cf. Հիմնեմ.
· Calfa
Բանակ բարձրելոյն ոտից ի յերկրի աստ հիմնաւորեաց. (Նար. մծբ.։)
Հաստատել զձեզ եւ հիմնաւորել ի նախանձ հաւատոյ. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
Զիւրաքանչիւր ոք ճանաչէր՝ նախ քան զաշխարհս հիմնաւորել. (Խոսրովիկ.։)
Զօրացոյց հոգւոյն սքանչելեօք ի կալ անշարժ հիմնաւորեալ. (Համամ առակ.։)
Յորոյ վերայ հիմնաւորեալ է երկիր. (Ոսկիփոր.։)
Զի մի՛ տեղի տացէ (կամ առցէ) հիմնաւորել յանձն՝ բարութեանն. (Լմբ. առակ.։)
Ի սոսա հիմնաւորին ամենայն հաճոյական առաքինութիւնք. (Ի գիրս առաքին.։)
to found magnificently.
· Calfa
Յայսմ քրիստոսազարդեալ հիմնափայլս տաճարի. (Անան. եկեղ։)
Քեւ չափ բնակցութեամբ հիմնափայլեցեր զպանծալի եւ զփայլեալ զփառս տանս այս. (Շար.։)
excavating or digging the foundation.
· Calfa
Դուք էք գաղատոսք ճարտարք, եւ հիմնափորք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
periodical incursion.
· Calfa
Ի հինախաղաց ժամանակէն ոչ ոք կարաց շինել (զեկեղեցի սրբոյն գրիգորիոսի). (Ճ. ՟Գ.։)
aggression, assault by brigands.
· Calfa
Փոխեցին զաթոռ հայրապետութեանն աղուանից ի չորայ քաղաքէ ի քաղաքն պարտաւ վասն հինահալած արշաւանացն թշնամեաց խաչին քրիստոսի։ Մինչեւ ցգետն եփրատ հինահալած արարեալ արշաւանօք զհետ ընթանայր թշնամին։ Հինահալած արշաւանօք տարեալ զնոսա անցուցանէր ընդ գետն. (Կաղանկտ.։)
marauder, plunderer, robber, brigand;
— առնել, to go marauding, to plunder, to pillage, to sack, to ravage, to rifle.
· Calfa
Դրժող ըստ աւազակաց եւ հինահարաց. (Տօնակ.։)
Գադ՝ աւազակ հինահար. (Վրդն. ծն.։)
Արարին զնա տինահար. (Եփր. ծն.։)
marauding, plundering, invasion, pillage.
· Calfa
Հինահարութեամբ ուղխեալ յաշխարհ հեղեղեն։ Ի գերութեան տանել հինահարութեամբ։ Վարին յաւազակութիւնս, եւ յաւարիցն հինահարութիւնս։ Ի դժնդակ հինահարութենէն զերծեալք. (Պիտ.։)
Ի բազում հինահարութեանց այլազգեացն. (Ճ. ՟Ը.։)
Ի բազում աւերմանց եւ հինահարութեանց կորուսեալ էր. (Ուռպ.։)
hoary, grey-headed;
inveterate.
· Calfa
Հնացեալ աւուրբք (չարութեն). հին օղլու հին.
Սատանայ հզօր է, եւ հինամեայ. (Լմբ. սղ.։)
alkanet, red dye;
henna.
· Calfa
= Արաբ. [arabic word] hinnā «հինայ». այս բառը անցել է նաև շատ ուրիշ լեզուների (al յօդով կամ առանց յօդի). ինչ. գերմ. Hen na-Kraut, սպան. alcanna, alhena, alfena, իտալ. alchenna, ֆրանս. henné, բուլռ. kê-na, ռուս. xнa (Berneker 530), արևել. թրք. ❇ ︎ xina, տճկ. [arabic word] qəna, քրդ. hene, xene ևն, բոլորն էլ նոյն նշանակութեամբ։
Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
ԳՒՌ (dialectal) նոր փոխառութեամբ սովորաբար հինա, որից կազմուած են հինադրէք, հի-նադրօնք, հինամօն, հինայտուք, հինայուան, հինայուել, հինահան, հինաւուն։
Կացուցանէ պահապանս արքունի ի հինայից թագաւորացն, որ բուն ոստ (այսինքն ոստանիկք) անուանին. որպէս եւ վիրք այժմ սէփէծուլ. պարտի գրիլ, ի հին զարմից, (ըստ Խոր. ՟Բ. 7։)
barbarous.
· Calfa
Պատերազմն, յաղթութիւն հինաւանդին, յաւարի բաժանել. (Ոսկ. ես. ՟Ը։)
ՀԻՆԱՒԱՆԴ կամ ՀԻՆԱՎԱՆԴ. Բառ անստոյգ, ի Հէն ձայնէ, եւ ո՛չ Հին. զի դնի փոխանակ յն. բառիս βαρβαρική այսինքն Բարբարոսական.
of five feet, pentametrical.
