paternal;
patrimonial;
— ստացուացք, patrimony, inheritance.
· Calfa
πατρωός, πατρικός paternus Հայրական, եւ հայրենի. սեպհական հօր եւ հարց եւ նախնեաց, եւ բնիկ աշխարհին. հօրենական, ծնողական, պապենական, բուն հայրենեացը.
Հայրենական խնամք, առաքինութիւնք, փառք, բարեպաշտութիւն, բարետոհմութիւն, գթութիւն, կրօնք, չաստուածք, կռապաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ժ։ Դիոն. երկն.։ Խոր. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 79։ Բրսղ. մրկ.։ Պրպմ.։ Կիւրղ. գանձ. եւ ղկ։ Ագաթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Հայրենական մատեանք. (Ագաթ.։)
Յաշխարհն հայրենական (այսինքն յերկինս) հայել. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
fond of one' country, patriotic;
patriot;
ճշմարիտ, անձնանուէր —, a genuine, devoted patriot.
· Calfa
Սա այր եղեալ հայրենասէր, եւ աշխատասէր. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Հայրենասէր եւ աշխարհաշէն ըստ մերոյն արամայ։ Հայրենասէրն այն. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.
· Calfa
ՀԱՅՐԵՆԱՏՈՒՐ πατρόδοτος, πατροπαράδοτος a patre vel patribus traditus. որ եւ ՀԱՅՐԱՏՈՒՐ. Ի հօրէ անտի իւրմէ, եւ ի հարց տուեալ. որդւոց յորդիս աւանդեալ ի նախնեացն հայրենեաց. հայրենական.
Ի ձերոց ունայնութեան հայրենատուր գնացիցն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 18։)
Հայրենատուր աւանդք, հաւատք, օրէնք, վարք. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։ Աթ. ի ստեփ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Տիրէ հայրենատուր վիճակեալ աշխարհի իւրոյ. (Յհ. կթ.։)
Վրթանէս՝ լի հայրենատուր շնորհօք, եւ բանիւ վարդապետութեամբ. (Կաղանկտ.։)
Հաճեցաւ յիս (տէր) հայրենատուր օրհնութեամբ։ Հայրենատուր խատով յառաջ կոդէ (որդեակ ասելով). (Համամ առակ.։)
Զգեցաք զպատմուճան հայրենատուր. (Գանձ.։)
transmitted or inherited from one's father or forefathers, hereditary.
· Calfa
Հայրենաւանդ լուսափայլութիւն, որպէս հասանելի է մեզ, հայեսցուք. (Դիոն. երկն.։)
mineral;
ore, mineral;
— բիւրեղական, երիկամնաձեւ, հատաձեւ, հողային, ձուաքարային, crystallized, kidney-shaped, globular or granular, earthy or earth-coloured, oolithic or lenticular ore.
· Calfa
to be driven or cast away.
· Calfa
Կորզեալ հանանիմ եւպեղիմ ըստ ոչ արժանաւորացն ի ներքս հոսանաց. (Փիլ. այլաբ.։)
Իմանալի բնութիւնն (մտաց), ոչ առաւելեցելոյ մարմնոյն, արտաքս մղեալ հանանի։ Ոչ ամենայն իրօք ի բաց կորզեալ հանանի սորա ըստ զգայութանն զօրութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
a large drinking-glass.
· Calfa
«մեծ և լայն գաւաթ» Վստկ. 43 (կիսակուժ մի լնուս կամ հանապ մի), էջ 116 (ապիկի հանապ), Լծ. փիլ. Լծ. բրս. գ. ունի միայն ԱԲ։
= Ֆրանս. hanap բառն է, որ նշանակում է «մի տեսակ բաժակ՝ ոտքով և կափարի-չով». այս ձևի բաժակը գործածական էր ամբողջ միջին դարում և աւելի ուշ. Ֆրան-սիայում մինչև ժՋ դարը, Գերմանիայում մինչև ԺԸ դարը։ Բառիս բուն աղբիւրը գեր-մանական է. հմմտ. հբգ. hanap, hnapf, մբգ, napi, գերմ. Napi, հսաքս. hnaep, հոլլ. nap, նոյն նշ։ Գերմանականից անցաւ լատին և ռոման ընտանիքին, ուր ունինք ստ. լտ. ha-nappus, anappus, nappa, իտալ. napрo և հֆրանս. hanap։ Դժուար է կարծել թէ նոյ-նից յառաջացած լինին նաև հսլ. konobu, ko-nobi, ռուս. конобъ, конобь «լւացքի տաշտ, պտուկ, փայտեայ կուժ» (Kluge 345, Boi. sarn 534. Berneker 558)։
always, at all times, continually, constantly, ever;
assiduously.
· Calfa
«միշտ, շարունակ» ՍԳր. Եղն որից հանապազաբուղխ Ազաթ. հանապազա-խօս. Ագաթ. հանապազասուտ Տիտ. ա. 2. Ոսկ. տիտ. հանապազորդ ՍԳր. Եւս. պտմ. հանապազորդել «յաճախել» ՍԳր. Եւս. պտմ. Ոսկ. յհ. բ. 17. Ագաթ. հանապազօր ՍԳր. հանապազօրեայ Բ. մն. լա. 2. Ոսկ. յհ. ա. 5. զօրհանապազ ՍԳր.։
= Իրանեան փոխառութիւն է, ինչպէս ցոյց է տալիս բառիս արտաքին երևոյթը. առաջին մասը՝ հանա-նոյն է սանս. sánā, sanāt, sa-nā-tána «միշտ» ձևերի հետ, որոնք տաւես են իրան. *hana-. բայց անյայտ է -պազ։
ՆՀԲ լծ. հյ. համայաւէժ, յն. συμπας «ամբողջովին», պրս. [arabic word] har-bār ռամէն անգամ»։ Windisch. 22 հանտ-ևռում է սանս. sanā-tana ձևին։ Müller Bvs 5, 139, WZKM 5, 355 պրս. [arabic word] hanōz «տակաւին»= հպրս. *hanā apa-čā «շարունակ»։ Justi, Dict. Kurde, էջ 457 օրդ. heiz, heiža, heizam «նորից», զազա. hén'ī «տակաւին», պրս. hanoz։ Տէով. Մասիս 1881 մայ. 12 սանս. sana «միշտ», գոթ. sinteinō ևն, իսկ Նախալ. 110 կցում է հին, հանի բառերին (տե՛ս հանի)։-Թիրեաքեան, Պատկ. աշխ. գրակ. էջ 195 պրս. [arabic word] namabāz «ամէն անգամ»։ Հիւնք. պրս. էնպազ, հէմպազ «ընկեր, սեղանակից»։ Հիւբշ. Arm. Stud. էջ 37 և Arm. Gram. 463 իբրև բնիկ հայ՝ բառի առաջին մասը ևոում է սանս. sánā, sanճt, sanā-tána «միշտ», լտ. sem-per «միշտ, շարու-նակ», գոթ. sin-teins «հանապազորդ», sin-teinō «միշտ, շարունակ» բառերին. (վերջին երեք ձևերը կապ չունին սանս-կրիտի հետ. տե՛ս Walde 698-9). բայց -պազ չմեկնուած մնալու պատճառով՝ անապահով է համարում։ Մէնէվիշեան ՀԱ 1897, 248 մերժելով Հիւբշմանի մեկ-նութիւնը, դնում է պրս. hambāz «ամէն անռամ». (իմա՛ պրս. hama bāz «ամէն անգամ». սակայն այս ձևը չի կարող յարմարիլ, որովհետև bāz<պհլ. apāǰ)։
(որպէս լծ. հյ. Համայաւէժ. կամ յն. սի՛մբաս. պ. հէրպար ). διαπαντός , καθ’ ἐκάστην ἠμέραν semper, per omne tempus, quotidie, assiduo. Ի համայն նուագս. յամենայն նուագի. միշտ. յամենայն ժամ. զօր ամենայն, օր ըստ օրէ. անդադար. շարունակ, ամմէն անգամ, ամմէն իժիր.
