to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
· Calfa
αἱχμαλωτεύω, αἱχμαλωτίζω, ἁποικίζω captivo, captivum duco, in servitutem abduco, deporto Գերի կամ ի գերութիւն վարել. ըմբռնել կալանաւորել ի պատերազմի. վտարել յօտարութիւն. բռնի ձգել ի ծառայութիւն.
Աւար առին զքաղաքն, եւ զկանայս նոցա գերեցին։ Ո՛չ սպանին զայր եւ զկին, այլ գերեցին։ Եւ երկոքին կանայքն Դաւթի գերեցան։ Գերեցաւ Յուդայ յերկրէ իւրմէ.եւ այլն։
Հարին զՅուդայ, եւ գերեցին գերութիւն. այսինքն զբազում գերիս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 17։)
Գերեալ զիս օրինօքն մեղաց։ Գերեմք զամենայն միտս ի հնազանդութիւն Քրիստոսի. (Հռ. ՟Է. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 5։)
adj. s. that makes prisoner, that leads into slavery, captivity, that takes captive.
· Calfa
Որք գերեվարք լինին յանօրինաց. (Կանոն.։)
Տեսեալ զանամօթ եւ զլրբենի բարս մատնչին գերեվար եղեալ ի սէր ընդ արծաթոյն. (Զքր. կթ.։)
Գերէվարեալ էին ի թշնամւոյն բազումք. (Գէ. ես.։)
cf. Հանճարեղ.
· Calfa
ὐπέρσοφος supraquam sapiens Գերագոյն իմաստութեամբ. ամենայն հանճարով լի.
Գերիմաստիցն բանաւորաց. (Շ. հրեշտ.։)
inconceivable.
· Calfa
Գերագոյն յիմացական եւ յիմանալի կարգի.
Գերիմացական քահանայապետութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Գերեվար.
· Calfa
Բռնութիւն ոչ կարաց յայս գերչէս զերծանել զնա. (Լմբ. ժղ.։)
to shave;
to make bald.
· Calfa
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
cf. Գերծանեմ.
· Calfa
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
cf. Գերծանեմ.
· Calfa
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
· Calfa
Մանր, մանրեալ. բարակ. որպիսի է ազնիւ ալիւր, որ եւ նաշիհ. արաբ. տէրմէք. եւ Հաց փափուկ.
Երեսուն քոռ նաշհւոյ, եւ քառասուն քոռ ալել գերմակոյ. յն. սանդահարելոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Դ. 22։)
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
· Calfa
Ա՛ռ զհամար աւարի գերութեանդ ի մարդոյ մինչեւ յանասուն։ Մինչեւ ցօր գերութեան երկրին։ Դարձուցէ՛ք անդրէն զգերութիւնսդ, զոր գերեցէք դուք յեղբարց ձերոց։ Խնամակալութիւն արարին գերութեան.եւ այլն։
Ի վերայ այսքանեաց գերութեանց ամենաթշուառ վտանգաւորիս։ Ողորմութեամբ քո լցցի գուբն իմ գերութեան (գերեզմանն). (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
Ոչ վարին ի գերութիւն բնակիչք. (Փարպ.։)
cf. Գերփումն.
· Calfa
Ոչ ինչ փոյթ եղեւ ումեք հոգալ զուստեք արշաւանս եւ զգերփանս։ Զբազում աւարհարութիւնս եւ զգերփանս հայոց աշխարհիս ի մերհուժանայ։ Առնուլ վրէժս զգերփանացն եւ զսաստիկ արիւնհեղութեանցն. (Արծր. ՟Ա. 14. 15։ ՟Բ. 2։)
to ravage, to ruin, to pillage, to sack.
· Calfa
Գերփէին աւարէին զերկիրն ամենայն. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Գերփեն առնուն զշէնս եւ զաւանս։ Գերփեալ զինչս, եւ գերեալ զկանաայս եւ զտղայս. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 10։)
Ոչ կարաց բաղաամ ապռել գերփել ի ձեռն աղտեղի արուեստգիտութենա իւրոյ զշահ եւ զօգուտ անօրէնութեան. (Եփր. ել.։)
Գերփեցաւ նա ի մոլորութեւիւն անդր տանն վաղենտիանոսի. յն. վայրաքարշեցաւ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 20։)
village, country.
· Calfa
Գեւղիւք եւ ագարակօք։ Զամենայն գեւղս եւ զաւանս. (Եղիշ.։)
Զվանաց երէց գեաւղջն։ Ի գեօղ միում։ Գեօղից իւրոց. (Փարպ.։)
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
· Calfa
Սակաւ ինչ առնել օրինադրին զխաղալիսն ինչ, զ ի հուր գզելն, եւ բազումս այլս այսպիսիս անկատար գործեալս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ղակոնացւոց երիտասարդացն գզեալ ուսքն քքովքն. (Անան. եկեղ։)
to attract, to grapple, to grasp, to catch.