· Calfa
πεντάχρονος quinque temporibus constans pes. Որ ունի ամանակս հինգ ըստ յոյն քերականաց եւ քերթողաց. որպէս ա՛մաբկո՛ւմ. յո՛վսէ՛պոս. ստեփանո՛ս. (Թր. քեր.։)
somatology.
· Calfa
Ունէր նշանակել՝ Բան զմարմնոյ կամ ըստ մարմնոյ.
Ոչ որպէս մարմնաբանութիւնս յաղագս մարդկան կարծել (զերիս անձինս), զի մի՛ բազմաստուածութիւն թստ հեթանոսաց իմանայցեմք. ընթերցի՛ր մարմնաբնութիւնս. զի յն. է մարմնաբնապէս կամ մարմնաբուսապէս. այսինքն ըստ մարմնաւոր բնութեան։
well shaped.
· Calfa
Գեղեցիկ մարմնով. ունօղ զգեղ մարմնաւոր.
Տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց՝ մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
corporeal substances;
creatures, mortals.
· Calfa
Մարմնեղէն գոյակք. մարմնաւոր էակք.
Մարմնագոյիցս հոգիաձիր. (Նար. գանձ եկեղ.։)
to change into flesh.
· Calfa
Զկաւն մարմնագործէ (յաչս կուրին), եւ զջուր ի բնութիւն գինւոյ փոխարկէ. (Սարկ. մարդեղ.։)
Ի հոգւոյն սրբոյ եկելոյ առ մարիամ՝ ըստ գաբրիէլի ձայնին՝ մարմնագործեցաւ փրկչականն. (Սարկ. հանգ.։)
incorporation, embodiment.
· Calfa
Եւ թէ պիտոյ է՝ ասէ, աստուածաբանիցն բնաւ ի մարմնագործութիւն գալ անմարմնոցն. (Դիոն. երկն.։)
ՄԱՐՄՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Մարմնանալն բանին աստուծոյ, եւ մարդկեղէն գործք նորա.
Հաւատամք, զի ի հոգւոյն սրբոյ կազմութիւն մարմնագործութեան այնորիկ եղեւ։ Որոշել ոչ ուսեալք զմարմնագործութիւնսն՝ բանին միայն, եւ զմարդկայինսն՝ մարմնոյ եւեթ. (Սարկ. հանգ.։)
clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.
· Calfa
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
cf. Մարմնազգած.
· Calfa
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Մարմնազգած.
· Calfa
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
cf. Մարմնազգած.
· Calfa
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
incarnation.
· Calfa
Զխնամով եւ տեսչութեամբ մարմնազգեցութիւնն օրինակէ. (Երզն. մտթ.։)
Ճշմարիտ, կամ անհաս մարմնազգեցութեամբ. (Ճշ.։ Ճ. ՟Գ.։)
Զքրիստոսի աստուծոյն իմոյ եւ ո՛չ զմարմնազգեցութեանն զճառսն հետազօտել կարես. (Ճ. ՟Ա.։)
Եսասէ՝ ի մարմնազգեցութեանս՝ խաչի եւ չարչարանաց ճանապարհաւ գնացի. (Գր. հր.։)
σάρκωσις, ἑνσωμάτωσις incarnatio. Մարմին զգենուլն բանին. մարդեղութիւն. խորհուրդ մարմնաւորութեան.
impudic, sensual, libidinous;
impotent, frigid, incapable of procreation.
· Calfa
Ընչասէր, կամ մարմնազեղծ, կամ արիւնահեղ։ Թէ ոք ներքինի իցէ, կամ մարմնազեղծ, եւ կեղծաւորութեամբ կին առնէ։ Խառնակէ ընդ ուրուկս, կամ ընդ այլ մարմնազեղծս. (Կանոն.։)
σωματοφθόρος corpore corruptus. Զեղծեալ մարմնով, ըստ պղծութեան, կամ ըստ խօթութեան եւ բնական պակասութեան.
luxury, licentiousness, lechery, wantonness;
impotence, frigidity.
· Calfa
Վասն պոռնկութեան եւ մարմնազեղծութեան։ Եւ էր այն ամենեւին գարշ եւ անսուրբ մարմնազեղծութիւն. (Կանոն.։ Շ. ՟բ. պետ. ՟Ժ՟Է։)
pleasing or grateful to the senses.
· Calfa
Խոստմունս մարմնախորժս ի վայելումն կացուցանէին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
hiding, covering the corpse (tomb), or the body (hair).
· Calfa
Վազելով շնչովն առ դժոխաբնակ մարդկան շուշան, եւ մարմնովն առ մարմնածածուկ ներքսագոյն դժոխս. (Նիւս. խոստով.։)
Ի տապանի ներծածկիլ մարմնով՝ ի մարմնածածուկ ներքնագոյն դժոխս. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Մարմնածնունդ.
