
· Calfa
(որ եւ յն. անա՛րմօսդօս) ἁνάρμοστος, ἁνακόλουθος. haud congruens, incompositus, ineptus, impar. Ոչ յարմար. անդէպ. տարադէպ. եւ Անմիաբան. ոչ ներդաշնակեալ. անհամեմատ. ույմազ, ուսլուպսուզ, միւնասիպէթսիզ.
Յանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Ի յասել զանյարմարսն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Բ։)
that writes in an unbecoming manner;
indecently written.
· Calfa
Անյար ի վնասակար ցանկութիւնս. (Յճխ. ՟Ժ։)
Ոչինչ անյար այսոցիկ ճանաչի. (Անյաղթ բարձր.։)
Ամբարտաւանութիւն անյար եւ լի անամօթութեամբ. (Ոսկ. գծ.։)
incongruity, impropriety;
incapacity, insufficiency.
· Calfa
(լծ. յն. անարմօսդի՛ա). ἁναρμοστία. incongruentia. Պակասութիւն յարմարութեան. անմիաբանութիւն. անհամեմատութիւն. անդաշնակաւորութիւն. անզուգութիւն. ույկունսուզլուգ.
Առ ի լինել անյարմարութեան՝ բաւական է եւ մի աղի (քնարին) փոփոխել. (Սահմ. ՟Գ։)
Յարմարութիւն երկական է, որպէս դարձեալ անյարմարութիւն՝ քակտման եւ ապականութեան գոյ պատճառք։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ. լին.։)
infinite, interminable.
· Calfa
ἅπειρος. infinitus. Անաւարտ. անվախճան. անբաւ. անեզրական.
Անյաւ քննութիւնք, կամ զօրութիւն, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութիւն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։) (Անան. եկեղ։)
immutable, unchangeable, constant.
· Calfa
ἅτρεπτος. immutabilis, invariatus, constans. Անյեղլի. անյեղյեղ, անյեղյեղուկ. անյեղաշրջելի. անյեղափոխ. որ չընդունի զյեղումն կամ զայլայլութիւն. անփոփոխ. անայլայլելի. անշրջելի. անյողդողդ. հաստատուն. տէյիշմէզ, թէզայիւր պուլմազ.
Այլքն ամենայն յեղուն, բայց միայն ինքն (աստուած) անյեղ եւ անփոփոխ է ... Ամենայն ինչ եղանելին հարկաւոր է յեղումն ընդունել, որպէս աստուծոյ անյեղն գոլ։ Անյեղ եւ անմէտ խորհրդով. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Մնացին անյեղ. (Նիւս. բն.։)
Անապական եւ անյեղ պահին. (Արիստ.) յն. անեղ կամ անծին։
cf. Անյեղ.
· Calfa
Անյեղյեղ կայ մնայ։ Անյեղյեղ հաստատուն կայցէ մնայցէ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անյեղյեղուկ եւ անփոփոխ եւ անայլայլուկ։ Անխոտոր եւ անյեղյեղուկ առողջութեամբ։ Ինքն անշարժ եւ անյեղյեղուկ եկաց մնաց միշտ։ Անապական եւ անյեղյեղուկ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Հրեշտակք՝ լերինք կոչին եւ ի դաւթէ վասն մշտնջենաւոր եւ անյեղյեղուկ բնութեանն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Անյեղաբար.
· Calfa
Միացար մարմնով յարգանդի կուսին՝ անյեղապէս գոլով։ Նկարագիր անյեղապէս ի ծառայական խոնարհի պատկեր. (Շար.։)
Յարդարել ըստ իմում յեղանակի անյեղապէս. (Մագ. լ։)
cf. Անյեղ.
· Calfa
Մարմնացեալ եւ մարդացեալ անյեղաշրջելի բնութեամբ. զի ես նոյն եմ ասէ, եւ ոչ փոփոխիմ. (Ոսկիփ.։)
Յամբծութիւն բարուցս անյեղաշրջելի մնամ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անյեղ.
