Entries' title containing նա : 6571 results

Կաթնատու, ուի

adj. s.

suckling;
nurse, wet-nurse;
— կով, milch cow.

· Calfa


Կաթնարան, ի

s.

dairy.

· Calfa


Կաթնարբու, ուի

adj.

babe, unweaned child, suckling.

· Calfa

NBHL (2)

ԿԱԹՆԱՐԲՈՒ ԿԱԹՆԿԵՐ. cf. ԿԱԹՆԱԿԵՐ. Այլ յարակայ նուազեցին, մինչ կաթնարբու զիս արարին. (Յիսուս որդի.։)

Ամենայն՝ որ կաթնկեր է ... տղայ է. (Եբր. ՟Ե. 13. յն. այսինքն հաղորդ կաթին։)


Կաթնաւէտ

adj.

milky, yielding milk, milch.

· Calfa


Կաթնաւոր

cf. Կաթնաւէտ.

· Calfa


Կալանական

cf. Կալանաւոր.

· Calfa


Կալանաւոր, աց

s.

adj. s. detained in prison, prisoner, captive;
police-man.

· Calfa

NBHL (6)

Բանդականաց եւ կալանաւորաց. (Կորիւն.։)

Իբր զհերքեալ իմն կալանաւոր. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

ԿԱԼԱՆԱՒՈՐ գ. որպէս Կալանաւորիչ. դահիճ.

Հասին կալանաւորք, եւ առին զնա տարան եդին ի բերդն. (Լաստ. ՟Ժ։)

ԿԱԼԱՆԱՒՈՐ. ա. Որ ինչ անկ է կալանաւորաց, պատժաւորաց՝

Կալանաւոր կապանօք չարչարէր զիշխանս։ Որք ի կալանաւոր կապանաց, եւ ի դիպահւոջ. (Յհ. կթ.։)


Կալանաւորակապ, աց

adj. s.

cf. Կալանաւոր;
turnkey;
lock-smith.

· Calfa

NBHL (2)

Զարուեստադէտսն, եւ զկալանաւորակապսն, եւ զմեծամեծսն։ Ազատաց, եւ արուեստագիտաց, եւ կալանաւորակապաց։ Զիշխանսն եւ զկալանաւորակապսն. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 1։ ՟Ի՟Թ. 2։ Բար. ՟Ա. 9։)

Բառ հոմաձայն ի հյ. որպէս եբր. մասէկկէր. որ անխտիր նշանակէ՝ Կալանաւոր կապեալ եւ փակեալ ի բանտ, կամ Բանտապետ, եւ Արուեստաւոր փականաց, դարբին. վասն որոյ ըստ ՟ա նշ. յն. դնի δεσμώτης . եւ ըստ ՟բ ի լտ. inclusor, որում առաւել ի դէպ գայ եւ մերս թարգմանութիւն։


Կալանաւորութիւն, ութեան

s.

detention, captivity, imprisonment

· Calfa


Ընդդիմանամ, ացայ

vn.

to resist, to contrast, to be repugnant, to mutitiny.

· Calfa

NBHL (4)

Մի՛ ընդդիմանար տեառն։ Ընդդիմասցին, եւ աշխատեսցեն զթագաւորութիւնս մեր։ Որք ընդդիմանային մեզ. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 29։ ՟Ը. 52։)

Սիրելի է ընդդիմանալ եւ մարտնչել ընդ ազգի ցանկութեան. (Փիլ. այլաբ.։)

Որում ոչ զոք ընդդիմանալ կարծեմ. (Խոր. ՟Ա. 5։)

ἑναντιόω adversor, obsto ἁντιβαίνω obnitor, refragor Ընդդէմ կալ, դառնալ. հակառակիլ.


Ընդերկայնամիտ

cf. Երկայնամիտ.

· Calfa

NBHL (2)

Սէր ընդերկայնամիտ է, եւ քաղցրանայ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)

Ընդերկայնամի՛տ լերուք առ ամենեսեան, որ կարօտն իցէ օգնութեամբք առ ի ձէնջ. (Եփր. ՟ա. թես.։)


Ընդերկարանամ, ացայ

vn.

to last a long time.

· Calfa


Ընդերկնահաջ

adj.

baying the moon;
barking at in vain.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդերկնահաջ մոգութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)

Շունք տիրասէրք ի տեղւոջ սպանմանն հոլովեալք, եւ գիշերապահ վառմամբ կատաղեալք. ընդերկնահաջ ողբովք հալածականս առնէին զգազանս անապատի. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Ընդերկուանամ, ացայ

vn.

cf. Յերկուանամ.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն տեսակ տանջանաց, զոր ինչ եւ կամիս հասուցանել ի վերայ իմ, մի՛ հեղգար, եւ մի՛ ընդերկուանար. (Ճ. ՟Բ.։)

ԸՆԴԵՐԿՈՒԱՆԱՄ ԸՆԴԵՐԿՈՒԻՄ. διστάζω dubita, ambigo Յերկուանալ. դանդաղիլ երկբայութեամբ. երկպառակիլ.


Ընդհանրանամ, ացայ

vn.

to become general.

· Calfa


Ընդունակ

adj.

receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.

· Calfa

NBHL (18)

Փրկիչ ընդունակ մեղաւորաց. (Շար.։)

Զի ընդունակ լինիցիմ օտարաց անցաւորաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)

Ընդունա՛կ լեր աղօթից եւ մաղթանաց մեղուցեալ քոց ծառայիցս. (Գանձ.։)

Մտաց եւ մակացութեան ընդունակ, որպէս մարդ. (Կիւրղ. գանձ.։ Սահմ. ՟Ա։)

Ընդունակ չարչարանաց եւ մահու. (Աթ. ՟Դ։)

Ընդունակ լինել շնորհաց մարգարէութեան։ Ընդունակ առնէ կենդանարար բանին. (Յճխ. ՟Ե։)

Լուսոյ, կամ շնորհաց, կամ բարձրագոյն բարեաց, կամ շնորհաձիր էին եւ հոգւոյ նորա ընդունակ։ Որդւոյն պատրաստեալ զքեզ ընդունակ. (Նար.։)

Լսելիս ընդունակս հնչմանցն. (Դիոն.։)

Ո՛չ է կեանք, այլ կենաց ընդունակ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Ներհական խաւարի է լոյս. յայտ է թէ (եւ) ընդունակք լուսոյ իմաստութեան՝ ընդունակաց տգիտութեան խաւարի. (Սարկ. քհ.։)

Ընդունակ եղեւ ամենայն չարութեան. (Բրս. չար.։)

Որք զծիրանին ներկեն, այլովք ոմամբք զընդունակսն պատրաստեն. (Տօնակ.։)

Ի ձեռն սոցա ընդունակ եւ հաճոյական մաղթանաց հայցմա աղօթից. ա՛յլ ձ. ընդունական. (Նար. առաք.։)

Ոչ զայն ցուցանեմք, թէ յականջսն ազդեցաւ ձայնն, այլ՝ թէ կամացն ընդունակ եղեւ. (Խոսր.։)

Ի յայդմանէ զքեզ ի վա՛յր արկ, ի հրեշտակաց լե՛ր ընդունակ. (Յս. որդի.։)

Անտես ինչ տեսակ եւ անկերպարան (նիւթն առաջին՝) ամենայնի ընդունակ (յն. մի բառ πανδεκές ). (Պղատ. տիմ.։)

ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτός acceptus, gratus Ընդունելի. հաճոյական. արժանընկալ. արժանընդունակ. եւ Ընկալեալ.

ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτικός ad recipiendum aptus ἁντιλαμβανόμενος capiens, capax μέτοχος particeps Յարմար առ ընդունել. ենթակայ. արժանաւոր. ունակ. ընդունարան. ունօղ յինքեան. հաղորդ.


Ընդունակութիւն, ութեան

s. chem.

acceptance;
capacity, reach;
participation;
capacity;
— ջերմութեան, heating -.

· Calfa

NBHL (6)

Տաճարացո՛ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քո. (Պտրգ.։)

μετοχή participatio τὸ ἁντιληπτικόν perceptio Ընդունակ կամ ընդունականն գոլ. ընդունելութիւն. ընդունելն. մասնակցութիւն.

Յընդունակութենէ առ սրբութիւնն ... Յընդունակութենէ սրբելն բնաւորեալ Աստուած. (Կիւրղ. գանձ.։)

Զի արժանի լիցի շնորհաց քոց ընդունակութեան. (Մաշտ.։)

Յընդունակութիւն արգասեաց հոգեւոր սերմանդ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Հոտոտելիքն (նշանակեն) զանուշահոտութեանն աստուածայնոյ զընդունակութիւնն. (Շ. հրեշտ. ըստ Դիոն. երկն.։)


Ընդունայն

adj. adv.

vain, void, useless;
empty;
indolent, idle;
in vain, uselessly, empty;
— առնել զակնկալութիւն, to deceive, to disappoint, to frustrate, to destroy the illusions of;
ամենայն ինչ — է, all is vanity.

· Calfa

NBHL (11)

Ընդունայն է փրկութիւն մարդոյ. (Սղ. ՟Ծ՟Թ։)

Ընդունայն էին ամենայն մարդիկ բնութեամբ. (Իմ. ՟Ժ՟Գ։)

Ընդունայն է քարոզութիւնն մեր, ընդունայն են եւ հաւատքն ձեր. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե։)

Կարծիքն իմ ընդունայն եղեն ինձ. (Յոբ. ՟Ի՟Թ։)

Զի ո՛չ եթէ բան ինչ ընդունայն իցէ ձեզ. (Օր. ՟Լ՟Բ։)

Ի յընդունայն երկրագործութիւնս։ Աշխատութիւնք ընդունայնք. (Նար.։)

Մի՛ ընդունայն զշնորհսն Աստուծոյ ընդունել ձեզ։ Ոչ ընդունայն ինչ ընթացայ, եւ ոչ ընդունայն վաստակեցի. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 1։ Փիլիպ. ՟Բ. 16։)

Ո՛չ ընդունայն ինչ գրեցի. (Նար.։)

Ո՛չ ընդունայն՝ սուրհանդակ ամենայնի եղէ, ո՛չ ընդունայն թեւօք կիտոսին թեւացայ. (Փիլ. յովն.։)

ԸՆԴՈՒՆԱՅՆ. մ. εἱς κενόν in vanum Իբր Ընդ ունայն. ի սնոտիս. ի նանիր. ի զուր. փուճ տեղը.

μάταιος, κενός vanus, vacuus, inanis Ի սպառ ունայն. դատարկ. սնոտի. նանիր. սին. փուճ.


Ընդունայնաբան, ից

adj. s.

romancing, prattling, chattering, prating;
chatterer, idle talker

· Calfa

NBHL (2)

Ունայնաբան. զրախօս.

Թողցուք ի բաց զընդունայնաբանս, եւ յաստուածաբան քարոզսն ընթասցուք. (Ճ. ՟Ժ.։)


Ընդունայնաբանութիւն, ութեան

s.

prate, prattle, chitchat, nonsense, chattering

· Calfa

NBHL (2)

Ի ձեռն քոյինդ իմաստութեան ուսեալ եղբարց՝ ըստգտցեն զընդունայնաբանութիւնս նոցա. (Աթ. ՟Է։)

Զընդունայնաբանութիւնս ի բաց վարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)


Ընդունայնանախօս

adj.

cf. Ընդունայնաբան.

· Calfa


Ընդունայնամիտ

adj.

vain, frivolous, foolish.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդունայնամիտ զրախորհուրդ (յն. մի բառ) հեթանոսք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)


Ընդունայնանամ, ացայ

vn.

to be vain or empty;
to vanish, to pass away, to come to nothing;
to seek vanities.

· Calfa

NBHL (4)

Մեղայ յոյժ ... վասն զի ընդունայնացայ յոյժ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 10։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 8։ (ռմկ. պօշ գտնուիլ) Տե՛ս եւ ՍՆՈՏԻԼ։)

Կամ Ունայն ելանել. ի դերեւ ելանել.

Ասաց, եւ ոչ ընդունայնացան բանք բերանոյ նորա. (Յուդթ. ՟Զ. 4։)

ματαίομαι vanus reddor Զհետ լինել ունայնութեան որպէս անմիտ. սնոտիլ. անմտանալ.


Ընդունայնապարծ

adj.

vain, proud, vain-glorious.

· Calfa

NBHL (3)

Ստգտանիցեն իբրեւ թեթեւ ոք եւ ընդունայնապարծ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Ընդունայնապարծ բռնութիւն ըմբշաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

κενόδοξος Սնապարծ. սնափառ. ընդունայնակարծ.


Ընդունայնաջան

cf. Զրաջան.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ մեզ դնիցէք, եթէ ընդունայնաջան լինել չկամիցիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Ընդունայնաջան վաստակ. (Պիտ.։)


Ընդունայնութիւն, ութեան

s.

vanity, frivolity, futility;
nothing.

· Calfa

NBHL (4)

Ընդունայնութեան արարածքն հնազանդեցան. (Հռ. ՟Ը. 20։)

Ահա ամենայն ինչ ընդունայնութիւն է. (Ժող. ՟Ա. ՟Բ։)

ματαιότης vanitas Ունայնութիւն. նանրութիւն՞ սնոտի ինչ. փուճ բան, փուճ ըլլալը.

Զընդունայնութեանն կարծեաց։ Ի բերմանէ ընդունայնութեան։ Իբր զապաժաման ընդունայնութիւնք։ Շրջանակք ամացս ընդունայնութեան։ Ընդունայնութեան գնացիւք ունայնացուցի. (Նար.։)


Ընդունարան, աց

s. mech.

vase, vessel, receptacle;
recipient, reservoir;
asylum, refuge, shelter;
well, tank, cistern;
— օդոյ, air-box;
— շոդւոյ, steam-chamber;
— ջերմջրոյ, hot-water well.

· Calfa

NBHL (5)

Նոցա մեհեանքն՝ կռոցն ընդունարանք շինեալք լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Եօթնարփին շնորհաց հոգւոյն ընդունարան գոլ. (Շար.։)

Յոսկիակիր կորբան՝ տապանակին ընդունարան։ Ընդունարան մտաց, կամ խելագարութեան։ Ընդունարան Աստուծոյ Բանին, կամ երկնից արքային, կամ կամաց անբաւին. (Նար.։)

Որ հաներ ջուր ի վիմէն, արա՛ զսիրտ իմ ընդունարան արտասուաց. (Անան. զղջ.։)

ἑκδοκείον, δοχεῖων, ὐποδοχή receptaculum, capax Տեղի կամ աման ընդունիչ՝ նիւթական եւ բանական. պարունակիչ. բնակարան.


Ընդվայրագնաց

cf. Ընդվայրաբեր.

· Calfa

NBHL (2)

Ոմանք զորդիս իւրեանց ոչ խրատեն, այլ խակ եւ ընդվայրագնաց թողուն. (Մանդ.։)

Զընդվայրագնաց բնութիւնս մեր դադարեսցուք. (Եփր. գող.։)


Ընդօրինակեմ, եցի

va.

to copy, to take a copy, to transcribe.