· Calfa
ՄԱՐՄՆԱԾԻՆ ԾՆՈՒՆԴ. Ծնունդ ըստ մարմնով. ծնանիլն մարմնով.
Վասն մարմնածին ծննդեան աստուածորդւոյն։ Զմարմնածին ծնունդն պատմէ. (Ագաթ.։)
corporal, a fine linen-cloth on which the priest places the chalice at mass.
· Calfa
corporeal, bodily;
mundane, worldly;
carnal, sensual.
· Calfa
Ի սուրբ կուսէն զծնունդն կրեաց մարմնական։ Փրկեաց մարմնականօքն զմարմնականսս։ Եթէ անմարմնապէս զմարմնականսն կարելի էր կրել քրիստոսի, ընդէ՞ր եւ մարմին զգեցաւ ի կուսէն։ Քրիստոս աստուած մեր, քրիստոս՝ ըստ մարմնական տնօրէնութեանն, որով փրկեցաք, եւ աստուած՝ ըստ արարչական տէրութեանն. (Պրպմ. ՟Է։ Թէոդոր. մայրագ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
Վասն մարմնոյն եւ մարմնականացն կրից։ Ախտք ի մարմնականէ եւ յանձնականէ շարժութենէ. (Աթ. ՟Բ. ՟Գ։)
Մարմնական պատերազմ, կամ կռիւ, կամ մարտք, սպառազինութիւնք, կենցաղ, վարք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։ Խոսր.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Ի խորտակիլ մարմնական գործոց՝ պայծառանայ յաղթութիւն հոգւոյ. (Նախ. դտ.։)
Անռէ եւ մարմնական օրինակ. այսինքն նիւթական. (Մխ. երեմ.։)
ՄԱՐՄՆԱԿԱՆ. որպէս Մարմնասէր, կապեալն ի նիւթսն աշխարհի. երկրասէր.
Մարմնականքն ընդ երկիր միայն՝ զերկինս ոչ կարեն տեսանել. (Եղիշ. դտ.։)
Բարիս ոչ գործեցաք, զի մարմնական էաք. (Երզն. մտթ.։)
σωματικός corporalis, corporeus σαρκικός carnalis. Սեպհական մարմնոյ. մարմնային. մարմնաւոր.
carnivorous.
· Calfa
Բայց միայն ի յետնոցն ի մարմնակերացն. եւ այսոքիկ նոր մարմնակերքս կերակրին ի կենդանեաց՝ որք ի յերկրէ ճարակին. (Նիւս. բն.։)
Վայրենագոյն քան զգազանս մարմնակեր։ Զմնացեալ քան զգազանս մարմնակեր։ Զմնացեալ մարմինն՝ մարմնակեր թռչնոցն ընկենուլ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի շաղղակերութիւն շուայտէր իբրեւ առիւծ մարմնակեր. (Գէ. ես.։)
Որդանցն ազգ թիւնաւոր եւ մարմնակեր. (Մաշկ.։)
use of flesh for food.
· Calfa
Առաջինքն ի մարմնակերութենէ հրաժարեցին. (Փիլ. լիւս.։)
մանք ի ձկանցն կազմեցան հառի ի մարմնակերութենէ. (Նիւս. բն.։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
· Calfa
Բան մարմնակից եւ հաղորդ մեզ։ Որ եղեր մարմնակ մեր՝ բայց ի մեղաց. (Արշ.։ Ճշ.։)
Յաղագս յերկնուստ իջանելոյ, եւ մարմնակից մարդկեղէն բնութեանս լինելոյ. (Մամբր.։)
Եղբայր է ձեր՝ եւ մարմնակից։ Միածինն մարմնակից եղեւ ադամայ. (Սկեւռ. ես.։ Տօնակ.։)
Որ մարմնակից եւ պատկերակից մեր եղեալ. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)
Գործակից, եւ ո՛չ մարմնակից ինքեան ունելով զհայր եւ զհոգին. (Ոսկիփոր.։)
Լինել հեթանոսաց ժառանգակիցս եւ մարմնակիցս եւ հաղորդս աւետեացն. (Եփես. ՟Գ. 6։)
Արդարք մարմնակիցք տէրունական մարմնոյն։ Փեսայն քրիստոս ուրախ լիցի առ հարսինն, այս ինքն առ մարմնակից արդարսն. (Ագաթ.։)
Լինել հաղորդակիցս եւ մարմնակիցս եւ կցորդս անճառելեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի կրկին նշանակութիւնսդ բերի ասել.