· Calfa
Անյեղափոխ է ունակացեալ. (Սանահն.։)
Բանակետղ ընկալցի անյեղափոխելի. (Մագ. լ։)
Անյեղափոխ է ունակացեալ. (Սանահն.։)
Բանակետղ ընկալցի անյեղափոխելի. (Մագ. լ։)
forgiveness, amnesty, pardon.
· Calfa
Գնեա՛ դու զժամանակն զայն անյիշաչարութեամբ եւ հեզութեամբ։ Գոյ ճշմարտութեամբ անյիշաչարութիւն ի կրօնաւորսն. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Է։)
forgotten;
immemorial.
· Calfa
ἁμνημόνευτος, ἅμνηστος, immemorabilis, immemoratus, oblivione deletus. Ոյր չիք յիշատակ. ի մոռացօնս եղեալ. անյիշելի. բնաջինջ. եատսըզ.
Յաւելուն, ողորմեա՛ ամենայն անյիշատակաց. ո՞վ է անյիշատակն, զոր դու յիշատակես. (Լմբ. պտրգ.։)
Անյիշատակ լինել յանցանացն. (Պտմ. աղեքս.։)
Անյիշատակ եղեալ մոռանայ զկենդանական կրիցն սովորութիւն. (Պիտ.։)
Առանց յիշատակութեան. առանց մնալոյ յիշատակի.
Զորոյ եւ ո՛չ զառաքինութիւն առն պարտ է անյիշատակ թողուլ. (Նանայ. յռջբ։)
forgetfulness.
· Calfa
Անյիշատակութիւն ակամայ յանցանաց տանն շնորհելով. (Փիլ. լին.։)
Անհնազանդութիւն հօր, եւ անյիշատակութիւն պատուիրանին. (Կլիմաք.։)
immemorable.
· Calfa
Աստուած անյիշելի մոռանայ զմեղս մեր։ Զմտածմունս նորա կորուսցէ անյիշելի. (Ճ։)
Ի բաց լքանել անյիշելի մոռացմամբ զչարեացն գործելոց զվնասս. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Զոր չէ օրէն յիշել. անարժան յիշման.
Որ անյիշելին է, փոքրն է յաչս իմ երեւեալ արկածք յանցանաց. (Բենիկ.։)
amnesty.
· Calfa
Անյիշութեան արժանի եղեալ։ Ի կենացս ժամանակի դիւրաւ ընդունիցիմք քաւութիւն եւ անյիշութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ Սարկ. քհ.։)
cf. Անյիշողութիւն.
· Calfa
Անյիշութեան արժանի եղեալ։ Ի կենացս ժամանակի դիւրաւ ընդունիցիմք քաւութիւն եւ անյիշութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ Սարկ. քհ.։)
unshakeable, firm, immovable.
· Calfa
Որպէս թէ զանյողդողդ իրողութիւն կարծրագոյն գործարանաւ տնօրինել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անյողդողդելի հաւատով զնորայն հիմնացուցին զեկեղեցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
forgotten;
— առնել, to bury in oblivion.
· Calfa
Ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի, այլ եւ ո՛չ բնաւ գտեալ անյուշք՝ յապաղեալ մոռացաք ինչ. (Փարպ.։)
desperate, despaired of;
unhopeful.
· Calfa
Ամենեւին անհասանելին անյուսալի է եւ անձեռնարկելի։ Քաղաքաց, ազանց՝ անյուսալի փոփոխմամբք. (Ածաբ. ծն.։)
Ոսկրն ցամաքեալ անասնոյն անյուսալի էր, թէ ջուր ելցէ ի նմանէն. (Եղիշ. դտ.։)
Անյուսալի ամենեցուն զնա ի կենացս գիտել. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
Անյուսալի խնամակալութիւն. (Իգն.։)
ἁέλπιστος. insperabilis. Ոչ յուսալի. անյոյս՝ ըստ ՟Բ նշ. յուսահատելի. եւ Անակնունելի. անկարծ.
despair.
· Calfa
Եթէ զբազմութիւն գթութեանն աստուծոյ թուել հնար է, անյուսութիւն լինիցի. (Բրս. հց.։)
Յանդիմանէ եկեղեցի զայսպիսի սատանայական անյուսութեան վարդապետութիւն. (Արշ.։)
inarticulate;
not joined, simple.