Հանապազ գործել, կամ ուտել հաց, տանել կամ ընդունել ի վերայ լանջաց կա ի գլուխն. մատուցանել, լսել, կորացուցանել զթիկունս։ Հանապազ հայհոյի, լուիցի, էին ի տաճարին. եւ այլն։
Դաւիթ երգէր ձեռամբ իւրով, որպէս եւ հանապազն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Զջուրս զոր հանապազն ըմպեմք. (Եզնիկ.։)
flowing continually.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶԱԲՈՒՂԽ կամ ՀԱՆԱՊԱԶԱԲՈՒԽ. Մշտաբուխ. հանապազահոս.
Որպէս աղբիւրն միշտ բղխէ, նոյնպէս եւ արդար ի հաւատս եւ ի գործս հանապազաբուղխ է. (Լմբ. առակ.։)
Մշտամատոյց եւ հանապազաբուխ ծորմա իջիցն կողահոսն կաթուածոց. (Անան. եկեղ։)
Հանապազաբուղխ հոսէին վտակք հասողացն մեկնութեանց. (Փարպ.։)
Արտասուս հանապազաբուղխս. (Ագաթ.։)
to have constant intercourse with.
· Calfa
Հանապազ կամ ստէպ խօսակից.
Հանապազախօս իսկ ընդ մովսեսի եղեալ. (Ագաթ.։)
continually proceeding, arising.
· Calfa
Ի միտսն անթիւ են խորհուրդք եւ հանապազածինք. (Լմբ. պտրգ.։)
adj. adv. always wearing.
· Calfa
Հանապազ յանձին կրօղ, կրելով, կրեալ.
Եւ ոչ հանապազակիր զնոյն նմանութիւն յանձին պահելով (անմարմնոց). (Ագաթ.։)
Բարձեալ աշտեայս հանապազակիրս ի պատրաստութիւն (այսինքն ի զգուշութիւն) գազանացն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
running or flowing continually.
· Calfa
Բխմունք հանապազահոսք, մշտակայլակք, եւ յարընթացք. (Նար. առաք.։)
daily mortifying.
· Calfa
Որ հանապազ մեռանի վասն աստուծոյ, կամ ճգնի մահուչափ. եւ Որ մեռանի զմահ հոգւոյ՝ մեղօք.
Հանապազամեռ մարմնով։ Հանապազամեռք ճգնաւորեալք. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ զի մեր հանապազամեռ մեղօք լինելով. (եւ այլն. Խոսր.։)
always endeavouring, always careful, industrious, active, assiduous.
· Calfa
Որ միշտ ջանայ, հնարի.
Միշտ է ընդդիմամարտ մարդկան բանսարկուն, եւ հանապազաջան ի պատրելն զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
always lying, mendacious.
· Calfa
Կրետացիք հանապազասուտք. (Տիտ. ՟Ա. 2։)
Է շիրիմ ինչ ի կրիտէ, զոր ասեն նոքա դիա (այսինքն դիոս չաստուած). եւ ասէ նոցա դիւթն, հանապազասուտք էք, զի աստուած ոչ մեռանի. (Ոսկ. տիտ.։)
Ի դասելոյ նորին սանատրկոյ, եւ այլոց ոմանց հանապազասուտ արանց աղուանից սպանին զերանելին. (Խոր. ՟Գ. 3։)
always extended.
· Calfa
Համբարձեալ զբազուկսն կամ զձեռս իւր հանապազատարած յերկինս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Մեսր. երէց.։)
Զաղաղակն հանապազատարած բարձրացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
always visible.
· Calfa
Հանապազ տեսանելի, տեսեալ. միշտ ակներեւ.
Հանապազատես յիշատակ երեւեալ տեառն յակոբեան զաւակին փայլիցէ. (Ագաթ.։)
always shut.
· Calfa
Հանապազափակ զդուրս խորանին աստուծոյ պահէին. (Յհ. իմ. ատ.։)
continually changing, inconstant.
· Calfa
Ոչ յարաշարժ հանապազափոխ, այլ մշտակառոյց հիմամբ զսա հաստատէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.
· Calfa
Հանապազորդ դիցես ի վերայ սեղանոյ, կամ բացցին դրունք, կամ մատուցանէին զողջակէզս, կամ գրել. (Ել. ՟Ի՟Ե. 3։ Ես. կ ... 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 33։ ՟Ժ՟Բ. 22։)
Պատմեցից ձեզ զհանապազորդ լինելոցսն. (Առակ. ՟Ը. 21։)
Հանապազորդ ուտել, կամ յանդիմանութիւն (այսինքն յանդիմանիլ). (Լմբ. պտրգ.։ Խոր. ՟Գ. 14։)
Էր նա հանապազորդ ի գիրսն պղատոնի. այսինքն միշտ դեգերէր, կամ հանապազորդէր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։)
Յիշատակ կամ նշանակ հանապազորդ։ Ճրագ, ռոճիկ, հաց, սպաս, պաշտօն հանապազորդ. եւ այլն, ստէպ ի սուրբ գիրս.
Հանապազորդ պատերազմաց, կամ խորհրդոց։ Հանապազորդ թշնամի։ Պահս հանապազորդս։ Զհանապազորդն հաց. (Խոր.։ Յճխ. Մծբ.։ Աթ.։)
Այդ լիցին քեզ խորհուրդք, եւ ճառք հանապազորդք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Զհանապազորդ սխալանսն հանապազորդ արտասուօք լուանալ. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Զհանապազորդ տանջանսն յայտ առնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
Ոչ է դղդրումն ծովուն ըստ սովորութեան աւուրցն հանապազորդաց. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
Երանեմ լեռնակեցացն հանապազորդաց՝ որք հրաժարեալ են յաշխարհէ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հանապազորդ.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՅ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՆ. որ եւ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴ. ὐπερούσιος, καθημερινός quotidianus, assiduus. Որ ինչ լինի անդադար օր ըստ օրէ. հանապազօրեայ. յաւէժական. ամմէն օրւան, շարունակ.