Մերձաւ ո՛ր իմ. վասն զի մարմնակից քրիստոսի եղաք. (Նար. երգ.։)
Եթէ ի վերայ թռչնոց ասաց քեզ ողորմել, առ մարմնակիցսն քանի՞ եւս առաւել. (Եփր. օրին.։)
Փրկելով զմեզ յանմարմին դիւաց, եւ ի մարմնակից դաւողաց. (Խոսր.։)
Կամ Արենակից. ազգական.
Ի մարմնակցացն առնուլ կին որդւոյն. (Վրդն. ծն.։)
Գովեսցի ի դրունս այր նորա.. ... եւ զիւր գլուխն եւ զմարմնակիցն զայրն գովեցէ՛ք ի դրունս քաղաքաց. (Լմբ. առակ.։)
bodily exercise.
· Calfa
Զմարմնակրթութեամբն քամահեցին. զայն՝ որ յոգւոջն է՝ կազմեն զիւրեանց զառողջութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
impotent, unhealthy, apoplectic, disabled, crippled.
· Calfa
Ժողովել զախտաժէտս եւ զուրկունս եւ զմարմնահարս (կամ զմարմնավարս) եւ զամենայն ցաւոտս։ Կաղք եւ կոյրք, եւ մարմնահարք (կամ մարմնավարք), խուլք եւ հաշմեալք եւ ցաւագնեալք. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
Խելք թիւրք, մարմնահարք, հիւանդք, անդամալոյծք. (Կանոն.։)
Սրով մաշեցաք առ հասարակ, եւ մարմնահարք եղաք. (Համամ առակ.։)
having a bodily form or figure, corporeal.
· Calfa
Էգ ազգն՝ նիւթականն, ախտանայինն, մարմնաձեւն, զգայունն։ Բաղկացութիւն մարմնաձեւ հողեղինագոյն եհաս (այսնիքն ընկալաւ) զգայութիւնն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 8. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Զգալեացս, եւ մարմնաձեւից կերպացելոցս. (Դիոն. ածայ.։)
Անմարմին զօրութիւնքն մարմնաձեւ երեւին, այլ ոչ մարմնացան. (Մամբր.։)
σωματοειδής corporis speciem gerens, corporeus. Մարմնատեսակ. մարմնաւոր. մարմնակերպ.
Մարմնաձեւ կերպարանօքն ցուցանեն զիմանալի խորհրդոյն զօրութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
sensuality, attachment to sensual pleasures.
· Calfa
Մոլիլն ի մարմինս. մարմնապաշտութիւն, կամ մսամոլութիւն. որովայնամոլութիւն.
(Որդիք հեղեայ) անպարապ լինելով ի մարմնամոլութեանն յղփութենէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Մարմնական.
· Calfa
Մարմնային աչաց։ Մարմնային վնասուք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 52։ եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Բարձօղ արարչին՝ բազկօք մարմնային։ Եւ մաքրելով յախտից մարմնային. (Գանձ.։)
to become incarnate;
to take the human body or nature.
· Calfa
Մարմնանալ աստուծոյ։ Տէրն արարածոց մարմնացեալ. (Աթ. ՟Բ. ՟Է։)
Մարմնացաւ մարդացաւ. (Հանգ.։)
Որ միայն մարմնացար վասն մեր ըստ մեզ, զի արասցես զմեզ վասն քեզ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Մարմնանայ մարմինն։ Մարմնացեալդ ի կուսէն. (եւ այլն. Շար.։)
ՄԱՐՄՆԱՆԱԼ. որպէս Մարմնաձեւ իմն լինել. թանձրանալ.
Մարմնացաւ՝ տեսաւ եւ շօշափեցաւ անմարմինն (բանն աստուած), ըստ նմանութեան բանին (մերոյ) որ ի քարտէզն մարմնանայ. (Խոսր. պտրգ.։)
Համբաւ հարազատացն երկոցունց մարմնացեալ մատուցեալ ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի, հասին ի խուժս եւ ի սկիւթացիս. (Նար. խչ.։)
Յայնպիսեացն իբրեւ ի մարմնացեալ դիւաց պարտ էր խոյս տալ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
σαρκόομαι, σωματόομαι, ἑνσωματόομαι . որպէս եւ մարմնանալն. σάρκωσις incarnari, carne sive corporea natura indui, incarnatio. Մարմին զգենուլ բանին. մարդ եղանիլ. (առեալի բանէ անտի, Բանն մարմինն եղեւ)
inglorious state, abject condition, vileness, baseness.
· Calfa
Դարձուցանէ զփառս յանփառութիւն։ Սնափառութեանն (ընդդէմ դնել) զանփառութիւն. (Յճխ. ՟Է. ՟Ի՟Գ։)
ἁδοξία. ignominia, dedecus, vilitas. Պակասութիւն փառաց. անշքութիւն. անպատուութիւն. անարգութիւն. նուաստութիւն. խոնարհութիւն.