· Calfa

NBHL (3)

Օրինակել զմատեան ինչ. գաղափարել.

Որք մտաւորաբար ընթեռնոյք զվարս սրբոյն, եւ կամ ընդօրինակէք գրչութեամբ. (Գր. վկ. յիշ. վարուց ոսկ.։)

Որք կարդայք կամ ընդօրինակէք. (Յիշատ. ստէպ։)


Ընդօրինակող

adj. s.

perspective;
painter of perspectives;
copist.

· Calfa


Ընդօրինակութիւն, ութեան

s.

perspective;
transcription.

· Calfa


Ընթանալի

adj.

that runs, that walks;
current;
— ճանապարհ, practicable, passable.

· Calfa

NBHL (1)

Տարածեալ ձեռք ընդ ձեռաց, ոտք ընդ ոտից ընթանալեաց. (Շար.։)


Ընթանամ, ացայ

vn.

to run, to run to;
to apply;
to slide;
to gallop;
to walk;
to go, to depart, to pass;
արշաւասոյր —, to run full speed, to rattle along full speed;
երամովին՝ խուռն —, to run in company, in crowds, in a throng, to rush, to crowd, to flock;
— զհետ ուրուք, to follow, to run after;
— զհետ շաւղաց՝ հետոց ուրուք, to follow the tracks, to tread in the steps;
— զճանապարհս իւր, to follow one's career;
այսր անդր —, to dip into, to run over a book;
ընթանալով ասել, to say in few words, to touch lightly;
ի ճանապարհս պատուիրանաց —, to observe or obey the commandments;
բարւոք ընթանան իրք, affairs are thriving, business is prosperous;
cf. Զէն.

· Calfa

NBHL (12)

Եւ յանդեայ ընթացաւ։ Ընթա՛ գի՛տ զփքինն։ Ընթա՛. եւ ընթացաւ ընդ ճանապարհ կեքարայ։ Ընթա՛ ընդ առաջ նորա։ Ընթացայց զհետ նորա։ Որ յասպարիսին ընթանան։ Համբերութեամբ ընթասցուք ի պատերազմ։ Ի զէն ընթանայր. եւ այլն։

Ի վե՛ր ընթացիր։ Խորհրդով մտաց քոց ընթա՛ց վաղվաղեա՛ ի նաւահանգիստն. (ՃՃ.։)

Վաղվաղ ընթանան պատգամք նորա։ Զի բանն տեառն ընթանայցէ։ Ընթանայր հուր ընդ երկիրն։ Իբրեւ կայծակն ընդ եղէգն ընթասցին։ Իբրեւ զփայլակն յայսկոյս եւ յայնկոյս ընթանան։ Համբաւ քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր.եւ այլն։

Որք ոչ զպատիւն յինքեանս ձգէին, այլ պատիւն զհետ նոցա ընթացաւ։ Հառաչումն յիս ի ներքս ընթանայ. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 68։)

Բայց այս բարբառ ստէպ ստէպ ընթանայր. (Եղիշ. ՟Գ։)

Յաղագս որոց բանս ընթանայր։ Ի միասին ընթանալով փառացն եւ անարգութեանն. (Յհ. իմ.։)

Առ Աստուած գոհութիւնք ընթանան. այսինքն վերառաքին. (Շար.։)

Եւ եթէ մերձեսցի, ընթանայր միւս եւս այլ ի խորհուրդս նորա՝ եթէ օտար է նա օրինացն. (Կիւրղ. ել.։)

Ի թանձրագոյնսն ոչ ընթանալ կերակուրս. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)

Եւ ոչ ի կերակուր ընթանայր յագ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Աւետարանիչք ի բազում տեղիս՝ ընթանալով ասեն զբանն։ Աւետարանիչս այս ընթանալով զայս ծանոյց. իմա՛, համառօտելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18. 19։)

τρέχω, ἕδραμον curro, (cucurri) եւ այլն. Երագել ի գնացս. արշաւել. վազել. փութալ.


Ընծայանամ, ացայ

vn.

to be presented, given.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱստուածեղէն գրոց նմա վարդապետութիւն ընծայանայր. (Եզնիկ.։)


Ընկերանամ, ացայ

vn.

cf. Ընկերակցիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ որք գանն օրըստօրէ, ընկերանան առաջնոցն. (Վրդն. սղ.։)


Ընկողնակից

s.

bed-fellow;
— լինել, to be a partisan.

· Calfa

NBHL (3)

Յընգողնակցէ քումմէ պահեա՛ զբանս. (Ոսկ. ի հերոդ.։)

ԸՆԿՈՂՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Իբրու Անկողնակից կամ կուսակից լինել. հակամիտել. մէկին կողմը պառկիլ.

Ընկողնակից լինի վարդապետն յաշակերտին ախտն. (Լմբ. ժղ.։)


Ընձանակ

s.

earthen flower-pot.

· Calfa


Ընչանամ, ացայ

vn.

to exist, to be created.

· Calfa

NBHL (2)

Ինչ մի լինել. էանալ եւ գոյանալ.

Ինչ նա միայն է, եւ այլքս ամենայն ի նմանէ ընչացաւ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Ընչաւէտանամ, ացայ

vn.

to be enriched, to become wealthy.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՞չ է պարտ ընչաւէտանալ եւ ճոխանալ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Մինչդեռ առողջ ես եւ ընչաւետանասդ, չարչարեցելումն օգնեա՛. (Ածաբ. աղք.։)

Արդարք աղքատանան, եւ մեղաւորք ընչաւետանան (կամ ընչաւէտանան). (Մաշկ.։ եւ Վրդն. սղ.։)

ԸՆՉԱՒԷՏԱՆԱՄ կամ ԸՆՉԱՒԵՏԱՆԱՄ. πλουτέω ditesco, opibus abundo, locuples sum Մեծանալ ընչիւք. հարստանալ. փարթամանալ.


Ընչեղանամ, ացայ

vn.

cf. Ընչաւէտանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ճշմարտապէս ճոխանայ (Աստուած), ո՛րքան շնորհէն, այնքան ընչեղանայ. (յն. մնայ ընչեղ գոլով)։ Փոխ առնլով ոչ ընչեղասցիս. (Բրս. ապաշխ. եւ Բրս. վաշխ.։)


Ընտանակցիմ, եցայ

vn.

to have affinity, to approach

· Calfa

NBHL (2)

Ընտանենալ. մերձաւոր գտանիլ.

Ցրտութեամբն (ջուր) ընտանակցի ընդ երկրի (այսինքն հողոյ). (Նիւս. բն.։)


Ընտանակցութիւն, ութեան

s.

familiarity, participation.

· Calfa

NBHL (1)

Ընտանակցութիւն անտանելի պատուհասից. (Պիտ.։)


Ընտանամ, ացայ

vn.

to seed, to come to seed.

· Calfa

NBHL (1)

ԸՆՏԱՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԱՄ. σπερματίζω semento Ունդ լինել. սերմանանալ. հընտի երթալ.


Ընտանանամ, ացայ

vn.

cf. Ընտանենամ.

· Calfa

NBHL (4)

Ընտանասցո՛ւք հաճոյից արարչին. (Յճխ. ՟Բ։)

Եկք ընտանացեալք. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Արբանեկաց նորուն ընտանասցին։ Ոչ գայլք ընդ գառանց ընտանասցին համակամութեամբ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Ըստ ազգակցութեան ընտանացեալք։ Ձեռասուն ընտանացեալ լիցի. (Փիլ. եւ այլն։)


Ընտանասուն

cf. Ընտասուն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչխար ընտանասուն, եւ առիւծ գիշակեր. (Կոչ. ՟Թ։)


Ընտանենամ, եցայ

vn.

to familiarize one's self, to grow tame, familiar with, to keep company, to frequent, to communicate;
to get inured, to accustom one's self;
անապատի —, to be accustomed to a hermits life;
— կանոնի հաւատոց, to observe the precepts of the Faith.