· Calfa
Որ չէ յօդեալ ի մասանց. պարզ անմարմին. իմանալի.
Անյօդս կատարեալ բանաւորս (հրեշտակս), եւ զյօդապատս (զմարդիկ). (Գանձ.։)
Պակասեալ ի յօդելոյ զբարբառ, կամ զհեգ եւ զբառ նշանական.
Ձայն երկակի է. կամ յէդեալ, կամ անյօդ, որպէս անասնոյ, եւ կամ որպէս անշնչիցն հնչմունք։ Վասն անյօդ ձայնի. (Անց. պորփ։)
Անյօդ եւ աննշան կոչումն են ձայնք անասնոց։ (Բարկացողաց) անյօդ խօսք՝ ամենեւին պակասեալ ի բանէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ. եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
artless, guileless, sincere, upright, ingenuous;
artlessly, ingenuously.
· Calfa
Աննենգ նախարարօք. (Փրպ.)
Բաղարջ աննենգ է եւ անապական. (Ճ. ՟Թ.։)
Առաջի հանապազ արկանել զշմարտութեանն աստուածային եւ աննենգ կերակուրս. (Սարկ. հանգ.։)
not susceptible;
inefficacious.
· Calfa
Ի լքանել զնա հոգւոյն՝ յայսց ամենեցունց աններգործելի կայ մնայ։ Մեռեալ դնի աններգործելի բարւոյ։ Աններգործելի առ ամենայն բարեգործութիւնս։ Ուր անհաւատութիւն է, անդ անդ աններգործեալի կան մնան կամքն աստուծոյ. (Սարգ.։)
unpardonable;
intolerable.
· Calfa
ἁνήκεστος. implacabilis, insanabiis, intolerabilis. Որում չէ՛ արժան ներել. անթողլի. անհրաժեշտ. եւ ըստ յն. ոճոյ, Անբուժելի, անդարմանելի, անհնարին. եւ Անտանելի, անտոկալի. (զի ներելն նշանակէ եւ տոկալ). աֆվ օլունմայաճագ.
Աններելիս քան զանհաւանն կափառնաում. (Նար. ՟Բ։)
Անանց եւ աններելի են ահեղ աղետիցն կսկիծն եւ մորմոքումն. (Եփր. քրզ.։)
Առանց ներողութեան. անխնայ. անտոկալի օրինակաւ, սաստիկ յոյժ.
Յոյժ աններելի դատապարտի քահանայն, որ ոչ սաստիցէ. (Մանդ. ի ցանկն.։)
Աններելի բարկանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
without support.
· Calfa
ἁνερμάτιστος fulcro carens, non habens saburram Որ ոչ ունի զնեցուկ. անհաստատ. եւ Անխիճ (նաւ). տայագսըզ. սաֆրասըզ.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն։ Իբր զնաւ աննեցուկ յեղեալ կործանեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 115։)
not indigent;
opulent
· Calfa
Աննիազ յամենայնէ, լի ամենայնիւ։ Որ աննիազդ ես յամենայնի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 35։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 5։)
immaterial.
· Calfa
Յաննիւթոյ տարերէն։ Յիմանալւոյն եւ յաննիւթոյն. (իւս. կազմ։)
αὑλός. materiei expers, immaterialis. Անմասն ի նիւթոյ. անմարմին. իմանալի.
cf. Աննիւթ.
· Calfa
Մի՛ յաղագս նիւթականին հոգալոյ՝ յաստուածային առաքինութեանց աննիւթական հոգոց խափանեսցի։ Աննիւթական տանջանօք. (Շ. ընդհ. եւ Շ. ամենայն չար.։)
immateriality.
· Calfa
Պարտ է զնա իմանալ գերագոյն քան զմիտս եւ զբան աննիւթութեամբ։ Աստուածայնոյ գալստեան ամենայն անախտութեամբ եւ աննիւթութեամբ ընդունական. (Դիոն. եկեղ.։)
without painting, figure or device;
unformed, imperfect, shapeless.