Զերծանել ի հանապազորդեայ կասկածանացս. (Փարպ.։)
Պահանջի պարտիս հանապազորդեայ. (Նեղոս.։)
Ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Մաշտ.։)
Լապտեր հանապազորդեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այժմ զառ ձեռն ժամանակն ասէ, եւ միշտ՝ զհանապազորդեանն. (Խոսր.։)
Հանապազորդեանն վիշտս ստացողին, կամ հաց, կամ յանդիմանութիւն, արգահատութիւն, եղեռնագործ, կռփիչ. (Նար.։)
Հանապազորդեան պահապանք կամ պաշտօնեայք։ Հանապազորդեան պաշտօն։ Ի հանապազորդեան պաշտամանն. (՟Բ. Մնաց. ստէպ։)
cf. Հանապազորդ.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՅ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՆ. որ եւ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴ. ὐπερούσιος, καθημερινός quotidianus, assiduus. Որ ինչ լինի անդադար օր ըստ օրէ. հանապազօրեայ. յաւէժական. ամմէն օրւան, շարունակ.
Զերծանել ի հանապազորդեայ կասկածանացս. (Փարպ.։)
Պահանջի պարտիս հանապազորդեայ. (Նեղոս.։)
Ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Մաշտ.։)
Լապտեր հանապազորդեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այժմ զառ ձեռն ժամանակն ասէ, եւ միշտ՝ զհանապազորդեանն. (Խոսր.։)
Հանապազորդեանն վիշտս ստացողին, կամ հաց, կամ յանդիմանութիւն, արգահատութիւն, եղեռնագործ, կռփիչ. (Նար.։)
Հանապազորդեան պահապանք կամ պաշտօնեայք։ Հանապազորդեան պաշտօն։ Ի հանապազորդեան պաշտամանն. (՟Բ. Մնաց. ստէպ։)
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
· Calfa
προσκαρτερέω semper sum praesto, perduro. Օր ըստ օրէ կամ ստէպ կանխել. դեգերիլ. մշտ գալ կամկ կալ. անխափան պարապիլ. շարունակել.
Հանապազորդէին ի տանն յովակիմայ. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Էին հանապազորդեալք յաղօթս, կամ վարդապետութեան առաքելոցն. (Գծ. ՟Ա. 14։ ՟Բ. 42։)
Հանապազորդեալքն ի նոցանէ ծխեն խունկս տեառն. իբր շաբաթաւորք, կարգեալք փոխանակաւ ըստ օրաթուի. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 10։)
Հանապազորդել առ նա ոչ զօրէին. (Իգն.։)
Ի մէջ տիրասպան ժողովրդեան հանապազորդէր. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ընդ նոսին հանապազորդեալ յօթեւանս անապատին. (Ագաթ.։)
Հանապազորդէի ի վարդապետութիւն բանին. (Եւս. քր. ՟Զ. 19։)
Նա զնոյնս հանապազորդէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
Նոյն խորհուրդ զենման միշտ հանապազորդիլ մինչ ի միւսանգամ նորայն յայտնութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Հանապազորդեա՛ մեզ, զի քո խաղաղութիւնդ պահպանեսցէ. (Խոսր.։)
assiduity, perseverance, persistence.
· Calfa
ἑνδελεχισμός, προσεδρία assiduitas, continuitas σχολή diatriba, studium. Հանապազորդելն, իլն. անընդհատութիւն. յերկար դեգերումն, կամ պարապումն, անպակասութիւն. շարունակութիւն.
Փոխեսցեն զհանապազորդութիւնն (պաշտամանց). (Դան. ՟Ժ՟Ա. 31։)
Յառաջադէմ լիցի հանապազորդութեամբ օր ըստ օրէ. (Ագաթ.։)
Զի յերկարութեամբն զստէպ հանապազորդութիւնն հնարիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Հանապազորդութիւն ընձեռնլոյ, կամ ուսման. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 15. 18։)
Իմովս բանիւ առ աստուած կադալ հանապազորդութեամբ. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
every day, always.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶՕՐ որ եւ ԶՕՐՀԱՆԱՊԱԶ. quotidie. Յամենայն աւուր. օր ըստ օրէ. ամմէն օր, օրէ օր.
Հանապազօր ի խորհուրդ մտանել, կամ կանխել ի տաճարն. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 15։ Գծ. ՟Բ. 46։)
Որ հանապազօր զօգնութիւն իւր ոչ առնէր պակաս ի նմանէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
Հանապազօր գործել զբարիս, կամ մեղանչել. (Յճխ. ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Թ։)
Հանապազօր ձանձրացուցէք զլսելիս իմ. (Եղիշ.։)
Հանապազօր ի դպրոցս երթալ, կամ սպառնալ. (Ոսկ. յհ.։)
quotidian, daily.
· Calfa
quotidianus. Որ ինչ լինի օր ըստ օրէ. հանապազորդեան. ամմէն օրուան.
Ըստ հանապազօրեայ սովորութեան. (Փարպ.։)
Հանապազօրեայ է բանք աղօթիցս. (Խոսր.։)
Հանապազօրեայ կերակրոցն պէտս ունի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
Իսկ ՟Բ. (Մնաց. ՟Լ՟Ա. 2.)
Կարգեաց զհանապազօրեայս իւրաքանչիւր ուրուք. իմա՛ զօր ըստ օրէ զգործս, կամ զառնելիս։
assessment, rating;
club, clubbing, contribution, share, portion;
— հաւատոյ, symbol, creed;
—աւ, in clubbing together;
—աւ կոչունս առնել, to club for a dinner.
· Calfa
, ի-ա հլ. (կայնաև գրծ. հան-գանակիւ Փիլ. լին.) «ընկերովի հաւաքուած գումար՝ որևէ բանի վրայ ծախսելու համար. յատկապէս խնջոյքի կամ ուրախութեան. 2. ամէն մէկին ընկած բաժինը. ècot. 3. խմբով կոչունք. pique-nique» Ես. խզ. 6, Սիր. ժը. 33. Կանոն, էջ 62. Ոսկ. յհ. ա. 2. Կոչ. «հա-ւաքում, գումար» Կրպտ. ոտ. «հաւատքի դա-շինքը» Պտրգ. որից հանգանակել «ընկերա-նալ, միանալ, հաւաքել, ժողովել» ՍԳր. Շիր. «համեմատել» Մագ. հանգանակութիւն Պիտ. հանգանակապետ Բրս. արբեց. հանգա-նակաւոր Գէ. ես. հանգանակող «շռայլ. զեղխ» Մխ. դտ. 198, 385 (բառիս այս ի-մաստի համար հմմտ. իմ Հայ նոր բառեր հին մատ. 63). այս իմաստի հնագոյն գոր-ծածութիւնը ունինք Ոսկեդարից. «Որդիս մեր այս խեռ է և անզգամ, և ոչ լսէ ձայնի մե-րում, հանգանակող է և արբշիռ» Բ. Օր. ԻԱ-20։ Գրուած է նաև հանկանակ ևն։
ՆՀԲ «ի համ գալ կամ համաքանակ»։ Հիւնք. պրս. հէնկեամէ, էնկեամէ, էն-ճիւմէն «ժողով»։-Բաւական յարմար է պրս. [arabic word] hangāma (=պհյ. han. gāmak) «ժողով», բայց մ ձայնը դժուա-րութիւն է հանում։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ანკანაკობა անկանակոբա «խնջոյք, հարբեցողութիւն» և ლანკანაკება լանկանակեբա «հեշտասիրութիւն. 2. հարբե-ցողների հետ զեղխութեամբ պարապիլ (վեր-օենը կապելով անշուշտ վրաց. ლანკანი ւնկանի «մեծ ափսէ» բառի հետ՝ ժողովրը-դական ստուգաբանութեամբ)։
(ի համ, գալ. կամ համքանակ) գրի եւ ՀԱՆԿԱՆԱԿ. որ է ըստ յն. սի՛մվօլօն. իբր համարկանակ, միաբան արկեալն. σύμβολον symbolum, sors, signum եւ այլն. իսկ συμβουλή concilium. Որ ինչ ի միջի դնի միաբան խորհրդով ի մի վայր եկելոց, մանաւանդ ի պէտս խրախութեան. եւ բաժինն արկեալ յանցնիւրոց. վիճակ, գլուխ դրամոյ. գրաւ. դաշն. միաբանութիւն.