· Calfa

NBHL (7)

ԸՆՏԱՆԵՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՆԱՄ. οἱκειοῦμαι, ἠμεροῦμαι familiaris vel domesticus reddor, adjungor, concilior, mansuefio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՆԱՄ, կամ ԸՆԴԱՆԱՆԱՄ. Ընտանի, եւ ընդել լինել. մերձաւոր, եւ վարժ գտանիլ. կցորդիլ. մօտիկ ըլլալ, մասնակցիլ.

Ընտանենայր բոցն. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 18։)

Գազանս՝ ի մարդկանէ ընտանենալ պարտ է. եւ բազում անգամ գիտացի ընտանեցեալս՝ առիւծս, ինծս, արջս, ոչ միայն առ կերակրօղսն՝ վասն հարկաւորացն շնորհի, այլեւ առ այլսն։ Սիրէ զյանդիմանօղսն, եւ ընդ խրատօղսն առաւել ընդանենայ. (Փիլ.։)

Ընտանեցաւ նոցա հուրն կիզող։ Ընտանենալ ամենազօր տէրութեանն. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)

Ընտանենայ հաւասար այսմ եւ արմաւենիս. (Պիտ.։)

Ընդ խաւարն հեթանոսաց ընտանենային. (Նար. ՟Լ՟Ե։)

Անապատի ընտանեցաւ։ Ընտանեսցո՛ւք տուելոյ շնորհին. (ՃՃ.։)


Զգայունական, ի, աց

adj.

sensual, carnal.

· Calfa

NBHL (3)

Ի զգայունական վարուց աստի ի մտաւորականսն ամբառնալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

ԶԳԱՅՈՒՆԱԿԱՆ Ըստ ա՛յլ ձ. գրի Զգայունաւորական։ (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Զգայական, շնչաւոր, մարմնական.


Զգաստանամ, ացայ

vn.

to awake, to come to ones senses;
to repent, to reflect;
to restrain one's self;
to correct, to disabuse, to undeceive one's self, to recover one's wits.

· Calfa

NBHL (10)

Զգաստացեալ է, այսինքն է զղջանայ եւ ապաշաւէ. (Փիլ. այլաբ.։)

Տեսանեն զդիւահարն, զի նստէր զգեցեալ եւ զգաստացեալ։ Խորհել ի զգաստանալ։ Եթէ զգաստանամք, այն ձեր է։ Զգաստացարո՛ւք այսուհետեւ.եւ այլն։

Փախի՛ր ի խօսից կանանց, եթէ կամիս զգաստանալ. (Նեղոս.։)

σωφρονέω, νήφω sobrius, vel sanae mentis sum, resipisco, vigilo գրի եւ ՍԳԱՍՏԱՆԱԼ. Զգաստ լինել. ի զգաստութիւն գալ. զգօնանալ. սթափիլ. ուշաբերիլ. զգուշանալ. պարկեշտանալ՝ յանձին եւ յաւելորդաց. ողջախոհանալ. խելքը գլուխը գալ, ինքնիրեն գալ, խելօքնալ.

Զգաստասցին ամենայն գործաւորք ի ժամ աղօթիցն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Նովաւ զգաստանան երիտասարդք նոցա ի սրբութիւն։ Ի տեսիլ մերձաւորութեան նորա զգաստացան լկտիք. (Եղիշ. ՟Ը։)

Կանայքն զգաստանային։ Ի մէջ զգաստացելոց կուսանացն. (Խոր. հռիփս.։)

Նա եւ այլովք առաքինութեամբք կամիմք զգաստանալ. (Խոսր.։)

Ընդ ապշեալսն, եւ զգաստացեալսն։ Ողոքիմ դարձեալ, եւ ոչ զգաստանամ։ Ոչ զգաստացայ ի բողոք գուժի. (Նար.։)

Զգաստանալ եւ ճարտարաբանել. յն. մի բառ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)


Զգնամ, ացի

vn.

to walk, to take a walk, a turn, to walk out;
— ի վերայ տանեաց, ի բուրաստանի, to walk upon the roofs, in the garden;
— ընդ եղբ ծովուն, to wander along the sea shore.

· Calfa

NBHL (7)

Լուան զձայն զգնալոյ Տեառն Աստուծոյ ի դրախտի անդ. (Ծն. ՟Գ. 8։)

Զգնայր ի վերայ տանեաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 2։)

Զգնայր ի բուրաստանի։ Զգնայաք ի մէջ բուրաստանի. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 8. 36։)

Զգնայր Յիսուս ընդ եզր ծովուն. (Մտթ. ՟Դ. 8։)

(Դ. Թագ. ՟Դ. 35.) յօրինակս ինչ

Դարձաւ եւ զգնացաւ ի տանն յայսկոյս եւ յայնկոյս. ի բազում այլ օրինակս, եւ ի յն. դրի, գնաց։

περιπατέω ambulo, incedo Ստէպ գնալ. երթեւեկել. երթալ գալ. շրջիլ. շրջագայիլ. ճեմել. ժուռ գալ.


Զգուշանամ, ացայ

vn.

to take care, to provide one's self, to watch, to superintend, to look after, to be cautious, to defend one's self, to mistrust;
to evade, to fly, to keep, to stand out of the way;
to manage with economy;
to abate, to secure one's self, to observe, to parry, to consider, to reserve to one's self, to act up to ones dignity, to retain;
— անձին, to take care of one's self, to be on one's guard;
— յառաջ, to await the future;
— պահել, — ի կերակոց, to fast;
to diet;
— զսաս ուրաք ի փայտի, to put in irons, to lay by the heels;
— ի կառաց, to get out of the way.

· Calfa

NBHL (15)

Տեսանէ՞ք, զի ձեզ զգուշանամ, զձէնջ հոգամ. (Ոսկ. եբր.։)

Ոչ ասաց զգուշանալ ի խմորոյ, այլ յաղանդոյ։ Զգուշացաւ անտի։ Ոչ զգուշացաւ ի սրոյն։ Զգուշանալ ի կռոց զոհելոյ, եւ այլն։ Զգուշանալ ի վնասակարացն. (Յճխ. ՟Ի։)

Զգուշանալ յառաջիկայիցն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)

Զգուշացայ քեզ աջով արդարութեան իմոյ։ Առ իմէ՞ զգուշացաւ նմա տէր։ Զգուշացայց կերակրոցն ձերոց, եւ ոչ ապականեցից զպտուղ երկրի ձերոյ։ Հրամայեա՛ զգուշանալ գերեզմանին։ Զգուշասջի՛ր աւուրն շաբաթու՝ սրբել զնա։ Զգուշասջի՛ր ամսոյն կանխոց։ Զգուշացան սրբութեանցն Աստուծոյ։ Զգուշացաւ նմա, զի մի՛ կործանեսցի։ Եւ ի դարանակալաց նորա զգուշացաւ (նմա, այսինքն պահպանեաց).եւ այլն։

Զգուշանային Եփրատու ի Կասիոսէ. (Խոր. ՟Բ. 26։)

Զգուշասցո՛ւք չար խորհրդոց։ Զգուշացի՛ք անձանց ձերոց։ Մի՛ նայեսցի յետս երբէք, զգուշասցի յառաջ. այսինքն ուշ դիցէ առաջիկայից. (Վրք. հց.։)

Տր. խնդր. ἁσφαλίζω, -ομαι, κατανοέω, διαστέλλω prospicio, animadverto, considero եւ այլն. Ուշ ունել զգաստութեամբ. ջանալ պահել. պահպանել. անքոյթ առնել. ապահովել. աղէկ նայիլ, աղէկ պահել.