· Calfa
Սերմն սկսանի (ընդ հողով) թուլանալ պատառիլ, խիղբս արկանել ... զերկրէն յոր եդաւ՝ գզեռեալ ձգել զնա առ իւր. (Վեցօր. ՟Ե։)
skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.
· Calfa
ԳԷՏ. γνώσιμος notus, familiaris Ծանօթ. բարեկամ. ճանչւոր. ալնա.
Բազմագէտք, եւ ամենայն լեզուաց գէտք. (Երզն. քեր.։)
Յորդորեցին զնա գէտք եւ ծանօթք իւր. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։ ՟Զ. 3. 14. 15։)
clement, compassionate, merciful, humane, benign, mild, charitable, flexible, tender.
· Calfa
Գթած խնամովն յանձանձէ. (Յճխ. ՟Ե։)
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
· Calfa
οἱκτείρω miseror, commiseror, σπλαγχνίζομαι visceribus, affectu misericordiae tangor Շարժիլ ի գութ. աղեկիզիլ. խնայել, ողորմել. գորովիլ. մարդասիրել.
Գթալ ի նոսա. ի վերայ որդւոց. ի ժողովուրդ, կամ ի վերայ ժողովրդենա. եւ այլն։
Որ գթացաւ առ հողանիւթեայ եւ անարգ բնութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լու՛ր աղաչանաց մերոց տէր մարդասէր, եւ գթա՛ ի մեզ. (Ժմ.։)
tenderly.
· Calfa
Գթասիրաբար զգեցաւ մարմինս. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Զչարեալ ... ընդ այնպիսոյ աստուածամարտին մերհուժանայ գթասիրաբար վարել ազգականութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 15։)
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
· Calfa
Գթեաց ի գնալն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 39։)
Ներեա՛ գթելոյն սոցա քում պատուիրանի։ Զգթելն մեզ ի պատուիրանաց քոց սրբոց ներողութեամբ թողուլ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի ճանապարհին գթեցուցանէր (դեւն) զգրաստն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ա.։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
Գթեցուցանեմ ի ճանապարհէ կենաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
to stumble, to make one stumble, to seduce, to pervert.
· Calfa
Ի ճանապարհին գթեցուցանէր (դեւն) զգրաստն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ա.։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
Գթեցուցանեմ ի ճանապարհէ կենաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
clemency, mildness, pity, compassiou, mercy, humanity.
· Calfa
οἱκτιρμός, οἱκτείρημα, σπλάγχνα clementia, miseratio, pietas, viscera Գութ. գթածութիւն. գորով. աղեկիզութիւն. կարեկցութիւն. մարդասիրութիւն. խնամ. սէր ընտանի. գթալն, խղճալն.
Բազում են գթութիւնք նորա։ Գթութիւն նորա ի վերայ ամենայն արարածոց իւրոց։ Դարձայց առ Երուսաղէմ գթութեամբ։ Խնդրէին գթութիւն յաստուծոյ երկնից։ Տացես զնոսա ի գթութիւն առաջի գերչաց իւրեանց։ Հայր գթութեանց.եւ այլն։
Գթութիւն՝ խնամք է սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Յաղագս առ մեզն գթութեան անբաղդատականի կոչի քահանայապետ. (Սարկ. քհ.։)
to pout, to be sulky with, angry, offended, in a passion;
to take offence.
· Calfa
Ասէ ցնա դարձեալ գժդմելով. (Ճ. ՟Զ.։)
vexation, sulkiness, anger.
· Calfa
Գժդմութեամբ եւ խոժոռութեամբ անդէն զնա լի առնէ ակամայ. եւ անուն է ախտիս այսորիկ տրտմութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to differ, to disagree, to quarrel.
· Calfa
Ես եւ եղբայր իմ փոքր մի գժտեցաք ընդ միմեանս։ Ոչ կարեմ բնակիլ ընդ եղբարս առանց գժտելոյ. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե։)
Ասէ, յե՛տս երթ սատանայ. եւ գժտեցաւ նմա. (Եփր. համաբ.։)
altercation, contention, dispute, quarrel, discord, dissension, disagreement.
· Calfa
that produces much wine, abounding in wine.
· Calfa
ԳԻՆԵԲԵՐ կամ ԳԻՆԷԲԵՐ. Որ բերէ կամ զգինի. գինեւէտ. գինաւէտ.
cf. Գինեբեր.
· Calfa
Այգի տաշտաւոր եւ ողկուզաբեր՝ գինէբուղխ, եւ սաղարթաճեմ բարունակեալ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
cf. Գինեհար.
· Calfa
Գինեսէրք ոչ զտրտմութիւն հանդարտեցուցանեն, այլ չար ընդ չարեաց փոխանակեն. (Բրս. յուդիտ.։)
wine-taster (instrument).