Արկանէք ոսկի հանգանակ ի քսակէ. յն. միաբան տայք ոսկի. (Ես. ՟Ի՟Զ. 6։)
Հանգանակօք եւ փոխով մի՛ աղքատանար. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 33։)
Հանգանակաւ կոչունս առնել. (Կանոն.։)
Հանգանակաց, եւ արբեցութեանց։ Ի հանգանակս գինարբուացն. (Խոսր.։ Գր. հր.։)
Հանգանակիւ գիներբուաց. (Փիլ. լին.։)
Վիճակքն այն են, որում եւ հանգանակս ասեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Զվայելուչ կարգ հանգանակի առ միմեանս մատուցեալ՝ ի վայելելն խնդասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Քակել զախտիցըն հանգանակ. (Կրպտ. ոտ.։)
ՀԱՆԳԱՆԱԿ ՀԱՒԱՏՈՅ. այն է Հաւատամքն. առ նախնիս ասի, Դաշն հաւատոյ, Նշանակ հաւատոյ.
Հանգանակ նիկիական. (Պտրգ. տպ. եւ այլն։)
partner in the reckoning, contributor, boon companion.
· Calfa
ՀԱՆԳԱՆԱԿԱԿԻՑ կամ ՀԱՆԿԱՆԱԿԱԿԻՑ. որ եւ կարճելով գրի ՀԱՆԳԱՆԱԿԻՑ. συμπότης compotor. Ընկեր ի հանգանակս, եւ ի գիներբուս. գործակից.
Փաղաքուշք, հանգանակակիցք. (Բրս. սղ.։)
Որ նմա (գողոյն) հանգանակակից գտանի, ընդ նորին պատուհասիւն գրաւի։ Գինւոյն հանգանակիցք արք ամպարիշտք էին. (Լմբ. առակ.։)
Կե՛ր ա՛րբ, եւ ուրա՛խ լեր ընդ անզգամութեան քո հանգանակիցս. (Սկեւռ. աղ.։)
rated, contributed, clubbed together.
· Calfa
Որ ինչ հանգանակաւ լինի ի միաբանելոց.
Զհանգանակաւոր արբեցութիւնն. (Գէ. ես.։)
vn. va. to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
· Calfa
եւ չ. իսկ կր. իբր ձ. ի συμβάλλω sortem vel portionem do, convenio. սկ Հանգանակող συμβολοσκόπων comessationibus vacans. Մասն դնել ի հանգանակս, իրօք կամ նմանութեամբ. մասնաւորել. եւ Ընկերանալ. դաշնաւորիլ, միաբանել, զուգել, լծել, իլ. ժողովել, իլ. եւ Զուգակշռել, համեմատել, իլ.
Հանգանակօղ է, եւ արբշիռ։ Մի՛ նախանձիր ընդ հանգանակօղս մսոյ վաճառաց. (Օր. ՟Ի՟Ա. 20։ Առակ. ՟Ի՟Գ. 20։)
Հանգանակեցէ՛ք տկարութեանս իմոյ զպարգեւս աղօթից։ Մի՛ հանգանակեր ընդ արբեցողս. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. առակ.։)
Մի՛ հանգանակիր ընդ նմա ի գինւոջ. (Սիր. ՟Թ. 12։)
Զնոյն ի չարութեանցն հանգանակեալ ծախիցէ իրս. (Պիտ.։)
Իմաստուն երկրագործք ի միասին հանգանակեալ զեզն արօրաձիգ. (Վրք. ածաբ.։)
Զգալիքն խառնուածք են ի բազմաց հանգանակեալք. (Փիլ. ել.։)
Առցեն իւրաքանչիւր ոչխար ըստ տունս. ապա թէ ոչ՝ ըստ տանց տոհմից յաղագս աղքատութեանն հանկանակեալ. (Շիր. զատիկ.։)
Ի բազմաց ծաղկաց իբրեւ հանգանակեալ ցօղոյն զշիթս՝ նմա զմեղրն ընծայէին. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
Բե՛ր, նախ քան զզանազանութեանցն վարդապետութիւն՝ սակաւ ինչ վասն նորա հանգանակեսցուք. այսինքն բանս ի մէջ առցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
Զամենայն՝ որ ինչ պատուականագոյն, ոչ հանգանակել նմա (իմաստութեան).
reckoning;
subscription.
· Calfa
συμβολή, συνθήκη conventio. Հանգանակելն, իլն. ընկերութիւն. գործակցութիւն. դաշնաւորութին. դաշն.
Մի՛ ախորժեսցես զկոչումն նոցա ի չար հանգանակութիւն։ Ի հանգանակութենէ գինարբուացն զգուշացուցանէ. (Լմբ. առակ.։)
Տուրեւառիկ հանգանակութեամբք վաճառաց զբնաւս անկարօտ կացուցանէ. (Պիտ.։)
to be equal, like, to resemble.
· Calfa
Թէպէտ եւ յայլսն հանգիտացաւ սմա իւրն լծակից, սակայն նուազանալ յայսմ երեւել քան զզուգակիցս. (Պիտ.։)
cf. Հանգունակատիպ.
· Calfa
ՀԱՆԳՈՒՆԱԿ ՀԱՆԳՈՒՆԱԿԱՆ ՀԱՆԳՈՒՆԱԿԱՑԵԱԼ ՀԱՆԳՈՒՆԱԿԵԱԼ. Հանգոյն. նման. համանման. նմանատիպ գտեալ.
Ծնաւ անծինն զծնունդն՝ իւր հանգունակ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Այլ ոչ եւս ծնանի հանգունակ ինքեան՝ բաց ի քէն. (Լծ. ածաբ.։)
Ո՞ր մեծութիւն այսմ հանգունակ լիցի. (Խոսր.։)
Այնմ խորանի հանգունակ իմանամք եւ զմերս զայս խորան. (Ոսկիփոր.։)
Կենդանակերպքս ... ըստ համարոյ ամսոց տարւոյն՝ հանգունական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
Կուսին սրբոյ հանգունակեալ, աստուածածնին տիպ բաղդատեալ. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Հանգունակատիպ.