Զգուշացար ի ճանապարհս քո. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 15։)

Յայսոսիկ զգուշանալ. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Իսկ նա զգուշանայր, թերեւս տեսցէ անդ զսիրելին իւր. այսինքն դէտակն ունէր զգուշութեամբ. (Վրք. ոսկ.։)

Իսկ հայցական խնդիրն է հելլենաբանութիւն.

Զգուշանայ զդաւառի փրկութիւն. (Պիտ.։)

Ամենայն հնարիւք զսկիզբն ապաշխարութեանն զգուշանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Արկ զնա ի բանտ, եւ զգուշացաւ զոտսն ի փայտի. այսինքն պնդեաց ի կոճեղս. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ի՟Ա.։)

Բցռ. խնդր. προσέχω, εὑλαβέομαι , διατηρέω, φυλάττω, -ομαι, διαφυλάττω attendo, caveo, observo, custodio Զգոյշ լինել. զգոյշ կալ. պահել զանձն արթնութեամբ. անձնապահ լինել. զգուշ կենալ, հեռու կենալ.


Definitions containing the research նա : 10000 results

Աննուիրական, ի, աց

adj.

that cannot be offered, not sacred, profane.

· Calfa

NBHL (1)

Էշն աննուիրական է, եւ տարտամ ի գնացս։ Աննուիրական կենդանի. (Տօնակ.։) (ՃՃ.։)


Անշահ, ից

adj.

unprofitable, useless, vain.

· Calfa

NBHL (8)

Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)

Ոչ անշահ յիշատակ այնոցիկ, որք առաքինութեանն եղեն ընդունակք. (Նիւս. սքանչ.։)

Սնափառի պահք անվարձ, եւ աղօթք անշահ. (Կլիմաք.։)

Որ ոչ շահի ինչ. ցականեալ. ունայնաձեռն.

Տարակուսելոց եւ անշահից ի քահանայից՝ յաղագս կերակրոց ոչ անքատս լինել. (Փիլ. քհ.։)

Յայնմ եւս անշահ մնացեալ՝ յաղօթս ապաւինի. (Խոր. ՟Գ. 53։)

Սոսկ եւ վայրապար եւ անշահ անցանել ընդ լերինս գեղեցկութիւն. (Տօնակ.։)

Առանց շահի կամ օգտի. ἁνόνητα. frustra. ի զուր. փուճ տեղը. նաֆիշէ. ապէս եերէ.


Անշահաւէտ

cf. Անշահ.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհութիւն անմխիթար եւ անշահաւէտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Անշահութիւն, ութեան

s.

unprofitableness, uselessness.

· Calfa

NBHL (2)

Այլք տգիտաբար առ ունայնութիւն եւ անշահութիւն ի վայր խորտակելով. (Նիւս. սքանչ.)

Ընդ բնաւ իրաց անշահութեան պատճառի. (Պիտ.։)


Անշաղախ

adj.

free from dirt, clean;
not contaminated, pure, clear.

· Calfa

NBHL (3)

Թուղթ կնքեալ ամենայն իրօք անշաղախ սուրբ կոյսն է։ Այրի եղելոյ աշխարհի անշաղախ փեսայածին. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Զմնացեալքս պահեսցէ կենդանի եւ անշաղախ. (Մագ. ՟Կ՟Է։)

ὀ, ἠ ἁμόλυντος, ἁμίαντος, ἅχραντος. immaculatus, -ta;
incontaminatus, intacta
. Ոչ շաղախեալ. աններկ. անաղտ. ամբիծ. անարատ. անփորձ. անապական. չի պլըշտըկած, մաքուր, սուրբ. քիրսիզ, փաք, փաքիզէ.


Անշամանդաղ

adj.

unclouded, clear.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր չիք շամանդաղ. անմռայլ. պայծառ. անաղօտ.


Անշարադիր

adj.

uncompounded, simple.

· Calfa

NBHL (1)

Ստեղծ նա զիմանալիսն պարզս եւ անշարադիրս բնութեամբ. (Վահր. ի ծաղկ.։)


Անշարժ, ից

adj.

immovable, fixed, stable, firm;
not commutable;
real, not personal.

· Calfa

NBHL (6)

Որ նախ շարժէն, անշարժ է. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Է։)

Զանշարժ կենացն ի վերայ ելանել. (Բրս. ընչեղ.։)

Հայ ամիսքդ չեն անշարժ. (Տօնակ.։)

Անյօժար. որ ոչ բերի. անընդոստ. Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքն անշարժ առ քաջ պտուղսն մնայր. (Խոր. հռիփս.։)

Ի նմա բնակեալք անշարժ։ Անշարժ հաստատեալք ի հաւատս. (Փարպ.։)

Անշարժաբար հիմնացուցանել, կամ արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ. ՟Գ։)


Անշարժաբար

adv.

immovably, firmly.

· Calfa

NBHL (2)

Ի նմա բնակեալք անշարժ։ Անշարժ հաստատեալք ի հաւատս. (Փարպ.։)

Անշարժաբար հիմնացուցանել, կամ արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ. ՟Գ։)


Անշարժութիւն, ութեան

s.

immobility, immovableness, stability, firmness.

· Calfa

NBHL (6)

Ո՛չ ամենայն ներգործութիւն՝ շարժութիւն է. այլ է ինչ, որ ի ձեռն անշարժութեան ներգործութեամբ, ըստ որում նախ ներգործէն աստուած. քանզի որ նախ շարժէն՝ անշարժ է. (Նիւս. բն.։)

Մշտնջենաւոր անշարժութիւն (լերանց). (Առշ։)

Զանշարժութեանս (եկեղեցւոյ) յարակայութիւն. (Անան. եկեղ։)

Զամէն ամէնն դնելով՝ իբր երդմամբ իմն զանշարժութիւն բանին նշանակէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)

Զանշարժութիւն ի թշնամեաց պատերազմէ. (Ժմ.։)

Բարձրանան մոլարքն ի վերին անշարժութիւն մերձ. (Ոսկիփոր.։)


Անշաւիղ

adj.

pathless, trackless.

· Calfa

NBHL (1)

Որ չիք շաւիղ գնացից. անել.


Անշեղ

adj.

not oblique, straight, direct.

· Calfa

NBHL (3)

Անայլայլելի անմահութիւն, եւ անշեղ եւ անխոտոր մշտաշարժութիւնն։ Անշեղս ի վատթարն կոյս. (Դիոն. ածայ.։)

Ի վայր իջուցանեն յանշեղ սերտութենէն ի սնոտի հնազանդութիւն. (Մաքս. դիոն.։)

ἁρρεπής. non vergens, constans. Ոչ շեղեալ. ոչ թիւրեալ կամ միտեալ եւ խոնարհեալ ի կողմն ինչ. անխոտոր. անմէտ. ուղիղ. ուղղորդ. սեպացեալ. շիտակ. չիծռած. էյիլմէզ. տօս տօզրու, տիք.


Անշէն

adj.

uninhabited, desert.