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Ստանալ զանփոխն եւ զհաստատուն. (Սկեւռ. աղ.։)
Յատուկ, որ է անփոխ, մարդոյս է, ծիծաղելն. սոյնպէս եւ ամենայն կենդանեաց բնութիւն անփոխ, որ է յատուկ. որպէս հաջելն շանց է, եւ վրնջելն է ձիոց. (Երզն. քեր.։)
immutable, not liable to change, invariable.
· Calfa
ἁμετάθετος, ἁμετάβολος, ἁνεξάλλακτος. immutabilis, invariabilis, integer servatus. Որում չէ մարթ փոխադրիլ. անփոփոխելի. անյեղլի. եւ Անայլայլելի. անշարժ. հաստատուն.
immutable, invariable.
· Calfa
Որոյ չիք փոխան. անփոխանորդելի. անփոխանակելի. անգին.
negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.
· Calfa
Ոչ իբրեւ զանփոյթ եւ զանպիտան կանայս. (Փարպ.։)
Անփոյթ զքոյդ առնել զյօժարութիւն. (Նանայ. յռջբ։)
Եւ ի գոլոյն աստուած ոչ անփոյթ արարեալ. քանզի եկաց մնաց այսպէս բոլորիցս տէր. (Պրպմ. լ.։)
ԱՆՓՈՅԹ ԼԻՆԵԼ. որպէս կր. վերնոյն. Յանհոգս կամ անխնամ թողեալ լինել. եւ Չլինել փութոյ. իհմալ օլունմագ, թէրք օլունմագ.
(Քարեղէն պատկերքն) անփոյթք եղեալք տգեղանան. (Ագաթ.։)
Եւ ἁμελής. qui negligitur, cujus cura non geritur. Ոչ հոգացեալ, անխնամ. զորմէ չառնեմք չառնեմք զփոյթ. թէրք՝ իհմալ օլունմուշ, ինթիմամսըզ.
ԱՆՓՈՅԹ ԱՌՆԵԼ. ἁμελέω. curare non habeo, supersedeo, negligo, contemno. Անտես առնել. զանց առնել. փոյթ չառնել. եւ Անփութութիւն առնել. յուլանալ. հեղգանալ. արհամարհել. չհոգալ, հոգը չըլլալ. իհմալլըգ էթմէք, խօրլամագ. պագմամագ.
negligence, carelessness.
· Calfa
Կարեւորքն յանփոյթութեան են, եւ չպիտոյքն ի բազում խնամակալութեան։ Ցուցանէր զընչից անփոյթութիւն։ Անտի եկեսցուք յընչիցն անփոյթութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
· Calfa
Անփորձ գտեալ իշխանական կարգին։ Ոչ եմք անփորձ յայսպիսի աստուածագործակ տնօրէնութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)
Անփորձիցն եւ տկարաց։ Անփորձ էր ի խարդախութենէ թշնամւոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Զ։)
Մի՛ զիս փորձեր, տէր, ընդ նմին, զանփորձ բարեաց ամենայնին. զփորձեալս ի չարն, եւ ոչ բարին, եւ զանհամբեր անձն ի փորձին. (Յիսուս որդի.։)
Մատնեաց յանփորձ միտս, եւ յախտս անարգութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որոց սկիզբն անփորձ, եւ ամենայնն ի բաց ընկենլի։ Անփորձ եւ աննշանաւոր մահու վճարեսցէ զկեանս. (ՃՃ.)
Յանփորձ եւ յանընտիր բարս։ Անփորձք եւ անարգք. (Փիլ. իմաստն.։)
Որ ամենեւին անփորձ ես ի չարեաց։ Անփորձ յանցանաց. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
Անփորձ են յառնէ։ Յանփորձ ամուսնութենէ ծնար զէմմանուէլն. (ՃՃ.)
Եւ երեւիս որպէս զյոբն՝ անփորձդ (այսինքն չեւ փորձեալ ի դիւէ), եւ յետ փորձանացն՝ արդար. (Լմբ. սղ.։)
Մերձենայ ի սոյն անփորձ խորհրդով։ որպէս զանփորձ դատապարտիմ. (Լմբ. պտրգ.։)
Առանց փորձանաց կամ փորձեան. անվտանգ.
ἁπείραστος, ἅψαυστος, ἁθῷος. intentatus, illibatus, expers, indemnis, ἅχραντος, intactus. Ո՛չ փորձեալ ի չարէ. անփորձելի. անպարտելի, ազատ, անկցորդ. անմերձ. անարատ. մաքուր. անշաղախ. կոյս. եւ առաքինի.
want of temptation;
inexperience.
· Calfa
Օրինակ գինւոյ անփորձութեանն՝ նոյ. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Եւ Ազատութիւն ի փորձանաց.
cf. Անփոյթութիւն.
· Calfa
Եթէ բնաւին յանփութութեան եղեւ. (Մխ. դտ.։)
Կամ թէ ի տեառնէ եղեւ անփութութիւնն. (Եփր. մնաց.։)
not rotten, incorruptible, not liable to decay.