· Calfa
ՀԱՆԳՈՒՆԱԿ ՀԱՆԳՈՒՆԱԿԱՆ ՀԱՆԳՈՒՆԱԿԱՑԵԱԼ ՀԱՆԳՈՒՆԱԿԵԱԼ. Հանգոյն. նման. համանման. նմանատիպ գտեալ.
Ծնաւ անծինն զծնունդն՝ իւր հանգունակ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Այլ ոչ եւս ծնանի հանգունակ ինքեան՝ բաց ի քէն. (Լծ. ածաբ.։)
Ո՞ր մեծութիւն այսմ հանգունակ լիցի. (Խոսր.։)
Այնմ խորանի հանգունակ իմանամք եւ զմերս զայս խորան. (Ոսկիփոր.։)
Կենդանակերպքս ... ըստ համարոյ ամսոց տարւոյն՝ հանգունական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
Կուսին սրբոյ հանգունակեալ, աստուածածնին տիպ բաղդատեալ. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Հանգունակատիպ.
· Calfa
Նմանապէս. հաւասարապէս. նոյնպէս.
Զի հաւասար հանգունակի՝ յանօրինաց եղաք գերի. (Շ. եդես.։)
Նմանակից. համանման. հաւասար. նոյն եւ նման. հաղորդ.
Հայր որդի ծնաւ իւր հանգունակից. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Եւ ո՛չ այլ հոգի հանգունակից՝ բաց յաստուծոյ հոգւոյն. (Սեբեր. ՟Ա։)
Առ աննմանս հանգունակից բանաւորութեանց։ Հանգունակից առաջնոյն՝ անուամբ եւ իրօք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ղ՟Զ։)
Հանգունակից զմեզ առնել չար հերձուածոցն. (Յհ. կթ.։)
like, similar, conformable, equal, uniform.
· Calfa
Ցուպ ի ձեռս առեալ (սուրբ նիկողայոս) զզօրութիւն փրկչին՝ հանգունակատիպ սքանչելի հրաշիւք. (Տաղ.։)
cf. Հանդարտահետ.
· Calfa
ՀԱՆԴԱՐՏԱԳՆԱՑ. որ եւ ասի ՀԱՆԴԱՐՏԸՆԹԱՑ, ՀԱՆԴԱՐՏԱՀԵՏ. Որ հանդարտ գնայ. կամ մեղմ ընթացիւք յառաջ խաղալով.
Բղխեն աղբիւրք, եւ հանդարտագնաց յառաջանան. (Ասող. ՟Բ։)
cf. Հանդարտիմ.
· Calfa
Ի նուազել կերակրոց՝ եւ մարմինն հանդարտանայ, եւ սրբի. (Յճխ. ՟Թ։)
Ոչ ամենայն աշխարհ մշտնջենաւոր հանդարտանայ. (Նիւս. կուս. ՟Գ։)
Զգօնացեալ հանդարտանային սակս արդարոյն։ Հանդարտանային մոլեկան ալեացն խռովութիւնքն. (Անան. եկեղ.։ Նանայ.։)
Առ պատերազմն՝ հանդարտանալն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
· Calfa
ἁθλέω, ἁθλεύω, ἁγωνίζομαι certo, certamen ineo եւ այլն. πειράζω enitor, studeo եւ այլն. Ի հանդէս մտանել մրցանաց. մրցիլ յասպարիսի. ճգնիլ. նահատակիլ.
Ըստ նոցին նմանապէս հանդիսանայ՝ առ բարւոք յաղթանակացն յոյս. (Դիոն. եկեղ.։)
Նախ նահատակեցաւ հայրն, զկնի հանդիսանան եւ մանկունքն. (Ածաբ. մակաբ.։)
Որք հանդիսացեալք խրախուսելով։ Արիաբար հանդիսեալք ի մարտի կամ ի մարտս պատերազմի։ Հանդիսացան ընդդէմ թշնամւոյն. (Շար. եւ այլն։)
Տեսանէք զսատանայ հանդիսացեալ, եւ դուք ոչ հանդիսանայք. (Մանդ. ՟Գ։)
ՀԱՆԴԻՍԱՆԱԼ. Առաքինանալ. անխոնջ բերիլ ի վաստակս. աշխատիլ. ջանալ. գուն գործել. փորձ փորձել. ճգնիլ. յառաջամիտ լինել. անվեհեր արկանել զանձն ի մէջ, եւ այլն.
Հանդիսանալ ի բարի վարս, կամ ի բարեպաշտութեան վարս, ի պահել զպատուիրանս, կամ ի կեանս կենցաղօգուտս. ի բոլոր բարեկարգութիւնս կամ յոչ ախորժելիսն աստուծոյ, կամ ի տեսութիւն բանիս։ Հանդիսացայց ըստ կարուղութեան իմում։ Հանդիսացայց օրինակաւ իւիք յայտնի կացուցանել. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Նչ. եզեկ.։ Առ որս.։ Սարգ.։)
Կրկին հանդիսանայ զնոյն ճառել. (Ոսկ. հռ.։)
Վասն որոյ հանդիսանայի՝ վրիպեալ գտան։ Առաւել հանդիսասցի ըստ հաճոյից նորին խօսել, եւ ոչ սխալել. (Խոսր.։)
Զուր հանդիսանամ, եւ իրաւամբք պարտաւորիմ։ Նար. (՟Հ՟Ա։)
Այսպիսի վարուք հանդիսանան. (Յճխ.։)
Առաքեալքն աղօթիւք հանդիսացան։ Աղօթիւք եւ յիուս հանդիսանայր անկարօտն աղօթից. (Խոսր.։)
ՀԱՆԴԻՍԱՆԱԼ. Դիմել, հասանել, ժողովիլ ի հանդէս, ի պարակցութիւն, ի տօնակցութիւն.
Ուստի՞ արդեօք առեալ զնշան ճանապարհիդ՝ առ այսոսիկ հանդիսանայք սրբազան տեղիս. (ՃՃ.։)
Առ հրեշտակական բարեբաստութեանցն անցեալ հանդիսանայ. (Անյաղթ բարձր.։)
Հանդիսացեալք ընդ երկնայնոցն այսօր տօնեմք. (Շար.։)
to be sick, ill, indisposed, unwell, poorly.