· Calfa

NBHL (3)

Բլուր հողոյ անշէն յաւիտեան։ Անշէն լիցի տուն նորա։ Ի տունս անշէնս։ Անապատ անշէն. (Յես. ՟Ը. 28։ Յոբ. ՟Ը. 14։ ՟Ժ՟Ե. 28։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 2։)

Տեղի անշէն. անբնակ վայր. անապատ. վիրանէ, գըռ, չէօլ.

ἁοίκητος. inhabitabilis, inhabitatus. Ուր չիք շէնք. աւերակ. անբնակ. ամայի. վերան. խարապ.


Անշէջ

adj.

inextinguishable.

· Calfa

NBHL (2)

Զանշէջ հուրն բորբոքեաց ի սրտի իւրում։ Անշէջ բոց է ոխակալութիւն եւ նախանձն. (Ոսկիփ.։)

Անշէջ եւ առանց մոռանալոյ է յիշատակ սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)


Անշնորհ, աց

adj.

ill-favoured, disfigured, deformed;
ungracious, ungraceful, unpleasant;
unfortunate, unlucky;
ungrateful, unthankful.

· Calfa

NBHL (5)

ἅχαρις. ingratus, ut ratia carens, insuavis, injucundus. Յետնեալ ի հոգեւոր կամ ի մարմնաւոր շնորհէ. ուր պակասին շնորհք, կամ վայելչութիւն. անշնորհք, շէնք շնորհք չունեցօղ.

Անշնորհ սնափառութեամբ ցնդին յարտասուս. (Կլիմաք.։)

Զայնպիսի քաղցր տեսութիւն թողուլ, յանշնորհն եւ ի ժլատն ընթանալ (բռնաւորի) ծառայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)

ἁχάριστος. ingratus, gravitudinis expers. Ապաշնորհ. անշնորհակալու. ապերախտ. ոչ փոխարինօղ. նամքէօր.

ԱՆՇՆՈՐՀ ԱՌՆԵԼ. Չճանաչել կամ առ ոտն հարկանել զտուօղն շնորհի. աներախտի կամ անարժան շնորհակալութեան համարել.


Անշնորհակալութիւն, ութեան

s.

ingratitude.

· Calfa

NBHL (1)

Յիմարն անշնորհակալութեամբ նախատէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 18։)


Անշնորհութիւն, ութեան

s.

deformity, ugliness, ill-favouredness;
ingratitude.

· Calfa


Անշնչական, ի, աց

adj.

breathless, dead;
inanimate, senseless.

· Calfa

NBHL (4)

Անշնչականացն անկեալ երկիրպագանիցէ։ Սովորութիւն է գրոց՝ եւ անշնչականացն տալ աւետիս ուրախութեան. (Ոսկ. ես.։)

Որոշեմք զնա յոչ կենդանւոյն. այսինքն յանշնչականէն. (Անյաղթ պորփ.։)

Ի բնական եւ յանշնչական խաղացից. (Եզնիկ.։)

Վերականգնեսցես ի յանշնչական մեռելութենէն։ Բուսուցանես յերկրի դալարի՝ զմեռեալն յանշնչականէն։ Յանշնչական արձանաց։ Ի կենդանեաց, եւ յանշնչականաց. (Նար.։)


Անշնչութիւն, ութեան

s.

expiration, death;
asphyxia.

· Calfa

NBHL (3)

Անհնար է անշնչութիւն եւ անկամութիւն զամենայնէ համարել Ոչ ի ձեռն անշնչութեան զշարժմունսն ունելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Գերազանց քան զբանականս յանշնչութեանն հրաշագործէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Եւ Անշնչանալն. մահ. մեռելութիւն.


Անշունչ, շնչից, ոց

adj.

inanimate, senseless.

· Calfa

NBHL (3)

Ոսկի եւ արծաթ զարդ շինածոց է՝ անշունչ անշնչից։ Յանշնչոց մարդասիրութիւն՝ մարդկօրէն փրկիչ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)

Զգայականացն անշնչից։ Յանշնչոցն արարածոց. եւ այլն. (Եզնիկ.։)

Զգայականաց, եւ անշնչից. (Արշ.։)


Անշուշտ

adj. adv.

incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.

· Calfa

NBHL (5)

Անշուշտ եւ անսուտ (յն. մի բառ) զնա ասասցուք գոլ։ Ստոյգ եւ անշուշտ կամօք. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ ՟Ա։)

Զի անշուշտ լիցի արդարութիւն հաւատոցն։ Զի անշուշտ լիցի կենաց աւետիք. (Ագաթ.։)

Հրաման անշուշտ ի վերայ եդեալ։ Անշուշտ սիրոյ միակամութիւն։ Ըստ անշուշտ պատմագրին։ Անշուշտ նամակ, կամ ուխտ, հրովարտակ. (Յհ. կթ.։)

Անշուշտ (յն. անալէկոծ) յամենայն ժամ հաստատել զկեանս նոցա։ Հաստատեալ անշուշտ յն. անարատաբար) մերոյ իշխանութեամբ. (Եսթ. ՟Ժ՟Գ. 2. եւ 4։)

Եւ զի այս այսպէս է անշուշտ, ջանասցո՛ւք եւ այլն. (Խոսր.։)


Անշուք

adj.

inglorious, unhonoured, ignoble, vile;
ill-favoured, deformed;
— վարել կենցաղ, to live retired.

· Calfa

NBHL (2)

ἅτιμος. inhonoratus. Յետնեալ ի շքոյ եւ ի վայելչութենէ. անարգ. անպատիւ. անփառացի. անզարդ. եւ անշքացեալ. հագըր, սէֆիլ, պայազը.

Չի՛ք քան զնա անշուք, յոժամ տերեւաթափ իցէ. (Գէ. ես.։)


Անշրջելի, լւոյ, լեաց

adj.

unchangeable;
that cannot be overturned.

· Calfa

NBHL (2)

(Խոզն) բնաւորեալ է անշրջելի ունել զպարանոց. (Մխ. առակ.։)

Իբրեւ զգոյն ի մարմնի անշրջելի մնայ. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Անշփոթ, ից

adj. adv. without confusion;
unperplexed, not embarrassed;
tranquil.

· Calfa

NBHL (9)

Անշփոթ լինել զամենայն աւուրս կենաց մերոց. (Ճշ.։)

Անշփոթ մնացին գոյացութիւնքն, կամ բնութիւնքն։ Անշփոթս զնոսա պահելով ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Գ։)

Անշփոթ միութիւն։ Վասն անշփոթ եւ անայլայլելին գոլոյ. (Շ. թղթ.։)

Խառնելով ի նիւթ ինչ, որ անշփոթ է. (Շ. ամենայն չար.։)

Աստուած ոչ անշփոթ աղօթս ի հնազանդելոցն պահանջէ պահանջէ. հրեշտակք միայն են անկողոպտելիք. (Կլիմաք.։)

Այս հաստատութիւնս անշփոթ մնասցէ. (Մխ. դտ.։)

Եւս եւ Անապական. անշաղախ. անփորձ յառնէ. (գուցէ իբր անշփելի. անհպելի). եւ կամ Չունօղ ամօթալի ինչ.

Առ քեզ ունիմք բարեխօս զանարատն զանշփոյթն (զկոյս). (Գանձրն.։)

ԱՆՇՓՈԹ գրի եւ ԱՆՇՓՈՅԹ, եւ ԱՆԸՇՓՈԹ. ἁσύγχυτος, ἁσύμφυρτος. inconfusus, non confusus. Ոչ շփոթեալ. ոչ խառնակեալ. անայլայլելի. ոչ կորուսեալ զիւր բնութիւն կամ զյատկութիւն.


Անշփոթութիւն, ութեան

s.

imperturbability, calm.