· Calfa
Մի է նկարեալն եւ աննկարն ըստ յուսոյ առնն՝ ծնանել կնոջն, թէ եւ բազում միջոց է նկարելոյ եւ աննկարի. (Մխ. դտ.։)
Բանականաց, անբանից, անշնչից, կենդանեաց, աննկար նիւթոյ. (Ոսկիփոր.։)
unlike, dissimilar, different;
not uniform;
incomparable.
· Calfa
ԱՆՆՄԱՆՔ. գ. ըստ յն. անօմիի. ἁνομοίοι. anomoei. Անամեան հերետիկոսք, հետեւօղք այետիոսի եւ եւնոմիոսի, որք զորդին աստուծոյ աննման հօր ասէին.
Եթէ աննման իցէ որդի, աննմանաւն աննման զիա՞րդ ճանաչիցի. (Սեբեր. ՟Է։)
ἁνόμοιος. dissimilis, absimilis, dispar. Որ չէ նման այլում. այլազան. տարբեր. զանազանեալ տեսլեամբ կամ որակաւ. պէնզէմէզ, մուխթէլիֆ.
Չէ՛ ինչ աննման, այլ՝ ի դէպ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։) եւ (Տօնակ.։)
Անզուգական. անհամեմատ. գեղեցիկ. գերազանց. ծայրագոյն, եւ յետին. անհնարին. մէնէնտսիզ.
Զամենայն հերձուածս զեւնոմիոսացն՝ այսինքն աննմանիցն. (Կանոն.։)
unlikeness, dissimilitude, difference;
unsuitableness, disproportion.
· Calfa
Զանազանութիւն ասէ՝ աննմանութիւն է. եւ եթէ աննմանութիւն, ոչ պարզութիւն. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Անքանակ եւ անորակ, անտեղի եւ աննմանութիւն։ Անեղ եւ անստեղծ, աննիւթ եւ աննմանութիւն. (Բենիկ.։)
without mark, without sign, without character;
ignoble, unknown, obscure;
— վարել կեանս, to leave retired.
· Calfa
Ոչ նշանակօղ ինչ. խառնաձայն. որ եւ ԱՆՆՇԱՆԱԿ, ԱՆՆՇԱՆԱԿԱՆ. ἁσήμαντος. incertus.
Զարծաթ, զոսկի, եթէ աննշան, եւ եթէ նշանաւոր բաժակաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ճանաչելով զաննշան խոտանն, եւ զփորձ ընտիր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
իբր Աննշանաւոր. ἅσημος, ἁπαρασήμαντος, εὑτελής. non insignis, ignobilis, vilis. Ոչ երեւելի. անծանօթ. ոչ հռչակաւոր. չհանդիսացեալ. անշուք.
Ոչ նշանակեալ. չազդեալ. անյայտ.
Աննշան գոչումն են ձայնք նոցա (անասնոց)։ Աննշանս խօսին (հերձուածօղք). (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
inextinguishable.
· Calfa
ԱՆՆՈՒԱՂ ԱՆՆՈՒԱՂԵԼԻ. Որ ոչ նուաղի. անշէջ. անաղօտ. աննուազ.
Աննուազ ջահիցն վառումն. (Արիստակ. նաւակատ.։)
without offering;
implacable, inexorable, cruel.
· Calfa
Օրինական աննուէր. (Նար. ՟Ծ՟Ղ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
Զմասն ինչ ի փորոտւոյն աստուծոյ նուիրել, եւ զայլն ամենայն թողուլ աննուէր. (Սարկ. լուս.։)
Չունօղ ուստեք զնուէրս. զընծայս. կարօտ եւ աղքատ մնացեալ.
Աթոռս սուրբ՝ ընդ հարկաւ այլասեռից, եւ անօգնական եւ աննուէր ի մերասերաց. (Շ. ատեն.։)
Անողոքելի ի ձեռն նուիրաց կամ աղաչանաց. անհամբոյր. անաղք. անամոք. անգութ. անհաշտ. ἅσπονδος. implacabilis.
Անագորոյնք, աննուէրք. (Հռ. ՟Ա. 31.)