· Calfa
Կիւաթոն ... անգլիտէրիոն՝ գինեհամ է երկայնադաստակ որպէս զճաշակ վասն ի խորութենէ կարասոյն զգինի հանելոյ. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
to get drunk, intoxicated, to fuddle, to tipple.
· Calfa
οἱνοπλήσσομαι vino percutior, inebrrior Հարկանիլ ի գինւոյ. մոլիլ գինւով. արբենալ. Գինովնալ, գինին գլուխը զարնել.
Զմի գինի արբեալք, ոմանք գինեհարին, իսկ ոմանք հեզանան. (Ոսկիփոր.։)
drunkenness.
· Calfa
οἱνοφλυγία vinolentia, temulentia Արբեցութիւն. գինեխազութիւն. գինեկիզութիւն. գինովնալը, գինովութիւն.
Գինեհարութեամբք, անառակութեամբք, արբեցութեամբք. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 3։)
drunkenness.
· Calfa
Խառնել եւ զքնոյն խորութիւն, եւ զգինեճանութեան որովայնամոլութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to be seasoned with wine.
· Calfa
οἱνόω inebrio me, vinum facio Զուարթանալ, կամ թմրիլ փոքր մի ի գինւոյ. չափաւոր գինովնալ, գինիէն քիչ մը տնկել. շինուիլ.
Զարբենալն (նոյի) փոխանակ գինելոյ ի կիր առեալ է։ Գինելն, որ եւ յիմաստունս անկանի։ Ո՛չ բարբաջելով գինեզինութեամբ, այլ միայն գինել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 68։)
great drunkard, toper, sucking-bottle.
· Calfa
Իբրեւ զթշնամանօղ եւ զգինեմոլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
adj. s. tavern keeper, wine-merchant or seller;
—ք selling of wine, wine-shop.
· Calfa
Եկն ի գինեվաճառն, եւ ասէ ցնա, տու՛ր գինի, զի ուրախ լիցուք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Գիշախանձ.
· Calfa
Լինի նա գիշ, եւ կերակուր գայլոց յափշտակողաց. (Եփր. աւետար.։)
to tear, to devour;
— զմիմեանս, to tear each other, to tear one another to pieces.
· Calfa
Զժողովուրդսն գիշատեմ։ Գիշատի ի շանց։ Գիշատել դիւաց զմտացն բերան, կամ զբանական հոգին, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Գիշատեմ.
· Calfa
Սատանայ առիւծ ասի վասն շաղղակերութեան, եւ գազանաբար կապտելոյն եւ գիշելոյն զկենդանիսն. (Մխ. դտ.։)
Իմաստասիրաբար ի քեզ ամփոփել (զբանս) եւ ո՛չ զնա ցիր եւ ցան գիշել գռեհից. (Մագ. կբ։)
nocturnal.
· Calfa
Արհաւիրք եւ բոմբիւնք գիշերականք։ Թռեաւ իբրեւ զտեսիլ գիշերական։ Զբազմամբ գիշերականաւ. (Յոբ. ՟Դ. 13։ ՟Ի. 8։ ՟Լ՟Գ. 15։)
Գիշերական պաշտօն, հսկումն, հսկմունք, հանդարտութիւն, փորձութիւնք, ցնորմունք. (Լաստ.։ Տօնակ.։ Սարգ.։ Վրք. հց. ձ։ Բրս. հց. եւ Բրս. թղթ.։)
Արժանաւորեա՛ զմեզ՝ զգիշերական չափս անբծապէս անցուցանել, եւ անփորձ ի չարէ. (Ճշ.։)
that makes war during the night;
cf. Գիշերամարտութիւն.
· Calfa
Գիշերամարտ մենակռիւ (տէրն ընդ Յակոբայ). (Ագաթ.։)
Անգիտանայ զմերձաւորսն զո՛ր օրինակ ի գիշերամարտի. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Իբրեւ ի գիշերամարտութեան դանդաչէին ոչ որոշելով զթշնամին եւ զբարեկամն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Զբանակն մադիանացւոց իմաստութեամբ ի գիշերամարտութիւն գեդէոնեան վարէր զօրութիւն. (Պիտ.)
nocturnal combat.
· Calfa
Անգիտանայ զմերձաւորսն զո՛ր օրինակ ի գիշերամարտի. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Իբրեւ ի գիշերամարտութեան դանդաչէին ոչ որոշելով զթշնամին եւ զբարեկամն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Զբանակն մադիանացւոց իմաստութեամբ ի գիշերամարտութիւն գեդէոնեան վարէր զօրութիւն (Պիտ.։)
noctivagant.
· Calfa
Գիշերայածու բուն առ արծիւն ի տունջեան մրցի։ Գիշերայածու գազան, գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)