· Calfa

NBHL (2)

Որ սիրեսցէ զանշփոթութիւն, սիրել ստասցի զառանձին բնակութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)

τὸ ἁσύγχυτον, ἁσύμφυρτον. Անխառնակութիւն. զանազանութիւն անշփոթ.


Անշքացուցանեմ, ուցի

va.

to disfigure, to deform, to spoil.

· Calfa

NBHL (1)

Զչքնաղ գեղեցկութիւն պատկերին իւրոյ անշքացուցեալ յաչս տեսողացն. (Ճ. ՟Ա.։)


Անշքութիւն, ութեան

s.

awkwardness, deformity, ugliness.

· Calfa

NBHL (1)

Զձաղանացն եւ զթքոյն, զանարգանացն, եւ զանշքութեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)


Անշօշափելի, լւոյ, լեաց

adj.

impalpable.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ամենայն մեղաց անշօշափելի եւ անըմբռնելիդ ես. (Ճշ.։) այսինքն անմերձ, անշփելի.

ἁναφής, ἁχείροτος. intactilis, qui tangi nequit. Զոր չէ մարթ շօշափել կամ զննել ձեռօք. անձեռնարկելի. անհպելի. անմատչելի.


Անոլորտ

adj.

unbounded, unlimited, infinite.

· Calfa

NBHL (6)

Գիտասցես (զգործս աստուծոյ) անյայտս եւ անոլորտս մահկանացու ազգին. (Փիլ. այլաբ.։)

Յանբաւ եւ յանոլորտս յառաջանայ. (Նիւս. երգ.։)

Յանկէտն եւ յանոլորտն, եւ որ գեր ի վեր ունի քանակի եւ սահմանի՝ իր եւ անուն. (Սկեւռ. լմբ.։)

Լոսյն անոլորտ ժողովեցաւ ի մարմինն. (Տօնակ.։)

Զանոլորտ աստուածային բնութեանն ցուցանելով զխորս. (Նանայ.։)

Զանոլորտ բնութիւնն ոլորտացոյց։ Անսահման եւ անոլորտ է բնութիւն աստուածութեանն յերկինս ի վեր, եւ յերկիր ի խոնարհ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Ը։)


Անոխակալ, ի, աց

adj.

without malice, not revengeful, not malignant.

· Calfa

NBHL (2)

Ընկա՛լ անոխակալ։ Ընդ ոչ բարկանալոյն՝ անոխակալ. (Նար. ՟Բ. ՟Խ՟Թ. եւ այլն։)

Ոչ ոխակալ. որ ոչ պահէ ոխս. անյիշաչար. անչարայուշ. երկայնամիտ. ըստ յն. ասի՝ Յանձնառօղ չարեաց. համբերատար. ἁεξίκακος. tolerans malorum, patiens, clemens.


Անոխակալութիւն, ութեան

s.

absence of maliciousness, freedom from revenge or hatred.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն բարութեանց անոխակալութիւնն է այր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)

Որ սիրէ զանոխակալութիւն ստանալ, ատեսցէ նա զդատել եւ զբամբասանս. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Անողորմ, ից

adj. adv.

unpitying, imcompassionate, inhuman, barbarous, cruel, brutal. cf. Անողորմաբար.

· Calfa

NBHL (3)

Անողո՛րմ է օրն այն, անաչառ է դատաստանն. (Եփր. խոստ.։)

Կամ Անարժան ողորմութեան. աններելի.

ἁνελεήμων, ἁνελεής, ἁνηλεής. immisericors, durus, crudelis. Ոյր չիք ողորմ կամ ողորմութիւն ի սրտի. անգութ. անգորով. անագորոյն. անկարեկից. անմարդի. խիստ. անաչառ. անխնայ. սաստիկ, (անձն, եւ գործ). մերհամէթսիզ, գալպի փեք.


Անողորմաբար

adv.

cruelly, barbarously, atrociously;
— չարչարել, to tyrannize.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՈՂՈՐՄ. ԱՆՈՂՈՐՄԱԲԱՐ. ἁνηλεῶς. immisericorditer, crudeliter. Առանց ողորմութեան, կամ ողորմելոյ, կամ ներելոյ. անխնայաբար.

Զոր հանապազ տեսանէիր (զաղքատն), եւ անողորմ զանց առնէիր. (Ոսկ. ես.։)


Անողոք

adj.

implacable, severe, inflexible, inexorable.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.

Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։


Անողոքելի

cf. Անողոք.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.

Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։


Անողջախոհ

adj.

unchaste, incontinent, impure, immodest.

· Calfa

NBHL (1)

Զանողջախոհ կենցաղ երկրածնացս մաքուր հանդիսի կուսութեան ետուն. (Նար. առաք.։)


Անոյժ

adj.

without force, feeble.

· Calfa

NBHL (2)

Անոյժ արարից զամենայն որոգայթս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Անոյժ եւ անհաստատ լիցի ձեռնադրութիւն. (Կանոն.։)


Անոստ

adj.

without branches;
that does not rise or stir.

· Calfa

NBHL (1)

Մնացի իբրեւզսալ դարբնաց անոստ։ Անոստ սաստկութիւն կարծրութեան չարին կակղացեալ. (Նար. ՟Կ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)


Անոտն

adj. adv.

footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.

· Calfa

NBHL (4)

Սուտն անոտք է, եւ ընթանալ ոչ կարէ. (Նչ. խնդ.։)

ԱՆՈՏՔ. Կողմն ոտից, ուր դադարեն չափք ոտ ոտից, եւ մնայ տեղին այն առանց ոտից. ոտքին կողմը, ոտքին ծարէն դուրս.

Մի ի սնարից եւ մի յանոտից. յն. առ ոտիւքն. (Յհ. ՟Ի. 12։)

Իբրու ոչինչ տակաւին ոտից գոլով պիտոյից, յանոտս սոքա եւ գետնաշարժս առ երկրաւ ծնան. (Պղատ. տիմ.։)


Անորակ

adj.

without quality or accident.

· Calfa

NBHL (6)

ἅποιος (որ եւ անարար). carens qualitate, qualitatis expers. Ոյր չիք որակ. որ չէ երբեմն այսպիսի՝ եւ երբեմն այնպիսի, այլ միշտ նոյն եւ նոյնպիսի. անփոփոխ. անյեղլի. անմասն ի զգալի գունոյ եւ ի ձեւոյ.

Անորակ եւ անարարուած է աստուած։ Աննիւթ են շնորհքն աստուծոյ, եւ անորակք։ Խնդրել զանորակն եւ զանտեսակն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Անուանակիր եղեալ անորակին. (Անյաղթ բարձր.։)

Կերպաւորեցա անորակ։ Անորակ գունակութեան։ Զանորակին կերպարան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Կ՟Գ. եւ մծբ։)

Անորակի արփւոյն հատածք որակացեալ. (Անան. եկեղ.)

Անորակ (այսինքն անայլայլակ) ներմարդութեամբն միաւորեալ զբնութիւն աստուածութեանն. (Թէոդոր. խչ.։)


Անորդի, դւոյ, դեաց

adj.

childless, heirless;
steril, barren;
— մեռանել, to die without children.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ զանորդեացն բնաւին հանել զժառանգութիւն. (Մխ. դտ.։)


Անորդիմ, եցայ

vn.

to remain without children, to lose one's children.

· Calfa

NBHL (1)

ἁτεκνόομαι. liberis orbor. Անորդի մնալ. անզաւակիլ. զաւկէ զրկըւիլ. եվլատսըզ գալմագ.