· Calfa
ἁρρωστέω, μαλακίζομαι aegroto, langueo ἁλγέω doleo ἁποκάμνω laboro. հիւանդանալ. ախտանալ. տկարանալ. որ եւ Աշխատիլ ասի. հիւընտնալ. ... տե՛ս (՟Դ. Թագ. ՟Ա. 2։ Դան. ՟Ը. 27։ Փիլիպ. ՟Բ. 27։)
Թէ ոչ ի մեզ զգայութիւն, եւ ոչ խօթանայաք. (Նիւս. կազմ.։)
Մի՛ զի ոչ խօթանայցես՝ մինչ մեղանչեսն, արհամարհիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
միայն խօթացեալ ի վերայ աստուծոյ հայհոյութեանցն։ Բազումքյոյժ ի վերայ քրիստոսի հայհոյութեանն խօթացեալք։ Ոչ ըստ միոյ եղանակի արտաքոյ տրտմեալեւ խոթացեալք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. ՟Լ՟Ը։)
Այսպիսիքս զդատապարտութիւն խոթանան. (Մեկն. ղեւտ.։)
to go mad;
to become unhappy
· Calfa
ԽՕԼԱՆԱՄ ԽՕԼԻՄ. Անմտանալ. յիմարիլ. մոլեգնիլ. եւ Հիքանալ. խենդենալ. եւ խեղճ ըլլալ.
Դու ծիծաղիս, եւ խօլանաս. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
to live according to the rules of good policy;
to live a secular life.
· Calfa
ԱՇԽԱՐՀԱՎԱՐ ԼԻՆԻՄ ԱՇԽԱՐԱՎԱՐԻՄ Քաղաքավարիլ յաշխարհի օրինօք, կամ ըստ օրինաց աշխարհի. կեալ յաշխարհի, կամ մտանել ի կարգ աշխարհի.
Որ ապա աշխարհավարեալ ամուսնացաւ. (Խոր. ՟Բ. 77։)
policy;
secularlife.
· Calfa
Յիւր ճանապարհն ամբիծ լինիցի, աշխարհականն յաշխարհավարութիւնն, ամուսնացեալն յամուսնութիւնն։ Թէ՛ իշխան է, թէ ընդ իշխանութեամբ, թէ ի կարգ աշակերտութեանն, թէ յաշխարհավարութեան։ Արհամարհելով զօրէնսն՝ եւ աշխարհավարութիւնն ոչ յաջողի նոցա. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
spread throughout the universe.
· Calfa
Տարածեալ ընդ աշխարհ համօրէն, ընդ ամենայն երկիր.
that has seen much of the world;
known by all, notorious, public, manifest;
— ցուցանել, to publish, to make known.
· Calfa
Աշխարհատես խնամակալութիւն. (Բուզ. ՟Դ. 2։)
ԱՇԽԱՐՀԱՏԵՍ. Տեսանելի առաջի ամենայն աշխարհի. ակներեւ տիեզերաց. ուր է հանդէս համաշխարհական հանդիսացեալ.
Աշխարհատես առնէ զնշանն. (Նանայ.։)
master of the world, conqueror;
prince.
· Calfa
Աշխարհատեառք անկանէին ընդ միմեանս։ Գնաց առ մեծ իշխանն աշխարհատէրն. (Բուզ ՟Գ. 4. 10։)
cf. Աշխարհաստեղծ.
· Calfa
Աշխարհարարն յորժամ զկրելի էութիւնն սկսաւ կարգել։ Աշխարհարարն իրաւացոյց, եւ այլն։ Զաշխարհիս զգործս փոխանակ աշխարհարարին աստուծոյ պատուել. (Փիլ.։)
map;
համատարած —, map of the world.
· Calfa
Ցոյց եւ ցուցակ աշխարհի. տեսարան տիեզերաց ծրագրեալ իւիք օրինակաւ.
Տուեալ նմա աստուածագիծ տախտակ՝ հրամայեաց այնու գրել զաշխարհարարութիւնն, եւ զօրինակն երկրի. եւ սկիզբն աշխարհացուցին զտապանակն հրամայեաց գործել յօրինակ վերնոյ աշխարհին. (Տօնակ.։)
publican;
tavern keeper.
· Calfa
Զագահսն ի մէջ ածցուք, եւ զաշխարհաւանդիկս, եւ դարձեալ զգինեվաճառսն ամօթալից հանգանակացն։ Զբազումս ի նոցանէ գտանիցես խոհակերս, եւ իշավարս, եւ աշխարհաւանդիկս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։ ՟Գ. 5։)
Իբր զստրուկս ոմանս կամ զաշխարհաւանդիկս կիսիշօք շրջիմք, եւ ի դրունս իշխանաց յաճախեմք. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
որ գրի եւ ԱՇԽԱՐԱՒԱՆԴԻԿ. κάπηλος. caupo. Պանդոկապետ. գուսանապետ.
that ruins, destroys the world.
· Calfa
Խորհուրդս ապականագործս, աշխարհաւերս։ Վա՛յ աշխարհաւեր խորհրդոյն. (Արծր. ՟Գ. 7։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Այս ամենայն յաշխարհաւեր տարւոջս գործեցաւ. (Լաստ. ՟Ի։)
cosmopolite.
· Calfa
Քաղաքացի աշխարհիս. բնակեալ յաշխարհի.
Կամի ցուցանել զառաքինին միանգամայն ե՛ւ աշխարհաքաղաքացի, ե՛ւ հանգիտապատիւ ամենայն աշխարհիս։ Աշխարհաքաղաքացիս մարդ, որ իբր փոքր աշխարհ ի մեծ աշխարհի եղեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
secularly;
vulgarly;
generally, universally.
· Calfa
βιτικῶς. ad vitae rationem եւ ad normam populi, vulgariter. Ըստ կարգի աշխարհիս, կենցաղոյս, աշխարհականաց. կենցաղական եւ քաղաքական. ատէթի տէվրանի իւզրէ.
Ըստ աշխարհօրէն կարգաց իմաստնանալ ասիմք. (Խոր. ՟Ա. 2։)
construction of a tower.
· Calfa
Յոյնք ի յաւանայ, որ էր մի յառաջնորդաց աշտարակագործութեանն։ Զամենայն եղեալս յաշտարակագործութենէն մինչեւ առ մեզ։ Ի ժամանակի աշտարակագործութեանն մի լեզու ի բազումս բաժանեցաւ. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 6։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
having towers, set round with towers.
· Calfa
Երեքպարսպեան քաղաք է՝ ամենայն արութեամբ եւ քաջութեամբ աշտարակեալ. (Եւագր. ՟Ժ։)
cf. Աշտեայ.
· Calfa
Ամենայն աշտեայք զօրաւորաց (կամ նետք սպառազինաց). (Երգ. ՟Դ. 4։ Նիւս. երգ.։)
Առեալ վահանս եւ աշտեայս. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 8։)
Բարձեալ աշտեայս հանապազակիր ի պատրաստութիւն գազանացն՝ որ ի մայրիսն։ Եհար միով աշտէիւն ընդ միջոց թիկանցն։ Եւ են ստացեալ զէնս աշտեայ հանապազ կրելով ընդ ինքեանս. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Լայն աշտէնն, որ մխեցաւ ի կողն. (Լծ. նար.։)
who has bad or sore eyes.
· Calfa
Եւ որք մնայցենն՝ աչագարք լինիցին. զի այն է նուաղել աչացն. (Կիւրղ. թագ.։)
that has beautiful eyes.