· Calfa
Ընդէ՞ր ի փայտից անփտից տապանակն։ Բնութիւն անմարմնոցն եւ իմանալեացն անփուտ եւ անապական եւ տեւող է. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
immutable, invariable, unalterable, uniform, constant immutably, invariably.
· Calfa
Անփոփոխ են բարիքն։ Լոյս անփոփոխ։ Անփոփոխ կենաց։ Յանփոփոխ քաղաքին. (Ագաթ.։)
Անփոփոխ ձայնարձակութիւն (հաւու). (Փարպ.։)
Թոյլ տացել մեզ ի մեր աւանդութիւն մնալ անփոփոխ. (Լմբ. ատեն.։)
ἅτρεπτος, ἁμετάθετος, ἁμετάβολος. imutabilis. Որ ոչ փոփոխի. անփոխ։ անյեղլի. անայլայլելի. հաստատուն. անվրէպ. տէյիշմէզ, թէպտիլ օլմազ.
ἁμεταβόλως, ἁτρέπως. immutabiliter. իբր Անփոփոխապէս. անյեղլի օրինակաւ. նոյնպէս միշտ՝ որպէս յառաջն.
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Բախտի եւ ճակատագրութեան եւ հարկի անփոփոխելւոյ զամենայն ինչ վարկանէին. (Փիլ. նախերգ.։)
immutability, invariableness, constancy.
· Calfa
Զմիաւորութիւնն յայտ առնէր, եւ զանփոփոխութիւն հրամանացն (ընդ հօր)։ Ի ձեռն ամենայնի ցուցանէ զանփոփոխութիւն էութեանն (ընդ հօր). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։ ՟Բ. 23։)
ἁμεταβλησία, τὸ ἅτρεπτον, ἁπαραλλαξία. immutabilitas, constantia. Անփոփոխն գոլ. անայլայլութիւն. անյեղութիւն. հաստատութիւն. եւ Նոյնութիւն.
want of rottenness, incorruptibility.
· Calfa
Վէմ յաղագս հաստատութեանն, եւ անշարժութեանն, եւ անփտութեանն. (Տօնակ.։)
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
· Calfa
Օձիքն շուրջանակի անքակ. (Ել. ՟Լ՟Թ. 21։)
Յանքակ միաւորութիւն յարմարեալ զիշխանականն ընդ խնամականին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անքակ մնալ ի սէրն՝ որ առ աստուած է։ Անքակ կացցուք ի ճշմարտութեան աւանդսն։ Միշտ անքակ մնասցեն ի վերին իմաստութենէն. (Յճխ.։)
Ի նորայն սիրոյ անքակ մնալ. (Խոսր.։)
cf. ԱՆՔԱԿԱԲԱՐ. ἁδιαλύτως. indissolubiliter. Առանց քակելոյ եւ զատանելոյ. անլուծանելի օրինակաւ. անբաժանաբար. եւ Անյողդողդ. հաստատուն.
indissolubility.
· Calfa
Անքակութեամբ ընդ նմա բերելով յուխտ միաբանական սիրոյ. (Յհ. կթ.։)
without a city or country.
· Calfa
Ագռաւն անտուն է, անբնակ, անքաղաք. (Փիլ. լին.։)
Ինքեանք անտունք եւ անքաղաքք յերկրի, եւ այլոց տունս եւ քաղաքս խոստանային յերկինս. (Եղիշ. յառաք։ տե՛ս եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Անգեօղք եւ անքաղաք ընդ ամենայն աշխարհ շրջին. (Ոսկ. ես.։)
that does not walk.
· Calfa
(Նաւն) անքայլ գնացիւքն թռուցեալ ի վերայ ծովուն. (Ագաթ.։)
Յառաջել անքայլ գնացիւք. (Շ. գանձ վերափոխմ.։)
intrepid, fearless, bold.
· Calfa
Անքասքնելի բարուք առընկեցեալ զամենայն, արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
inexpiable, irremis sible, unpardonable.
· Calfa
Անարժան քաւութեան. եւ Աններելի.
Եթէ գացի անձն քո անքաւելի եւ անբժշկելի ի կեանս մնացեալ. (Բրս. ապաշխ.։)
void of malice, not vindictive.
· Calfa
Աստուածութիւն անքէն ե, եւ առաքինասէր. (Փիլ. լին.։)
Պաշտին ի զուարթնոց երկնից, որք անքէն եւ աննախանձք են. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
that does not wink the eye;
without winking, with fixed eyes.
· Calfa
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
Անքթիթ հայելի է. (Եօթնագր.։)
cf. Անքթթելի.
· Calfa
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
Անքթիթ հայելի է. (Եօթնագր.։)
Եւ նա հայէր ընդ երկինս անքթիթ աչօք՝ լի զուարթութեամբ. (Պտմ. վր.։)
inscrutable, impenetrable, hidden, secret.