Անորդութիւն, ութեան

s.

cf. Անզաւակութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Անարգեն զծնունդս մարդոյ, եւ յարգեն զանորդութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)

Զանորդութիւն իւր լցուցանելով սառայ ի ձեռն նաժշտին, ոչ իրաւացոյց զառն տուն անորդութեամբ բառնալ թողուլ։ Քան զանորդութիւն եւ զանսէրութիւն ոգւոց ոչինչ ոք այլ չար գուցէ. եւ այս է անուսումնութիւն եւ անխրատութիւն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)

գրի եւ ԱՆՈՐԴՒՈՒԹԻՒՆ. իբր ռմկ. անորդիութիւն. ἁτεκνία. sterilitas, liberis privatio. Անզաւակութիւն. չունելն զորդիս. որդի չունենալը, տղոց տէր չըլլալը.


Անորիշ

adj.

inseparable, indivisible.

· Calfa

NBHL (11)

Անհուն ասէ զանորիշսն։ Զմիջինսն անորիշ եթող։ Մասնական ձայնք անորիշք են. (Անյաղթ պորփ.։)

Ձայն անորիշ եւ անզանազան ըստ ինքեան նշանակելումն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 210։)

Անորիշ բարուք գնայ ամենայն ուրեք. (Պտմ. աղեքս.։)

Ինձ համապատիւ միշտ անմեղութեամբն անորիշ յինէն. (Տօնակ.։)

ԱՆՈՐԻՇ որ եւ ԱՆՈՐՈՇ. յն. աօ՛րիսթօս. ἁόριστος. indefinitus, indecretus. Չորոշեալ. անսահման. եւ Անզանազան. անխտիր.

Բանն աստուած միացեալ ի մարմնի անորիշ եւ անփոլի. (Տօնակ.։)

Որք անարատ, ուղիղ եւ անորիշ հաւատ պահեցին առ նա. (Վրք. հց. ձ։)

Տարմացեալ է մարախոյն ազգ, եւ անորիշ ի միմեանց, եւ ոչ բնաւ զատանին. (Լմբ. յովէլ.։)

Անորիշդ որպէս անունն իսկ յայտ առնէ, անորոշաբար զամենայն ժամանակս նշանակէ. (Մագ. եւ Երզն. քեր.։)

Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին, յարակային (ընդ անցելոյն) գերակատարին, անորոշին ընդ ապառնւոյն. (Թր. քեր.։)

ԱՆՈՐԻՇ ԲԱՅ. ἁόριστον ῤήμα. indefinitum verbum. ըստ հայումս, ἁπαρέμφατος. infinitivus. Աներեւոյթն անդէմ, եւ անամանակ. այլ առ յոյնս է եւ յայտարար անցեալ ժամանակի անորոշակի՝ դիմաւոր կամ անդէմ.


Անորոշ, ի, ից

adj. adv.

undetermined, indefinite, uncertain;
vague, indistinct, confused;
inarticulate;
contingent;
Անորոշաբար.

· Calfa

NBHL (3)

cf. ԱՆՈՐԻՇ ըստ ամենայն նշ. Որպէս անզանազան. անտարփեր.

Նշանակք բարւոյ եւ չարի եւ անորոշի. զանազանի սեմն՝ բարւոյ, եւ քամն՝ չարի, եւ յաբեթն՝ անորոշի. (Փիլ. լին.։)

Որպէս Անմեկնելի. անանջատ.


Անորոշաբար

adv.

indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.

· Calfa

NBHL (6)

Խայթոց մահու մեղք, ո՛չ եթէ այս կամ այն, այլ անորոշաբար, յայտ է եթէ ամենայն մեղք. (Բրս. հց. ՟Ծ։)

Ոչ յայտնապէս, այլ անորոշաբար. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Աստ անորոշաբար ասէ, այլուր յայտնապէս. (Առ որս. ՟Է։)

Անորոշաբար արարչագործել զամենայն որդւոյ ըսն աստուծոյ (հօր). (Աթ. ՟Ը։)

Յերիս անձինս անորոշաբար բաժանեալ, եւ անխառնաբար միաւորեալ. (Տօնակ.։)

ἁχωρίστως. indivise, inseparabiliter. Անբաժանաբար. անանջատաբար.


Անորոշութիւն, ութեան

s.

indecision, indetermination.

· Calfa

NBHL (3)

Անորոշութեամբ նշանակի (այսինքն բառին) ամենայն ինչ ցուցեալ լինի մարդկայինն. (Նիւս. կազմ.։)

Զանորոշութիւնն եւ զմիակամութւնն իւր զհօր յայտ առնէ. (Նանայ.։)

Քրիստոս՝ աստուծոյ զօրութիւն ելով հօր, անորոշութեամբ՝ զամենայն զոր ինչ գործէ հայր, զնոյն գործէ եւ որդի. (Աթ. ՟Ը։)


Անուաձեւ, ի

adj.

in the shape of a wheel.

· Calfa

NBHL (3)

Անուաձեւ ծննդեամբ ի մտացն հոլովի, եւ ի լեզուն անկանի։ Յանուաձեւ ժամանակս. (Սարգ. յկ. ՟Ը. Սարգ. ՟ա. պճետ. ՟Ժ։)

Գործարանս չարչարանաց կազմել անուաձեւ. (Ճ. ՟Ա.։)

ԱՆՈՒԱՁԵՒ. τροχαντήρ. genus tormenti circumactum. Ազգ տանջանարանի հոլովելի իբրեւ զանիւ.


Անուանեմ, եցի

va.

to name, to call, to denominate, to term.

· Calfa

NBHL (8)

Անուանեաց զանուն նոցա ադամ։ Ամենայն շնչոյ կենդանւոյ զի՛նչ եւ անուանեաց ադամ Յիսուս, որ անուանեցաւ քրիստոս. եւ այլն։

Ի՞բր անուանեցայց բանական. (Նար. ՟Ի՟Ա։)

Յանուն նորա անուանեցաւ վանանդ. (Խոր. ՟Բ. 6։)

Ամենայն որ անուանէ զանուն տեառն. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 19։)

Բնաւ եւ անուանի իսկ ի ձեզ ընդէ՞ր պոռնկութիւն. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 1։)

Զոր անուանեցին ի ժամուն իշխան տէրութեանն սիւնեաց։ Հռչակեալ անուանեցան ի զօրագլխէն եւ յամենայն գաւառին քաջք եւ զարմանալիք. (Փարպ.։)

Ի ժամանակի յորժամ անուանէր համբաւն որիգինէսի ընդ ամենայն աշխարհ։ Աբգար արքայ հեթանոսաց որ յերեւելից կողմանէ եւփրատու՝ անուանէր քաջութեամբ. (Եւս. պտմ.։)

Ի ձեր անուանեալ սուտ վարդապետացդ։ Ի մէջ անուանեալ իշխանացն. (Փարպ.։)


Անուանի, նեաց

adj.

renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.

· Calfa

NBHL (3)

Արանց արդարոց եւ անուանեաց. (Փիլ. նախերգ.։)

Անուանիք դառնային։ Անուանի յիշատակ, կամ կատարաումն, մահ. (Փարպ.։)

ὁνομαστός, περιώνυμος, ἑπίκλητος. famosus, nominatissimus, inclytus, celebris, celeberrimus. որ եւ ԱՆՈՒԱՆԱՒՈՐ. Ունակ երեւելի անուան կամ համբաւոյ. մեծանուն. փառաւոր. հռչակաւոր. հոյակապ. նամավեր, նամտար. ատլը շանլը, մեշհուր. տե՛ս (Ծն. ՟Զ. 4։ Թուոց. ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Զ. 9։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 5։ Երեմ. ՟Գ. 19։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 13։)