· Calfa
Հաւանեա՛ց բանից աչագեղոյ դստերս ալանաց. (Խոր. ՟Բ. 47։)
alert, sprightly, vigilant, active, gay;
circumspect.
· Calfa
Գալ այսր համարձակութեամբ սրտիւ, եւ աչալուրջ երեսօք։ Այնպէս արժանի լիցուք կալ յաշխարհիս, զի եւ անդ եւս աչալուրջ առ միմեանս բնակիցեմք։ Աչալուրջ համարձակութեամբ տեսանել զտէրն կարասցուք. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. ՟Ի.։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։) յորս միշտ յն. է լոկ, համարձակութեամբ կամ վստահութեամբ.
Աչալուրջ լրջմտութեամբ։ Աչալուրջ իմն եւ սխրալի օգնականութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Դ։)
Ընդ այգանալ աչալրջացն, կամ աչալրջոցն, (Խոր. ՟Բ. 39.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր ըստ այլ ձ. ԱՇԱԼՐՋՈՑՆ, որ է արշալուրշ, արշալոյս։
s. pl. space between the two eyes.
· Calfa
Հարեալ զնա ուրագովն ի յաչամէջսն. (Ուռհ.։)
cf. Աչառութիւն.
· Calfa
Յաչառանաց սկսեալ՝ որ ակամայն է, ի մարդահաճութիւն անկանի. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
πρόσκλησις, ὐπότημα. personarum acceptio, aupicatio. Աչառութիւն. ակնառութիւն, ակնածութիւն. եւ Կասկածանք. ընդ ակամբ հայելն.
to have respect to the appearance of persons.
· Calfa
Կոչեն զնա աչառօղ եւ ակնածու մեծատանց. (Մանդ. ՟Ե։)
θαυμάζω, ἑπιγινώσκω προσώπον, χαρίζομαι , ἁίδουμαι. observantia prosequor, personam accipio, gratificor, vereor. Ակն առնուլ. ակնածել. պատկառել. շնորհս առնել ումեք. մարդահաճել. երեսպաշտութիւն ընել.
cf. Աչառեմ.
· Calfa
Ոչ առ նա ակն յանցանացն մովսիսի, եւ ոչ աչառեցաւ նմա. (Եփր. ծն.։)
Ոչ ընծայիւքն կաշառեալ աչառեցաւ. (Պիտ.) զոր մարթ է իմանալ՝ եւ խաբիլ աչօք, զօշոտիլ. (ռմկ. աչքը առնել).
Հնար է թերեւս աչառել. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ) յն. κατασοφιασθεῖναι. sophismatis illudi. ճարտարութեամբ կամ իմաստակութեամբ պատրիլ.
Ոչ ի ծառայիցն աստուծոյ ակնածեցին, եւ ոչ ի բազմացն աչառեցան. (Երզն. մտթ.։)
that respects the appearance of persons, partial.
· Calfa
ԱՉԱՌՈՏ ԱՉԱՌՈՒ, Աչառօղ. ակնառու. մարդահաճոյ.
Եպիսկոպոսք յայնմ ժամանակի եղիցին աչառուք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Երեւելի սպասուք, եւ աչառու ովսաննայիւք յղարկեսցեն. (Եփր. գալստ. յերուսաղէմ.։)
respect of persons, partiality.
· Calfa
Ամենայն երկրաւոր իշխանութիւն ի փրկութիւն յաստուծոյ տնօրինեալ եդաւ, զի աչառութեամբ նոցա զարհուրեալ մարդիկ՝ մի՛ իբրեւ զձկունս կլցեն զմիմեանս. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
προσωποληψία. personae acceptio, velrespectus. որ եւ ԱՉԱՌԱՆՔ. Ակնառութիւն. մարդահաճութիւն. երեսպաշտութիւն. խադըր կեօնիւլ պագմասը. եւ Ակնածութիւն. պատկառանք. հիճապ.
look of love, longing eye, amorous glance, lust.
· Calfa
Աչս արձակելն յիրս անարժանս. ցանկասիրութիւն. յարումն։ անկղիտանալն. ագահութիւն. անյագութիւն. յն. վերադրութիւն, կամ ցանկութիւն. ἑπίθισις. impositio, invasio, concupiscentia.
that has bad eyes;
ophthalmy.
· Calfa
Աչացաւն կշտամբեալ յանդիմանի յարեգակնային ճառագայթիցն. (Մեկն. ՟բ. կոր.։)
Աչացաւին դարմա՛ն տար աչացն. (Կոչ. ՟Բ.) ի յն. ասի, Ընդ սկսանիլ աչացաւութեան դարմա՛ն տար ըստ ժամանակին։
complaint, pain in the eyes;
ophthalmy.
· Calfa
Ախտ աչացաւութեան զնոսա տագնապեալ. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Սամարուհւոյն անունն, յորմէ ջուր խնդրեաց տէր, լիւսինա (կամ փոտինա, այսինքն լուսաւոր). յիշելով զանունն ի բարեխօսութիւն՝ աչացաւութեան օգնէ ողջութեամբ. (Վրդն. յաւետ.։)
cf. Զաչացու.
· Calfa
Աչացուք, նաեւ անշունչք. (Մագ. լ։)
Զանաչեայն յեղեալ աչացուն հարցանէր տէրն. (Խոսրովիկ.) կա՛մ է՝ երբեմն կոյրն, կամ աչեայ եղեալն։
that has eyes, that sees.
· Calfa
Ունակ աչաց. ականի. աչք ունեցօղ, տեսնօղ.
Կուրացն, որ լաւագոյն քան զաչեայսն էին. (Ճ. ՟Թ.։) (Տօնակ.։)
without reason, without answer, without reply.
· Calfa
Իբր Անբան, այսինքն Անպատասխանի. եւ Անբանաւոր.
eulogy, praise.
· Calfa
Ոչ եմ պահապան եղբօր. գեղեցիկ (հեգնաբար) աղերս ապաբանութեան. Ի նոյն աղերս ապաբանութեան անգիտութեանապաստանել։ Յառաջ անցեալ յաղերս ապաբանութեանն յերկարեցեր. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.։)
Անպատասխանի մնալն. պապանձումն.
որ եւ ԱՂԵՐՍ ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. իբր հետեւողութիւն յն. ձայնիս ἁπολογία. apologia. Պատասխանատուութիւն. ջատագովութիւն. պաշտպանութիւն փաստաբանական.
that is to come, future, posterior.
· Calfa
Յապագայցն ժամանակաց. (Անան. եկեղ։)
Եւ ըզպսակս յաղթանակին՝ ինձ պարգեւեա՛ յապագային։ Ոչ ի նախնեաց թագաւորաց, ւոչ յապագայց բռնաւորաց. (Յիսուս որդի.։)
blame, dispraise.
· Calfa
որ եւ ԱՊԱԳՈՎՈՒԹԻՒՆ. Արհամարհանք. անարգութիւն. ընդվայրհարութիւն. ստգտանք.
Ապագովանացն դսրովանս։ Ապագովանաց կորանք. (Պիտ.։)
cf. Ապագովանք.