· Calfa
Որ ստեղծեր զանչափ զանքնին զերկինս ամենայն. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 5։)
Անքննին է այս խորութիւն յւէտ քան զամենայն սրբութիւն սրբոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Անքնին.
· Calfa
Որ հասանէ անքննականաց. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 24։)
Անքննականն ի քննողաց. (Ագաթ.։)
Ահագին է եւ անքննական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Զի մի՛ ոք տրտմեսցի, եթէ բնաւ անքննելի թողցուք զսա. (Կլիմաք.։)
awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.
· Calfa
Տեսանէր զնա ամենատես եւ անքուն ակամբ։ Որ անքուն ակամբ պահես զիսրայէլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։) (Շար.։)
Զգիշերն ամենայն անքուն անցուցանել. (Աթ. անտ.։) (Տօնակ.։)
Մաշի հանապազ անքուն՝ ի հոգոցն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
ἁκοίμητος (յորմէ Ակումիտ) ἅγρυπνος, ἅνυπνος. insomnis, non accumbens, non dormiens. Որ ոչ լինի երբէք ի քուն. աննինջ. աննիրհելի. եւ տքուն. տքնօղ. արթուն. մշտազուարթ. զգաստ. անհանգիստ. անխոնջ. քուն չունեցօղ, չքնացօղ. ույումազ. ույգուսուզ.
without veil;
without pretext, plain.
· Calfa
Ուր չիք քօղ կամ պատրունակ. անաղօտ. պայծառ.
useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.
· Calfa
Յանօգուտ զբօսանաց. (Պիտ.։)
Մի՛ կարծեր անօգուտ ի ժամանակս ժամանակս գոլ գոռոզութիւն. քանզի եւ ոչ պատուհասն անօգուտ է. (Փիլ. նախ. ՟բ.։)
Որ անօգուտ ընդ մարդկան է բնակեալ. (Ագաթ.։)
ἁνωφελής, ἁνόητος, ἁλυσιτελής, ἁσύμφορος. inutilus, μάταιος vanus. Որ չունի կամ չբերէ ինչ օգուտ. անշահ. անպիտան. անպտուղ. ումպէտ. ընդունայն. ֆաիտէսիզ, մէնֆաաթսըզ.
ԱՆՕԳՈՒՏ ՅԱՆՕԳՈՒՏ. ἁχρήστως, εἱς ἁνωφελῆ. inutiliter. Առանց օգտի. յումպէտ. ի զուր. նաֆիլէ, ապէս եերէ.
cf. Նօթի.
· Calfa
Ոչ ծանրանայ արբեցութեամբ. զուարթութեամբ եւ անօթի գնայ ընդ այն ճանապարհն. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
more or very thin, very subtile.
· Calfa
Ծանուցեալ թէ որքան է քոյդ անօսրագոյն խորհուրդ քան զնորայն։ Անօսրագունիւքն (այսինքն գաղտնագոյն մեղօք) խրատեն յանցանել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Քան զսարդի ոստայն անօսրագոյն եւ կնատագոյն։ Գութն ընդ բազումս բաժանեալ անօսրագոյն տկարացեալ առ մի մի ի նոցանէ անօսրացեալ հասանէ. (Ոսկ. մ. ՟Թ. 9։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
λεπτώτερος, λεπτώτατος, tenuior, tenuissimus, ἀραιότερος, rarior, ἑπαφρότατος, levissimus. Առաւել կամ կարի անօսր (ըստ ամենայն առման).
that has light wings.
· Calfa
Անօսր թեւօք, թեթեւաթռիչ. թեւերը բարակ. ինճէ գանատլը.
that has a body subtile, thin.
· Calfa
Ի մարմնաւորացն՝ են որ թանձրամարմինք են, եւ են որ անօսրամարմինք. (Եզնիկ. ՟Ի՟Դ։)
cf. Անօսրացուցանեմ.
· Calfa
Ժամանակաւ անօսրի ծով. (յոփ. ՟Ժ՟Դ. 11։)
(Ի գարնան) անօսրին մաղձք եւ արիւնք. (Ոսկիփոր.։)
Քուն բազում թանձր առնէ զմիտսն. բայց տքնութիւն անօսրէ զնա. (Վրք. հց. ձ։)
ԱՆՕՍՐԵՄ անոսրացուցանել. λεπτύνω, attenuo. Իսկ ԱՆՕՍՐԻՄ. կ. ձ. Անօսրանալ. σπανίζομαι, raresco.
unjust, wicked;
impious;
untoward;
illicit, base;
profane.
· Calfa
Կործանումն արանց անօրինաց չար է։ Որ գործէն զանօրէնս. (Առակ. ՟Ա. 18։)
Անօրէն է, որ խոտորի յօրինաց. (Լմբ. սղ.։)
Եղծանել զանօրէն հրաման թագաւորին։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Անօրէն գնացիւք. եւ այլն։
Աստուած այսպէս հրամայեաց՝ անօրէն գոլ մերձենալ հրէի առ այլազգի. (Ոսկ. գծ.։)
ἅνομος, παράνομος, ἁθέμητος , δυσεβής, ἅτυπος եւ այլն. iniquus, nefarius, impius, absurdus եւ այլն. Որ չունի կամ չպահէ զօրէնս. որ ոք եւ որ ինչ է արտաքոյ կամ ընդդէմ օրինաց. անձն կամ գործ անիրաւ. ամպարիշտ, ժանտ, անսուրբ, անտեղի. ոչ օրինաւոր. անկարգ. ինսաֆսըզ, ատաչէթսիզ, զալըմ, նահագ.
iniquity, malice;
impiety.
· Calfa
Ամենայն որ զմեղս առնէ, նա եւ զանօրէնութիւնս առնէ. եւ ինքն իսկ մեղքն անօրէնութիւն է. (՟Ա. Յհ. ՟Գ. 4։)
Անօրէնութիւն (ասի), որ կամ խոտեն եւ անարգեն զճշմարիտ օրէնսն, եւ զչարն կամաւ ողջունեն, եւ կամ գոլով ի մեղսն՝ կամօք հեշտացեալ են ի նոյն. (Լմբ. սղ.։)
Անդէն ի տան պահել (զկոյսն յղի) անօրէնութիւն համարէր. այսինքն հակառակ օրինաց ինչ. (Շ. մտթ.։)
ἁνομία, ἁνόμημα, παρανομία, ἁδικία եւ այլն. iniquitas, legum contemtus. Խոտորումն յօրինաց. գործ ընդդէմ օրինաց. մեղք. յանցանք. չարութիւն. ապիրատութիւն. ամբարշտութիւն.
to be iniquitous, to be unjust;
to sin, to transgress.
· Calfa
Զի մի՛ գերեալ քանդեսցի աշխարհս, եւ սուրբ եկեղեցիք անօրինեսցին. այսինքն անօրինաբար աւերեսցին, եւ այլն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
cf. Անօրինեմ.
· Calfa
Ասացի անօրինաց, թէ մի՛ անօրինիք։ Անօրինեցաւ ժողովուրդն։ Երկիր անօրինեցաւ բնակչօք իւրովք։ Անօրինիք յամենայն ժողովուրդս զայս։ Ոչ անօրինիմք յօրէնս մեր։ Վասն իւր ի քաղաք անդր անօրինելոյ։ Անօրինել ոք յաստուածեղէն օրէնսն դիւրին մի՛ համարեսցի. եւ այլն։ Չանօրինեցայ. այլ զկաթողիկէ եկեղեցւոյ օրէնքն պատուեցի. (Լմբ. առ լեւոն.։)
ἁνομέω, παρανομέω. transgredior legem, impie ago. Վարիլ հակառակ օրինաց եւ կանոնաց. անօրէնութիւն գործել. ամպարշտիլ. անիրաւիլ. խոտորիլ յուղղութենէ. յանցանել. զրկանս առնել.
like a scholar or disciple.
· Calfa
Աշակերտաբար զլսելիսն ի ներքոյ եդեալ պատուիրանացն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
fellow-student, companion, school-fellow, comrade.
· Calfa
Ընդ ննոսա նախանձեալ իւրեանց աշակերտակցաց։ Հանդերձ աշակերտակցօքն. (Խոր. ՟Գ. 60. 67։)
to hare in tuition, to teach, to instruct.
· Calfa
Աշակերտեցէ՛ք զամենայն հեթանոսս։ Որ եւ աշակերտեցաւ իսկ յիսուսի։ Դպիր աշակերտեալ արքայութեան երկնից։ Զի ծանիցես զբանիցն՝ որոց աշակերտեցար՝ զճշմարտութիւնն։ Էր կին ոմն աշակերտեալ (յն. աշակերտուհի). եւ այլն։
Զաշխարհս ամենայն աշակերտեցին. (Նար. առաք.։)
pupillage;
apprenticeship.
· Calfa
Վասն մանկտոյն յաշակերտութիւնն ժողովելոյ։ Ուստի եւ ի մասնաւոր աշակերտութեամբ վիճակ առեալ. (Կորիւն.։)
Տե՛ս դու զխոնարհութիւն առաքելոյն, զի յաշակերտութենէ անտի իւրմէ խնդրէր աղօթս առնել նմա. (Եփր. կողոս.։)
Եկեղեցիք միանձանց, եւ աշակերտութիւնք կրօնաստանաց. (Նար. ՟Հ՟Բ)
school-girl.
· Calfa
Կերակրէին զնա աշակերտուհիքն յընչից իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)