· Calfa
Տանել զապագովութեանցն բամբասանս։ Զապագովութեանցն հարազատաբար հարկանել սպասաւորութիւն։ Զմեծագոյն ապագովութեանցն հատուցանել մրցանակս. (Պիտ.։)
to dispraise, to blame.
· Calfa
Բուռն հարից ապագովել զսա ըստ կարի։ Ապագովել ի բնաւ մասանց. (Պիտ.։)
s. gr. apostrophe.
· Calfa
ἁπόστροφος. apostrophus, aversio. Ոմանք կամեցան իմանալ որպէս հյ. Այբադարձ, կամ ապ ա՛ դարձ, կամ թարց Այբի, (այսինքն դարձուած՝ ուր չկայցէ տառդ ՟Ա) այլ ըստ յունին է Ապադարձ, իմա՛ բացադարձութիւն։ Այն է գրախեց իբր մակակէտ (՛) ի նշանակ պակասութեան այբ տառի ի բարդութիւնս. զոր օրինակ, Թ՛այդպէս, այսինքն՝ թէ այդպէս. ապ՛եթէ, այսինքն ապա եթէ. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։ Վրդն. սղ. յռջբ։)
that comes or happens too late, tardy;
out of season.
· Calfa
Յետնեալ ի ժամանելոյ կամ ի ժամանակէն. դանդաղ. եւ ապաժամ. տարաժամ.
Իբր զապաժաման ընդունայնութիւնք արհամարհեալք լքանին. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
(Ադամ) ապաժաման առ ուղղակի տեսութիւն մեղանաց՝ առ աստուած վերաբերէ զպատճառն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
ὔστερων, εὑτελής, κατώτερος, μαλακώτερος. vilis, posterior, destitutus, inferior եւ այլն. Յետեալ յո՛ր եւ է կարգի. վերջացեալ. ստորնագոյն. անպիտան. վատթար. ընկեցիկ. թուլագոյն. անարգ.
s. pl. bad omen, sad destiny.
· Calfa
Գուշակութիւնք ախտարաց կամ աստղահմայից անգործք կամ վնասակարք. ձախող պատահարք.
ungrateful.
· Calfa
Անարժանից, ապաշնորհացն, ապախտաւորացն. (Սեբեր. ՟Է։)
Եթէ ապախտաւորիս ընդ երախտաւորացն խնամարկեսցես. (Նար. ՟Հ՟Դ. տե՛ս եւ ՟Լ. ՟Լ՟Է։)
Զապախտաւոր հրէայսն մանանայիւն կերակրէ. (Ոսկ. գղ.։)
Եւ իբր Անճանաչողական. ապերախտական.
Յաղագս ապախտաւոր եւ անառակ գործոց չարեաց։ Մի՛ զերախտաւոր կարգս յապախտաւորս փոխեսցեն։ Ապախտաւոր անօրէնութիւն։ Ի դժնդակ խորհուրդս ապախտաւորս. (Յճխ. ստէպ։)
ἅγνωμος, ἁγνώμων. ingratus, improbus. Որ ապախտ առնէ՝ մանաւանդ զերախտեօք. անճանաչօղ եւ արհամարհօղ երախտեաց. ապերախտ. նամքեօր. եւ Անհանճար. չար. անարժան. կամ Չունօղ երախտիս ինչ.
ingratitude.
· Calfa
ἁγνωμοσύνη. ingratitudo. Անճանաչողութիւն երախտեաց. արհամարհութիւն. ապերախտութիւն.
cf. Ապախտաւորութիւն.
· Calfa
Փոխանակ երախտեացն՝ ապախտիս հատուցանէք. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
art of making glass;
glass-house, glass-works, glass-trade;
glazing, glazier's work.
· Calfa
Ամենայն որ ապակագործութիւն է, սակս ապակւոյ գոյ եղեալ. եւ ամենայն որ սակս ապակւոյ գոյ եղեալ. ապակագործութիւն է. (Սահմ. ՟Դ։)
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
· Calfa
Այր՝ որ համարեցաւ սատակել զմեզ, զնա ապականեսցուք։ Հալածեցից զթշնամիս իմ, եւ ապականեցից զնոսա։ Ապականել նմա զնոսա ըստ բանին տեառն։ Ապականեաց յէու զբահաղ յիսրայէլէ։ Առաւել քաքն զազգսն, զորս ապականեաց տէր յերեսաց որդւոցն իսրայէլի։ Անիծանիցէ զքեզ, եւ ապականիցի. եւ այլն։
Մի՛ զարմանար դու ընդ առիւծս որ բնակեալ էին ընդ նմա, եւ ապականէին զնա. (Եփր. ծն.։)
Ապականեալ էր մարմինն ի չարաչար ցաւոց։ Ամենայն բարեկարգութիւն վրդովեալ ապականէր. (Խոր. ՟Բ. 29։ ՟Գ. 56։)
Ամենայն երանք ապականեսցին գիջութեամբ. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 7։)
Ապականեալ զկոյս մի՝ գնաց փախստական. (Եզնիկ.։)
Լեզու հաստատեալ է յանդամս մեր, որ զամենայն մարմինն ապականէ. (Յկ. ՟Գ. 6։)
(ի Ապ, եւ Ակն). ἁφανίζω. ab aspectu removeo, ex oculis tollo, perdo. Բառնալ եւ աներեւոյթ առնել յաչաց. անհետ առնել. սատակել. կորուսանել ի միջոյ. ջնջել. աչքին առջեւէն կորսընցընել, փճացընել. նապէտիտ էթմէք, եօզ էթմէք, իզինի թօզունու պրագմամագ.
φθείρω, διαφθείρω (լծ. հյ. վթարել, վատթարել). corrumpo. Եղծանել. խանգարել. աւերել. վնասել. աւրել. պօզմագ, պէրպատ էթմէք.
corruptive, contagious, infectious.
· Calfa
Որ ապականէ (ըստ ամենայն առման). մանաւանդ՝ եղծիչ. աւերիչ. խանգարիչ. Տե՛ս ՟(Ա. Թագ. ՟Զ. 6։ ՟Ժ՟Գ. 7։ ՟Ժ՟Դ. 15։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 25։ Երգ. ՟Բ. 15։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 25։ Գծ. ՟Ի՟Դ. 5։)
Ամենայն ընդդիմակքն՝ միմեանց ապականիչք. (Նիւս. ամենայն չար.։)
Այսոցն չնչոց նահանջիչք եւ ապականիչք. (Նար. առաք.։)
Հնարէր հեղուլ զապականիչ թոյնսն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
cf. Ապակեայ.
· Calfa
Հոգւոյն աչօք երեւութացեալ իբր ընդ ապակեղ թաղանթ զիմանալի հուր աստուածութեանն՝ պահեաց եւ յեսու յերիս քառասունս, երկու ընդ մովսեսի, եւ մի յետ. (Տօնակ.։)
menstrual;
having menses;
excrement;
privy.
· Calfa
Վասն ապահարից կանանց։ Յաղագս ապահարից այսպէս իմացի՛ր. (Կանոն.։)